ارز هورایزن (ZEN) چیست؟ از کوین حریم خصوصی تا لایه سوم روی Base؛ کاربرد و ریسکها
فهرست مطالب۱۲ بخش
- هورایزن چیست؟ معرفی کوتاه ارز ZEN
- تاریخچه: از فورک زیکش تا کوچ به Base
- ۱. تولد با نام زنکش (۱۳۹۶)
- ۲. حملهی ۵۱ درصد (خرداد ۱۳۹۷)
- ۳. نام تازه، هدف تازه (مرداد ۱۳۹۷ به بعد)
- ۴. خداحافظی با برچسب «کوین حریم خصوصی» (۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳)
- ۵. کوچ به Base و خاموشی زنجیرهی قدیم (مرداد ۱۴۰۴)
- هورایزن چه تفاوتی با زیکش دارد؟
- هورایزن امروز: یک لایهی سوم روی Base
- هورایزن چه کاربردی دارد؟ ZEN امروز به چه کاری میآید
- عرضه و توکنومیکس: ۵ میلیون ZEN باقیمانده چه شد؟
- اگر از قبل ZEN داشتید، الان چه شده است؟
- ریسکهای سرمایهگذاری در هورایزن
- چکلیست: پیش از تصمیم دربارهی ارز هورایزن از خودتان بپرسید
- سه اشتباه رایج دربارهی هورایزن
- سوالات متداول
- جمعبندی

اگر اسم ارز هورایزن را سالها پیش شنیدهاید، احتمالا آن را یک «کوین حریم خصوصی» شبیه زیکش میشناسید. ولی هورایزن (Horizen با نماد ZEN) امروز چیز دیگری است. از مرداد ۱۴۰۴ زنجیرهی قدیمیاش خاموش شد، توکن ZEN به شبکهی Base (یکی از لایههای دوم اتریوم) کوچ کرد و پروژه حالا یک شبکهی کوچک روی همان Base است که میخواهد «محرمانگی انتخابی» برای برنامهها فراهم کند.
در این نوشته با زبان ساده میبینیم هورایزن از کجا آمد، چه فرقی با زیکش دارد، این کوچ بزرگ یعنی چه، توکن ZEN امروز به چه کاری میآید و پیش از هر تصمیمی باید حواسمان به کدام ریسکها باشد. توصیهی خرید یا فروش در کار نیست؛ هدف این است که خودتان بتوانید دربارهاش داوری کنید.
هورایزن چیست؟ معرفی کوتاه ارز ZEN
هورایزن یک پروژهی رمزارزی است که سال ۲۰۱۷ با نام «زنکش» (ZenCash) شروع شد. اولش یک زنجیرهی مستقل بود که مثل بیتکوین با ماینر کار میکرد و تمرکزش پنهان کردن جزییات تراکنشها بود. بعدها هدفش عوض شد: ساختن «زنجیرههای جانبی» یا سایدچین، یعنی شبکههای کوچکتری که به شبکهی اصلی وصلاند و هر کدام کار خودشان را میکنند.
چند عدد پایه که بهتر است بدانید:
- سقف عرضه: ۲۱ میلیون ZEN، مثل بیتکوین. این سقف بعد از کوچ هم عوض نشد.
- جای فعلی توکن: از ۱ مرداد ۱۴۰۴ (۲۳ ژوییهی ۲۰۲۵)، ZEN یک توکن استاندارد ERC-20 روی شبکهی Base است.
- ماینینگ: دیگر وجود ندارد. با خاموش شدن زنجیرهی قدیم، استخراج ZEN هم تمام شد.
- شبکهی تازه: از آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵) هورایزن یک شبکهی «لایهی سوم» روی Base راه انداخته است.
پس اگر جایی خواندید «هورایزن یک کوین حریم خصوصی با ماینینگ و سوپرنود است»، آن متن کهنه است. آن هورایزن دیگر وجود ندارد.
تاریخچه: از فورک زیکش تا کوچ به Base
داستان هورایزن مثل خانهای است که صاحبش چند بار بازسازیاش کرده و آخر سر کلش را به محلهی دیگری برده است. برای فهمیدن امروزش، باید این مسیر را ببینیم.

