جریمهٔ ماینر خانگی: مجازات استخراج غیرمجاز رمزارز در ایران (۱۴۰۵)
فهرست مطالب۱۰ بخش
- آیا ماینینگ خانگی در ایران قانونی است؟
- جریمهٔ ماینر خانگی چقدر است؟ (جدولِ پیامدها)
- جریمهٔ برق مصرفی چطور حساب میشود؟
- یک سال برقِ بی‌یارانه، برای کلِ خانه
- ضبط دستگاه و پروندهٔ قاچاق
- کی کار به حبس می‌کشد؟
- بیایید با هم حساب کنیم: یک ماینر خانگی در یک سال
- ماینر غیرمجاز چطور شناسایی میشود؟
- گزارش ماینر غیرمجاز پاداش دارد؟
- مستأجر هستید یا خانه می‌خرید؟ این را حتماً بدانید
- اشتباه‌های رایج دربارهٔ ماینینگ خانگی
- اگر به رمزارز علاقه دارید، راهِ بی‌دردسر چیست؟
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
«یک دستگاه کوچک می‌گذارم گوشهٔ اتاق؛ کسی که نمی‌فهمد.» این جمله را زیاد می‌شنوم. جوابِ کوتاه این است: جریمهٔ ماینر خانگی فقط یک قبضِ سنگین نیست. اگر کشف شود، برقِ مصرفی را با گران‌ترین نرخ پس می‌دهید، دادگاه جزای نقدی می‌دهد، دستگاه ضبط میشود و از شهریور ۱۴۰۵ کلِ آن خانه یک سال از برقِ یارانهای محروم میشود.
بیایید قدم‌به‌قدم ببینیم قانون دقیقاً چه می‌گوید، ماینر غیرمجاز چطور پیدا میشود، و با یک مثالِ عددیِ ساده حساب کنیم که این کار در عمل چقدر خرج روی دستِ آدم می‌گذارد.
آیا ماینینگ خانگی در ایران قانونی است؟
نه. ماینینگ یعنی روشن نگه داشتنِ یک دستگاهِ پرمصرف، شبانه‌روز، تا با حلِ معادله‌های ریاضی بیت‌کوین یا رمزارزِ دیگری پاداش بگیرد. اگر با سازوکارش آشنا نیستید، مقالهٔ ماینینگ چیست و سودآوری آن چقدر است را ببینید.
در ایران استخراجِ رمزارز از سالِ ۱۳۹۸ به‌عنوانِ یک صنعت پذیرفته شده، اما فقط با دو شرط. اول، مجوز صمت یعنی پروانهٔ بهره‌برداری از وزارتِ صنعت، معدن و تجارت. دوم، برق با تعرفهٔ مخصوصِ ماینینگ یا از نیروگاهِ اختصاصی، نه برقِ یارانهای.
برق یارانهای یعنی همان برقی که دولت ارزان‌تر از قیمتِ تمام‌شده به خانه، مغازه، کشاورزی و کارگاه می‌دهد. مثلِ نانِ یارانهای است: برای سفرهٔ خانواده است، نه برای اینکه کسی با آن نانوایی بزند و نانش را بفروشد. برای همین هیچ مجوزی برای ماینینگ در خانه صادر نمی‌شود.
حتی مسیرِ قانونی هم این روزها تنگ‌تر شده است. مدیرعاملِ توانیر در شهریور ۱۴۰۵ گفت به خاطرِ کمبودِ سوخت پیشنهاد شده صدورِ پروانهٔ تازه برای مزرعه‌های قانونی دو تا سه سال متوقف شود. مزرعه‌های مجاز هم فقط وقتی برقِ اضافه هست و بیرون از ساعت‌های اوجِ مصرف حق دارند کار کنند. جزئیاتِ مسیرِ مجاز را در صفر تا صد استخراج قانونی ارز دیجیتال در ایران نوشته‌ایم.
پس فرقِ استخراجِ قانونی و غیرقانونی در دو چیز است: مجوز و نوعِ برق. ماینرِ خانگی هیچ‌کدام را ندارد.
