کیف پول سخت‌افزاری چیست؟ مقایسهٔ لجر و ترزور به زبان ساده

کیف پول سخت‌افزاری یک دستگاهِ کوچک، کمی بزرگ‌تر از فلش، است که کلید خصوصیِ ارزهای دیجیتال شما را دور از اینترنت نگه می‌دارد. هر تراکنش داخلِ خودِ دستگاه امضا می‌شود و کلید هیچ‌وقت بیرون نمی‌آید. برای همین اگر گوشی یا کامپیوترتان هم آلوده باشد، دارایی‌تان امن می‌ماند. لجر و ترزور معروف‌ترین سازنده‌های آن هستند.

خیلی‌ها فکر می‌کنند ارز دیجیتال «داخلِ» این دستگاه است. نیست. دارایی همیشه روی شبکهٔ بلاک‌چین است؛ دستگاه فقط کلیدِ آن را نگه می‌دارد. این فرقِ کوچک، جوابِ بیشترِ پرسش‌های این مقاله است. بیایید قدم‌به‌قدم جلو برویم: اول ببینیم این دستگاه دقیقاً چه می‌کند، بعد لجر و ترزور را کنارِ هم بگذاریم و آخر سر حساب کنیم اصلاً به خریدنش می‌ارزد یا نه.

کیف پول سخت‌افزاری چیست و چه فرقی با بقیهٔ کیف پول‌ها دارد؟

یک تشبیهِ ساده کمک می‌کند. کیف پولی که روی گوشی نصب می‌کنید مثلِ کیفِ جیبی است: دمِ دست است، ولی در شلوغی ممکن است بزنندش. کیف پول سخت‌افزاری مثلِ گاوصندوقِ خانه است: هر بار باز کردنش کمی زحمت دارد، ولی دزدِ اینترنتی دستش به آن نمی‌رسد.

به این نوع نگه‌داری می‌گویند ذخیره‌سازی سرد؛ یعنی کلید جایی است که به اینترنت وصل نیست. در مقابل، کیف پول گرم یعنی کیف پولی که همیشه آنلاین است، مثلِ اپ‌های موبایل یا حسابتان در صرافی. اگر با انواعِ کیف پول هنوز آشنا نیستید، اول مقالهٔ کیف پول ارز دیجیتال چیست را بخوانید.

کلید خصوصی و عبارت بازیابی به زبانِ ساده

کلید خصوصی یعنی همان امضایی که پای هر برداشت می‌خورد. هر کس آن را داشته باشد، صاحبِ دارایی است؛ بی‌نیاز از اسم و کارت ملی. توضیحِ کامل‌ترش را در کلید خصوصی و عمومی چیست نوشته‌ایم.

عبارت بازیابی (به انگلیسی Seed Phrase) یعنی ۱۲، ۲۰ یا ۲۴ کلمهٔ انگلیسی که دستگاه موقعِ راه‌اندازی به شما می‌دهد. این کلمه‌ها مثلِ نقشهٔ اصلِ کلید هستند: با آن‌ها می‌شود همهٔ کلیدها را روی هر دستگاهِ دیگری دوباره ساخت. پس دستگاه را می‌شود دوباره خرید، ولی این چند کلمه را نه. دربارهٔ نگه‌داری از آن، مقالهٔ عبارت بازیابی کیف پول چیست را از دست ندهید.

کیف پول سخت‌افزاری چطور کار می‌کند؟

کارِ دستگاه در یک جمله این است: تراکنش را می‌گیرد، امضا می‌کند و پس می‌دهد، بی‌آنکه کلید را نشان بدهد. قدم‌هایش این‌طور است:

1. در اپِ سازنده روی گوشی یا کامپیوتر، مقصد و مقدار را وارد می‌کنید.
2. اپ تراکنشِ امضانشده را با کابل یا بلوتوث به دستگاه می‌فرستد.
3. دستگاه نشانیِ مقصد و مقدار را روی صفحهٔ خودش نشان می‌دهد.
4. شما آن را با نشانیِ درست مقایسه می‌کنید و با دکمه یا لمس تأیید می‌کنید.
5. امضا داخلِ دستگاه انجام می‌شود و فقط تراکنشِ امضاشده به اپ برمی‌گردد.
6. اپ آن را به شبکه می‌فرستد. کلید خصوصی در هیچ مرحله‌ای بیرون نیامده است.