۱. تولد با نام زنکش (۱۳۹۶)
زنکش در خرداد ۱۳۹۶ (مه ۲۰۱۷) از دل پروژهای به نام زیکلاسیک (Zclassic) بیرون آمد که خودش یک فورک از زیکش بود. فورک یعنی گروهی کد یک پروژه را برمیدارند و با قاعدههای خودشان، شاخهی تازهای میسازند. برای همین فناوری پنهانسازی زنکش همان فناوری زیکش بود: اثبات دانش صفر یا zk-SNARK.
اثبات دانش صفر را اینطور تصور کنید: میخواهید به نگهبان ثابت کنید بلیت دارید، بی آنکه بلیت را نشانش بدهید یا اسمتان را بگویید. ریاضی این کار را ممکن میکند. در تراکنشهای پنهان، شبکه مطمین میشد پول واقعی است، ولی نمیدید از کجا به کجا و چقدر رفته است.
۲. حملهی ۵۱ درصد (خرداد ۱۳۹۷)
شبکههای کوچکی که با اثبات کار کار میکنند یک نقطهی ضعف دارند: اگر کسی بیش از نیمی از قدرت استخراج را در دست بگیرد، میتواند یک پول را دو بار خرج کند. همین بلا خرداد ۱۳۹۷ (ژوین ۲۰۱۸) سر زنکش آمد. مهاجم حدود ۲۳ هزار ZEN را دو بار خرج کرد که آن روز نزدیک ۵۵۰ هزار دلار ارزش داشت. این ماجرا نشان داد امنیت یک شبکهی کوچک اثبات کار چقدر شکننده است.
۳. نام تازه، هدف تازه (مرداد ۱۳۹۷ به بعد)
چند ماه بعد پروژه نامش را به هورایزن تغییر داد. در این دوره دو چیز شاخص آن شد. اول، شبکهی نودها: «سکیور نود» و «سوپرنود» رایانههایی بودند که با قفل کردن مقداری ZEN (بهترتیب ۴۲ و ۵۰۰ واحد) شبکه را پشتیبانی میکردند و بخشی از پاداش هر بلاک را میگرفتند. دوم، طرح سایدچین به نام Zendoo که قرار بود هر کسی بتواند زنجیرهی جانبی خودش را به هورایزن وصل کند. حاصل این طرح، سایدچین EON بود که سال ۲۰۲۳ راه افتاد و با برنامههای اتریوم سازگار بود.
۴. خداحافظی با برچسب «کوین حریم خصوصی» (۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳)
کوینهای حریم خصوصی همیشه زیر ذرهبین قانونگذاران بودهاند و چند صرافی بزرگ آنها را از فهرست خود حذف کردند. هورایزن برای اینکه این سرنوشت را نداشته باشد، در دو گام (پیشنهادهای ZenIP 42204 در ۲۰۲۳ و ZenIP 42207 در ۲۰۲۴) تراکنشهای پنهان زنجیرهی اصلی را کنار گذاشت. یعنی همان چیزی که هورایزن را شبیه زیکش میکرد، عملا حذف شد.
۵. کوچ به Base و خاموشی زنجیرهی قدیم (مرداد ۱۴۰۴)
بزرگترین تغییر در تابستان ۱۴۰۴ آمد. دارندگان ZEN با رایگیری (پیشنهاد ZenIP 42405) تصمیم گرفتند هورایزن زنجیرهی خودش را رها کند و روی Base برود. در ۱ مرداد ۱۴۰۴ از موجودی همهی حسابها عکس گرفته شد، زنجیرهی اصلی و سایدچین EON خاموش شدند و از آن به بعد هر جابهجایی ZEN روی Base انجام میشود.
پس هورایزن امروز همان اسم و همان نماد را دارد، ولی ماشینش کاملا عوض شده است؛ مثل مغازهای که تابلویش همان است ولی جنس و محلهاش فرق کرده.