جریمهٔ ماینر خانگی چقدر است؟ (جدولِ پیامدها)
جریمهٔ ماینر خانگی یک عدد نیست؛ چند لایه است که روی هم جمع میشوند. بعضی را شرکتِ برق خودش اعمال می‌کند، بعضی را دادگاه و بعضی را سازمان تعزیرات حکومتی. جدولِ زیر همه را کنارِ هم گذاشته است.
| پیامد | چه کسی اعمال می‌کند | مبنا و توضیح |
|---|---|---|
| قطعِ انشعاب و جمع‌آوریِ دستگاه‌ها | شرکتِ توزیعِ برق | معمولاً همان روزِ کشف؛ دستگاه‌ها جمع‌آوری و صورت‌جلسه میشوند |
| پرداختِ بهای برقِ مصرف‌شده | شرکتِ برق و دادگاه | قانونِ مجازاتِ استفاده‌کنندگانِ غیرمجاز از آب، برق، تلفن، فاضلاب و گاز؛ مبنای حساب بالاترین نرخِ تعرفه است |
| جزای نقدی | دادگاهِ عمومی | مصرفِ خانگی: جزای نقدیِ درجهٔ شش؛ مصرفِ غیرخانگی: یک تا دو برابرِ بهای برقِ مصرفی |
| تکرارِ تخلف | دادگاه | حداکثرِ جریمه به‌علاوهٔ قطعِ انشعاب برای سه تا شش ماه |
| یک سال محرومیت از برقِ یارانهای | توانیر | برای موردهای کشف‌شده از ۴ شهریور ۱۴۰۵؛ قبضِ آن محل یک سال با تعرفهٔ آزاد حساب میشود |
| دستکاریِ کنتور | دادگاه | جرمِ جدا: برگرداندنِ کنتور به حالتِ اول، بهای برق، جبرانِ خسارت و جزای نقدیِ درجهٔ شش |
| ضبط دستگاه و جریمهٔ قاچاق | سازمانِ تعزیراتِ حکومتی یا دادگاه | اگر دستگاه سندِ گمرکیِ رسمی نداشته باشد، کالای قاچاق حساب میشود و جریمه‌اش چند برابرِ ارزشِ دستگاه است |
| جبرانِ خسارتِ شبکه و پیگردِ کیفری | دادگاه | اگر ترانس بسوزد یا آتشسوزی شود؛ در موردهای بزرگ حتی حبس |
می‌بینید که هر ردیف به ردیفِ بعدی اضافه میشود. یعنی کسی که با یک ماینر گیر می‌افتد، معمولاً فقط با «یک جریمه» روبه‌رو نیست، با یک بستهٔ کامل روبه‌روست.
جریمهٔ برق مصرفی چطور حساب میشود؟
شرکتِ برق برآورد می‌کند دستگاه چند کیلووات توان داشته و چند وقت روشن بوده است. بعد آن را با بالاترین نرخِ تعرفه حساب می‌کند، نه با نرخِ ارزانِ پلهٔ اولِ قبضِ خانگی. اگر کنتور هم دستکاری شده باشد، پرونده سنگین‌تر میشود.
برای مصرفِ خانگی، قانون جزای نقدیِ «درجهٔ شش» را تعیین کرده است. درجهٔ شش یعنی یکی از پله‌های جریمه در قانونِ مجازاتِ اسلامی که مبلغش را قانون و تصویب‌نامه‌ها هر چند سال به‌روز می‌کنند؛ امروز رقمی تا ده‌ها میلیون تومان است. در پروندههای بزرگ دادگاه‌ها جریمه‌های چند میلیاردی هم داده‌اند.
یک سال برقِ بی‌یارانه، برای کلِ خانه
این قاعدهٔ تازه را خیلی‌ها هنوز نشنیده‌اند. توانیر در شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد هر جا از ۴ شهریور به بعد ماینر غیرمجاز پیدا شود، چه خانه باشد چه کارگاه، مرغداری یا مغازه، آن محل یک سال برق را با تعرفهٔ آزاد می‌خرد. هزینهٔ برقِ گذشته هم جدا گرفته میشود.
