مینت چیست؟ ساخت توکن و NFT به زبان ساده

احتمالاً در گروه‌های ارز دیجیتال شنیده‌اید که کسی می‌گوید: «فلان کلکسیون فردا مینت دارد.» یعنی چه؟

مینت (Mint) یعنی ساختنِ یک توکن یا NFT تازه و ثبتِ آن روی بلاک‌چین برای اولین بار. پس مینت چیست؟ لحظهٔ تولد یک دارایی دیجیتال است. تا پیش از مینت، آن توکن وجود ندارد؛ بعد از مینت، یک سندِ ثبت‌شده دارد که مالکش معلوم است و هر کسی می‌تواند آن را ببیند.

واژهٔ «مینت» در انگلیسی یعنی ضرابخانه؛ جایی که سکه ضرب می‌کنند. برای همین در فارسی به مینت کردن «ضرب توکن» هم می‌گویند. در ادامه با زبانِ ساده می‌بینیم مینت چطور انجام می‌شود، چقدر هزینه دارد، با خرید چه فرقی دارد و چه دام‌هایی سرِ راهش هست.

مینت چیست؟ یک تشبیهِ ساده

ضرابخانهٔ بانک مرکزی را در نظر بگیرید. یک تکه طلا وارد می‌شود و یک سکهٔ امامی با نقش و وزنِ مشخص بیرون می‌آید. از آن لحظه، سکه «وجود دارد» و می‌شود خرید و فروشش کرد.

مینت در بلاک‌چین همین کار است، فقط به‌جای فلز، با کد. بلاک‌چین یعنی یک دفترِ حسابِ عمومی که هزاران کامپیوتر در دنیا یک نسخه از آن را دارند و کسی نمی‌تواند تنهایی پاکش کند. وقتی چیزی مینت می‌شود، یک خطِ تازه در این دفتر نوشته می‌شود: «این توکن با این شماره ساخته شد و مالکش این کیف پول است.»

تفاوتِ مهم این است که ضرابخانهٔ بلاک‌چین آدم ندارد. کارِ ضرب را یک قرارداد هوشمند انجام می‌دهد. قرارداد هوشمند یعنی برنامهٔ کوچکی که روی بلاک‌چین نشسته و قاعده‌هایش از پیش نوشته شده؛ مثلاً «حداکثر ۱۰٬۰۰۰ تا ساخته شود» یا «هر کیف پول فقط دو تا». پس هیچ‌کس نمی‌تواند وسطِ کار قاعده را به نفعِ خودش عوض کند، مگر اینکه از اول در کد پیش‌بینی شده باشد.

مینت کردن یعنی چه؟ چه چیزهایی مینت می‌شوند

مینت کردن فقط مخصوصِ عکس‌های کارتونی نیست. هر دارایی‌ای که روی بلاک‌چین ساخته می‌شود، یک بار مینت شده است. سه نوعِ اصلی را بشناسید.

مینت NFT

NFT یا توکنِ غیرقابل‌معاوضه یعنی توکنی که تک است و هیچ نسخهٔ دیگری عینِ آن نیست؛ مثلِ یک تابلوی نقاشیِ اصل، نه اسکناسی که با اسکناسِ دیگر فرقی ندارد. مینت NFT یعنی یک اثر (عکس، موسیقی، بلیت، آیتمِ بازی) را به یک توکنِ یکتا وصل کنید و این توکن را به نامِ خودتان در بلاک‌چین ثبت کنید.

نکته‌ای که خیلی‌ها نمی‌دانند: معمولاً خودِ عکس روی بلاک‌چین نیست. روی بلاک‌چین یک شناسه و یک نشانی ثبت می‌شود که می‌گوید عکس کجا نگه‌داری شده؛ به این اطلاعات «متادیتا» می‌گویند. اگر عکس روی سرورِ خودِ سازنده باشد و آن سرور خاموش شود، توکن می‌ماند ولی تصویرش ممکن است دیگر باز نشود. پروژه‌های جدی‌تر فایل را روی شبکه‌های ذخیره‌سازیِ غیرمتمرکز مثلِ IPFS می‌گذارند.

