حسابوکتاب دورهمی و مهمانی؛ کی به کی چقدر بدهکار است؟

حسابِ دورهمی یا مهمانی را سادهترین راه اینطور درمیآورید: جمعِ همهی خرجها را بر تعدادِ نفرها تقسیم کنید تا سهمِ هر نفر معلوم شود، بعد ببینید هر کس چقدر پرداخته. کسی که کمتر از سهمش داده، به کسی که بیشتر داده پول میدهد. اگر قلمها فرق دارند، سهمِ هر نفر را با مبلغ یا ضریب حساب کنید، نه مساوی.
این را هم همین اول بگویم: اپلیکیشنِ دُنگت را خودم با تیمم ساختهایم و در آخرِ نوشته از آن حرف میزنم. ولی خودِ روش را میتوانید با یک کاغذ و ماشینحساب هم انجام دهید. پس اگر فقط حسابش را میخواهید، نیازی به نصبِ چیزی نیست.
چرا حسابِ یک شامِ ساده هم دردسر میشود؟
همهمان این صحنه را دیدهایم. شامِ جمعه تمام میشود، گارسون صورتحساب را میآورد و یک نفر بیصدا کارتش را میدهد. بقیه میگویند «بعدا حساب میکنیم». «بعدا» یک هفته میشود، دو هفته، و بعد کسی جراتِ پرسیدنِ «تو چقدر بدهکاری؟» را ندارد.
مشکل پول نیست؛ مشکل این است که حساب جایی ثبت نشده. دورهمی هم معمولا فقط یک خرج ندارد. یکی کیک میخرد، یکی نوشیدنی، یکی میوه و آجیل، و یکی هم ظرفِ شام را حساب میکند. هر کس یک جور پول داده و آخرِ شب هیچکس نمیداند وضع از چه قرار است.
مثال: شامِ پنجنفره با چند خرجِ جدا
بیایید با هم یک شب را حساب کنیم. پنج نفریم: من، علی، مریم، سارا و رضا. این خرجها شده است (عددها مثالاند):
- علی صورتحسابِ رستوران را داده، با انعام: ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان
- مریم کیکِ تولد و نوشیدنی خریده: ۹۰۰ هزار تومان
- رضا میوه و آجیلِ بعد از شام را آورده: ۴۰۰ هزار تومان
- من و سارا چیزی ندادهایم
جمعِ خرجها ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است. اگر بینِ پنج نفر مساوی تقسیم کنیم، سهمِ هر نفر ۱ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان میشود. حالا هر کس را با سهمش مقایسه میکنیم:
| نفر | پرداخت کرده | سهمش | نتیجه |
|---|---|---|---|
| علی | ۴٫۲ میلیون | ۱٫۱ میلیون | ۳٫۱ میلیون طلبکار |
| مریم | ۹۰۰ هزار | ۱٫۱ میلیون | ۲۰۰ هزار بدهکار |
| رضا | ۴۰۰ هزار | ۱٫۱ میلیون | ۷۰۰ هزار بدهکار |
| سارا | ۰ | ۱٫۱ میلیون | ۱٫۱ میلیون بدهکار |
| من | ۰ | ۱٫۱ میلیون | ۱٫۱ میلیون بدهکار |
یک راهِ سریعِ درستبودنِ حساب این است که جمعِ طلبها با جمعِ بدهیها برابر باشد. اینجا طلبِ علی ۳٫۱ میلیون است و بدهیِ بقیه ۲۰۰ هزار و ۷۰۰ هزار و ۱٫۱ و ۱٫۱ میلیون، که جمعشان میشود ۳٫۱ میلیون. حساب جور است.
پس تسویه ساده است: مریم ۲۰۰ هزار تومان به علی میدهد، رضا ۷۰۰ هزار تومان، و من و سارا هر کدام ۱ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان. چهار کارتبهکارت و تمام. اگر هر کس سهمش را از هر خرجِ جدا به پرداختکنندهاش میداد، تا ده جابهجایی لازم بود.
وقتی «مساوی» منصفانه نیست
در مثالِ بالا همه را مساوی حساب کردیم. ولی شامِ رستوران معمولا اینطور نیست. یکی استیک سفارش داده، یکی فقط سالاد خورده و یکی نوشیدنیِ گرانقیمت خواسته. اگر همه را مساوی کنید، آن که کم خورده دلخور میشود؛ و اگر هم بخواهید دقیق باشید، کار سخت میشود. راهِ وسط این است:
- هر کس غذای خودش را بنویسد. قلمهای صورتحساب را از رویِ فاکتور بخوانید و هر قلم را به صاحبش بدهید.
- هزینههای مشترک را مساوی کنید. پیشغذا، نوشابهی وسطِ میز، سرویس و انعام را بینِ همه پخش کنید.
