راهنمای محاسبه سود بانکی
برای محاسبه سود بانکی کافی است مبلغ سپرده را در نرخ سود سالانه ضرب کنید و بر ۱۲ تقسیم کنید تا سود ماهانه به دست بیاید. مثلاً ۱۰۰ میلیون تومان با نرخ ۲۰٫۵٪ ماهی حدود ۱٬۷۰۸٬۰۰۰ تومان سود میدهد. ماشینحساب همین صفحه این کار را برای هر مبلغ، نرخ و مدتی انجام میدهد و سود ساده، مرکب و روزشمار را کنار هم نشان میدهد.
فرمول محاسبه سود سپرده: ساده، ماهانه و مرکب
همهٔ عددهای ماشینحساب از چند فرمول ساده می‌آیند. «نرخ» در این فرمول‌ها نرخ سود سالانه به‌صورت اعشاری است؛ مثلاً ۲۰٫۵٪ میشود ۰٫۲۰۵:
- سود ساده (کل دوره): سود = مبلغ × نرخ × مدت به سال. برای ۶ ماه، مدت ۰٫۵ است.
- سود ماهانه: سود هر ماه = مبلغ × نرخ ÷ ۱۲. این همان حالت «ماهانه پرداخت» است که بانک هر ماه سود را به حسابتان می‌ریزد.
- سود روزانه: سود هر روز = مبلغ × نرخ ÷ ۳۶۵. حالت «روزشمار» ماشینحساب با همین فرمول سودِ تعداد روزِ دقیق را حساب میکند.
- سود مرکب ماهانه: کل سود = مبلغ × (۱ + نرخ ÷ ۱۲) به توانِ تعداد ماه‌ها − مبلغ. اینجا سود هر ماه به اصل اضافه میشود و ماه بعد خودش هم سود میگیرد.
«نرخ مؤثر سالانه» در نتیجه‌های بالا نشان میدهد اگر سود ماهانه را دوباره سپرده کنید، بازدهی واقعیِ یک سال چند درصد میشود. نرخ اسمی ۲۰٫۵٪ با ترکیب ماهانه به نرخ مؤثر حدود ۲۲٫۵٪ می‌رسد.
سود ۱۰۰ میلیون در ماه چقدر است؟ مثال گام‌به‌گام
فرض کنید ۱۰۰ میلیون تومان را در سپردهٔ یکساله با نرخ ۲۰٫۵٪ گذاشته‌اید:
- سود ماهانه: ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۰٫۲۰۵ ÷ ۱۲ = ۱٬۷۰۸٬۳۳۳ تومان.
- سود روزانه: ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۰٫۲۰۵ ÷ ۳۶۵ = حدود ۵۶٬۱۶۴ تومان. بانکی که روزها را میشمارد، برای ماه ۳۱ روزه حدود ۱٬۷۴۱٬۰۰۰ و برای ماه ۳۰ روزه حدود ۱٬۶۸۵٬۰۰۰ تومان میپردازد.
- کل سود ساده در یک سال: ۲۰٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان؛ مبلغ نهایی ۱۲۰٫۵ میلیون تومان.
- اگر سود هر ماه را دوباره سپرده کنید (مرکب): کل سود حدود ۲۲٬۵۴۰٬۰۰۰ تومان میشود، یعنی حدود ۲ میلیون تومان بیشتر.
برعکسش هم کاربرد دارد: برای اینکه ماهی ۱۰ میلیون تومان سود بگیرید، با نرخ ۲۰٫۵٪ حدود ۵۸۵ میلیون تومان سپرده لازم است (۱۰ میلیون × ۱۲ ÷ ۰٫۲۰۵). جدول «سود ماهانه برای مبالغ رایج» همین حساب را برای ۱۰ میلیون تا ۱ میلیارد تومان با نرخی که انتخاب کرده‌اید نشان میدهد.
نرخ سود بانکی ۱۴۰۵: سقف‌های مصوب
نرخ سود سپرده در ایران آزاد نیست. شورای پول و اعتبار برای هر نوع سپرده سقف تعیین میکند و بانک مرکزی آن را به بانکها ابلاغ میکند. آخرین جدول عمومی را بانک مرکزی در بهمن ۱۴۰۱ ابلاغ کرد و تا مهر ۱۴۰۵ تغییر عمومی تازه‌ای اعلام نشده است:
| نوع سپرده | سقف نرخ سالانه | سود ماهانهٔ ۱۰۰ میلیون |
|---|---|---|
| کوتاهمدت عادی | ۵٪ | ۴۱۶٬۶۶۷ تومان |
| کوتاهمدت ویژهٔ سهماهه | ۱۲٪ | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| کوتاهمدت ویژهٔ ششماهه | ۱۷٪ | ۱٬۴۱۶٬۶۶۷ تومان |
| بلندمدت یکساله | ۲۰٫۵٪ | ۱٬۷۰۸٬۳۳۳ تومان |
| بلندمدت دوساله | ۲۱٫۵٪ | ۱٬۷۹۱٬۶۶۷ تومان |
| بلندمدت سهساله | ۲۲٫۵٪ | ۱٬۸۷۵٬۰۰۰ تومان |
عدد ۲۳٪ که زیاد شنیده میشود مالِ گواهی سپردهٔ عام است که بانکها از دی ۱۴۰۱ اجازهٔ انتشارش را گرفتند، نه سپردهٔ عادی. در بهمن ۱۴۰۲ هم گواهی سپردهٔ خاص با نرخ ۳۰٪ برای مدتی کوتاه عرضه شد و تمدید نشد. چون سقف برای همه یکی است، نرخ پایهٔ بانکها، چه دولتی مثل بانک ملی و چه خصوصی، به هم نزدیک است. فرقشان در طرحهای ویژه، حداقل مبلغ و شرطهای قرارداد است؛ پیش از سپرده‌گذاری نرخ قطعی را از خود بانک بپرسید.