قدمِ چهارم مهم‌ترین قدم است. یک بدافزار روی کامپیوتر نمی‌تواند کلید را بدزدد، ولی می‌تواند نشانیِ مقصد را عوض کند. صفحهٔ کوچکِ دستگاه تنها جایی است که به آن می‌شود اعتماد کرد. پس هیچ‌وقت چشم‌بسته «تأیید» نزنید.

کیف پول گرم، سرد و سخت‌افزاری: کدام برای چه کاری؟

هر نوع کیف پول جای خودش را دارد. جدولِ زیر چهار راهِ رایجِ نگه‌داری را کنارِ هم گذاشته است.

مقایسهٔ راه‌های نگه‌داریِ ارز دیجیتال

ویژگی	حساب صرافی (امانی)	اپ موبایل (گرم)	کیف پول کاغذی	کیف پول سخت‌افزاری
کلید دستِ کیست؟	صرافی	خودتان	خودتان	خودتان
به اینترنت وصل است؟	بله	بله	نه	کلید نه، اپ بله
خطرِ هک از راهِ اینترنت	زیاد (به صرافی بستگی دارد)	متوسط	کم	خیلی کم
راحتیِ استفادهٔ روزانه	خیلی راحت	راحت	سخت	متوسط
هزینه	رایگان	رایگان	تقریباً رایگان	خریدِ دستگاه
مناسبِ	خرید و فروشِ کوتاه‌مدت	مبلغِ کم و خرجِ روزانه	نگه‌داریِ خیلی بلندمدت، برای کاربرِ وارد	پس‌اندازِ بلندمدت و مبلغِ قابل‌توجه

همان‌طور که می‌بینید، کیف پول سخت‌افزاری هم امنیتِ کیف پولِ آفلاین را دارد و هم مثلِ کیف پول کاغذی با یک اشتباهِ کوچک در خواندن یا نوشتن، همه چیز را به خطر نمی‌اندازد. فرقِ حسابِ صرافی با کیف پولی که کلیدش دستِ خودتان است را هم در مقایسهٔ کیف پول‌های امانی و غیرامانی باز کرده‌ایم.

بسیاری از کاربرانِ باتجربه هر دو را با هم دارند: یک اپِ موبایل برای مبلغِ کم و خرجِ روزانه، و یک کیف پول سخت‌افزاری برای پس‌انداز. مثلِ اینکه پولِ توجیبی را در کیف بگذارید و سکهٔ عید را در گاوصندوق.

تراشهٔ امن، پین و کلمهٔ عبورِ اضافه: سه قفلِ دستگاه

دزدی که دستگاه را از کشوی شما بردارد چه؟ این‌جا سه قفل به کار می‌آیند.

تراشهٔ امن (Secure Element)

تراشهٔ امن یعنی یک تراشهٔ مخصوص، شبیهِ تراشهٔ کارت‌های بانکی، که ساخته شده تا حتی با ابزارِ آزمایشگاهی هم نشود رازِ داخلش را بیرون کشید. مدل‌های امروزِ لجر و مدل‌های سریِ Safe ترزور همه چنین تراشه‌ای دارند. مدل‌های قدیمی‌ترِ ترزور (One و Model T) نداشتند و پژوهشگرانِ امنیتی نشان داده‌اند که با دسترسیِ فیزیکی و ابزارِ تخصصی، می‌شود از آن‌ها کلید را بیرون کشید.

پین

پین یعنی رمزِ چندرقمیِ روشن کردنِ دستگاه. چند بار اشتباه زدنش، دستگاه را پاک می‌کند. طبقِ راهنمای سازنده‌ها، لجر بعد از ۳ بار اشتباه به حالتِ کارخانه برمی‌گردد. ترزور Safe 3 و Safe 5 بعد از ۱۶ بار، و Safe 7 بعد از ۱۰ بار. نترسید؛ پاک شدنِ دستگاه یعنی پاک شدنِ کلید از روی دستگاه، نه از روی شبکه. با عبارت بازیابی همه چیز برمی‌گردد.

کلمهٔ عبورِ اضافه (Passphrase)

هر دو برند اجازه می‌دهند یک کلمهٔ دلخواه به عبارت بازیابی اضافه کنید. با این کار حتی کسی که ۲۴ کلمهٔ شما را پیدا کند، بدونِ این کلمه به دارایی نمی‌رسد. ولی حواسمان باشد: اگر خودتان هم فراموشش کنید، هیچ‌کس، حتی سازنده، نمی‌تواند کمکتان کند. این قفل برای کاربرِ تازه‌کار نیست.

