تشخیص دلار اصل با موبایل؛ ۸ نشانهٔ دلار تقلبی و راهِ سنجیدنشان

«این دلار اصل است یا نه؟» این پرسش را خیلی‌ها دمِ صرافی از خودشان می‌پرسند. جوابِ کوتاه: تشخیص دلار اصل با موبایل شدنی است، ولی نه با یک برنامهٔ جادویی. چراغ‌قوهٔ گوشی، زومِ دوربین و کج کردنِ اسکناس زیرِ نور، پنج نشانهٔ امنیتیِ اسکناس را در یک دقیقه نشانتان می‌دهد.

دلار تقلبی معمولاً در یکی دو نشانه خوب درآمده، ولی همه را با هم ندارد. برای همین قاعدهٔ اصلی ساده است: هیچ‌وقت به یک نشانه بسنده نکنید. در این راهنما قدم‌به‌قدم می‌گویم چه چیزی را ببینید، چه چیزی را لمس کنید، گوشی کجا به کارتان می‌آید و کجا نه، و اگر اسکناسِ تقلبی دستتان افتاد چه کنید.

دلار تقلبی را چطور تشخیص دهیم؟ سه کارِ ساده: لمس، نور، کج کردن

برنامهٔ آموزشیِ پولِ آمریکا، که زیرِ نظرِ بانکِ مرکزیِ آن کشور (فدرال رزرو) است، برای مردمِ عادی یک دستورِ سه‌کلمه‌ای دارد: لمس کنید، کج کنید، جلوی نور بگیرید. هر کدام از این سه کار چند نشانه را رو می‌کند. بیایید یکی‌یکی جلو برویم.

۱. لمس کنید: جنسِ کاغذ و چاپِ برجسته

اسکناسِ دلار اصلاً کاغذ نیست، دست‌کم نه کاغذی که ما می‌شناسیم. ترکیبی از پنبه و کتان است. برای همین مثلِ پارچه‌ای نازک، محکم و کمی زبر است و با تا کردن زود پاره نمی‌شود. لای این جنس، رشته‌های ریزِ قرمز و آبی پخش شده است.

حالا انگشتتان را آرام روی شانهٔ فرانکلین (مردی که تصویرش روی ۱۰۰ دلاری است) بکشید. باید برجستگی و زبریِ چاپ را حس کنید. اسکناسِ تقلبی که با چاپگر ساخته شده، معمولاً صاف و لیز است؛ مثلِ برگهٔ کاغذِ دفتر.

۲. جلوی نور بگیرید: واترمارک و نخِ امنیتی

اسکناس را جلوی پنجره یا یک لامپ بگیرید. دو چیز باید پیدا شود:

• واترمارک، یعنی تصویرِ کم‌رنگی که درونِ خودِ کاغذ ساخته شده، نه رویش چاپ شده. در ۱۰۰ دلاری، سمتِ راستِ تصویرِ اصلی، یک فرانکلینِ کم‌رنگ دیده می‌شود. از هر دو رو هم پیداست.
• نخِ امنیتی، یعنی نوارِ باریکی که درونِ کاغذ کار گذاشته‌اند. در ۱۰۰ دلاری سمتِ چپِ تصویرِ فرانکلین است و رویش به‌صورتِ ریز «USA» و «۱۰۰» نوشته شده.

اگر واترمارک فقط از یک رو دیده شود، یا بدونِ نور هم پیدا باشد، یعنی رویش چاپ شده. این نشانهٔ بدی است.

۳. کج کنید: نوارِ آبی و جوهرِ تغییررنگ‌دهنده

اینجا جالب‌ترین بخش است. اسکناسِ ۱۰۰ دلاریِ طرحِ جدید را کمی بالا و پایین کنید:

• نوارِ آبیِ سه‌بعدی وسطِ اسکناس: ناقوس‌های کوچک و عددهای ۱۰۰ رویش جابه‌جا می‌شوند. وقتی اسکناس را جلو و عقب می‌برید، به چپ و راست می‌روند. این نوار درونِ کاغذ بافته شده، نه اینکه چسبانده شده باشد.
• ناقوس در جوهردان: جوهردانِ مسی‌رنگِ کنارِ نوار یک ناقوس دارد که با کج کردن از مسی به سبز تغییر رنگ می‌دهد؛ انگار پیدا و ناپدید می‌شود.
• عددِ ۱۰۰ پایینِ سمتِ راست: این عدد هم با جوهرِ تغییررنگ‌دهنده چاپ شده و از مسی به سبز می‌رود.