هورایزن چه تفاوتی با زیکش دارد؟
این یکی از پرسشهای پرتکرار است، چون این دو پروژه یک ریشه دارند. جدول زیر فرقشان را تا آبان ۱۴۰۵ نشان میدهد:
| ویژگی | هورایزن (ZEN) | زیکش (ZEC) |
|---|---|---|
| زنجیره | زنجیرهی خودش خاموش شده؛ توکن روی Base است | زنجیرهی مستقل خودش را دارد |
| تولید سکهی تازه | ماینینگ ندارد؛ سکههای باقیمانده طبق برنامهی تصویبشده آزاد میشوند | با ماینینگ (اثبات کار) |
| تراکنش پنهان | کنار گذاشته شد؛ تمرکز روی محرمانگی برای برنامهها | دارد و اختیاری است |
| سقف عرضه | ۲۱ میلیون | ۲۱ میلیون |
| هدف اصلی امروز | بستر برنامههایی که دادهی محرمانه میخواهند | پول دیجیتال با حریم خصوصی |
پس زیکش هنوز یک «پول خصوصی» است، ولی هورایزن دیگر پول خصوصی نیست؛ بیشتر شبیه یک «ساختمان اداری» است که میخواهد به برنامهها اتاق دربسته اجاره بدهد. اگر دنبال مقایسهی کاملتر این گروه هستید، نوشتهی کوینهای حریم خصوصی و معرفی مونرو را هم ببینید.
هورایزن امروز: یک لایهی سوم روی Base
شاید این «لایهی دوم» و «لایهی سوم» گیجتان کند. بیایید با یک تشبیه ساده جلو برویم.
اتریوم را مثل اتوبان اصلی شهر در نظر بگیرید: امن است ولی شلوغ و عوارضش گران. لایهی دوم اتریوم مثل یک جادهی کمربندی است: ماشینها آنجا ارزان و سریع رفتوآمد میکنند و هر از گاهی گزارش کار را به اتوبان اصلی میفرستند. Base یکی از همین جادههاست. هورایزن حالا یک خیابان فرعی روی همان کمربندی ساخته است؛ این را «لایهی سوم» میگویند. تراکنشها در خیابان هورایزن انجام میشوند، خلاصهشان به Base میرود و Base هم آخر سر به اتریوم تکیه میکند.
طبق اطلاعات منتشرشدهی پروژه، این شبکه بر پایهی یک چارچوب آماده و رایج برای ساخت این نوع شبکهها (OP Stack) ساخته شده و با برنامههای اتریوم سازگار است. حرف تازهاش «محرمانگی انتخابی» است:
- محاسبهی محرمانه: قرار است بخشی از پردازشها در محفظههای سختافزاری امن (TEE) انجام شود؛ یعنی بخشی از تراشهی رایانه که حتی صاحب همان رایانه هم داخلش را نمیبیند.
- اثبات دانش صفر: برای بررسی اثباتها از شبکهی جداگانهای به نام zkVerify کمک میگیرد که از دل همان تیم سازنده بیرون آمده است.
- قابل حسابرسی: هدف اعلامشده این است که داده پنهان بماند، ولی اگر لازم شد بتوان آن را به حسابرس یا ناظر نشان داد. این همان فرق «محرمانه» با «ناشناس» است.
بخشی از این امکانات تا آبان ۱۴۰۵ هنوز در مرحلهی آزمایشی یا راهاندازی بوده است. پس بین «وعدهی نقشهی راه» و «چیزی که امروز کار میکند» فرق بگذارید.
هورایزن چه کاربردی دارد؟ ZEN امروز به چه کاری میآید
کاربرد توکن ZEN بعد از کوچ عوض شد. خلاصهاش این است:
- رایگیری: دارندگان ZEN در DAO هورایزن (یعنی سازمانی که با رای دارندگان توکن اداره میشود) دربارهی بودجه، پاداشها و تغییرهای مهم رای میدهند. همین کوچ به Base هم با رای آنها تصویب شد.
- استیکینگ: در ۱۴۰۵ برنامهی تازهای برای استیکینگ راه افتاد. ZEN را در قرارداد رسمی پروژه میگذارید و پاداش متغیر میگیرید. منبع پاداش بخشی از کارمزد شبکه و بودجهای است که DAO هر سال جداگانه تصویب میکند.
