استخراج بیت کوین چیست؟ راهنمای ماینینگ و مزرعه بیت کوین

خیلی‌ها از من می‌پرسند: «بیت‌کوین را از کجا می‌آورند؟ کسی چاپش می‌کند؟» جواب ساده است. استخراج بیت کوین یا ماینینگ یعنی دستگاه‌های مخصوص، تراکنش‌های شبکه را تأیید می‌کنند و در یک «بلاک» تازه ثبت می‌کنند. هر دستگاهی که زودتر معمای آن بلاک را حل کند، بیت‌کوینِ تازه جایزه می‌گیرد. بیت‌کوینِ نو فقط از همین راه به دنیا می‌آید.

بیایید با هم قدم‌به‌قدم ببینیم این کار چطور انجام می‌شود، چرا هر سال سخت‌تر می‌شود، یک دستگاه در سال چقدر بیت‌کوین درمی‌آورد، ماجرای استخراج با موبایل چیست و در ایران با چه شرط‌هایی قانونی است. عددها تا مهر ۱۴۰۵ به‌روز شده‌اند.

استخراج بیت کوین چیست؟ ماینینگ به زبان ساده

طلا را در نظر بگیرید. مقدارش در زمین محدود است و هر گرمش با کار سخت، دستگاه گران و خرجِ انرژی از معدن بیرون می‌آید. بیت‌کوین هم همین منطق را دارد. سقفِ کلش ۲۱ میلیون واحد است و هر واحدِ تازه فقط با خرجِ برق و کارِ دستگاه به دست می‌آید. برای همین اسمش را گذاشته‌اند «استخراج» یا ماینینگ (Mining)، یعنی معدن‌کاری.

ولی ماینینگ فقط ساختنِ سکهٔ تازه نیست. دستگاه‌های استخراج هم‌زمان سه کار انجام می‌دهند:

• دفترداری: تراکنش‌های تأییدنشده را در بسته‌ای به اسمِ بلاک جمع می‌کنند و به دفترِ کلِ شبکه، یعنی بلاک‌چین، اضافه می‌کنند. مثلِ دفترِ حسابِ یک مغازه که هر ده دقیقه یک صفحه‌اش پر و بسته می‌شود.
• نگهبانی: چون ساختنِ هر صفحه برق و دستگاهِ گران می‌خواهد، دست‌بردن در صفحه‌های قبلی یا خرج‌کردنِ دوبارهٔ یک سکه عملاً ناممکن می‌شود.
• عرضهٔ حساب‌شده: بیت‌کوینِ تازه با برنامه‌ای از پیش معلوم وارد بازار می‌شود، نه به خواستِ یک بانک مرکزی که هر وقت خواست پول چاپ کند.

ماینر کیست؟

«ماینر» به دو چیز گفته می‌شود: خودِ دستگاهِ استخراج، و آدم یا شرکتی که آن را راه انداخته است. امروز ماینرِ بیت‌کوین معمولاً یک شرکت است که صدها یا هزاران دستگاهِ ASIC را در یک سوله اداره می‌کند. ASIC یعنی دستگاهی که فقط برای همین یک کار ساخته شده است. دورانی که هر کس با لپ‌تاپش بیت‌کوین ماین می‌کرد، سال‌هاست تمام شده است.

استخراج بیت کوین چگونه انجام می‌شود؟

بیت‌کوین با روشی به اسمِ اثبات کار (PoW) اداره می‌شود. یعنی حقِ نوشتنِ صفحهٔ بعدیِ دفتر به کسی می‌رسد که ثابت کند واقعاً زحمت کشیده و برق خرج کرده است. این چرخه به‌طورِ میانگین هر ۱۰ دقیقه یک بار تکرار می‌شود و پنج قدم دارد:

1. جمع‌کردنِ تراکنش‌ها: ماینر از صفِ تراکنش‌های منتظر (به آن ممپول می‌گویند) آن‌هایی را برمی‌دارد که کارمزدِ بیشتری داده‌اند. درست مثلِ پیکی که اول بسته‌های پیشتاز را می‌برد.
2. آماده‌کردنِ بلاک: تراکنش‌ها کنارِ «اثرِ انگشتِ» بلاکِ قبلی قرار می‌گیرند. یک تراکنشِ ویژه هم اضافه می‌شود که جایزه را به کیف پولِ خودِ ماینر می‌فرستد.
3. حدس‌زدن: دستگاه یک عدد به اسمِ نانس (Nonce) را میلیاردها بار در ثانیه عوض می‌کند. هر بار، بلاک را از یک فرمولِ ریاضی به اسمِ SHA-256 می‌گذراند و یک کدِ درهم به دست می‌آورد که به آن «هش» می‌گویند.
4. رسیدن به جواب: اگر این هش از عددی که شبکه تعیین کرده کوچک‌تر باشد، معما حل شده است. میان‌بُر ندارد. تنها راه، امتحان‌کردنِ پشتِ سرِ هم است.
5. اعلام و جایزه: برنده بلاک را در شبکه پخش می‌کند. بقیهٔ رایانه‌های شبکه در کسری از ثانیه درستی‌اش را می‌سنجند و جایزه به کیف پولِ برنده می‌رسد. بعد مسابقه برای بلاکِ بعدی از نو شروع می‌شود.

این حدس‌زدن را مثلِ یک قرعه‌کشیِ عظیم ببینید. هر حدس یک بلیت است. دستگاهی که در هر ثانیه بلیتِ بیشتری بخرد، بیشتر برنده می‌شود. به این سرعت هش ریت می‌گویند. پس رقابتِ ماینرها در اصل رقابتِ دو چیز است: سرعتِ دستگاه و ارزانیِ برق. جزئیاتِ دستگاه‌ها و نسل‌هایشان را در راهنمای انواع دستگاه ماینر نوشته‌ام.

سختی شبکه و هش ریت: چرا استخراج بیت کوین هر سال سخت‌تر می‌شود؟

فرض کنید ماینرهای تازهٔ زیادی وارد شوند. بلاک‌ها زودتر پیدا می‌شوند و بیت‌کوین از برنامه جلو می‌افتد. شبکه برای این یک ترازوی خودکار دارد. هر ۲٬۰۱۶ بلاک، یعنی تقریباً هر دو هفته، سختی شبکه را طوری تنظیم می‌کند که هر بلاک دوباره حدودِ ۱۰ دقیقه طول بکشد.

مثلِ کنکور است. اگر داوطلب‌ها دو برابر شوند، ولی صندلیِ دانشگاه همان باشد، قبول‌شدن سخت‌تر می‌شود. شما هیچ فرقی نکرده‌اید، رقیب‌ها بیشتر شده‌اند. هر چه ماینرها بیشتر شوند، سهمِ یک دستگاهِ ثابت کوچک‌تر می‌شود، حتی اگر خودِ دستگاه هیچ تغییری نکرده باشد.

برای اینکه مقیاس دستتان بیاید: کلِ شبکه در آبان ۱۴۰۴ به رکوردی نزدیک به ۱٬۱۰۰ اگزاهش در ثانیه رسید. «اگزا» یعنی یک میلیارد میلیارد. تا اوایلِ مهر ۱۴۰۵، با خاموش‌شدنِ دستگاه‌های قدیمی و رفتنِ بخشی از ماینرها سراغِ کارِ مراکزِ داده، این عدد به حدودِ ۹۵۰ تا ۱٬۰۰۰ اگزاهش برگشت. سختیِ شبکه هم از اوجِ حدودِ ۱۵۶ تریلیون به حدودِ ۱۳۳ تریلیون پایین آمد.

این ترازو در گذشته هم بارها کار کرده است. نمودارِ زیر از متنِ قدیمیِ همین مقاله است. نشان می‌دهد در سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶، وقتی موجِ تازه‌ای از ماینرها بعد از اوجِ قیمت وارد شدند، سختی چطور بالا رفت:

پس اگر کسی به شما گفت «این دستگاه ماهی این‌قدر بیت‌کوین درمی‌آورد»، بپرسید: «با کدام سختی؟ دو هفتهٔ دیگر چه؟»

هاوینگ و پاداش بلاک در استخراج بیت کوین

جایزهٔ هر بلاک ثابت نیست. هر ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک، یعنی حدودِ چهار سال، خودبه‌خود نصف می‌شود. به این اتفاق هاوینگ می‌گویند. تصور کنید کارفرمایی از روزِ اول اعلام کرده باشد که حقوقِ همه هر چهار سال نصف می‌شود. همهٔ برنامه‌ریزیِ ماینرها باید با این حساب باشد.

