ERC-20 چیست؟ تفاوت استاندارد ERC-20 و TRC-20 به زبان ساده

ERC-20 یک استاندارد است، نه یک ارز. یعنی مجموعه‌ای از قاعده‌های مشترک که هر توکن روی شبکهٔ اتریوم باید رعایت کند تا کیف پول‌ها و صرافی‌ها بتوانند آن را بشناسند، نگه دارند و جابه‌جا کنند. تترِ اتریومی، USDC و شیبا همه توکنِ ERC-20 هستند. TRC-20 همین استاندارد است روی شبکهٔ ترون.

خیلی‌ها اولین بار این دو کلمه را وقتی می‌بینند که می‌خواهند تتر بفرستند و صرافی می‌پرسد: «شبکهٔ انتقال را انتخاب کنید». همین یک انتخاب می‌تواند کارمزد را چند برابر کند یا، اگر اشتباه شود، پول را گم کند. پس بیایید آرام و قدم‌به‌قدم ببینیم این‌ها چه هستند و چه فرقی دارند.

ERC-20 چیست؟ یک مثال از پریزِ برقِ خانه

به پریزِ برقِ خانه‌تان فکر کنید. یخچال، اتو و شارژرِ موبایل را هر کارخانه‌ای که ساخته باشد، به همان پریز می‌زنید. چرا؟ چون همه از یک استاندارد پیروی می‌کنند: فاصلهٔ دو شاخه، ولتاژ و شکلِ دوشاخه یکی است.

ERC-20 همان پریزِ استانداردِ شبکهٔ اتریوم است. هر کس بخواهد روی اتریوم توکن بسازد، اگر این قاعده‌ها را رعایت کند، توکنش بی‌دردسر در هزاران کیف پول و صرافی کار می‌کند. لازم نیست هر کیف پول برای هر توکنِ تازه برنامهٔ جدا بنویسد.

این قاعده‌ها داخلِ یک قرارداد هوشمند نوشته می‌شوند. قرارداد هوشمند یعنی برنامهٔ کوچکی که روی بلاک‌چین زندگی می‌کند و خودبه‌خود اجرا می‌شود؛ مثلِ دستگاهِ خودپردازی که کسی پشتش نایستاده. دفترِ حسابِ هر توکن، یعنی اینکه چه آدرسی چند واحد دارد، داخلِ همین برنامه است.

اسمِ ERC-20 از کجا آمده؟

ERC کوتاه‌شدهٔ Ethereum Request for Comments است؛ یعنی «درخواستِ نظر دربارهٔ اتریوم». هر کس پیشنهادی برای بهترکردنِ اتریوم دارد، آن را با یک شماره منتشر می‌کند تا بقیه نظر بدهند. عددِ ۲۰ شمارهٔ همین پیشنهاد است.

پیشنهادِ شمارهٔ ۲۰ را فابیان فوگلشتلر و ویتالیک بوترین در آبانِ ۱۳۹۴ (نوامبرِ ۲۰۱۵) مطرح کردند و چند سال بعد رسماً استاندارد شد. بعضی پیشنهادها هیچ‌وقت تصویب نمی‌شوند. برای همین ERC-20 داریم، ولی استانداردی به اسمِ ERC-19 نداریم.

یک توکنِ ERC-20 چه کارهایی باید بلد باشد؟

استانداردِ ERC-20 شش کارِ اجباری تعریف می‌کند. اسم‌هایشان انگلیسی است، چون برنامه‌نویس‌ها با همین اسم‌ها کار می‌کنند. ولی معنایشان خیلی ساده است. این جدول هر کدام را به زبانِ روزمره ترجمه کرده است.