- مشارکت در اکوسیستم: بخشی از توکنها برای تشویق سازندگان برنامهها، نقدشوندگی و رشد شبکه کنار گذاشته شده است.
یک نکتهی مهم که در خیلی از متنها نیامده: طبق اطلاعات منتشرشده تا پاییز ۱۴۰۵، کارمزد تراکنشها (گس) در شبکهی تازهی هورایزن با اتر پرداخت میشود، نه با ZEN. یعنی رونق شبکه خودبهخود به تقاضا برای ZEN تبدیل نمیشود. ارزش ZEN بیشتر به رای، استیکینگ و اعتماد بازار به آیندهی پروژه گره خورده است.
پس پیش از اینکه بگویید «شبکه شلوغ شود، قیمت بالا میرود»، بپرسید این شلوغی دقیقا از کدام راه به دست دارندهی ZEN میرسد.
عرضه و توکنومیکس: ۵ میلیون ZEN باقیمانده چه شد؟
وقتی ماینینگ تمام شد، یک سوال پیش آمد: سکههایی که هنوز استخراج نشده بودند چه میشوند؟ سقف ۲۱ میلیون بود و حدود ۵ میلیون ZEN هنوز ساخته نشده بود. دارندگان با پیشنهاد ZenIP 42409 رای دادند این ۵ میلیون صرف تشویق، کمکهزینهی سازندگان، بازاریابی، نقدشوندگی و زیرساخت شود. یکچهارم آن هنگام کوچ آزاد شد و بقیه بهتدریج در ۴۸ ماه آزاد میشود.
بیایید با یک حساب ساده ببینیم این یعنی چه. این فقط مثال با عددهای گرد است:
- یکچهارم ۵ میلیون، یعنی حدود ۱٫۲۵ میلیون ZEN، همان اول آزاد شد.
- باقیمانده حدود ۳٫۷۵ میلیون است. تقسیم بر ۴۸ ماه میشود حدود ۷۸ هزار ZEN در ماه.
- اگر فرض کنیم حدود ۱۷ میلیون ZEN در گردش باشد، این یعنی هر ماه نزدیک نیم درصد به عرضه اضافه میشود؛ در سال حدود ۵ تا ۶ درصد.
این را مثل تورم ریال در نظر بگیرید، فقط ملایمتر: اگر تقاضا به همان اندازه رشد نکند، سهم هر واحد از کیک کوچکتر میشود. پس آزاد شدن پلهای توکن را در حسابهایتان بیاورید، نه فقط سقف ۲۱ میلیون را.
اگر از قبل ZEN داشتید، الان چه شده است؟
خیلیها چند سال پیش ZEN خریده و در کیف پول خودشان گذاشتهاند و از این تغییر خبر ندارند. وضعیت به جای نگهداری بستگی دارد:
- اگر ZEN روی سایدچین EON داشتید: موجودی حسابهای عادی خودکار به همان نشانی روی Base منتقل شد. ولی موجودیای که در قراردادهای هوشمند یا استخرهای دیفای قفل بود، منتقل نشد.
- اگر ZEN روی زنجیرهی اصلی قدیم داشتید: انتقال خودکار نبود، چون شکل نشانیها فرق میکرد. صاحب این موجودی باید خودش از راه درگاه رسمی پروژه و با کلید خصوصی همان کیف پول، آن را مطالبه کند. طبق مستندات پروژه، برای این کار مهلتی تعیین نشده است.
حواستان به کلاهبرداری باشد. درست بعد از چنین کوچهایی سایتها و پیامهای جعلی «مطالبهی توکن» زیاد میشوند و توکنهای تقلبی با همان نماد ZEN ساخته میشوند. عبارت بازیابی کیف پول را به هیچ سایت و هیچ آدمی ندهید و فقط نشانی قرارداد را از مستندات رسمی خود پروژه بگیرید. نشانههای رایج این دامها را در نوشتهی اسکم در ارز دیجیتال گفتهام.