مینت توکن

مینت توکن یعنی ساختنِ واحدهای تازه از یک توکن معمولی؛ توکن‌هایی که همه مثلِ هم‌اند، مثلِ اسکناس. وقتی یک پروژه توکنش را راه می‌اندازد، با یک دستورِ مینت مثلاً یک میلیارد واحد می‌سازد و بین تیم، سرمایه‌گذاران و بازار پخش می‌کند.

بعضی توکن‌ها هم مدام مینت می‌شوند. استیبل‌کوین‌ها مثالِ خوبی‌اند. وقتی کسی به شرکتِ صادرکننده دلار می‌دهد، همان‌قدر توکنِ تازه مینت می‌شود؛ وقتی دلارش را پس می‌گیرد، توکن‌ها از بین می‌روند. پس عرضهٔ این توکن‌ها با تقاضا بالا و پایین می‌رود.

مینتِ کوین به‌عنوان پاداش

در شبکه‌هایی که با اثبات سهام کار می‌کنند، به کسانی که تراکنش‌ها را تأیید می‌کنند کوینِ تازه پاداش داده می‌شود. به ساخته‌شدنِ این کوین‌های تازه هم گاهی «مینت» می‌گویند. در بیت‌کوین همین کار با استخراج (ماینینگ) انجام می‌شود. اسم فرق دارد، ولی هر دو یعنی ورودِ واحدهای تازه به بازار.

پس هر جا شنیدید «مینت شد»، یعنی چیزی که قبلاً نبود، حالا ساخته و ثبت شده است.

مینت NFT قدم‌به‌قدم چطور انجام می‌شود؟

بیایید یک مینت را از اول تا آخر با هم ببینیم. فرض کنید پروژه‌ای اعلام کرده که فلان روز مینتِ کلکسیونش باز می‌شود و شما می‌خواهید یکی مینت کنید.

1. کیف پول آماده کنید. کیف پول ارز دیجیتال مثلِ کلیدِ صندوقِ امانات است؛ هر چه مینت کنید به آن واریز می‌شود. کیف‌پول‌هایی مثلِ متامسک برای این کار رایج‌اند. عبارتِ بازیابی (آن ۱۲ یا ۲۴ کلمه) را روی کاغذ بنویسید و به هیچ‌کس ندهید.
2. ارزِ شبکه را داشته باشید. هر شبکه سوختِ خودش را دارد. در اتریوم کارمزد با اتر پرداخت می‌شود. باید هم قیمتِ مینت را داشته باشید و هم کمی بیشتر برای کارمزد.
3. سایتِ رسمیِ مینت را پیدا کنید. نشانی را فقط از حساب‌های رسمیِ خودِ پروژه بگیرید، نه از پیامی که کسی برایتان فرستاده. این مهم‌ترین قدم است؛ پایین‌تر می‌گویم چرا.
4. کیف پول را وصل کنید. سایت از شما اجازهٔ اتصال می‌خواهد. اتصال به‌تنهایی پول جابه‌جا نمی‌کند، ولی از اینجا به بعد هر چه کیف پول نشانتان داد را با دقت بخوانید.
5. تعداد را انتخاب و تراکنش را تأیید کنید. کیف پول جمعِ قیمت و کارمزد را نشان می‌دهد. اگر عدد عجیب بود یا درخواستِ «دسترسی به همهٔ دارایی‌ها» دیدید، رد کنید.
6. منتظرِ تأیید بمانید. چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد. بعد از تأیید، NFT در کیف پولتان است و ردِ تراکنش را در کاوشگرِ بلاک‌چین (سایتی که دفترِ عمومی را نشان می‌دهد) می‌بینید.

اگر هم خودتان هنرمند هستید و می‌خواهید اثرتان را مینت کنید، مسیر شبیه است. فایل را در یک مارکت‌پلیس (بازارچهٔ آنلاینِ خرید و فروشِ NFT) بارگذاری می‌کنید، نام و توضیح می‌نویسید، شبکه را انتخاب می‌کنید و تراکنش را تأیید می‌کنید. مارکت‌پلیس پشتِ صحنه قراردادِ هوشمند را برایتان صدا می‌زند.