پس امنیتِ دستگاه سه لایه دارد، ولی هر سه به یک چیز ختم می‌شوند: عبارت بازیابی را درست نگه دارید.

مقایسهٔ لجر و ترزور: کدام کیف پول سخت‌افزاری بهتر است؟

لجر شرکتی فرانسوی است و ترزور ساختِ شرکتِ SatoshiLabs در جمهوری چک. هر دو از حدودِ سالِ ۲۰۱۴ در این کار هستند و میلیون‌ها دستگاه فروخته‌اند. فرقِ اصلی‌شان بیشتر در «فلسفه» است تا در امنیت.

لجر و ترزور در یک نگاه (طبق مشخصاتِ اعلامیِ سازنده‌ها تا ۲۰۲۶)

موضوع	لجر (Ledger)	ترزور (Trezor)
کدِ باز (متن‌باز)	بخشی از نرم‌افزار باز است؛ سیستمِ تراشهٔ امن بسته است	نرم‌افزار و طراحیِ سخت‌افزار باز است و هر کسی می‌تواند بررسی کند
تراشهٔ امن	در همهٔ مدل‌ها	در سریِ Safe؛ Safe 7 دو تراشه دارد
مدل‌های فعلی	Nano S Plus، Nano X، Nano Gen5، Flex، Stax	Safe 3، Safe 5، Safe 7
بلوتوث و اتصال به آیفون	در مدل‌های Nano X، Gen5، Flex و Stax	فقط در Safe 7
عبارت بازیابی	۲۴ کلمه	۲۰ کلمه به‌طورِ پیش‌فرض در سریِ Safe؛ ۱۲ و ۲۴ کلمه هم ممکن است؛ پشتیبانِ چندتکه هم دارد
اپ همراه	Ledger Wallet (نامِ قبلی Ledger Live)	Trezor Suite
تعدادِ ارزهای پشتیبانی‌شده	بیشتر	کمتر، ولی همهٔ ارزهای اصلی را دارد
حاشیه‌ها	نشتِ اطلاعاتِ تماسِ مشتریان در ۲۰۲۰؛ جنجالِ سرویسِ Ledger Recover در ۲۰۲۳	آسیب‌پذیریِ فیزیکیِ مدل‌های قدیمیِ بی‌تراشه

برداشتِ من از این جدول این است: هیچ‌کدام «ناامن» نیستند. اگر برایتان مهم است که کدِ دستگاه را همه بتوانند بررسی کنند، ترزور به این خواسته نزدیک‌تر است. اگر ارزهای متنوع‌تر و اتصالِ راحت با گوشی می‌خواهید، لجر گزینه‌های بیشتری دارد.

دو حاشیه که باید بدانید

در سالِ ۲۰۲۰ اطلاعاتِ تماسِ مشتریانِ فروشگاهِ لجر، یعنی نام، ایمیل، تلفن و نشانی، نشت کرد. دارایی کسی از این راه نرفت، ولی بعد از آن موجی از ایمیل و پیامکِ جعلی به اسمِ لجر راه افتاد که از مردم عبارت بازیابی می‌خواست. درسش این است: هیچ سازنده‌ای هیچ‌وقت عبارت بازیابی شما را نمی‌خواهد.

در سالِ ۲۰۲۳ هم لجر سرویسی به اسمِ Ledger Recover معرفی کرد: پشتیبانِ رمزشده و سه‌تکه‌ای از عبارت بازیابی، با اشتراکِ ماهانه، که سه شرکت نگهش می‌دارند. این سرویس اختیاری است و اگر فعالش نکنید هیچ چیز عوض نمی‌شود. ولی خیلی‌ها ناراحت شدند، چون نشان داد کلید از نظرِ فنی می‌تواند با رضایتِ کاربر از دستگاه بیرون برود. توصیهٔ من این است که خودتان تصمیم بگیرید، ولی بدانید فعال کردنش یعنی بخشی از امنیت را به دیگران سپرده‌اید.