سپرده کوتاه مدت و بلند مدت چه فرقی دارند؟
سپردهٔ کوتاهمدت عادی مثل حساب پس‌انداز است: هر وقت بخواهید برداشت می‌کنید، اما سودش کم است. کوتاهمدت ویژه (سه یا شش ماهه) و سپردهٔ بلندمدت (یک تا سه ساله) سود بیشتری دارند، به شرط آنکه پول تا سررسید بماند. سود این سپرده‌ها معمولاً هر ماه به حساب جاری یا کوتاه‌مدتی که معرفی کرده‌اید واریز میشود و به اصل اضافه نمی‌شود؛ پس سود مرکب فقط وقتی به دستتان می‌رسد که خودتان سود را دوباره سپرده کنید.
اگر سپردهٔ مدت‌دار را پیش از سررسید ببندید، بانک سود دورهٔ گذشته را با نرخ سپردهای که با مدت ماندنِ پول جور است، و معمولاً کمی کمتر از آن، دوباره حساب میکند و اضافهٔ پرداختشده را از اصل پول کم میکند. جزئیات این جریمه در قرارداد هر بانک آمده است.
سود روزشمار چیست و بانکها چطور حساب میکنند؟
در روش روزشمار سود سالانه بر ۳۶۵ تقسیم میشود و برای هر روزی که پول در حساب بوده سود تعلق میگیرد. از دی ۱۳۹۷ با بخشنامهٔ بانک مرکزی، سود سپردهٔ کوتاهمدت عادی ماهشمار شده است: مبنای سود هر ماه، کمترین موجودیِ حساب در همان ماه است. یعنی اگر ۵۰ میلیون در حساب داشته باشید و یک روز ۴۹ میلیون برداشت کنید، سود آن ماه فقط به یک میلیون تعلق میگیرد. ماشینحساب در حالت «روزشمار» سود را برای تعداد روزِ دقیق حساب میکند؛ برای حساب کوتاهمدت، کمترین موجودیِ ماه را وارد کنید تا عدد به رقم واقعی بانک نزدیک شود.
آیا سود سپرده بانکی مالیات دارد؟
برای اشخاص حقیقی نه. سود سپردهٔ بانکی اشخاص حقیقی طبق مادهٔ ۱۴۵ قانون مالیاتهای مستقیم معاف است و تا مهر ۱۴۰۵ این معافیت پابرجاست. در بحث اصلاح قانون مالیات‌ها و «مالیات بر مجموع درآمد» پیشنهاد حذف این معافیت مطرح شده، اما تصویب نشده و سازمان امور مالیاتی خبرِ گرفتن مالیات از سپرده‌های مردم را تکذیب کرده است. برای اشخاص حقوقی وضع فرق میکند و از قانون بودجهٔ ۱۴۰۱ بخشی از آن‌ها مشمول مالیات شده‌اند.
سود واقعی سپرده در برابر تورم
سودی که ماشینحساب نشان میدهد اسمی است. سود واقعی از این فرمول درمی‌آید: (۱ + نرخ سود) ÷ (۱ + نرخ تورم) − ۱. طبق گزارش مرکز آمار، تورم سالانهٔ شهریور ۱۴۰۵ حدود ۷۳٫۶٪ بوده است. با این عدد، سپردهٔ ۲۰٫۵٪ در یک سال حدود ۳۰٪ از قدرت خرید پول را از دست میدهد، هرچند عدد حسابتان بزرگ‌تر شده است. یادداشت پایین ماشینحساب برای همین است. برای مقایسه، رشد یک‌سالهٔ قیمت دلار و قیمت طلا را در نمودارهای خودشان ببینید. اینکه تورم چطور ساخته میشود را در تورم چیست و رابطهٔ سود بانکی با بازارها را در نرخ بهره چیست توضیح داده‌ایم.
سپرده بانکی یا صندوق درآمد ثابت؟
جعبهٔ مقایسهٔ بالا خلاصهٔ ماجراست. صندوق‌های درآمد ثابت بیشتر پولشان را در سپرده، گواهی سپرده و اوراق دولتی می‌گذارند و معمولاً کمی بیشتر از سپرده بازده میدهند. واحدشان را هر روز کاری میشود فروخت و پول یکی دو روز بعد می‌رسد، بی جریمهٔ شکستن سپرده. در عوض بازدهشان تضمینشده نیست. انواع دیگر را در آشنایی با انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری ببینید. اگر هنوز بین سپرده، طلا و دلار مردد هستید، پولم را کجا سرمایه‌گذاری کنم را بخوانید. این صفحه پیشنهاد سرمایه‌گذاری نیست.
اشتباه‌های رایج در محاسبه سود بانکی
- ضرب در نرخ و تقسیم بر ۱۰: این میان‌بر فقط عدد تقریبی میدهد. سود ماهانه = مبلغ × نرخ ÷ ۱۲.
- یکی گرفتن سود ساده و مرکب: بانک سود را واریز میکند، به اصل نمی‌چسباند. سود مرکب یعنی خودتان دوباره سپرده کنید.
- فراموش کردن کمترین موجودی: یک برداشت کوچک در حساب کوتاهمدت، سود همهٔ ماه را پایین می‌آورد.
- ندیدن جریمهٔ شکستن: اگر احتمال دارد پول را زودتر بخواهید، سپردهٔ یکساله با نرخ بالا ممکن است در عمل کمتر از کوتاهمدت ویژه سود بدهد.
- اشتباه تومان و ریال: ماشینحساب با تومان کار میکند؛ رقم ریالی قرارداد را بر ۱۰ تقسیم کنید.
