کانترکت چیست؟ آدرس کانترکت ارزها را از کجا پیدا کنیم و توکن جعلی را بشناسیم

کانترکت چیست؟ کانترکت (Contract) در دنیای ارز دیجیتال یعنی همان قرارداد هوشمند: برنامه‌ای که روی بلاک‌چین نشسته و خودکار کار می‌کند. آدرس کانترکت هم نشانیِ یکتای همین برنامه است. هر توکن یک آدرس کانترکتِ مخصوصِ خودش دارد و با همین آدرس، توکنِ اصلی از توکنِ جعلی جدا می‌شود.

چرا باید این را بدانیم؟ چون اسم و نمادِ یک توکن را هر کسی می‌تواند کپی کند، ولی آدرس کانترکت را نه. اگر روزی بخواهید توکنی را به کیف پول‌تان اضافه کنید یا از یک صرافیِ غیرمتمرکز بخرید، این آدرس تنها چیزی است که می‌شود به آن اعتماد کرد. بیایید قدم‌به‌قدم ببینیم.

کانترکت چیست؟ به زبانِ ساده

اول خودِ واژه را باز کنیم. «کانترکت» همان واژهٔ انگلیسیِ «قرارداد» است. در ارز دیجیتال منظور از آن قرارداد هوشمند است؛ یعنی چند خط برنامه که روی بلاک‌چین ذخیره شده و هر وقت شرطش برقرار شد، بدونِ دخالتِ هیچ آدمی اجرا می‌شود.

یک مثالِ ساده: دستگاهِ فروشِ خودکارِ نوشابه را در نظر بگیرید. پول را می‌اندازید، دکمه را می‌زنید و نوشابه بیرون می‌آید. نه فروشنده‌ای هست و نه چانه‌ای. قرارداد هوشمند هم همین‌طور است، فقط به‌جای نوشابه، توکن جابه‌جا می‌کند یا وام می‌دهد یا معامله انجام می‌دهد.

پس وقتی کسی در گروه‌های کریپتویی می‌پرسد «کانترکتش را بفرست»، منظورش خودِ برنامه نیست؛ نشانیِ آن برنامه روی بلاک‌چین را می‌خواهد. همان چیزی که به آن آدرس کانترکت می‌گوییم.

آدرس کانترکت چیست و چه شکلی دارد؟

آدرس کانترکت یک رشتهٔ طولانی از عدد و حرف است که وقتی قرارداد روی بلاک‌چین ساخته می‌شود، به آن داده می‌شود. این آدرس بعداً عوض نمی‌شود و دو قرارداد هرگز آدرسِ یکسان ندارند.

یک تشبیه کمک می‌کند. روی تابلوی هر مغازه‌ای می‌شود نوشت «نان سنگکِ اصل». ولی کدِ پستیِ ده‌رقمیِ آن مغازه فقط مالِ همان یک مغازه است. نام و نمادِ توکن مثلِ همان تابلوست؛ آدرس کانترکت مثلِ کدِ پستی.

شکلِ آدرس به شبکه بستگی دارد. در شبکه‌های اتریوم و سازگار با آن، آدرس با «0x» شروع می‌شود و پشتِ سرش ۴۰ نویسه از عددها و حرف‌های a تا f می‌آید؛ روی هم ۴۲ نویسه. مثلاً آدرسِ کانترکتِ تتر روی شبکهٔ اتریوم این است:

0xdAC17F958D2ee523a2206206994597C13D831ec7

این آدرس را فقط برای آشنایی آورده‌ام. هر بار که لازمش داشتید، آن را از منبعِ رسمی دوباره بگیرید؛ در ادامه می‌گویم از کجا. در شبکهٔ ترون آدرس‌ها با حرفِ T شروع می‌شوند و ۳۴ نویسه‌اند.

فرق آدرس کانترکت و آدرس کیف پول

این دو ظاهرشان تقریباً یکی است و همین آدم را گول می‌زند. در شبکهٔ اتریوم هر دو با 0x شروع می‌شوند و هر دو ۴۲ نویسه‌اند. ولی کارشان کاملاً فرق دارد.

آدرس کیف پول مثلِ شمارهٔ حسابِ بانکیِ شماست: جایی که دارایی‌تان به آن واریز می‌شود و کلیدش دستِ خودتان است. آدرس کانترکت مثلِ نشانیِ خودِ بانک است: برنامه‌ای که حساب‌وکتابِ همهٔ دارندگانِ یک توکن را نگه می‌دارد. جدولِ زیر فرق‌ها را کنارِ هم گذاشته است.