پس مینت در عمل یعنی یک تراکنش: شما پول و کارمزد می‌دهید، قراردادِ هوشمند توکن را می‌سازد و به کیف پولتان می‌فرستد.

مینت NFT چقدر هزینه دارد؟

جوابِ کوتاه: هزینهٔ مینت دو بخش دارد؛ قیمتِ مینت که پروژه تعیین می‌کند، و کارمزدِ شبکه که به شلوغیِ شبکه بستگی دارد. این دومی ثابت نیست و ممکن است از چند سنت تا چند ده دلار فرق کند.

کارمزد گس یعنی چه؟

کارمزد گس (Gas) همان کرایه‌ای است که به شبکه می‌دهید تا تراکنشتان را ثبت کند. مثلِ تاکسیِ ساعتِ شلوغی است. ساعتِ شش عصر که همه می‌خواهند به خانه برسند، کرایه بالا می‌رود؛ نیمه‌شب ارزان است.

در اتریوم هم همین است. وقتی هزاران نفر هم‌زمان می‌خواهند یک کلکسیونِ پرطرفدار را مینت کنند، برای جلو افتادن کارمزدِ بیشتری پیشنهاد می‌دهند و کارمزد بالا می‌رود. سال‌های اوجِ NFT دیده شد که کارمزدِ یک مینت از قیمتِ خودِ NFT بیشتر شده بود.

یک مثالِ ساده

بیایید با عددهای فرضی حساب کنیم. این فقط مثال است؛ قیمتِ امروزِ اتریوم را از صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال ببینید.

• قیمتِ مینتی که پروژه گذاشته: معادلِ ۵۰ دلار
• کارمزدِ شبکه در ساعتِ خلوت: معادلِ ۲ دلار
• جمع: ۵۲ دلار

حالا همان مینت را در ساعتِ شلوغیِ روزِ عرضه در نظر بگیرید. اگر کارمزد به ۳۰ دلار برسد، جمع می‌شود ۸۰ دلار. یعنی ۶۰٪ بیشتر از قیمتِ اعلام‌شده دادید، بی‌آنکه چیزِ بیشتری بگیرید. و اگر تراکنش به هر دلیلی شکست بخورد (مثلاً ظرفیت تمام شود)، معمولاً کارمزدِ مصرف‌شده برنمی‌گردد.

پس پیش از مینت، همیشه جمعِ «قیمت + کارمزد» را ببینید، نه فقط قیمتی که پروژه تبلیغ می‌کند.

چطور هزینهٔ مینت را کم کنیم؟

• شبکهٔ ارزان‌تر: لایهٔ دوم اتریوم و شبکه‌های دیگر کارمزدِ بسیار کمتری دارند؛ اغلب کمتر از یک دلار. ولی NFTِ هر شبکه فقط در همان شبکه خرید و فروش می‌شود.
• زمانِ خلوت: اگر مینت فوری نیست، در ساعت‌ها و روزهای خلوت‌تر کارمزد پایین‌تر است.
• مینتِ تنبل (Lazy Minting): بعضی مارکت‌پلیس‌ها اجازه می‌دهند اثر را بدونِ پرداختِ کارمزد فهرست کنید. توکن تا وقتی کسی آن را نخریده واقعاً ساخته نمی‌شود و کارمزد را خریدار می‌دهد. هزینه حذف نشده؛ فقط جابه‌جا شده است.

یک هزینهٔ دیگر هم هست: مارکت‌پلیس‌ها معمولاً از هر فروش درصدی کارمزد برمی‌دارند، و بعضی کلکسیون‌ها برای سازنده هم سهمی از فروش‌های بعدی (رویالتی) در نظر می‌گیرند. این‌ها را هم در حسابتان بیاورید.

فرق مینت و خرید NFT چیست؟

مینت یعنی شما اولین مالک هستید و توکن همان لحظه ساخته می‌شود. خرید یعنی توکنی که قبلاً ساخته شده را از صاحبِ قبلی‌اش می‌خرید. مثلِ فرقِ پیش‌خریدِ ماشینِ صفر از کارخانه با خریدِ ماشینِ دست‌دوم از بازار است.