- سهمِ هر نفر را جمع بزنید. قلمهای خودش بهاضافهی یکپنجمِ مشترکها.
فرض کنید صورتحسابِ علی ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان بوده؛ ۴ میلیون قلمِ غذاها و ۲۰۰ هزار سرویس و انعام. غذاها اینطور بوده: علی ۱ میلیون و ۲۰۰ هزار، مریم ۷۰۰ هزار، رضا ۸۰۰ هزار، سارا ۶۰۰ هزار و من ۷۰۰ هزار. سرویس و انعام را بینِ پنج نفر مساوی کنیم، به هر نفر ۴۰ هزار تومان میرسد. پس:
| نفر | غذای خودش | سهمِ سرویس | سهمِ نهایی |
|---|---|---|---|
| علی | ۱٫۲ میلیون | ۴۰ هزار | ۱٫۲۴ میلیون |
| مریم | ۷۰۰ هزار | ۴۰ هزار | ۷۴۰ هزار |
| رضا | ۸۰۰ هزار | ۴۰ هزار | ۸۴۰ هزار |
| سارا | ۶۰۰ هزار | ۴۰ هزار | ۶۴۰ هزار |
| من | ۷۰۰ هزار | ۴۰ هزار | ۷۴۰ هزار |
جمعِ ستونِ آخر ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان است، یعنی دقیقا همان صورتحساب. حالا سارا که سالاد خورده بهجای ۸۴۰ هزار، ۶۴۰ هزار میدهد، و کسی هم احساس نمیکند حقش خورده شده. پس هر وقت خوردنِ آدمها خیلی فرق داشت، اول قلمها را جدا کنید و بعد مشترکها را مساوی بپاشید.
چند حالتِ رایجِ دورهمی و روشِ پیشنهادی
هر دورهمی شکلِ خودش را دارد. این جدول چند حالتِ معمول را کنار هم گذاشته تا زود روشِ مناسب را پیدا کنید:
| حالت | روشِ پیشنهادی | چرا؟ |
|---|---|---|
| شامِ رستورانِ دوستانه، همه شبیهِ هم خوردهاند | مساوی | سادهترین و بیدلخوری است |
| هر کس غذایی جدا سفارش داده | مبلغ (قلمِ جدا) | هر کس فقط پولِ خودش را میدهد |
| شامِ خانگی که یک نفر آشپزی کرده و بقیه مواد آوردهاند | مساوی، بینِ مهمانها | همهی خرجها جمع میشود و سهمها یکی میشود |
| زوجها و مجردها با هم | ضریب | زوج ضریبِ ۲ و مجرد ضریبِ ۱ میگیرد |
| یک نفر دعوتکننده است و میخواهد بیشتر بدهد | درصد | مثلا میزبان ۳۰٪ و بقیه ۷۰٪ |
روشِ ضریب را یک بار هم با عدد ببینیم. فرض کنید دورهمیِ شبنشینی ۶ میلیون تومان خرج داشته و دو زوج با دو دوستِ مجرد آمدهاند. جمعِ ضریبها میشود ۲ و ۲ و ۱ و ۱، یعنی ۶. هر سهم ۱ میلیون تومان است؛ هر زوج ۲ میلیون میدهد و هر مجرد ۱ میلیون. بیآنکه کسی ناراحت شود.
چطور هر چه زودتر ثبت کنیم و دلخوری را کم کنیم؟
- همان شب ثبت کنید. فاکتور را همان سرِ میز عکس بگیرید یا مبلغ را یادداشت کنید. فردا همهچیز را فراموش میکنند.
- پیش از سفارش بگویید چطور حساب میکنیم. «مساوی؟» یا «هر کس خودش؟» یک جمله است ولی بعدا کلی بحث را کم میکند.
- یک نفر حسابدارِ جمع نباشد. هر کس خرجِ خودش را ثبت کند.
- سرِ عددهای خرد گیر ندهید. اگر تفاوت دهبیست هزار تومان است، گرد کنید و بگذرید.
- بدهی را سرِ موعد صاف کنید. بهتر است همان هفته پرداخت شود، نه ماهها بعد.
پس قاعدهی طلایی این است: خرج را همان لحظه ثبت کنید و روشِ تقسیم را پیش از پرداخت بگویید.
دُنگت در حسابِ دورهمی چه کمکی میکند؟
همین حساب را میشود به دُنگت سپرد. دُنگت اپلیکیشنِ تقسیمِ هزینهی گروهی است و در معرفیِ کاملش همهی امکاناتش را آوردهام. اینجا فقط آنچه به کارِ دورهمی میآید میگویم:
- گروه بسازید و دعوت کنید. مثلا «شامِ جمعه»؛ با لینک یا کدِ QR. اگر کسی اپ را ندارد، فقط اسمش را بنویسید تا در تقسیم بیاید.