مقایسهٔ آدرس کانترکت و آدرس کیف پول

ویژگی	آدرس کانترکت	آدرس کیف پول
چیست؟	نشانیِ یک برنامه (قرارداد هوشمند)	نشانیِ حسابِ یک شخص
چه کسی کنترلش می‌کند؟	کدِ برنامه، طبقِ قاعده‌هایی که سازنده نوشته	صاحبِ کلیدِ خصوصی (یعنی شما)
به چه کاری می‌آید؟	شناختنِ توکن، افزودن به کیف پول، بررسیِ اصالت	گرفتن و فرستادنِ دارایی
شکل در شبکهٔ اتریوم	با 0x و ۴۲ نویسه	با 0x و ۴۲ نویسه
اگر توکن به آن بفرستید	در بیشترِ موارد برای همیشه گیر می‌کند	به صاحبِ آدرس می‌رسد

ردیفِ آخر از همه مهم‌تر است. آدرس کانترکت جای واریز نیست. اگر اشتباهی تتر یا هر توکنِ دیگری را به آدرسِ کانترکتِ آن بفرستید، معمولاً کسی نمی‌تواند پس‌اش بدهد. پس آدرس کانترکت را فقط برای «شناختن» به کار ببرید، نه برای «فرستادن».

چرا کوین‌ها آدرس کانترکت ندارند ولی توکن‌ها دارند؟

اینجا باید فرقِ کوین و توکن را بدانیم. کوین، ارزِ اصلیِ یک بلاک‌چین است؛ مثلِ بیت‌کوین روی شبکهٔ بیت‌کوین یا اتر روی شبکهٔ اتریوم. خودِ شبکه آن را می‌سازد و حساب‌وکتابش را نگه می‌دارد. پس به قراردادِ جداگانه نیازی ندارد.

توکن، مهمانِ یک بلاک‌چینِ دیگر است. مثلاً تتر روی شبکهٔ اتریوم خانهٔ خودش را ندارد؛ یک قرارداد هوشمند روی اتریوم ساخته شده که می‌گوید چه کسی چند تتر دارد. آدرسِ همین قرارداد، آدرس کانترکتِ تتر روی اتریوم است.

پس اگر کسی برای بیت‌کوین یا اتر «آدرس کانترکت» فرستاد، شک کنید. البته یک استثنای کوچک هست: نسخهٔ توکنیِ یک کوین روی شبکهٔ دیگر، مثلِ رپد بیت‌کوین روی اتریوم، آدرس کانترکت دارد؛ چون آنجا دیگر توکن است، نه کوین.

یک توکن، چند شبکه، چند آدرس کانترکت

نکته‌ای که خیلی‌ها نمی‌دانند این است: یک توکن می‌تواند روی چند شبکه باشد و روی هر شبکه آدرسِ جدا دارد. تتر نمونهٔ خوبی است. تترِ شبکهٔ اتریوم (استاندارد ERC20)، تترِ شبکهٔ ترون (TRC20) و تترِ BNB Smart Chain (استاندارد BEP20) هر کدام کانترکتِ خودشان را دارند.

«استاندارد» یعنی قالبِ مشترکی که توکن‌های یک شبکه بر اساسِ آن ساخته می‌شوند تا همهٔ کیف پول‌ها و صرافی‌ها بتوانند با آن‌ها کار کنند. ERC20 قالبِ توکن‌های اتریوم است، BEP20 قالبِ BNB Smart Chain و TRC20 قالبِ ترون.

شکلِ آدرس کانترکت در چند شبکهٔ رایج

شبکه	استانداردِ توکن	آدرس با چه شروع می‌شود؟	اکسپلورر برای بررسی
اتریوم	ERC20	0x (۴۲ نویسه)	Etherscan
BNB Smart Chain	BEP20	0x (۴۲ نویسه)	BscScan
ترون	TRC20	T (۳۴ نویسه)	Tronscan
سولانا	SPL	بی پیشوندِ ثابت (۳۲ تا ۴۴ نویسه)	Solscan

به ردیف‌های اتریوم و BNB Smart Chain دقت کنید. آدرس‌ها در هر دو شبکه دقیقاً یک شکل‌اند و از ظاهرشان نمی‌شود فهمید مالِ کدام شبکه‌اند. اگر آدرسِ تترِ BEP20 را در کیف پولی که روی شبکهٔ اتریوم است وارد کنید، یا چیزی پیدا نمی‌شود یا توکنِ دیگری می‌آید. پس همیشه شبکه و آدرس را با هم بخواهید. دربارهٔ انتخابِ شبکهٔ انتقال، مقایسهٔ تتر ERC20 و TRC20 را هم ببینید.