جاعل‌ها معمولاً نوار را با یک برچسبِ آبی یا چاپِ ساده ادا درمی‌آورند. در نمونهٔ تقلبی تصویرها حرکت نمی‌کنند، یا نوار با ناخن کنده می‌شود. پس اگر فقط یک کار فرصت دارید، همین کج کردن را انجام دهید.

نشانه‌های امنیتی اسکناس ۱۰۰ دلاری کدام‌اند؟

بیشترِ دلاری که در بازارِ ایران دست‌به‌دست می‌شود، اسکناسِ ۱۰۰ دلاری است. برای همین جاعل‌ها هم بیشتر سراغِ همین می‌روند. جدولِ زیر نشانه‌های اصلیِ ۱۰۰ دلاری را کنارِ هم گذاشته است.

نشانه‌های امنیتیِ اسکناس ۱۰۰ دلاری و راهِ سنجیدنِ هر کدام

نشانه	کجاست؟	چطور بسنجیم؟	موبایل کمک می‌کند؟
نوارِ آبیِ سه‌بعدی	وسطِ روی اسکناس	کج کنید؛ ناقوس‌ها و ۱۰۰ها حرکت کنند	بله، با چراغ‌قوه بهتر دیده می‌شود
ناقوس در جوهردان	کنارِ نوارِ آبی	کج کنید؛ از مسی به سبز برود	بله، با فیلمِ کوتاه
عددِ ۱۰۰ تغییررنگ	پایینِ سمتِ راست	کج کنید؛ از مسی به سبز برود	بله
واترمارک	سمتِ راستِ تصویر	جلوی نور؛ از هر دو رو دیده شود	بله، چراغ‌قوه از پشت
نخِ امنیتی	سمتِ چپِ تصویر	جلوی نور؛ زیرِ نورِ UV صورتی شود	نیمه؛ نورِ UV واقعی لازم است
ریزنوشته	یقهٔ کتِ فرانکلین و چند جای دیگر	با ذره‌بین خوانا و تیز باشد	بله، زومِ دوربین
چاپِ برجسته	شانهٔ فرانکلین	زیرِ انگشت زبر باشد	نه؛ کارِ انگشت است
شمارهٔ سریال	دو جا روی اسکناس	هر دو یکی باشند و در یک بسته تکراری نباشند	بله، عکس بگیرید و مقایسه کنید

می‌بینید که موبایل در بیشترِ ردیف‌ها به کار می‌آید، ولی در دو ردیف نه. پس گوشی دستیارِ خوبی است، نه داور.

آیا با موبایل می‌شود دلار اصل را تشخیص داد؟

بله، تا حدِ خوبی. ولی نه آن‌طور که خیلی‌ها فکر می‌کنند. گوشی شما «دستگاه تشخیص اسکناس» نیست؛ یک چراغ‌قوه، یک ذره‌بین و یک دوربینِ عکاسی است. همین سه تا اگر درست به کار بروند، بیشترِ تقلبی‌های معمولی را لو می‌دهند.

تشخیص دلار اصل با موبایل در ۵ قدم

1. چراغ‌قوهٔ گوشی را از پشت بتابانید. اسکناس را روی چراغ‌قوهٔ روشن بگیرید. واترمارکِ فرانکلین و نخِ امنیتی باید واضح پیدا شوند.
2. دوربین را روی بیشترین زوم بگذارید. یقهٔ کتِ فرانکلین را ببینید. در اسکناسِ اصل، نوشتهٔ ریزِ «THE UNITED STATES OF AMERICA» تیز و خواناست. در تقلبی معمولاً به یک خطِ تار یا نقطه‌نقطه تبدیل شده است.
3. زیرِ نورِ چراغ‌قوه کج کنید. نوارِ آبی و ناقوسِ جوهردان را نگاه کنید. اگر مطمئن نیستید، یک فیلمِ چندثانیه‌ای بگیرید و آهسته ببینید که تصویرها حرکت می‌کنند و رنگ عوض می‌شود یا نه.
4. با تصویرِ رسمی مقایسه کنید. سایتِ آموزشیِ پولِ آمریکا، uscurrency.gov، تصویرِ دقیقِ هر اسکناس را با جای همهٔ نشانه‌ها گذاشته است. عکسِ اسکناسِ خودتان را کنارِ آن بگذارید و جزئیات را یکی‌یکی تطبیق دهید.
5. از دو شمارهٔ سریال عکس بگیرید. روی اسکناس دو جا شمارهٔ سریال هست و باید عینِ هم باشند. این عکس بعداً به‌عنوانِ مدرکِ خرید هم به کارتان می‌آید.