تعرفهٔ آزاد یعنی قیمتِ برق بدونِ کمکِ دولت؛ چند برابرِ قبضی که همیشه می‌دادید. این یعنی جریمه فقط مالِ ماینر نیست. یخچال، کولر و لباسشوییِ همهٔ اهلِ خانه هم یک سال گران‌تر کار می‌کنند. پس جریمهٔ واقعی را باید سرِ سفرهٔ خانواده دید، نه فقط روی کاغذِ دادگاه.
ضبط دستگاه و پروندهٔ قاچاق
بیشترِ ماینرهایی که در آگهی‌ها فروخته میشوند از راهِ رسمی و گمرک وارد نشده‌اند. دستگاهی که سندِ گمرکی ندارد، از نظرِ قانون کالای قاچاق است، حتی اگر روشنش نکرده باشید. نگه‌داشتن یا خرید و فروشش هم می‌تواند پرونده بسازد.
در این حالت دستگاه ضبط میشود و پرونده برای رسیدگی به قاچاق به تعزیرات یا دادگاه می‌رود. جریمهٔ قاچاق بر پایهٔ ارزشِ دستگاه است و می‌تواند چند برابرِ قیمتِ خریدش شود. یعنی پولی که بابتِ دستگاه داده‌اید یک بار از دست می‌رود و یک بارِ دیگر هم باید جریمه‌اش را بدهید.
کی کار به حبس می‌کشد؟
بیشترِ پروندههای ماینرِ خانگی با قطعِ برق، ضبطِ دستگاه و جریمهٔ مالی بسته میشوند. اما اگر ماینرها ترانسِ محله را بسوزانند، آتشسوزی راه بیندازند یا کار سازمانیافته باشد، پای جرمهایی مثلِ تخریبِ اموالِ عمومی هم وسط می‌آید. توانیر هم هشدار داده که همکاری با این مزرعه‌ها می‌تواند مصداقِ تخریبِ اموالِ عمومی و فرارِ مالیاتی باشد و تا حبس و توقیفِ ملک برود.
در مجلس هم از مرداد ۱۴۰۵ طرحی دوفوریتی برای سخت‌ترشدنِ برخورد مطرح شده، مثلاً یک ماه قطعِ برق در بارِ اول و ابطالِ پروانهٔ واحدهای صنعتیِ متخلف. تا مهر ۱۴۰۵ این طرح هنوز قانون نشده است. پس اگر جایی خواندید «مجازاتِ تازهٔ ماینرها تصویب شد»، اول تاریخ و منبعش را ببینید.
بیایید با هم حساب کنیم: یک ماینر خانگی در یک سال
عددهای این بخش فقط مثال‌اند و گرد شده‌اند. قیمتِ دستگاه، تعرفهٔ برق و مبلغِ جریمه هر سال عوض میشود. هدف این است که ببینید حساب چطور جمع میشود.
- مصرفِ دستگاه: فرض کنیم یک ماینرِ معمولی ۳٫۵ کیلووات برق بکشد. در یک ساعت ۳٫۵ کیلووات‌ساعت میشود؛ در یک شبانه‌روز ۸۴؛ در یک سال حدودِ ۳۰ هزار کیلووات‌ساعت.
- بهای برق با نرخِ گران: اگر هر کیلووات‌ساعت را ۴ هزار تومان حساب کنند، ۳۰ هزار ضربدر ۴ هزار میشود ۱۲۰ میلیون تومان، فقط بابتِ برقی که مصرف شده.
- جزای نقدی: روی آن، جزای نقدیِ دادگاه هم می‌آید؛ تا ده‌ها میلیون تومان.
- دستگاه: اگر دستگاه را ۷۰ میلیون تومان خریده باشید و قاچاق باشد، ضبط میشود. جریمهٔ قاچاق هم می‌تواند از خودِ قیمت بیشتر باشد.
- قبضِ خانواده: یک سال برقِ همهٔ خانه با تعرفهٔ آزاد؛ برای خانواده‌ای که کولر و یخچال دارد، چند برابرِ قبضِ همیشگی.