آدرس کانترکت ارزها را از کجا پیدا کنیم؟

جوابِ کوتاه: از جایی که خودتان به آن رسیده‌اید، نه از لینکی که کسی برایتان فرستاده. سه منبعِ قابلِ اعتماد هست و بهتر است دست‌کم دوتایش را با هم مقایسه کنید.

۱. سایت‌های آماری مثلِ کوین‌مارکت‌کپ و کوین‌گکو

ساده‌ترین راه این است. در کوین‌مارکت‌کپ یا کوین‌گکو اسمِ توکن را جست‌وجو کنید و صفحه‌اش را باز کنید. کنارِ آمارِ اصلی، بخشی به اسمِ Contracts یا «قرارداد» هست. آنجا آدرسِ توکن روی هر شبکه، جدا جدا، نوشته شده است.

کنارِ هر آدرس معمولاً یک دکمهٔ کپی و یک نشانهٔ کوچکِ متامسک هست. با دکمهٔ کپی آدرس را بردارید؛ هیچ‌وقت آن را دستی تایپ نکنید. یک نویسهٔ اشتباه یعنی یک آدرسِ کاملاً دیگر.

۲. سایت یا شبکه‌های رسمیِ خودِ پروژه

پروژه‌های جدی آدرس کانترکت را در سایتِ رسمی، مستنداتِ فنی یا حسابِ رسمی‌شان اعلام می‌کنند. مثلاً تتر در سایتِ خودش صفحه‌ای دارد که شبکه‌های پشتیبانی‌شده و آدرسِ هر کدام را نشان می‌دهد.

یک هشدار: نشانیِ سایتِ رسمی را از همان کوین‌مارکت‌کپ یا کوین‌گکو بردارید، نه از تبلیغِ گوگل یا پیامِ تلگرام. کلاهبردارها سایت‌هایی می‌سازند که فقط یک حرف با سایتِ اصلی فرق دارد.

۳. اکسپلورر بلاک‌چین

اکسپلورر بلاک‌چین یعنی سایتی که همهٔ تراکنش‌ها و قراردادهای یک شبکه را به همه نشان می‌دهد؛ مثلِ دفترِ حساب‌داری‌ای که درش باز است. برای اتریوم Etherscan، برای BNB Smart Chain سایتِ BscScan و برای ترون Tronscan رایج است.

اسمِ توکن را در کادرِ جست‌وجوی اکسپلورر بنویسید. اکسپلورر معمولاً توکن‌های شناخته‌شده را با نشانِ تأیید یا اطلاعاتِ کامل‌تر بالای فهرست می‌آورد. ولی حواس‌تان باشد که ده‌ها توکنِ جعلی با همان اسم هم در فهرست هستند. برای همین اکسپلورر را بیشتر برای «بررسی» یک آدرس به کار ببرید تا برای «پیدا کردن» آن.

پس روالِ درست این است: آدرس را از کوین‌مارکت‌کپ یا کوین‌گکو بردارید، با سایتِ رسمی مقایسه کنید و در اکسپلورر نگاهی به آن بیندازید. اگر هر سه یکی بودند، خیال‌تان راحت‌تر است.

افزودن توکن به متامسک و تراست والت با آدرس کانترکت

گاهی توکنی را خریده‌اید ولی در کیف پول دیده نمی‌شود. نگران نشوید؛ دارایی سرِ جایش روی بلاک‌چین است. فقط کیف پول هنوز نمی‌داند باید سراغِ کدام قرارداد برود. با آدرس کانترکت به او می‌گویید.

1. کیف پول را باز کنید و مطمئن شوید روی شبکهٔ درست هستید؛ مثلاً اگر توکن BEP20 است، شبکه باید BNB Smart Chain باشد.
2. در کیف پول متامسک گزینهٔ Import tokens را بزنید. در تراست والت هم گزینه‌ای برای افزودنِ توکنِ دلخواه (Custom Token) هست.
3. آدرس کانترکت را از منبعِ معتبر کپی کنید و در کادرِ مربوط بچسبانید.
4. معمولاً نماد و تعدادِ رقم‌های اعشار خودکار پر می‌شود. اگر نمادی که آمد با توکنی که می‌خواستید جور نیست، ادامه ندهید.
5. تأیید کنید. موجودیِ توکن باید در فهرستِ دارایی‌ها پیدا شود.