جدولِ زیر نشان می‌دهد این جایزه از روزِ اول تا امروز چطور کوچک شده است:

تاریخچهٔ هاوینگ‌های بیت‌کوین و پاداش هر بلاک

رویداد	شمارهٔ بلاک	تاریخ	پاداش هر بلاک
آغاز شبکه	۰	دی ۱۳۸۷ (ژانویهٔ ۲۰۰۹)	۵۰ بیت‌کوین
هاوینگ اول	۲۱۰٬۰۰۰	آذر ۱۳۹۱ (نوامبر ۲۰۱۲)	۲۵ بیت‌کوین
هاوینگ دوم	۴۲۰٬۰۰۰	تیر ۱۳۹۵ (ژوئیهٔ ۲۰۱۶)	۱۲٫۵ بیت‌کوین
هاوینگ سوم	۶۳۰٬۰۰۰	اردیبهشت ۱۳۹۹ (مه ۲۰۲۰)	۶٫۲۵ بیت‌کوین
هاوینگ چهارم	۸۴۰٬۰۰۰	اردیبهشت ۱۴۰۳ (آوریل ۲۰۲۴)	۳٫۱۲۵ بیت‌کوین
هاوینگ پنجم (پیش‌بینی)	۱٬۰۵۰٬۰۰۰	حدود بهار ۱۴۰۷ (۲۰۲۸)	۱٫۵۶۲۵ بیت‌کوین

یعنی جایزه‌ای که روزِ اول ۵۰ بیت‌کوین بود، حالا ۳٫۱۲۵ است: کمتر از یک‌شانزدهمِ اول. با همین جایزه، شبکه روزانه حدودِ ۴۵۰ بیت‌کوینِ تازه می‌سازد (۱۴۴ بلاک در روز ضربِ‌در ۳٫۱۲۵).

بیستمین میلیون بیت‌کوین در اسفند ۱۴۰۴ استخراج شد. یعنی بیش از ۹۵٪ کلِ بیت‌کوین‌ها بیرون آمده‌اند. ولی آن یک میلیونِ باقی‌مانده، چون جایزه مدام نصف می‌شود، بیش از یک قرن طول می‌کشد. آخرین ذره‌ها حدودِ سالِ ۲۱۴۰ میلادی استخراج می‌شوند.

درآمد ماینر از کجا می‌آید؟

درآمدِ ماینر دو بخش دارد: پاداشِ بلاک، یعنی همان بیت‌کوینِ تازه، و کارمزدِ تراکنش‌هایی که در همان بلاک ثبت شده‌اند. امروز بیشترِ درآمد از پاداشِ بلاک است. کارمزدها معمولاً سهمِ کوچکی دارند، مگر روزهایی که شبکه شلوغ است.

حالا یک زنجیرهٔ ساده: پاداش هر چهار سال نصف می‌شود؛ خرجِ برق نصف نمی‌شود؛ پس ماینر فقط وقتی دوام می‌آورد که یا قیمتِ بیت‌کوین بالا برود یا کارمزدها سنگین‌تر شوند. قیمتِ لحظه‌ای را در صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال ببینید.

انواع استخراج ارز دیجیتال

انواع استخراج ارز دیجیتال را از سه زاویه می‌شود دید: با چه دستگاهی، تنها یا گروهی، و در چه نوع شبکه‌ای. جدولِ زیر خلاصهٔ همه را کنارِ هم گذاشته است:

مقایسهٔ روش‌های استخراج ارز دیجیتالی تا مهر ۱۴۰۵

روش	ابزار	مناسب برای	وضعیت امروز برای بیت‌کوین
استخراج با CPU	پردازندهٔ رایانه	ارزهایی مثل مونرو که الگوریتمشان مخصوصِ پردازنده است	کاملاً بی‌صرفه
استخراج با GPU	ریگِ کارتِ گرافیک	ارزهای کوچکِ اثبات کار	بی‌صرفه
استخراج با ASIC	دستگاهِ تخصصیِ تک‌کاره	بیت‌کوین و چند ارزِ بزرگِ اثبات کار	تنها روشِ واقعی
استخراجِ انفرادی	دستگاهِ شخصی بدونِ استخر	مزرعه‌های خیلی بزرگ	برای ماینرِ کوچک شبیهِ بلیتِ بخت‌آزمایی
استخر استخراج	وصل‌کردنِ دستگاه به یک گروه	تقریباً همهٔ ماینرها	رایج‌ترین شکل
استخراجِ ابری	اجارهٔ توانِ دستگاه از یک شرکت	کسی که دستگاه ندارد	پرریسک، پر از کلاهبرداری