جمع که بزنیم، یک دستگاهِ ۷۰ میلیونی می‌تواند به چند صد میلیون تومان خسارت برسد. یک کارشناس در گفت‌وگو با رسانه‌ها جمعِ این هزینه‌ها را برای هر ماینر حدودِ ۶۰۰ میلیون تومان برآورد کرده است؛ این عدد رسمی نیست، ولی جهتِ حساب را درست نشان می‌دهد.
حالا آن را کنارِ وعدهٔ آگهی‌ها بگذارید: «ماهی ۱۵ تا ۲۰ میلیون درآمد». حتی اگر این وعده درست باشد، که معمولاً نیست، با یک بار کشف‌شدن سودِ چند سال از دست می‌رود. پس ماینر خانگی در عمل یک شرط‌بندی است که اگر ببازید، خیلی بیشتر از آنچه گذاشته‌اید می‌بازید.
ماینر غیرمجاز چطور شناسایی میشود؟
خیلی‌ها فکر می‌کنند یک دستگاه در زیرزمین دیده نمی‌شود. آمار چیزِ دیگری می‌گوید. توانیر اعلام کرده از اولِ ۱۴۰۵ تا پایانِ مرداد حدودِ ۱۳ هزار دستگاهِ غیرمجاز کشف شده و بیش از نیمی از آن‌ها با گزارشِ مردم بوده است. در اصفهان ۲۴ دستگاه در یک آپارتمان پیدا شد که به اندازهٔ ۲۴ خانه برق می‌کشید.
راه‌های اصلیِ شناسایی این‌ها هستند:
- الگوی مصرف: قبضِ خانه معمولاً شب و روز و تابستان و زمستان بالا و پایین دارد. ماینر شبانه‌روز یک‌نواخت و زیاد می‌کشد و این در داده‌های کنتور، به‌ویژه کنتورِ هوشمند، تو چشم می‌زند.
- نوسانِ برق محله: افتِ ولتاژ و داغ‌شدنِ ترانس، شرکتِ برق را به همان کوچه می‌کشاند. برای فهمِ اثرِ این دستگاه‌ها روی شبکه، آیا ماینینگ بیت‌کوین باعث قطع برق میشود را بخوانید.
- صدا و گرما: فن‌های ماینر صدای یک‌نواخت و بلندی دارند و دستگاه تا حدودِ ۸۰ درجه داغ میشود. همسایه‌ها زود متوجه میشوند.
- رفت‌وآمدِ مشکوک: جابه‌جاییِ کارتن‌های سنگین، کولرهای اضافه و پنجره‌های همیشه‌باز در زمستان.
یک خطرِ جانی هم هست که کمتر گفته میشود. به گفتهٔ توانیر در ۱۴۰۵ نزدیکِ ۲۱ آتشسوزی در خانه و مغازه به ماینرها ربط داشته است. سیم‌کشیِ خانه برای این بارِ شبانه‌روزی ساخته نشده. پس پیش از جریمه، به امنیتِ خانه و همسایه‌ها فکر کنید.
گزارش ماینر غیرمجاز پاداش دارد؟
بله. هر کسی می‌تواند ماینرِ غیرمجاز را با پیامک به سامانهٔ ۳۰۰۰۵۱۲۱ یا از راهِ اپلیکیشنِ «برق من» گزارش کند. طبقِ اعلامِ توانیر، هویتِ گزارشدهنده محرمانه می‌ماند.
از مهر ۱۴۰۴، طبق دستورالعملِ توانیر، پاداش گزارشدهنده حدودِ یک و نیم میلیون تومان به ازای هر دستگاه بود و سقفش به ۳۰۰ میلیون تومان رسید. در مرداد ۱۴۰۵ هم گفته شد مبلغِ پاداش‌ها بالاتر رفته است. تا پایانِ مرداد ۱۴۰۵ بیش از ۳۰ میلیارد تومان پاداش پرداخت شده بود.