شش کارِ اجباریِ هر توکنِ ERC-20 به زبانِ ساده

نامِ فنی	یعنی چه؟	مثالِ روزمره
totalSupply	کلِ توکن‌هایی که ساخته شده	کلِ اسکناسی که چاپ شده
balanceOf	موجودیِ یک آدرس	مانده‌حسابِ شما در بانک
transfer	فرستادنِ توکن از آدرسِ خودتان	کارت‌به‌کارت
approve	اجازه‌دادن به یک برنامه برای برداشت تا سقفِ مشخص	وکالتِ برداشت از حساب
allowance	دیدنِ اینکه آن اجازه هنوز چقدر جا دارد	سقفِ باقی‌ماندهٔ وکالت
transferFrom	برداشتِ همان برنامهٔ مجاز از حسابِ شما	کسرِ قسطِ وام از حساب

علاوه بر این شش کار، هر توکن معمولاً یک نام، یک نماد (مثلاً USDT) و تعدادِ رقم‌های اعشار هم دارد. پس وقتی می‌گوییم «توکنِ ERC-20»، یعنی توکنی که همهٔ این کارها را به یک شکلِ مشترک انجام می‌دهد.

دو کارِ approve و transferFrom را به خاطر بسپارید. پایین‌تر می‌بینیم که بعضی کلاهبرداری‌ها دقیقاً از همین «وکالت» سوءاستفاده می‌کنند.

چند نمونهٔ آشنا از توکن‌های ERC-20

• تترِ اتریومی (USDT): یک استیبل کوین است؛ یعنی ارزِ دیجیتالی که قیمتش به یک دلار گره خورده.
• USDC: یک دلارِ دیجیتالِ دیگر.
• شیبا اینو (SHIB) و یونی‌سواپ (UNI): توکن‌هایی که از روز اول روی اتریوم ساخته شدند.
• WBTC: نسخه‌ای از بیت‌کوین که روی اتریوم جابه‌جا می‌شود.

پس ERC-20 اسمِ یک ارز نیست؛ قالبی است که هزاران توکن با آن ساخته شده‌اند.

چرا با اینکه تتر دارید، بدونِ اتریوم نمی‌توانید آن را بفرستید؟

این سؤال خیلی‌ها را گیج می‌کند. کسی صد تترِ ERC-20 در کیف پولِ شخصی دارد، دکمهٔ ارسال را می‌زند و پیامِ خطا می‌گیرد. دلیلش ساده است: کارمزدِ شبکهٔ اتریوم را باید با خودِ اتر (ETH) بدهید، نه با تتر.

یک مثال: شما در تهران یک ماشین دارید، ولی باکش خالی است. ماشین مالِ شماست، ولی بی‌بنزین از جایش تکان نمی‌خورد. تتر همان ماشین است و اتر بنزینش. این کارمزد را «گس» می‌گویند؛ یعنی هزینه‌ای که به شبکه می‌دهید تا تراکنش‌تان را ثبت کند. جزئیاتش را در مقالهٔ کارمزد شبکه یا گس فی چیست نوشته‌ام.

اینجا فرقِ کوین و توکن هم روشن می‌شود. اتر «کوین» است؛ یعنی ارزِ اصلیِ خودِ شبکه که کارمزد با آن داده می‌شود. تتر و شیبا «توکن» هستند؛ یعنی مهمان‌هایی که روی شبکهٔ کسِ دیگری ساخته شده‌اند. پس اگر کیف پولِ شخصی دارید، همیشه کمی اتر کنارِ توکن‌های ERC-20 نگه دارید. در صرافی این مشکل را ندارید، چون صرافی کارمزد را از خودِ تتر کم می‌کند.

استانداردهای دیگرِ اتریوم: ERC-721 و ERC-1155

ERC-20 تنها استانداردِ اتریوم نیست. هر استاندارد برای نوعِ خاصی از دارایی است. سه نمونهٔ مهم را ببینید:

• ERC-721: برای NFT یا توکنِ غیرقابلِ معاوضه. هر توکن یکتاست، مثلِ یک تابلوی نقاشیِ اصل. یک تتر با تترِ دیگر هیچ فرقی ندارد، ولی دو تابلوی نقاشی هرگز یکی نیستند.
• ERC-1155: هر دو نوع را در یک قرارداد جا می‌دهد؛ هم توکنِ معمولی و هم یکتا. بیشتر در بازی‌ها به کار می‌رود.
• ERC-223: پیشنهادی شبیهِ ERC-20 که می‌خواست یک ایرادِ آن را رفع کند: گم‌شدنِ توکنی که اشتباهی به آدرسِ یک قرارداد فرستاده شود. هیچ‌وقت به اندازهٔ ERC-20 فراگیر نشد.