جدولِ زیر این دو را کنارِ هم گذاشته است.

مقایسهٔ مینت کردن و خریدِ NFT از بازار

موضوع	مینت	خرید از مارکت‌پلیس
توکن کِی ساخته می‌شود؟	همان لحظه، با تراکنشِ شما	قبلاً ساخته شده
پول به چه کسی می‌رسد؟	به سازندهٔ پروژه	به فروشندهٔ قبلی (و سهمی به مارکت‌پلیس و سازنده)
قیمت را چه کسی تعیین می‌کند؟	پروژه، از پیش	عرضه و تقاضای بازار
می‌دانید چه می‌گیرید؟	اغلب نه؛ در خیلی از کلکسیون‌ها تصویر بعد از مینت معلوم می‌شود	بله؛ همان توکنی که می‌بینید
ریسکِ اصلی	پروژهٔ تازه و ناشناخته، سایتِ جعلی، کارمزدِ بالای روزِ عرضه	خریدِ گران در اوجِ هیجان، نسخهٔ تقلبی

خیلی‌ها مینت را به این امید می‌کنند که «ارزان‌تر از بازار» بخرند. گاهی درست است. ولی بیشترِ کلکسیون‌های تازه بعد از مینت به زیرِ قیمتِ مینت می‌رسند یا اصلاً خریدار پیدا نمی‌کنند. پس مینت به‌خودیِ خود سود نمی‌آورد؛ ارزشِ پروژه است که تعیین‌کننده است.

چند اصطلاح که دورِ مینت می‌شنوید

اگر به دنیای NFT سر بزنید، این واژه‌ها را زیاد می‌بینید. معنیِ ساده‌شان را بدانید تا گیج نشوید.

• فری مینت (Free Mint): پروژه پولی نمی‌گیرد، ولی کارمزدِ شبکه را باید بدهید. «مجانی» یعنی بی‌قیمت، نه بی‌هزینه.
• وایت‌لیست: فهرستِ کیف‌پول‌هایی که اجازه دارند زودتر یا ارزان‌تر مینت کنند؛ مثلِ صفِ ویژهٔ مشتری‌های قدیمی.
• پابلیک مینت: مرحله‌ای که همه می‌توانند مینت کنند.
• ریویل (Reveal): لحظه‌ای که تصویرِ واقعیِ NFTها نشان داده می‌شود؛ تا آن موقع همه یک تصویرِ یکسان دارند. مثلِ پاکتِ بسته‌ای است که بعد باز می‌کنید.
• سقفِ عرضه: بیشترین تعدادی که قراردادِ هوشمند اجازهٔ ساختنش را می‌دهد.

پس پیش از هر مینت، بپرسید: قیمت چند است؟ کارمزد با کیست؟ سقفِ عرضه چقدر است؟ و آیا من در وایت‌لیست هستم؟

مینت و سوزاندن توکن: دو روی یک سکه

مینت عرضه را زیاد می‌کند؛ سوزاندن توکن (Burn) آن را کم می‌کند. سوزاندن یعنی فرستادنِ توکن به نشانی‌ای که هیچ‌کس کلیدش را ندارد؛ یعنی آن توکن برای همیشه از گردش بیرون می‌رود.

این موضوع برای سرمایه‌گذار مهم است. یک تشبیهِ آشنا: اگر بانک مرکزی مدام اسکناسِ تازه چاپ کند، ارزشِ پولِ توی جیبِ ما کم می‌شود. توکن هم همین است. اگر پروژه‌ای بی‌حساب مینت کند، هر واحد کم‌ارزش‌تر می‌شود.

برای همین در بررسیِ یک توکن، ببینید چه کسی اجازهٔ مینت دارد، سقفِ عرضه چقدر است و برنامهٔ آزاد شدنِ توکن‌ها چیست. این‌ها را در بخشِ توکنومیکس هر پروژه پیدا می‌کنید. پروژه‌ای که سازنده‌اش هر وقت بخواهد می‌تواند توکنِ تازه مینت کند، ریسکِ بیشتری دارد.