یعنی ماینرِ شما فقط در خطرِ چشمِ شرکتِ برق نیست؛ هر همسایه‌ای انگیزهٔ مالی دارد که گزارشش کند.
مستأجر هستید یا خانه می‌خرید؟ این را حتماً بدانید
چون محرومیت از یارانه روی «محل» است، نه فقط روی آدم، ممکن است مستأجرِ قبلی ماینر داشته و شما تاوانش را بدهید. خبرِ خوب این است که توانیر گفته خریدار یا مستأجر می‌تواند استعلام بگیرد که آن ملک به خاطرِ ماینینگِ غیرمجاز از یارانه محروم شده یا نه.
- پیش از امضای قرارداد، از شرکتِ توزیعِ برقِ منطقه استعلام بگیرید.
- قبض‌های چند ماهِ اخیر را ببینید؛ مصرفِ عجیب و یک‌نواخت نشانهٔ هشدار است.
- اگر صاحب‌خانه هستید، در اجاره‌نامه بنویسید که نصبِ دستگاهِ استخراج ممنوع است و مسئولیتش با مستأجر است.
- جای کنتور و تابلوی برق را نگاه کنید؛ سیم‌کشیِ تازه و کلفت بی‌دلیل نیست.
پس پیش از اجاره یا خرید، یک استعلامِ ساده می‌تواند شما را از یک سال قبضِ گران نجات دهد.
اشتباه‌های رایج دربارهٔ ماینینگ خانگی
- «یک دستگاه که چیزی نیست.» قانون بینِ یک دستگاه و ده دستگاه در اصلِ جرم فرقی نمی‌گذارد؛ فقط مبلغ عوض میشود.
- «با برق سهفاز یا کشاورزی مشکلی نیست.» برقِ کشاورزی و صنعتیِ معمولی هم یارانهای است و ماینینگ با آن همان‌قدر غیرمجاز است.
- «دستگاه خاموش است، پس جرم نیست.» اگر قاچاق باشد، نگه‌داشتنش هم می‌تواند پرونده بسازد.
- «فروشنده گفته مجوز دارد.» مجوز به شخص و محلِ مشخص داده میشود، نه به دستگاه. هیچ مجوزی ماینر را در خانهٔ شما قانونی نمی‌کند.
- «دستگاهِ کم‌مصرف دیده نمی‌شود.» مصرفِ یک ماینر کوچک هم چند برابرِ یک خانواده است.
اگر به رمزارز علاقه دارید، راهِ بی‌دردسر چیست؟
علاقه به بیت‌کوین و رمزارزها ایرادی ندارد. ایراد در راهِ پرخطر است. خرید و نگه‌داری رمزارز به دستگاه و برق نیاز ندارد و قیمتشان را هر روز می‌توانید در صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال امروز ببینید.
اگر کنجکاوید چرا ماینینگ این‌قدر برق می‌خورد، فرآیند اثبات کار را بخوانید. اگر دنبالِ درآمد از نگه‌داریِ رمزارز بدونِ دستگاه هستید، مقایسهٔ ماینینگ یا استیکینگ به کارتان می‌آید. دربارهٔ وضعیتِ کلیِ قانون هم آیا ارز دیجیتال در ایران قانونی است را نوشته‌ایم.
توصیهٔ من ساده است: رمزارز بازارِ پرنوسانی است و پیش از گذاشتنِ پول باید یاد بگیرید. ولی هر کاری می‌کنید، پایش را روی برقِ یارانهای نگذارید. سودِ احتمالیِ چند ماه به ریسکِ یک پروندهٔ چند صد میلیونی نمی‌ارزد. تصمیمِ نهایی با خودتان.
سوالات متداول
جریمهٔ ماینر خانگی چقدر است؟
یک عددِ ثابت نیست. بهای برقِ مصرفی با بالاترین تعرفه، جزای نقدیِ درجهٔ شش، ضبطِ دستگاه و جریمهٔ قاچاق اگر سندِ گمرکی نداشته باشد، و از شهریور ۱۴۰۵ یک سال برقِ بی‌یارانه برای آن محل. جمعش برای یک دستگاه می‌تواند به چند صد میلیون تومان برسد.