نام و جای دکمه‌ها با به‌روزرسانیِ کیف پول‌ها گاهی عوض می‌شود، ولی منطقِ کار همین است: شبکهٔ درست، آدرسِ درست، بعد تأیید. پس اگر توکنی را نمی‌بینید، اول شبکه را چک کنید، بعد آدرس را.

چطور توکن جعلی را با آدرس کانترکت تشخیص دهیم؟

این مهم‌ترین کاربردِ آدرس کانترکت است. ساختنِ یک توکن با اسمِ «USDT» و آرمِ تتر چند دقیقه کار دارد و هر کسی می‌تواند. چیزی که نمی‌شود جعل کرد، آدرسِ قراردادِ اصلی است.

بیایید یک صحنهٔ واقعی را تصور کنیم. در یک گروهِ تلگرامی نوشته‌اند: «توکنِ فلان تازه آمده، تا دیر نشده بخرید؛ این هم کانترکتش.» شما لینک را در یک صرافیِ غیرمتمرکز مثلِ پنکیک سواپ باز می‌کنید و همه‌چیز درست به نظر می‌رسد: اسم درست است، آرم درست است. ولی آدرس با آدرسِ کوین‌مارکت‌کپ یکی نیست. همین کافی است که دست نگه دارید.

این چک‌لیست را پیش از خریدِ هر توکنی که از صرافیِ غیرمتمرکز می‌خرید، مرور کنید:

• آدرس را با دست‌کم دو منبع مقایسه کنید. کوین‌مارکت‌کپ یا کوین‌گکو، به‌علاوهٔ سایتِ رسمیِ پروژه.
• فقط اول و آخرِ آدرس را نگاه نکنید. کلاهبردارها آدرس‌هایی می‌سازند که چهار نویسهٔ اول و آخرش با آدرسِ اصلی یکی است. وسطِ آدرس را هم چک کنید.
• در اکسپلورر ببینید کد تأیید شده یا نه. در Etherscan و BscScan، در زبانهٔ Contract، کنارِ قراردادی که کدش علنی و بررسی‌پذیر است تیکِ سبز می‌خورد. تأییدِ کد یعنی کد قابلِ خواندن است، نه اینکه پروژه حتماً سالم است؛ ولی نبودنش نشانهٔ بدی است.
• تعدادِ دارندگان و عمرِ قرارداد را ببینید. توکنِ معروفی که فقط چند صد دارنده دارد و دیروز ساخته شده، به احتمالِ زیاد جعلی است.
• سهمِ بزرگ‌ترین دارنده‌ها را نگاه کنید. اگر بیشترِ توکن‌ها دستِ یکی دو آدرس است، آن‌ها هر لحظه می‌توانند بفروشند و قیمت را بخوابانند.
• اول با مبلغِ خیلی کم امتحان کنید. بعضی توکن‌ها خریده می‌شوند ولی فروخته نمی‌شوند. به این‌ها «هانی‌پات» می‌گویند، یعنی تله‌ای که فقط راهِ ورود دارد.

دربارهٔ نشانه‌های دیگرِ پروژه‌های قلابی، مقالهٔ ۹ گامِ شناساییِ توکن‌های کلاهبرداری را بخوانید. و اگر خدای نکرده گرفتارِ کلاهبرداری شدید، می‌توانید ماجرا را در فرمِ گزارشِ قربانیانِ کلاهبرداری ثبت کنید.

اشتباه‌های رایج با آدرس کانترکت

تا اینجا دیدیم آدرس کانترکت چیست و کجا پیدا می‌شود. حالا اشتباه‌هایی را مرور کنیم که بیشترین ضرر را می‌زنند.