پس برای بیت‌کوین عملاً یک راه مانده است: دستگاهِ ASIC که به یک استخر وصل باشد. بقیهٔ ردیف‌ها یا تاریخ‌اند یا خطر.

بر اساس دستگاه: از CPU تا ASIC

سال‌های اولِ بیت‌کوین، پردازندهٔ معمولیِ رایانه کافی بود. بعد کارتِ گرافیک آمد. از حدودِ ۲۰۱۳ دستگاه‌های ASIC همه را کنار زدند. این دستگاه‌ها فقط یک کار بلدند، ولی همان یک کار را ده‌ها هزار برابر بهتر از کارتِ گرافیک انجام می‌دهند. مثلِ چرخ‌گوشتِ صنعتیِ قصابی در برابرِ کاردِ آشپزخانه.

انفرادی، استخر یا ابری

با هش ریتِ امروزِ شبکه، دستگاهی که تنها کار کند ممکن است سال‌ها هیچ بلاکی پیدا نکند. برای همین ماینرها توانشان را در استخر استخراج روی هم می‌گذارند. هر بلاکی که استخر پیدا کند، جایزه‌اش به نسبتِ سهمِ هر نفر تقسیم می‌شود. شبیهِ بلیتِ بخت‌آزمایی که چند همکار با هم می‌خرند: جایزه کوچک‌تر است، ولی منظم می‌رسد.

استخراجِ ابری یعنی توانِ دستگاه را از شرکتی اجاره کنید که دستگاه‌ها پیشِ خودش است. روی کاغذ ساده است. ولی بیشترِ طرح‌های «ماینینگِ ابری با سودِ تضمینی» در عمل طرحِ هرمی بوده‌اند، یعنی سودِ قدیمی‌ها را از پولِ تازه‌واردها داده‌اند. حواسمان باشد: استخراجِ واقعی هیچ‌وقت سودِ ثابتِ ماهانه ندارد، چون سختی و قیمت هر روز عوض می‌شوند.

اثبات سهام: استخراج نیست

در شبکه‌های «اثبات سهام» مثلِ اتریوم، دستگاهِ ماینری در کار نیست. به‌جایش کسانی که به آن‌ها اعتبارسنج می‌گویند، مقداری از ارزِ خودشان را قفل می‌کنند و در عوض جایزه می‌گیرند. به این کار استیکینگ می‌گویند. خرجش برق نیست؛ ریسکش افتِ قیمتِ همان ارزِ قفل‌شده است. مقایسهٔ این دو را در ماینینگ یا استیکینگ بخوانید.

مزرعه بیت کوین چیست و چطور کار می‌کند؟

مزرعهٔ بیت کوین، یا «فارم»، یک سولهٔ صنعتی است که ده‌ها تا هزاران دستگاهِ ماینر شبانه‌روز در آن کار می‌کنند. منطقش مثلِ مرغداریِ صنعتی در برابرِ چند مرغِ حیاطِ خانه است. وقتی کار بزرگ شود، برق ارزان‌تر تمام می‌شود، خنک‌کردن و تعمیر یک‌جا انجام می‌شود و قرارداد با استخر و فروشندهٔ دستگاه بهتر بسته می‌شود.