مدل‌های لجر به زبانِ ساده

• Nano S Plus: ارزان‌ترین مدل؛ فقط با کابل کار می‌کند، باتری و بلوتوث ندارد. برای بیشترِ تازه‌کارها کافی است.
• Nano X: مثلِ قبلی، با باتری و بلوتوث برای وصل شدن به گوشی.
• Nano Gen5: جدیدترین مدلِ کوچک (عرضه در اواخرِ ۲۰۲۵) با صفحهٔ لمسی، بلوتوث و NFC.
• Flex: صفحهٔ لمسیِ بزرگ‌تر؛ خواندنِ نشانی و جزئیاتِ تراکنش راحت‌تر است.
• Stax: گران‌ترین مدل، با صفحهٔ لمسیِ خمیده و شارژِ بی‌سیم.

برای آموزشِ قدم‌به‌قدمِ راه‌اندازی و کار با این مدل‌ها، راهنمای کاملِ کیف پول لجر را ببینید. بررسیِ قدیمی‌ترمان هم در بررسی کیف پول لجر هست.

مدل‌های ترزور به زبانِ ساده

• Safe 3: ارزان‌ترین مدلِ فعلی با تراشهٔ امن، دو دکمه و صفحهٔ کوچک.
• Safe 5: همان تراشهٔ Safe 3، با صفحهٔ لمسیِ رنگی. امنیتش بیشتر نیست، فقط کار با آن راحت‌تر است.
• Safe 7: جدیدترین مدل، با دو تراشهٔ امن، باتری، بلوتوث و اتصال به آیفون.

اگر دستگاهِ قدیمی‌ترِ ترزور دارید، کار با آن را در کیف پول ترزور چیست توضیح داده‌ایم.

پس سؤالِ «کدام بهتر است؟» در واقع این است: «کدام برای من راحت‌تر است؟» هر دو برند، اگر درست خریده و درست راه‌اندازی شوند، امن‌اند.

بهترین کیف پول سخت‌افزاری برای شما کدام است؟

به‌جای اسمِ یک مدل، چهار سؤال از خودتان بپرسید:

1. چه ارزهایی دارید؟ اگر فقط بیت‌کوین و اتریوم و تتر دارید، هر دو برند جوابگو هستند. اگر ارزهای کم‌شناخته‌تر دارید، پیش از خرید فهرستِ ارزهای پشتیبانی‌شده را در سایتِ سازنده چک کنید.
2. با گوشی کار می‌کنید یا کامپیوتر؟ اگر فقط گوشی دارید، به مدلِ بلوتوث‌دار نیاز دارید.
3. چشم‌تان صفحهٔ کوچک را راحت می‌خواند؟ نشانی‌های ارز دیجیتال طولانی‌اند. صفحهٔ بزرگ‌تر یعنی احتمالِ کمترِ اشتباه، به‌خصوص برای پدر و مادرها.
4. کدِ باز برایتان مهم است؟ اگر بله، ترزور.

برای بیشترِ آدم‌ها، ارزان‌ترین مدلِ دارای تراشهٔ امن از هر دو برند کافی است. مدلِ گران‌تر امنیتِ بیشتری نمی‌دهد؛ بیشتر راحتی و ظاهر می‌دهد.

کیف پول سخت‌افزاری ارزش خریدش را دارد؟

جوابِ کوتاه: به اندازهٔ دارایی‌تان بستگی دارد. بیایید با هم حساب کنیم. عددها فقط مثال‌اند؛ قیمتِ روزِ دستگاه و ارزها را خودتان بگیرید.

• فرض کنیم دستگاه برایتان ۸ میلیون تومان تمام شود و کلِ ارز دیجیتالتان ۲۰ میلیون تومان باشد. یعنی ۴۰٪ داراییِ خودتان را خرجِ قفل کرده‌اید. این منطقی نیست؛ یک اپِ موبایلِ معتبر با نگه‌داریِ درستِ عبارت بازیابی کافی است.
• حالا فرض کنیم دارایی‌تان ۵۰۰ میلیون تومان باشد. همان ۸ میلیون تومان یعنی حدودِ ۱٫۶٪. این مثلِ پولِ یک قفلِ خوب برای درِ خانه است؛ کاملاً می‌ارزد.

قاعدهٔ سرانگشتیِ من این است: اگر از دست دادنِ این دارایی خوابتان را به هم می‌زند، و قرار است چند ماه یا چند سال نگهش دارید، کیف پول سخت‌افزاری ارزشش را دارد. اگر هر روز خرید و فروش می‌کنید، دستگاه بیشتر دست‌وپاگیر است تا مفید. ارزشِ تقریبیِ دارایی‌تان را می‌توانید از صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال امروز حساب کنید.