- چهار روشِ تقسیم: مساوی، مبلغ، درصد و ضریب؛ همانهایی که در این نوشته دیدید.
- قلمهای فاکتور: یک خرج را به چند قلم بشکنید و هر قلم را به آدمهای خودش بدهید.
- اسکنِ رسید: از رسید عکس بگیرید تا یک پیشنویس ساخته شود. بازبینیاش با خودتان است.
- ترازها و تسویه: میبینید چه کسی طلبکار است و چه کسی بدهکار، و اپ کمترین تعدادِ جابهجایی را پیشنهاد میدهد.
یک نکتهی مهم: دُنگت پولی جابهجا نمیکند. فقط میگوید چه کسی به چه کسی چقدر بدهد. پرداخت را خودتان، مثلا با کارتبهکارت، انجام میدهید و بعد در اپ ثبتش میکنید. عددی هم که در اپ میبینید سندِ قانونی نیست؛ توافقِ دوستانهی خودتان است که اینبار جلوی چشمِ همه نوشته شده. اگر خواستید، امکانات را در سایتِ دُنگت هم ببینید.
پرسشهای متداول
حساب دورهمی را چطور ساده حساب کنیم؟
جمعِ همهی خرجها را بر تعدادِ نفرها تقسیم کنید تا سهمِ هر نفر معلوم شود. بعد ببینید هر کس چقدر پرداخته است. کسی که کمتر از سهمش داده به کسی که بیشتر داده پول میدهد. با این کار تعدادِ کارتبهکارتها خیلی کمتر میشود.
اگر همه یکجور نخورده باشند چه کنیم؟
قلمهای صورتحساب را جدا کنید و هر قلم را به صاحبش بدهید. هزینههای مشترکی مثل پیشغذا، سرویس و انعام را بینِ همه مساوی پخش کنید. اینطور آن که کم خورده بیشتر نمیدهد و حساب هم دقیق میماند.
در شامِ خانگی خرجِ میزبان را چطور حساب کنیم؟
همهی خرجها را، از موادِ غذا تا نوشیدنی و کیک، جمع بزنید و بینِ مهمانها تقسیم کنید. اگر میزبان نمیخواهد سهمی بدهد یا میخواهد بیشتر بدهد، از اول با روشِ درصد یا مبلغ مشخص کنید.
اگر یک نفر خیلی زودتر رفت، حسابش چه میشود؟
او را فقط در خرجهایی بیاورید که تا آن لحظه بوده. مثلا اگر کیک و میوه را نخورده، آن قلمها را برای او حساب نکنید. در روشِ مبلغ یا قلمِ جدا این کار آسان است و دعوا هم نمیشود.
آیا دُنگت پول را جابهجا میکند؟
نه. دُنگت نه به حسابِ بانکی وصل است، نه پول نگه میدارد. فقط میگوید چه کسی به چه کسی چقدر بدهد. پرداخت را خودتان، مثلا با کارتبهکارت، انجام میدهید و در اپ ثبتش میکنید.
همهی مهمانها باید دُنگت را نصب کنند؟
نه. هر کس که اپ را ندارد را میشود فقط با نوشتنِ اسمش به گروه اضافه کرد و در تقسیم آورد. لازم نیست حساب داشته باشد. اگر بقیه هم نصب کنند، هر کس خرجِ خودش را ثبت میکند و همه یک عدد را میبینند.
از رسیدِ رستوران چطور استفاده کنم؟
از رسید عکس بگیرید یا آن را از گالری انتخاب کنید. دُنگت رسید را میخواند و یک پیشنویسِ هزینه میسازد. شما پیشنویس را بازبینی میکنید، اگر چیزی اشتباه خوانده شد درستش میکنید و هر قلم را به آدمهای خودش میدهید.
جمعبندی
حسابِ دورهمی وقتی سخت میشود که ثبت نشود. اگر همان شب خرجها را بنویسید، سهمِ هر نفر را حساب کنید و فقط تفاوتِ طلب و بدهی را جابهجا کنید، شامِ پنجنفره با چهار کارتبهکارت تمام میشود. اگر خوراکِ آدمها فرق داشت، قلمها را جدا کنید و هزینههای مشترک را مساوی بپاشید.
پس دفعهی بعد که دورهمی گذاشتید، پیش از سفارش بگویید چطور حساب میکنید و یک نفر را هم مامورِ ثبت نکنید؛ هر کس خرجِ خودش را بنویسد. اینطور فردا کسی لازم نیست بپرسد «من چقدر بدهکارم؟».