پس وقتی صرافی از شما «شبکه» می‌پرسد، تقریباً همیشه منظورش توکن‌های معمولی، یعنی ERC-20 و هم‌خانواده‌هایش است.

TRC-20 چیست؟ همان قالب، روی شبکهٔ ترون

TRC-20 مهم‌ترین استانداردِ توکن در شبکهٔ ترون است. ترون را جاستین سان در سالِ ۲۰۱۷ راه انداخت. جالب است بدانید خودِ ترون اول یک توکنِ ERC-20 روی اتریوم بود. در خردادِ ۱۳۹۷ (ژوئنِ ۲۰۱۸) بلاک‌چینِ جدای خودش را راه انداخت و از اتریوم جدا شد. داستانِ کاملش را در مقالهٔ ارز دیجیتال ترون چیست بخوانید.

ترون می‌خواست همان کارهای اتریوم را سریع‌تر و ارزان‌تر انجام دهد. برای همین استانداردِ توکنش را تقریباً عینِ ERC-20 ساخت؛ همان شش کار، با همان منطق. به زبانِ پریزِ برق: ترون پریزی ساخت که شکلش همان است، ولی برقش از نیروگاهِ دیگری می‌آید.

ترون یک استانداردِ قدیمی‌تر و ساده‌تر هم دارد به اسمِ TRC-10. این یکی بی‌قرارداد هوشمند کار می‌کند و امروز کم‌کاربردتر است. تترِ ترونی روی TRC-20 است.

کارمزد در ترون چطور حساب می‌شود؟

در ترون کارمزد با ترون (TRX) داده می‌شود؛ یعنی ارزِ اصلیِ همین شبکه. ولی سازوکارش کمی فرق دارد. هر تراکنش دو چیز مصرف می‌کند: «پهنای باند»، یعنی جایی که تراکنش در شبکه می‌گیرد، و «انرژی»، یعنی محاسبه‌ای که قرارداد هوشمند لازم دارد.

اگر مقداری TRX را در شبکه قفل کنید (به آن «استیک» می‌گویند)، هر روز مقداری انرژیِ رایگان می‌گیرید. اگر انرژی نداشته باشید، شبکه به‌جایش مقداری TRX از حساب‌تان می‌سوزاند. مثلِ خانه‌ای که پنل خورشیدی دارد: تا آفتاب هست، برق مجانی است؛ وقتی نیست، از شبکهٔ شهری می‌خرید.

در شهریورِ ۱۴۰۴ ترون با رأیِ نمایندگانش قیمتِ هر واحدِ انرژی را از ۲۱۰ به ۱۰۰ واحد رساند؛ یعنی به کمتر از نصف. طبق گزارش‌های همان روزها، هزینهٔ یک انتقالِ معمولیِ تتر بی‌انرژیِ ذخیره از حدودِ ۲٫۵ دلار به زیرِ یک دلار رسید. این عدد با قیمتِ TRX بالا و پایین می‌رود. پس کارمزدِ ترون ثابت نیست، ولی معمولاً از اتریوم کمتر است.

تفاوت ERC-20 و TRC-20 در یک جدول

تا اینجا دیدیم هر دو استاندارد کارِ یکسانی می‌کنند. فرقِ اصلی در «جاده» است، نه در «ماشین». این جدول مهم‌ترین تفاوت‌ها را کنارِ هم گذاشته است.