پس دستگاه را به اندازهٔ دارایی بخرید، نه به اندازهٔ ترس.

اگر کیف پول سخت‌افزاری گم شود یا خراب شود چه می‌شود؟

اینجا همان فرقِ کوچکِ اولِ مقاله به کار می‌آید: دارایی روی دستگاه نیست. اگر دستگاه گم شود، خراب شود یا زیرِ پا برود، با عبارت بازیابی روی یک دستگاهِ تازه همه چیز برمی‌گردد. روشِ کامل را در آموزش بازیابی کیف پول ارز دیجیتال نوشته‌ایم.

چهار حالت را از هم جدا کنید:

چه چیزی گم شده و چه باید کرد؟

وضعیت	دارایی در خطر است؟	کارِ درست
دستگاه گم شد، عبارت بازیابی امن است	تقریباً نه (پین از آن محافظت می‌کند)	دستگاهِ تازه بخرید، بازیابی کنید و برای احتیاط دارایی را به کیف پولی با عبارتِ تازه ببرید
عبارت بازیابی گم شد، دستگاه سالم است	هنوز نه، ولی یک قدم تا فاجعه	همین امروز یک کیف پولِ تازه بسازید و همهٔ دارایی را به آن منتقل کنید
کسی عبارت بازیابی را دیده یا عکسش در گوشی است	بله، جدی	فوراً دارایی را به کیف پولی با عبارتِ کاملاً تازه منتقل کنید
هم دستگاه و هم عبارت بازیابی گم شد	دارایی برای همیشه از دست رفته	هیچ‌کس، حتی سازنده، راهی برای برگرداندن ندارد

یک نکتهٔ فنی هم بدانید. عبارت‌های ۱۲ و ۲۴ کلمه‌ای استانداردند و معمولاً روی برندِ دیگر هم بازیابی می‌شوند؛ مثلاً عبارتِ لجر روی ترزور. ولی عبارتِ ۲۰ کلمه‌ایِ ترزور استانداردِ دیگری دارد و روی لجر کار نمی‌کند. اگر می‌خواهید دستتان باز باشد، موقعِ راه‌اندازیِ ترزور گزینهٔ ۲۴ کلمه را انتخاب کنید.

چک‌لیستِ خرید از فروشندهٔ معتبر

خطرناک‌ترین لحظهٔ عمرِ یک کیف پول سخت‌افزاری، پیش از روشن شدنش است. دستگاهِ دست‌کاری‌شده یا دست‌دوم می‌تواند از اول کلیدی داشته باشد که فروشنده هم آن را می‌داند. این چک‌لیست را کنارِ خودتان بگذارید:

• فقط از فروشگاهِ رسمیِ سازنده یا نماینده‌ای بخرید که نامش در سایتِ خودِ سازنده آمده است.
• دستگاهِ دست‌دوم یا «باز شده ولی نو» نخرید، حتی ارزان.
• اگر داخلِ جعبه کارتی بود که روی آن از پیش کلمه‌هایی نوشته شده، دستگاه را استفاده نکنید. سازنده‌ها همیشه کارتِ خالی می‌گذارند.
• عبارت بازیابی را باید خودِ دستگاه، همان لحظهٔ راه‌اندازی، بسازد. اگر دستگاه از شما خواست عبارتی را «وارد» کنید که در جعبه بوده، کلاهبرداری است.
• اپ را فقط از سایتِ رسمیِ سازنده بگیرید، نه از لینکِ تبلیغ یا پیامک.
• بعد از اتصالِ اول، بگذارید اپِ رسمی اصالتِ دستگاه را بسنجد و نرم‌افزارِ آن را به‌روز کند.

پس دستگاهِ ارزان‌ترِ دست‌دوم، گران‌ترین خریدِ زندگی‌تان می‌شود.