هر مزرعهٔ اصولی این اجزا را دارد:

• برق: انشعابِ صنعتیِ جدا با ترانسفورماتورِ مخصوص. برق بزرگ‌ترین خرجِ هر ماهِ مزرعه است.
• قفسهٔ دستگاه‌ها: دستگاه‌ها با فاصله در قفسه‌ها می‌نشینند تا هوا بینشان بچرخد. هر دستگاهِ امروزی چند کیلووات برق می‌کشد؛ یعنی هر کدام به اندازهٔ چند کولرِ گازیِ روشن.
• خنک‌کردن: تقریباً همهٔ برقی که دستگاه می‌کشد گرما می‌شود. مزرعه‌ها از هواکش و کولرِ آبی تا دستگاه‌های آب‌خنک و فروبردنِ دستگاه در روغنِ مخصوص استفاده می‌کنند.
• اینترنتِ پایدار: سرعتِ زیاد لازم نیست، ولی هر قطعی یعنی پولی که از دست رفته است. بیشترِ مزرعه‌ها چند خطِ جدا دارند.
• پایش و ایمنی: نرم‌افزاری که دما، سرعت و خرابیِ هر دستگاه را نشان می‌دهد، به‌علاوهٔ سیستمِ اعلام و اطفای حریق.

هزینه‌ها و دردسرهای نگهداری

دستگاهِ ماینر پرسروصدا و داغ است. صدایش شبیهِ سشوارِ روشنی است که هیچ‌وقت خاموش نمی‌شود. در خانه هم آزاردهنده است و هم خطرناک. گرد و خاک و رطوبت عمرش را کم می‌کند. مزرعه‌ای که سیم‌کشی و تهویهٔ ضعیف دارد، علاوه بر خرابیِ دستگاه، خطرِ آتش‌سوزی و زیانِ جانی و مالی دارد.

یک نکته را هم خیلی‌ها فراموش می‌کنند. دستگاهِ ماینر مثلِ ماشین است، نه مثلِ طلا: هر سال کهنه‌تر و ارزان‌تر می‌شود. نسلِ کم‌مصرف‌تر می‌آید، سختیِ شبکه بالا می‌رود و دستگاهِ امروز چند سال بعد به جایی می‌رسد که درآمدش پولِ برقش را هم نمی‌دهد. پس در حسابِ سود، استهلاک را هم بنویسید.

هر دستگاه ماینر در سال چند بیت کوین استخراج می‌کند؟

جوابِ کوتاه: یک دستگاهِ ۲۰۰ تراهشی با شرایطِ امروز، حدودِ سه‌صدم بیت‌کوین در سال. حالا ببینیم این عدد از کجا آمد تا خودتان هم بتوانید حساب کنید.

سهمِ هر دستگاه از کلِ جایزه‌های شبکه، به اندازهٔ سهمِ سرعتش از سرعتِ کلِ شبکه است. مثلِ سهمِ یک نفر در یک شراکت. فرمولِ ساده‌اش این است:

بیت‌کوینِ سالانه ≈ (هش ریتِ دستگاه ÷ هش ریتِ شبکه) × ۵۲٬۵۶۰ بلاک در سال × ۳٫۱۲۵ بیت‌کوین

عددِ ۵۲٬۵۶۰ هم از همان ده دقیقه می‌آید: ۱۴۴ بلاک در روز ضربِ‌در ۳۶۵ روز. بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنید شبکه ۱٬۰۰۰ اگزاهش باشد (عددِ گرد؛ مهر ۱۴۰۵ کمی پایین‌تر بود). یک دستگاهِ ۲۰۰ تراهشی می‌شود دو میلیونیمِ کلِ شبکه:

1. سهمِ دستگاه: ۲۰۰ تراهش ÷ ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تراهش = ۰٫۰۰۰۰۰۰۲
2. کلِ جایزهٔ سال: ۵۲٬۵۶۰ × ۳٫۱۲۵ = حدودِ ۱۶۴٬۲۵۰ بیت‌کوین
3. سهمِ دستگاه از آن: ۱۶۴٬۲۵۰ × ۰٫۰۰۰۰۰۰۲ = حدودِ ۰٫۰۳۳ بیت‌کوین در سال

همین حساب را برای سه اندازهٔ دستگاه در جدولِ زیر گذاشته‌ام. مصرفِ برق را با بازدهیِ فرضیِ ۱۷ ژول بر تراهش حساب کرده‌ام که نزدیک به نسل‌های تازهٔ هواخنک است. همه مثال‌اند:

مثال: سهم سالانهٔ یک دستگاه از پاداش بیت‌کوین با هش ریت شبکهٔ ۱٬۰۰۰ اگزاهش

هش ریت دستگاه	بیت‌کوین در روز	بیت‌کوین در سال	مصرف برق سالانه (مثال)
۱۰۰ تراهش	حدود ۰٫۰۰۰۰۴۵	حدود ۰٫۰۱۶	حدود ۱۵ هزار کیلووات‌ساعت
۲۰۰ تراهش	حدود ۰٫۰۰۰۰۹	حدود ۰٫۰۳۳	حدود ۳۰ هزار کیلووات‌ساعت
۴۰۰ تراهش	حدود ۰٫۰۰۰۱۸	حدود ۰٫۰۶۶	حدود ۶۰ هزار کیلووات‌ساعت

برای اینکه عددِ برق ملموس شود: یک خانهٔ معمولی در سال چند هزار کیلووات‌ساعت برق مصرف می‌کند. یعنی یک دستگاهِ ۲۰۰ تراهشی به اندازهٔ چند خانه برق می‌کشد. این عددها ثابت هم نیستند و سه چیز عوضشان می‌کند:

• رشدِ شبکه: اگر کلِ شبکه دو برابر شود، سهمِ شما نصف می‌شود.
• هاوینگِ ۲۰۲۸: از حدودِ بهارِ ۱۴۰۷ همین دستگاه با همین شبکه نصفِ این مقدار بیت‌کوین می‌گیرد.
• کارمزدِ استخر و قطعی: استخرها معمولاً چند درصد کارمزد برمی‌دارند و هر ساعت قطعیِ برق یا اینترنت از درآمد کم می‌کند. کارمزدِ تراکنش‌ها کمی به عددِ بالا اضافه می‌کند.

سودِ واقعی را باید با قیمتِ روزِ بیت‌کوین و دلار، در برابرِ خرجِ برق و استهلاک سنجید. مثلاً تعرفهٔ برقِ ماینرهای مجاز برای سه ماهِ منتهی به اردیبهشت ۱۴۰۵، ۷۰٬۹۰۵ ریال برای هر کیلووات‌ساعت بود؛ یعنی حدودِ ۷٬۱۰۰ تومان. با این نرخ، برقِ سالانهٔ همان دستگاهِ ۲۰۰ تراهشی می‌شود ۳۰ هزار × ۷٬۱۰۰ تومان، یعنی حدودِ ۲۱۰ میلیون تومان. این تعرفه هر سه ماه یک بار عوض می‌شود، پس پیش از حساب، نرخِ تازه را بپرسید. نرخِ دلار را هم از صفحهٔ قیمت دلار امروز بگیرید.

پس پیش از خریدِ هر دستگاه، این چهار عدد را کنارِ هم بنویسید: سهمِ سالانه به بیت‌کوین، قیمتِ بیت‌کوین، خرجِ برقِ سال و افتِ قیمتِ خودِ دستگاه.

استخراج بیت کوین با موبایل: واقعیت یا فریب؟

استخراج بیت کوین با موبایل از نظرِ فنی ممکن است، ولی از نظرِ پولی بی‌معناست. مثلِ این است که بخواهید حوضِ بزرگی را با قاشق خالی کنید، آن هم وقتی کنارتان پمپ‌های صنعتی کار می‌کنند.

بیایید سرانگشتی حساب کنیم. فرض کنید گوشیِ شما با خوش‌بینی ۱۰ میلیون حدس در ثانیه بزند. کلِ شبکه حدودِ هزار میلیارد میلیارد حدس در ثانیه می‌زند. یعنی سهمِ گوشی یک صدهزار میلیاردمِ شبکه است. با این سهم، حتی اگر گوشی به استخر وصل باشد، درآمدِ یک سالش به یک ساتوشی هم نمی‌رسد. ساتوشی کوچک‌ترین واحدِ بیت‌کوین است: یک صد میلیونیمِ آن.