مقایسهٔ استاندارد ERC-20 و TRC-20 (تا مهرِ ۱۴۰۵)

ویژگی	ERC-20	TRC-20
شبکه	اتریوم	ترون
کارمزد با چه ارزی داده می‌شود؟	اتر (ETH)	ترون (TRX) یا انرژیِ ذخیره
شکلِ آدرس	با 0x شروع می‌شود؛ ۴۲ نویسه	با حرفِ T شروع می‌شود؛ ۳۴ نویسه
زمانِ هر بلاک	حدودِ ۱۲ ثانیه	حدودِ ۳ ثانیه
کارمزدِ یک انتقالِ تتر	متغیر؛ در روزهای آرام کم، در شلوغی چند دلار یا بیشتر	معمولاً کمتر؛ با انرژیِ ذخیره نزدیکِ صفر
چه کسی تراکنش‌ها را تأیید می‌کند؟	صدها هزار اعتبارسنج در سراسرِ دنیا	۲۷ «نمایندهٔ ارشد» که با رأی انتخاب می‌شوند
تنوعِ توکن و برنامه‌ها	بیشترین؛ مرکزِ اصلیِ دیفای	کمتر؛ بیشتر برای جابه‌جاییِ تتر
سهم از کلِ تترِ دنیا	حدودِ ۴۰٪	حدودِ نیمی از کل

عددهای سهمِ تتر از داده‌های DefiLlama در اوایلِ مهرِ ۱۴۰۵ است و هر ماه کمی تغییر می‌کند. خلاصهٔ جدول این است: TRC-20 برای جابه‌جاییِ ساده و ارزان، و ERC-20 برای دسترسی به بیشترین برنامه و بیشترین پراکندگی.

تمرکز و امنیت: فرقی که در کارمزد دیده نمی‌شود

کلمهٔ «غیرمتمرکز» را زیاد می‌شنوید. یعنی هیچ گروهِ کوچکی نتواند شبکه را به دست بگیرد. اتریوم از شهریورِ ۱۴۰۱ با «اثباتِ سهام» کار می‌کند و تعدادِ تأییدکننده‌هایش بسیار زیاد است. ترون فقط ۲۷ تأییدکنندهٔ اصلی دارد.

یک مثال: تصمیم‌گیری در یک ساختمانِ ۲۷ واحدی سریع‌تر است تا در شهری با یک میلیون نفر. ولی در آن ساختمان، چند نفر که با هم هم‌دست شوند، راحت‌تر می‌توانند حرفشان را پیش ببرند. سرعت و ارزانیِ ترون تا حدی از همین تمرکزِ بیشتر می‌آید.

این به معنای ناامن‌بودنِ ترون نیست؛ سال‌هاست صدها میلیارد دلار تتر رویش جابه‌جا می‌شود. فقط باید بدانید که چیزی داده‌اید تا چیزی بگیرید. پس اگر مبلغِ زیاد را برای مدتِ طولانی نگه می‌دارید، این فرق را هم در تصمیم‌تان بگذارید.

BEP-20 و شبکه‌های دیگر: یک دامِ کمتر شناخته‌شده

تتر فقط روی این دو شبکه نیست. روی زنجیرهٔ BNB با استانداردِ BEP-20، روی سولانا، روی شبکهٔ تون و چند شبکهٔ دیگر هم هست. BEP-20 هم تقریباً کپیِ ERC-20 است.

دامِ ماجرا اینجاست: آدرس‌های BEP-20 هم مثلِ اتریوم با 0x شروع می‌شوند و ظاهرشان کاملاً یکی است. پس از روی شکلِ آدرس نمی‌شود فهمید که یک آدرسِ 0x مالِ اتریوم است یا زنجیرهٔ BNB. تنها راه این است که در صفحهٔ واریزِ مقصد ببینید دقیقاً کدام شبکه نوشته شده.

در مقابل، آدرسِ ترون با T شروع می‌شود و با هیچ‌کدام اشتباه نمی‌شود. خیلی از صرافی‌ها هم اگر آدرسِ ترونی را در شبکهٔ اتریوم وارد کنید، خطا می‌دهند. ولی دربارهٔ دو آدرسِ 0x روی چنین کمکی حساب نکنید.