1. فرستادنِ توکن به آدرسِ کانترکت. بعضی‌ها فکر می‌کنند چون این آدرسِ «رسمیِ» توکن است، باید توکن را آنجا بفرستند. نه؛ آدرس کانترکت جای واریز نیست و دارایی معمولاً برنمی‌گردد.
2. یکی گرفتنِ شبکه‌ها. آدرسِ کانترکتِ ERC20 را در شبکهٔ BEP20 وارد کردن، یا برعکس. شکلِ آدرس یکی است، ولی دو توکنِ جدا در دو دنیای جدا هستند.
3. اعتماد به آدرسی که در پیام یا کامنت آمده. حتی اگر فرستنده آشنا باشد؛ حسابِ آدم‌ها هم هک می‌شود.
4. کپی از تاریخچهٔ تراکنش‌ها. کلاهبردارها گاهی از آدرسی شبیهِ آدرسِ آشنای شما، مبلغی ناچیز یا یک توکنِ بی‌ارزش می‌فرستند تا آدرسِ تقلبی در تاریخچه‌تان بنشیند. دفعهٔ بعد اگر از تاریخچه کپی کنید، پول را به او داده‌اید. به این کار «مسموم کردنِ آدرس» می‌گویند.
5. دیدنِ توکنِ ناشناس در کیف پول و دنبالش رفتن. گاهی توکنی که هیچ‌وقت نخریده‌اید با ارزشی وسوسه‌انگیز در کیف پول ظاهر می‌شود و برای «فروش» شما را به سایتی می‌فرستد. با آن کاری نداشته باشید.

پس قاعدهٔ طلایی ساده است: آدرس را خودتان از منبعِ معتبر بردارید، با منبعِ دوم مقایسه کنید و هیچ آدرسی را از پیام یا تاریخچه کپی نکنید.

مجوز دادن به کانترکت‌ها؛ نکته‌ای که کمتر گفته می‌شود

وقتی در یک صرافیِ غیرمتمرکز معامله می‌کنید، کیف پول از شما می‌پرسد اجازه می‌دهید فلان کانترکت از توکن‌های‌تان خرج کند یا نه. به این کار «اپروو» (Approve) می‌گویند. شبیهِ چکی است که امضا می‌کنید و به کسی می‌دهید؛ گاهی بی سقف.

اگر این اجازه را به یک کانترکتِ قلابی بدهید، می‌تواند بعداً توکن‌های شما را بی خبر بردارد. برای همین پیش از تأیید ببینید آدرسِ کانترکتی که اجازه می‌خواهد، همان صرافی یا پروژهٔ اصلی است. اکسپلوررهایی مثلِ Etherscan هم بخشی دارند (Token Approvals) که اجازه‌های قدیمی را نشان می‌دهد و می‌شود آن‌ها را لغو کرد.

یک مثالِ قدم‌به‌قدم: بررسیِ آدرس کانترکتِ تتر

فرض کنیم می‌خواهیم مطمئن شویم آدرسی که برای تترِ شبکهٔ اتریوم داریم، درست است. این‌طور پیش می‌رویم:

1. در کوین‌مارکت‌کپ صفحهٔ تتر را باز می‌کنیم و در بخشِ Contracts، ردیفِ Ethereum را پیدا می‌کنیم.
2. آدرس را کپی می‌کنیم. باید با 0xdAC17F شروع و با 1ec7 تمام شود.
3. همین آدرس را با صفحهٔ شبکه‌های پشتیبانی‌شده در سایتِ رسمیِ تتر مقایسه می‌کنیم؛ کلِ آدرس، نه فقط اول و آخرش.
4. آدرس را در Etherscan جست‌وجو می‌کنیم. صفحهٔ توکن باید نامِ Tether USD، تعدادِ بسیار زیادِ دارنده و کدِ تأییدشده را نشان بدهد.
5. اگر هر سه منبع یکی گفتند، آدرس درست است.

این کار شاید پنج دقیقه طول بکشد. ولی همین پنج دقیقه می‌تواند جلوی از دست رفتنِ کلِ سرمایه را بگیرد. اگر می‌خواهید بیشتر دربارهٔ خودِ تتر و شبکه‌هایش بدانید، مقالهٔ تتر و انواعِ آن را ببینید. قیمتِ روزِ تتر و ارزهای دیگر را هم در صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال امروز می‌بینید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

کانترکت همان قرارداد هوشمند است و آدرس کانترکت، کدِ پستیِ یکتای آن روی بلاک‌چین. اسم و آرمِ توکن را می‌شود جعل کرد، ولی این آدرس را نه. برای همین هر وقت با توکنی سروکار دارید، آدرس کانترکت شناسنامهٔ آن است.

پس دفعهٔ بعد که خواستید توکنی بخرید یا به کیف پول اضافه کنید، این سه کار را بکنید: آدرس را خودتان از کوین‌مارکت‌کپ یا کوین‌گکو بردارید، با سایتِ رسمی و اکسپلورر مقایسه کنید، و شبکه را دوباره چک کنید. هیچ آدرسی را هم از پیام و گروه برندارید. این مطلب آموزشی است و پیشنهادِ خریدِ هیچ توکنی نیست؛ تصمیمِ نهایی با خودتان.