در همان مدت، باتری و پردازندهٔ گوشی از گرمای مداوم آسیبِ جدی می‌بینند. پس اپی که می‌گوید با گوشی بیت‌کوین استخراج می‌کند، معمولاً یکی از این سه است:

• بازی یا برنامهٔ امتیازی: امتیاز یا توکنِ خودش را «استخراج» می‌نامد، ولی هیچ ربطی به استخراجِ بیت‌کوین ندارد. پروژه‌هایی مثلِ پای نتورک از همین الگو استفاده کرده‌اند.
• استخراجِ ابری در لباسِ اپ: از شما پول می‌گیرد تا «سرعتِ استخراج» را بالا ببرد. معمولاً سودِ اول را از پولِ کاربرانِ تازه می‌دهد.
• بدافزار: از پردازندهٔ گوشیِ شما برای استخراجِ ارزهای دیگر به نفعِ سازنده‌اش استفاده می‌کند، یا اطلاعاتِ کیف پولتان را می‌دزدد.

توصیهٔ من ساده است: هر اپی که وعدهٔ درآمد از استخراج با موبایل می‌دهد و برای برداشت، واریز یا دعوتِ دوستان می‌خواهد، همان‌جا پاکش کنید.

استخراج بیت کوین در ایران قانونی است؟

بله، ولی فقط با مجوز. از سالِ ۱۳۹۸ استخراجِ رمزارز در ایران یک فعالیتِ صنعتی حساب می‌شود و چارچوبش را آیین‌نامهٔ هیئت وزیران و مصوبه‌های بعدی تعیین می‌کنند. هر استخراجی بیرون از این چارچوب، کوچک یا بزرگ، غیرقانونی است. مهم‌ترین شرط‌ها تا مهر ۱۴۰۵ این‌هاست:

• دو مجوز از وزارت صمت: اول مجوزِ تأسیس، بعد پروانهٔ بهره‌برداری، هر دو از سامانهٔ بهین‌یاب. دارندهٔ مجوزِ تأسیس مهلت دارد مزرعه را راه بیندازد. بعد از بازدیدِ کارشناس، پروانهٔ بهره‌برداری را می‌گیرد.
• برقِ جدا با تعرفهٔ مخصوص: استفاده از انشعابی که برای کارِ دیگری گرفته شده ممنوع است. تعرفهٔ برقِ ماینرها هر سه ماه یک بار، بر پایهٔ میانگینِ قیمتِ برقِ صادراتی و نرخِ ارز تعیین می‌شود. ساختنِ نیروگاهِ خورشیدی و بادی، یا خریدِ برق از نیروگاه‌های تجدیدپذیرِ تازه، هم راهِ مجاز است.
• برگشتِ درآمد به چرخهٔ رسمی: رمزارزِ استخراج‌شده باید در چارچوبی که بانک مرکزی تعیین می‌کند به چرخهٔ ارزیِ کشور برگردد.
• قطعی در اوجِ مصرف: در سال‌های اخیر، در گرمای تابستان و گاهی سرمای زمستان، برقِ مزرعه‌های مجاز هم محدود یا قطع شده است. این ریسک را باید در حسابِ سود دید.

استخراج در خانه، مغازه، مرغداری، کارخانه یا با برقِ کشاورزی جرم است و دستگاه‌ها توقیف می‌شوند. طبقِ اعلامِ توانیر در شهریور ۱۴۰۵، مراکزی که از ۴ شهریور ۱۴۰۵ به بعد کشف شوند، علاوه بر پرداختِ پولِ برقِ مصرف‌شده، یک سال یارانهٔ انرژیِ آن ملک را از دست می‌دهند و برقشان با نرخِ آزاد حساب می‌شود.

این یعنی خطر فقط مالِ ماینر نیست. اگر خانه یا مغازه‌ای را بخرید یا اجاره کنید که مستأجرِ قبلی در آن ماین کرده، ممکن است با قبضِ سنگین روبه‌رو شوید. پس پیش از قرارداد، سابقهٔ برقِ ملک را استعلام کنید. جزئیاتِ مجازات‌ها را در عواقب استخراج خانگی آورده‌ایم.