برنامهٔ تشخیص دلار تقلبی روی گوشی قابل اعتماد است؟

صادقانه بگویم: من هیچ برنامهٔ رسمی‌ای نمی‌شناسم که اصل یا تقلبی بودنِ دلار را با دوربینِ گوشی تأیید کند. ادارهٔ چاپِ اسکناسِ آمریکا یک برنامهٔ رایگان به نامِ EyeNote دارد، ولی کارش فقط گفتنِ ارزشِ اسکناس به نابینایان است. خودِ سازنده‌اش صریح نوشته که اصالتِ اسکناس را نمی‌سنجد.

برنامه‌های ناشناسی که ادعا می‌کنند «با یک عکس دلار تقلبی را پیدا می‌کنند» را جدی نگیرید. دوربینِ گوشی جنسِ کاغذ و جوهرِ مغناطیسی را حس نمی‌کند. بعضی از این برنامه‌ها فقط دسترسی به عکس‌ها و اطلاعاتِ گوشی‌تان را می‌خواهند. پس برنامه را کنار بگذارید و از چشم و دستِ خودتان کمک بگیرید.

ترفندِ «چراغ‌قوه با چسبِ آبی» نورِ فرابنفش نمی‌سازد

نورِ UV یا فرابنفش همان نورِ بنفشی است که در صرافی‌ها زیرِ دستگاه می‌بینید. زیرِ این نور، نخِ امنیتیِ ۱۰۰ دلاری صورتی می‌درخشد. ولی چراغ‌قوهٔ گوشی این نور را ندارد. با چسباندنِ نوارِ رنگی روی آن هم فقط نورِ آبی می‌گیرید، نه فرابنفش. اگر زیاد دلار جابه‌جا می‌کنید، یک چراغ‌قوهٔ کوچکِ UV بخرید؛ ارزان است و جیبی.

دلار آبی، دلار سفید و سوپردلار: کدام بیشتر تقلبی است؟

در بازارِ ایران به ۱۰۰ دلاریِ طرحِ جدید (چاپِ ۲۰۱۳ به بعد) «دلارِ آبی» می‌گویند، به خاطرِ همان نوارِ آبی. به طرحِ قبلی هم «دلارِ سفید» می‌گویند. دربارهٔ تفاوتِ این دو و اینکه چرا گاهی قیمتشان در بازار فرق دارد، در مقالهٔ انواع نرخ دلار در ایران و دلارِ آبی و سفید مفصل نوشته‌ام.

از نظرِ قانونِ آمریکا، هر دو اسکناس معتبرند و ارزششان یکی است. ولی از نظرِ تشخیص، دلارِ سفید نشانه‌های کمتری دارد: نه نوارِ سه‌بعدی دارد و نه ناقوس. عددِ ۱۰۰ گوشه‌اش هم از سبز به سیاه تغییر رنگ می‌دهد، نه از مسی به سبز. پس سنجیدنِ دلارِ سفید سخت‌تر است و باید بیشتر به واترمارک، نخِ امنیتی، ریزنوشته و جنسِ کاغذ تکیه کنید.

«سوپردلار» هم اسمی است که به تقلبی‌های بسیار باکیفیتِ ۱۰۰ دلاریِ طرح‌های قدیمی داده‌اند. این‌ها روی کاغذی شبیهِ اصل و با چاپِ حرفه‌ای ساخته می‌شدند و حتی کارشناس‌ها را هم به زحمت می‌انداختند. یکی از دلیل‌های عوض شدنِ طرحِ ۱۰۰ دلاری همین بود. پس اگر کسی دلارِ سفیدِ خیلی ارزان پیشنهاد داد، بیشتر شک کنید، نه کمتر.