توکنِ شما روی کدام شبکه است؟ ۳ راهِ ساده

پیش از هر انتقال، اول بدانید دارایی‌تان کجاست و مقصد کجاست. این سه راه کمک می‌کند:

1. به آدرسِ واریز نگاه کنید. در کیف پول یا صرافی، صفحهٔ «دریافت» یا «واریز» را باز کنید. آدرسِ T… یعنی ترون. آدرسِ 0x… یعنی اتریوم یا یکی از شبکه‌های شبیهش؛ اسمِ شبکه را کنارش بخوانید.
2. تاریخچهٔ تراکنش را ببینید. هر تراکنش یک شناسه دارد. اگر آن را در جست‌وجوگرِ شبکه وارد کنید (برای اتریوم Etherscan و برای ترون Tronscan)، معلوم می‌شود روی کدام شبکه ثبت شده.
3. آدرسِ قراردادِ توکن را چک کنید. هر توکن روی هر شبکه یک «آدرسِ قرارداد» دارد؛ مثلِ شمارهٔ شناسنامه. تترِ اصلی روی اتریوم یک آدرسِ قراردادِ مشخص دارد و روی ترون یک آدرسِ دیگر. اگر توکنی همین اسم را داشت ولی آدرسِ قراردادش فرق داشت، تقلبی است.

پس قبل از زدنِ دکمهٔ ارسال، یک جمله با خودتان بگویید: «از کدام شبکه، به کدام شبکه؟» اگر جواب هر دو یکی نیست، دست نگه دارید.

برای انتقال تتر کدام شبکه ارزان‌تر است؟

جوابِ کوتاه: معمولاً TRC-20. برای همین بیشترِ تترِ صرافی‌های ایرانی روی ترون جابه‌جا می‌شود. ولی یک نکته را خیلی‌ها فراموش می‌کنند: وقتی از صرافی برداشت می‌کنید، کارمزدی که می‌پردازید را صرافی تعیین می‌کند، نه مستقیمِ خودِ شبکه.

بیایید با یک مثال حساب کنیم. فرض کنید صرافیِ شما برای برداشتِ تتر روی ترون ۱ تتر و روی اتریوم ۵ تتر کارمزد بگیرد (این عددها فقط مثال‌اند).

• اگر ۱۰۰ تتر بفرستید، کارمزدِ ترون ۱٪ است و کارمزدِ اتریوم ۵٪. فرقِ زیادی است.
• اگر ۵٬۰۰۰ تتر بفرستید، کارمزدِ ترون ۰٫۰۲٪ و اتریوم ۰٫۱٪ می‌شود. هر دو ناچیزند.

یعنی برای مبلغِ کم، انتخابِ شبکه مهم‌تر است. برای اینکه بدانید هر تتر امروز چند تومان است، به صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال امروز سر بزنید؛ بعد کارمزد را به تومان حساب کنید.

ولی ارزان‌ترین شبکه همیشه بهترین نیست. مقصد باید همان شبکه را پشتیبانی کند. اگر می‌خواهید تتر را در یک برنامهٔ دیفای روی اتریوم به کار بگیرید، باید ERC-20 داشته باشید. مقایسهٔ کاملِ این دو برای تتر، با مزایا و معایبِ هر کدام، در مقالهٔ مقایسه تتر ERC20 و TRC20 آمده است.

آیا می‌شود تترِ ERC-20 را به آدرسِ TRC-20 فرستاد؟

مستقیم، نه. تترِ اتریومی و تترِ ترونی ارزششان یکی است؛ هر دو یک دلار. ولی دو دفترِ حسابِ جدا هستند که از هم خبر ندارند. مثلِ این است که بخواهید با کارتِ یک بانک از خودپردازِ بانکی برداشت کنید که اصلاً به شبکهٔ کارتی وصل نیست.

راهِ درست این است که یک واسطه داشته باشید که هر دو شبکه را بشناسد. معمولاً صرافی:

1. تترِ ERC-20 را با شبکهٔ اتریوم به آدرسِ اتریومیِ خودتان در صرافی واریز می‌کنید.
2. در صرافی همه‌چیز فقط «تتر» است و شبکه مهم نیست.
3. موقعِ برداشت، شبکهٔ ترون را انتخاب می‌کنید و یک آدرسِ ترونی وارد می‌کنید.