پس مینت و سوزاندن مثلِ شیرِ آب و سوراخِ تهِ لیوان‌اند؛ تعادلِ این دو است که ارزشِ هر واحد را نگه می‌دارد یا پایین می‌آورد.

اشتباه‌های رایج و کلاهبرداری‌ها در مینت

بیشترِ کسانی که در مینت پول از دست می‌دهند، به خاطرِ بدشانسی نیست؛ به خاطرِ یک اشتباهِ ساده است. این‌ها رایج‌ترین‌اند.

1. سایتِ مینتِ جعلی. کلاهبردارها سایتی عینِ سایتِ پروژه می‌سازند و نشانی‌اش را در گروه‌ها پخش می‌کنند. شما کیف پول را وصل می‌کنید و به‌جای مینت، اجازهٔ برداشتِ دارایی‌هایتان را امضا می‌کنید.
2. امضای کورکورانه. اگر کیف پول نوشت که سایت می‌خواهد به همهٔ NFTها یا توکن‌هایتان دسترسی داشته باشد، برای یک مینتِ ساده چنین دسترسی‌ای لازم نیست. رد کنید.
3. پیامِ خصوصیِ «مینتِ مخفی». هیچ پروژهٔ واقعی‌ای در پیامِ خصوصی به شما فرصتِ ویژه نمی‌دهد. اگر خیلی خوب به نظر می‌رسد، احتمالاً دام است.
4. دادنِ عبارتِ بازیابی. هیچ سایت یا پشتیبانی‌ای برای مینت به ۱۲ کلمهٔ شما نیاز ندارد. هر کس خواست، کلاهبردار است.
5. مینت از روی هیجان. «همه دارند مینت می‌کنند، من جا نمانم.» این همان حسی است که بیشترین ضرر را می‌زند.

نشانه‌های پروژه‌های مشکوک را در راهنمای شناسایی توکن‌های کلاهبرداری مفصل نوشته‌ایم.

چک‌لیستِ پیش از مینت

پیش از اینکه دکمهٔ تأیید را بزنید، این فهرست را یکی‌یکی مرور کنید.

• نشانیِ سایت را از حسابِ رسمیِ خودِ پروژه گرفته‌ام.
• جمعِ قیمت و کارمزد را دیده‌ام و با بودجه‌ام جور است.
• برای مینت از یک کیف پولِ جدا با موجودیِ کم استفاده می‌کنم، نه کیف پولی که همهٔ دارایی‌ام در آن است.
• متنِ درخواستِ کیف پول را خوانده‌ام و درخواستِ «دسترسیِ کامل» نمی‌بینم.
• می‌دانم این NFT روی کدام شبکه است و بعداً کجا می‌شود فروختش.
• دربارهٔ تیم، سقفِ عرضه و کاربردِ پروژه کمی خوانده‌ام.
• پولی می‌گذارم که اگر کلش از دست رفت، زندگی‌ام به هم نمی‌ریزد.

برای اینکه بدانید یک NFT واقعاً چقدر می‌ارزد، راهنمای ارزیابی NFT را هم بخوانید. توصیهٔ من این است که مینت را آخرین قدم بدانید، نه اولین.

سوالات متداول

جمع‌بندی

مینت یعنی تولدِ یک توکن یا NFT روی بلاک‌چین؛ همان کاری که ضرابخانه با سکه می‌کند، این بار با قراردادِ هوشمند. هزینه‌اش قیمتِ پروژه به‌اضافهٔ کارمزدِ شبکه است، و فرقش با خرید این است که شما اولین مالکید ولی اغلب نمی‌دانید دقیقاً چه می‌گیرید.

پس دفعهٔ بعد که شنیدید «فلان پروژه مینت دارد»، اول سه چیز را بپرسید: جمعِ هزینه چقدر است، نشانیِ رسمی کدام است، و این پروژه جدا از هیجانِ امروز چه ارزشی دارد. تصمیمِ نهایی با خودتان است.