راه‌اندازیِ کیف پول سخت‌افزاری در هفت قدم

جزئیات در هر مدل کمی فرق می‌کند، ولی اسکلتِ کار در همه یکی است:

1. اپِ رسمیِ سازنده را از سایتِ خودِ آن نصب کنید.
2. دستگاه را وصل و روشن کنید و گزینهٔ «کیف پولِ جدید» را بزنید.
3. یک پینِ ۶ تا ۸ رقمی بگذارید که تاریخِ تولد یا شمارهٔ تلفن نباشد.
4. کلمه‌های عبارت بازیابی را با دقت و به ترتیب روی کارتِ کاغذی بنویسید. عکس نگیرید و در گوشی تایپ نکنید.
5. دستگاه چند کلمه را از شما می‌پرسد تا مطمئن شود درست نوشته‌اید.
6. در اپ برای ارزهایی که دارید حساب بسازید و نشانیِ دریافت را روی صفحهٔ دستگاه با اپ مقایسه کنید.
7. اول مبلغِ کمی بفرستید، یک بار هم برداشت را امتحان کنید، بعد مبلغِ اصلی را منتقل کنید.

کارتِ عبارت بازیابی را جایی جدا از دستگاه نگه دارید. بعضی‌ها کلمه‌ها را روی صفحهٔ فلزی حک می‌کنند تا در آتش‌سوزی و آب‌گرفتگی هم بماند.

آیا کیف پول سخت‌افزاری هک می‌شود؟ اشتباه‌های رایج

خودِ دستگاه را به‌سختی می‌شود هک کرد. تقریباً همهٔ دزدی‌هایی که از دارندگانِ این دستگاه‌ها شنیده‌ایم، از راهِ فریبِ خودِ آدم‌ها بوده است. این‌ها رایج‌ترین‌اند:

• دادنِ عبارت بازیابی به سایت یا «پشتیبانِ» جعلی. هر صفحه یا آدمی که این کلمه‌ها را بخواهد، دزد است. بی‌استثنا.
• نگه‌داریِ عبارت بازیابی در گوشی، ایمیل یا فضای ابری. همان کاری که دستگاه برای جلوگیری از آن ساخته شده را خودتان کرده‌اید.
• تأییدِ چشم‌بسته. امضای تراکنش بدونِ خواندنِ نشانیِ مقصد روی صفحهٔ دستگاه.
• کپی کردنِ نشانی از تاریخچهٔ تراکنش‌ها. کلاهبردارها با فرستادنِ مبلغی ناچیز، نشانیِ تقلبیِ شبیه به نشانیِ شما را وارد تاریخچه می‌کنند تا اشتباهی آن را کپی کنید.
• امضای قراردادهای ناشناس در سایت‌های غیرمعتبر. دستگاه فقط اجرا می‌کند؛ اگر به یک قراردادِ مخرب اجازهٔ برداشت بدهید، آن را هم امضا می‌کند.
• یک نسخه از عبارت بازیابی. اگر خانه آب بگیرد چه؟ دست‌کم دو نسخه در دو جای امن نگه دارید.
• به کسی نگفتن. اگر برایتان اتفاقی بیفتد، خانواده‌تان باید بدانند این دستگاه چیست و عبارت بازیابی کجاست؛ نه خودِ کلمه‌ها را، بلکه راهِ رسیدن به آن را.

راه‌های بیشترِ ایمن ماندن را در راه‌های جلوگیری از هک کیف پول ارز دیجیتال جمع کرده‌ایم. برای دارایی‌های خیلی بزرگ یا مشترک هم کیف پول چندامضایی یک لایهٔ دیگر اضافه می‌کند.

سوالات متداول

جمع‌بندی

کیف پول سخت‌افزاری یک گاوصندوقِ جیبی برای کلیدِ ارزهای دیجیتال است: کلید را از اینترنت دور نگه می‌دارد و هر تراکنش را جلوی چشمِ خودتان امضا می‌کند. لجر و ترزور هر دو امن‌اند؛ یکی ارزها و گزینه‌های اتصالِ بیشتری دارد، دیگری کدِ باز. ولی امنیتِ واقعی نه در برند است و نه در قیمتِ دستگاه؛ در همان چند کلمهٔ عبارت بازیابی است که روی کاغذ نوشته‌اید.

پس اگر تصمیم به خرید گرفتید، این سه کار را بکنید: دستگاه را فقط نو و از فروشندهٔ رسمی بخرید، عبارت بازیابی را هرگز دیجیتالی نکنید، و پیش از هر تأیید، نشانی را روی صفحهٔ خودِ دستگاه بخوانید. تصمیمِ نهایی دربارهٔ مدل و برند با خودتان.