دستگاه تشخیص اسکناس در صرافی چه چیزی را می‌سنجد؟

دستگاه‌های پول‌شماری که در صرافی‌ها می‌بینید، فقط اسکناس نمی‌شمارند. بیشترشان چند آزمون را هم‌زمان انجام می‌دهند:

• نورِ UV: کاغذِ معمولی زیرِ این نور می‌درخشد، ولی کاغذِ اسکناسِ اصل کدر می‌ماند. نخِ امنیتی هم رنگِ خاصِ خودش را نشان می‌دهد.
• جوهرِ مغناطیسی: بخش‌هایی از اسکناسِ دلار با جوهری چاپ شده که خاصیتِ مغناطیسی دارد. چاپگرِ خانگی چنین جوهری ندارد.
• ابعاد و ضخامت: اسکناسِ تقلبی گاهی چند دهم میلی‌متر کوتاه‌تر یا کلفت‌تر است.

دستگاهِ خوب خیلی کمک می‌کند، ولی بی‌خطا نیست. تقلبیِ باکیفیت گاهی از دستگاهِ ارزان رد می‌شود. پس حتی وقتی صراف اسکناس‌ها را از دستگاه رد کرد، خودتان هم دست‌کم کج کردن و جلوی نور گرفتن را انجام دهید.

دربارهٔ «قلمِ تشخیص اسکناس» هم بدانید که فقط می‌فهمد کاغذ از جنسِ کاغذِ معمولی است یا نه. اگر جاعل یک اسکناسِ کم‌ارزشِ اصل را پاک کند و رویش ۱۰۰ دلار چاپ کند، قلم آن را اصل نشان می‌دهد. برای همین به قلم تنها اعتماد نکنید.

دلار تقلبی را کجا قالب می‌کنند؟ چهار ترفندی که باید بشناسید

تقلبی بیشتر از جاهایی می‌رسد که نه فاکتوری در کار است و نه آدرسی. این چهار صحنه را بشناسید:

1. تعویض در لحظه: فروشنده اسکناسِ اصل را نشانتان می‌دهد، شما بررسی می‌کنید، بعد موقعِ شمردن یا گذاشتن در پاکت، جایش را با تقلبی عوض می‌کند. پس اسکناس را از لحظه‌ای که بررسی کردید، از دستتان رها نکنید.
2. لای بستهٔ اصل: چند اسکناسِ تقلبی را وسطِ یک بستهٔ اصل می‌گذارند. شما اولی و آخری را نگاه می‌کنید و بقیه را نه. تک‌تکِ اسکناس‌ها را ببینید.
3. قیمتِ وسوسه‌انگیز: «دلار را چند هزار تومان زیرِ قیمتِ بازار می‌دهم.» هیچ‌کس دلارِ اصل را ارزان‌تر از بازار نمی‌فروشد. پیش از معامله، نرخِ روز را از صفحهٔ قیمت دلار امروز ببینید تا معیار دستتان باشد.
4. فروشِ آنلاین و پیک: کانال یا صفحه‌ای در شبکهٔ اجتماعی دلار را «با پیک درِ خانه» می‌فرستد و پول را پیشاپیش می‌گیرد. یا چیزی نمی‌آید، یا تقلبی می‌آید. اگر قربانیِ چنین کلاهبرداری‌ای شدید، می‌توانید در فرم گزارش کلاهبرداری‌های شبکه‌های اجتماعی هم ماجرا را ثبت کنید.

این ترفندها شبیهِ همان چیزی است که در بازارِ طلا هم دیده‌ایم. در روش‌های تشخیص طلای اصل از تقلبی هم اولین توصیه همین بود: از جای معتبر بخرید. پس جای خرید، از هر ترفندِ تشخیصی مهم‌تر است.

چک‌لیستِ خریدِ دلار از صرافی مجاز

صرافیِ مجاز یعنی صرافی‌ای که از بانک مرکزی مجوز دارد. فهرستِ این صرافی‌ها را بانک مرکزی منتشر می‌کند. خرید از آن‌جا هم امن‌تر است و هم اگر مشکلی پیش بیاید، کسی هست که پاسخ بدهد. پیش از امضا و رفتن، این‌ها را تیک بزنید:

• صرافی مجوزِ بانک مرکزی دارد و تابلو و آدرسِ ثابت دارد.
• اسکناس‌ها جلوی چشمِ خودتان از دستگاه رد شده‌اند.
• خودتان دست‌کم سه نشانه را روی هر اسکناس دیده‌اید: کج کردن، جلوی نور، لمس.
• از شمارهٔ سریالِ اسکناس‌ها عکس گرفته‌اید، یا شماره‌ها در رسید نوشته شده است.
• رسید یا فاکتورِ مهرشده با تاریخ، مبلغ، نرخ و نامِ صرافی گرفته‌اید.
• اسکناس‌ها پاره، خط‌خورده یا مُهرخورده نیستند؛ بازار این‌ها را معمولاً ارزان‌تر می‌خرد.
• تا همهٔ این‌ها تمام نشده، اسکناس‌ها را از دستتان رها نکرده‌اید.

من همیشه دربارهٔ فاکتورِ طلا گفته‌ام و اینجا هم همان حرف صدق می‌کند: رسیدِ خوب تاریخ، مبلغ، مهر و آدرسِ فروشنده را دارد، و اگر آدرس ندارد، بخواهید با خودکار برایتان بنویسند. رسید تنها مدرکِ شماست که این اسکناس را از کجا خریده‌اید.

اگر دلار تقلبی خریدیم چه کنیم؟

اول از همه آرام باشید و این اسکناس را به کسِ دیگری ندهید. خرج کردنِ آگاهانهٔ اسکناسِ تقلبی، داخلی یا خارجی، در قانونِ ایران جرم است. یعنی اگر بدانید تقلبی است و آن را به کسِ دیگری قالب کنید، خودتان مجرم شده‌اید. بعد این قدم‌ها را بردارید:

1. اسکناس را جدا نگه دارید و دیگر آن را تا نکنید و رویش چیزی ننویسید.
2. به همان صرافی برگردید و رسید و عکسِ شمارهٔ سریال را نشان دهید. صرافیِ مجاز به اعتبارِ خودش اهمیت می‌دهد و معمولاً پیگیری می‌کند.
3. به پلیس خبر دهید. با ۱۱۰ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین کلانتری بروید تا شما را به بخشِ مربوط راهنمایی کنند. هر چه زودتر، بهتر.
4. هر مدرکی دارید نگه دارید: رسید، پیامِ فروشنده، شماره‌حسابی که به آن پول ریخته‌اید، آدرس و زمانِ معامله.

این را هم صادقانه بگویم: اگر دلار را از دلالِ کفِ خیابان یا یک کانالِ ناشناس خریده باشید، برگشتِ پول خیلی سخت است. پس بهترین درمان همان پیشگیری است.

چرا مردم دلار نقد می‌خرند و آیا راهِ امن‌تری هست؟

خیلی از ما دلار می‌خریم تا پس‌اندازمان در برابرِ تورم آب نشود. دلیلِ بالا رفتنِ دلار در ایران را هم در مقالهٔ عوامل نوسان قیمت دلار با زبانِ ساده توضیح داده‌ام. ولی نگه داشتنِ اسکناس در خانه خطرِ خودش را دارد: تقلبی، دزدی، آتش و پاره شدن.

اسکناسِ دلار مثلِ هر پولِ دیگری فقط تا وقتی ارزش دارد که دیگران آن را اصل بدانند؛ این را در مقالهٔ پول چیست و چطور کار می‌کند هم گفته‌ام. اسکناسی که شک برانگیزد، در بازار سخت فروش می‌رود، حتی اگر اصل باشد. پس اگر قصدتان فقط حفظِ ارزشِ پول است، پیش از خریدِ اسکناس، گزینه‌های دیگری را هم کنارش بسنجید و تصمیمِ نهایی را خودتان بگیرید.

سوالات متداول

جمع‌بندی: سه نشانه، یک رسید

تشخیصِ دلار تقلبی کارِ کارشناس‌ها نیست. لمس کنید، جلوی نور بگیرید و کج کنید. گوشی‌تان در این کار چراغ‌قوه و ذره‌بین است، نه داور؛ به برنامه‌های «تشخیصِ معجزه‌آسا» دل نبندید.

پس دفعهٔ بعد که خواستید دلار بخرید، از صرافیِ مجاز بخرید، روی هر اسکناس دست‌کم سه نشانه را ببینید، از شمارهٔ سریال عکس بگیرید و بی رسید بیرون نیایید. همین چهار کار، بیشترِ خطر را از سرِ راهتان برمی‌دارد.