گام‌های شروع استخراج قانونی

اگر سرمایه و جدیتِ این کار را دارید، ترتیبِ کار تقریباً این است:

1. ظرفیتِ برق، تعداد و مدلِ دستگاه و محلِ مزرعه را مشخص کنید. حسابِ سود را با تعرفهٔ برقِ مجاز بنویسید، نه با برقِ یارانه‌ای.
2. در سامانهٔ بهین‌یاب درخواستِ مجوزِ تأسیسِ واحدِ استخراجِ رمزارز را ثبت کنید.
3. برای انشعابِ جدا یا قراردادِ برقِ تجدیدپذیر درخواست بدهید.
4. زیرساختِ مزرعه را بسازید: برق‌رسانی، قفسه، خنک‌کردن، اینترنت و ایمنی.
5. دستگاه‌ها را با شناسنامه و اسنادِ وارداتِ معتبر بخرید.
6. بعد از بازدید، پروانهٔ بهره‌برداری بگیرید و دستگاه‌ها را به استخر و کیف پول وصل کنید.
7. تکلیفِ درآمد و مالیات را از روزِ اول روشن کنید.

راهنمای گام‌به‌گامِ مجوز، منطقه‌های مجاز و هزینه‌های شروع را در صفر تا صد استخراج قانونی ارز دیجیتال در ایران بخوانید.

فصل استخراج: درسی که بازار ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ داد

ماینینگ هم مثلِ کشاورزی فصل دارد. وقتی بیت‌کوین در ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ به اوجِ قیمت رسید، موجِ بزرگی از مردم سراغِ ماینینگ رفتند. نتیجه دو ضربهٔ هم‌زمان بود: سختیِ شبکه چند برابر شد و قیمتِ بیت‌کوین در حدودِ یک سال و نیم بیش از ۸۰٪ ریخت.

یعنی ماینرها هم بیت‌کوینِ کمتری درمی‌آوردند و هم همان مقدارِ کمتر ارزشِ کمتری داشت. در همین حال پولِ برق و نگهداری سرِ جایش بود. خیلی از مزرعه‌ها تعطیل شدند و دستگاه‌ها به حراج رفتند. همین الگو بعدها هم چند بار تکرار شد.

اگر کسی در سال ۲۰۱۵ به‌جای خرید دستگاه ماینینگ و پرداخت هزینه‌های برق و نگهداری، با همان پول بیت‌کوین خریده بود، سود بیشتری می‌کرد.

این جمله را سال‌ها پیش در همین مقاله نوشتم و هنوز برای ماینرِ کوچک درست است. ماینینگ یک کسب‌وکارِ صنعتی با حاشیهٔ سودِ باریک است. اگر هدفتان فقط داشتنِ بیت‌کوین است، اول حساب کنید که خریدِ مستقیم با همان پول چه نتیجه‌ای می‌داد. تصمیمِ نهایی با خودتان.

اشتباه‌های رایج تازه‌واردها

• حساب‌کردنِ سود با برقِ یارانه‌ای یا خانگی. هم غیرقانونی است و هم با کشف‌شدن، کلِ سرمایه را می‌برد.
• فرض‌کردنِ سختی و قیمتِ امروز برای سه سالِ آینده، و فراموش‌کردنِ هاوینگِ بعدی.
• خریدِ دستگاهِ نسلِ قدیمی فقط چون ارزان است، بی‌توجه به اینکه برای هر تراهش چقدر برق می‌کشد.
• اعتماد به قراردادهای استخراجِ ابری یا اپ‌های موبایلی با «سودِ تضمینی».
• خریدِ دستگاه در اوجِ هیجانِ بازار، وقتی قیمتِ خودِ دستگاه‌ها هم در بالاترین حد است.

سوالات متداول

جمع‌بندی

استخراج بیت کوین موتورِ امنیت و عرضهٔ بیت‌کوین است. دستگاه‌های ASIC با اثبات کار بلاک می‌سازند، سختیِ شبکه هر دو هفته رقابت را تنظیم می‌کند و هاوینگ هر چهار سال جایزه را نصف می‌کند. امروز این کار صنعتی است و در مزرعه‌های بزرگ با برقِ ارزان انجام می‌شود، نه با لپ‌تاپ و موبایل.

در ایران هم استخراج فقط با مجوزِ صمت و برقِ جدا قانونی است. قطعیِ برق، تعرفهٔ متغیر و کهنه‌شدنِ سریعِ دستگاه را باید از روزِ اول در حساب آورد. پس اگر سرمایهٔ این کار را دارید، بی‌گدار به آب نزنید. اول با فرمولِ بالا سهمِ سالانه را حساب کنید، بعد آن را با تعرفهٔ واقعیِ برق و سناریوی هاوینگِ بعدی بسنجید.