به همین سادگی تترِ اتریومی به تترِ ترونی تبدیل شده است. ولی اگر در قدمِ سوم شبکهٔ ترون را انتخاب کنید و آدرسِ اتریومی بدهید، یا برعکس، ممکن است دارایی گم شود. اینکه بعد از چنین اشتباهی چه می‌شود کرد را در مقالهٔ انتقال اشتباه بین ERC-20 و TRC-20 توضیح داده‌ام.

پنج اشتباهی که با توکن‌های ERC-20 و TRC-20 پول‌تان را می‌برد

بیشترِ ضررها از نشناختنِ استاندارد نیست؛ از عجله است. این چک‌لیست را پیش از هر انتقال مرور کنید:

• شبکهٔ مبدأ و مقصد یکی نیست. اسمِ شبکه را در صفحهٔ واریزِ مقصد بخوانید، نه فقط شکلِ آدرس را.
• کارمزدِ شبکه در کیف پولِ شخصی نیست. برای ERC-20 کمی اتر و برای TRC-20 کمی ترون کنار بگذارید.
• توکنِ تقلبی با اسمِ آشنا. هر کس می‌تواند توکنی به اسمِ «USDT» بسازد. آدرسِ قرارداد را چک کنید. نشانه‌های دیگرِ این کلاه‌ها را در مقالهٔ شناسایی توکن‌های کلاهبرداری نوشته‌ام.
• «وکالتِ» بی‌سقف به یک سایتِ ناشناس. یادتان هست approve یعنی وکالتِ برداشت؟ بعضی سایت‌های جعلی اجازهٔ برداشتِ نامحدود می‌گیرند و بعد حساب را خالی می‌کنند. هر درخواستِ تأیید را بخوانید و اجازه‌های قدیمی را پس بگیرید.
• کپی‌کردنِ آدرس از تاریخچه. کلاهبردارها آدرسی می‌سازند که چند نویسهٔ اول و آخرش شبیهِ آدرسِ شماست و مبلغِ ناچیزی می‌فرستند تا در تاریخچه‌تان بنشیند. آدرس را همیشه از منبعِ اصلی بردارید و کامل مقایسه کنید.

یک عادتِ ساده بیشترِ این خطرها را کم می‌کند: اول یک مبلغِ کوچک بفرستید، رسیدنش را ببینید، بعد بقیه را بفرستید. کارمزدِ یک انتقالِ آزمایشی در برابرِ گم‌شدنِ کلِ پول هیچ است.

یک نکته که کمتر گفته می‌شود: تتر را می‌شود مسدود کرد

تتر مثلِ بیت‌کوین بی‌صاحب نیست. شرکتِ صادرکنندهٔ آن در قراردادِ هوشمندش، چه روی اتریوم و چه روی ترون، این امکان را گذاشته که موجودیِ یک آدرس را مسدود کند. این کار تا امروز بارها انجام شده است.

این ربطی به انتخابِ ERC-20 یا TRC-20 ندارد؛ در هر دو یکسان است. فقط بدانید که «دلارِ دیجیتال» هم صاحب دارد. دربارهٔ خودِ تتر و ریسک‌هایش، مقالهٔ تتر (دلار دیجیتال) چیست را بخوانید.

سوالات متداول

جمع‌بندی: پیش از انتقال، این سه چیز را بپرسید

ERC-20 و TRC-20 دو پریزِ هم‌شکل در دو خانهٔ جدا هستند. توکن‌ها، مثلِ تتر، می‌توانند در هر دو خانه باشند و ارزششان یکی است. ولی کارمزد، سرعت، میزانِ تمرکز و برنامه‌هایی که پشتیبانی می‌کنند فرق دارد.

پس دفعهٔ بعد که صرافی پرسید «کدام شبکه؟»، این سه سؤال را از خودتان بپرسید: مقصد کدام شبکه را قبول می‌کند؟ کارمزدِ هر شبکه در برابرِ مبلغِ من چند درصد است؟ و آیا اول یک مبلغِ کوچک فرستاده‌ام؟ اگر جوابِ هر سه روشن بود، با خیالِ راحت بفرستید.