آیا ماینینگ خانگی در ایران قانونی است؟
نه. استخراجِ رمزارز فقط با پروانهٔ وزارتِ صمت و برقِ با تعرفهٔ مخصوص یا نیروگاهِ اختصاصی مجاز است. برای خانه هیچ مجوزی صادر نمی‌شود و استفاده از برقِ یارانه‌ایِ خانگی، کشاورزی یا صنعتیِ معمولی برای ماینینگ تخلف است.
ماینر غیرمجاز چطور شناسایی میشود؟
بیش از نیمی از کشفیات با گزارشِ مردم است. بقیه از الگوی مصرفِ یک‌نواخت و شبانه‌روزی در کنتور، افتِ ولتاژ و داغ‌شدنِ ترانسِ محله، صدای فن، گرمای زیاد و رفت‌وآمدِ مشکوک پیدا میشوند. کنتورهای هوشمند این کار را آسان‌تر کرده‌اند.
گزارش ماینر غیرمجاز پاداش دارد؟
بله. گزارش با پیامک به ۳۰۰۰۵۱۲۱ یا اپلیکیشنِ برق من ثبت میشود و نامِ گزارشدهنده محرمانه است. از مهر ۱۴۰۴ پاداش حدودِ یک و نیم میلیون تومان برای هر دستگاه تا سقفِ ۳۰۰ میلیون تومان بود و در ۱۴۰۵ گفته شد بالاتر رفته است.
آیا داشتن دستگاه ماینر بدون روشن‌کردن هم جرم است؟
اگر دستگاه از گمرک و راهِ رسمی وارد شده باشد، صرفِ داشتنش جرم نیست. اما بیشترِ دستگاه‌های بازارِ آزاد سندِ گمرکی ندارند و کالای قاچاق حساب میشوند؛ نگه‌داری یا خرید و فروششان می‌تواند به ضبط و جریمهٔ قاچاق برسد.
آیا ماینینگ غیرمجاز حبس دارد؟
بیشترِ پروندههای خانگی با جریمهٔ مالی، قطعِ برق و ضبطِ دستگاه تمام میشوند. اما اگر به شبکهٔ برق خسارت بزند، آتشسوزی راه بیندازد یا کار سازمانیافته باشد، جرمهایی مثلِ تخریبِ اموالِ عمومی مطرح میشود که حبس هم دارد.
اگر مستأجر قبلی ماینر داشته، قبض من گران میشود؟
ممکن است، چون محرومیتِ یکساله از برقِ یارانهای روی محل اعمال میشود. توانیر گفته خریدار و مستأجر میتوانند پیش از قرارداد استعلام بگیرند که ملک به خاطرِ ماینینگِ غیرمجاز از یارانه محروم شده یا نه. این استعلام را جدی بگیرید.
با برق کشاورزی یا سهفاز میشود ماینینگ کرد؟
نه. برقِ کشاورزی و صنعتیِ معمولی هم یارانهای است و ماینینگ با آن غیرمجاز است. برای مصرفِ غیرخانگی جریمه یک تا دو برابرِ بهای برقِ مصرفی است و محرومیتِ یکساله از یارانه هم به مرغداری، کارگاه و مزرعه میرسد.
جمع‌بندی
جریمهٔ ماینر خانگی چند لایه است: پس‌دادنِ برق با گران‌ترین نرخ، جزای نقدی، ضبطِ دستگاه، پروندهٔ قاچاق و از شهریور ۱۴۰۵ یک سال برقِ بی‌یارانه برای کلِ خانه. با بیش از ۱۳ هزار کشف در پنج ماه و پاداش برای هر گزارش، احتمالِ دیده‌نشدن هر روز کمتر میشود.
پس اگر کسی پیشنهاد داد «یک دستگاه بگذار، ماهی فلان قدر درمی‌آوری»، اول همین حسابِ ساده را جلوی چشمش بگذارید. و اگر خانه اجاره می‌کنید یا می‌خرید، استعلامِ برق را فراموش نکنید.