ریسکهای سرمایهگذاری در هورایزن
هر رمزارز کوچکی پرریسک است، ولی هورایزن چند ریسک مخصوص خودش دارد که بهتر است بیپرده بگوییم:
- ریسک تغییر هویت: پروژه در هشت سال سه بار مسیرش را عوض کرده است: پول خصوصی، بستر سایدچین، و حالا لایهی سوم روی Base. هر تغییر یعنی شروع دوباره و ثابت کردن دوبارهی خود.
- ریسک وابستگی: هورایزن دیگر روی پای خودش نیست. اگر برای Base یا اتریوم مشکلی پیش بیاید، هورایزن هم آسیب میبیند.
- ریسک تمرکز: در این نوع شبکهها معمولا یک گرداننده (به آن «سکوینسر» میگویند) ترتیب تراکنشها را تعیین میکند. تا وقتی این نقش در دست یک گروه محدود است، شبکه کمتر از آنچه اسمش میگوید غیرمتمرکز است.
- ریسک رقیق شدن: همان آزاد شدن پلهای ۵ میلیون توکن که بالاتر حساب کردیم.
- ریسک ارزشگیری: وقتی کارمزد شبکه با اتر پرداخت شود، رابطهی موفقیت شبکه با ارزش ZEN غیرمستقیم است.
- ریسک رقابت: محرمانگی روی اتریوم میدان شلوغی است و پروژههای بزرگتر و پرپولتر هم در آن کار میکنند.
- ریسک مقررات: هر چیزی که به پنهانسازی داده ربط دارد، زیر ذرهبین قانونگذاران است. هورایزن با همین نگرانی تراکنش پنهان را کنار گذاشت، ولی این حساسیت تمام نشده است.
- ریسک نوسان و نقدشوندگی: ZEN در اوج ۱۴۰۰ بیش از ۱۶۰ دلار معامله شد و بعد بخش بسیار بزرگی از ارزشش را از دست داد. قیمت روز رمزارزها را در صفحهی قیمت ارزهای دیجیتال ببینید.
پس هورایزن برای کسی که دنبال دارایی آرام و قابل پیشبینی است، مناسب نیست. اگر هم به آن علاقه دارید، فقط با پولی سراغش بروید که از دست دادنش زندگیتان را به هم نمیریزد، و سهمش را در سبد ارز دیجیتال کوچک نگه دارید.
چکلیست: پیش از تصمیم دربارهی ارز هورایزن از خودتان بپرسید
من همیشه میگویم پیش از خرید هر رمزارزی، چند سوال ساده را با صداقت جواب بدهید. برای هورایزن اینها را پیشنهاد میکنم:
- میدانم ZEN امروز یک توکن روی Base است، نه کوین حریم خصوصی با ماینینگ؟
- میدانم چه کسانی واقعا از شبکهی تازه استفاده میکنند و چند برنامهی فعال دارد؟
- حساب کردهام آزاد شدن پلهای توکن تا چند سال آینده چقدر به عرضه اضافه میکند؟
- میدانم رونق شبکه از چه راهی به دارندهی ZEN میرسد؟
- نشانی قرارداد توکن را از مستندات رسمی بررسی کردهام تا توکن تقلبی نخرم؟
- این پول را برای خرج ضروری نزدیک لازم ندارم؟
اگر جواب چند تا از اینها «نمیدانم» است، هنوز وقت تصمیم نرسیده. روش کاملتر ارزیابی را در چگونه یک ارز دیجیتال جدید را ارزیابی کنیم و معیارهای انتخاب را در ارزهای دیجیتال آیندهدار نوشتهام.
سه اشتباه رایج دربارهی هورایزن
- خواندن متنهای قدیمی: بیشتر متنهای فارسی هنوز از سوپرنود، ماینینگ و تراکنش پنهان هورایزن میگویند. اینها مال گذشتهاند. همیشه تاریخ هر متن را نگاه کنید.
- یکی دانستن با زیکش: ریشه یکی است، ولی امروز دو پروژهی کاملا متفاوتاند.
- دل بستن به اوج قیمت گذشته: اینکه قیمتی یک بار دیده شده، دلیل نمیشود دوباره برگردد. پروژهای که سه بار عوض شده، باید از نو قضاوت شود.
سوالات متداول
ارز دیجیتال هورایزن چیست؟
هورایزن با نماد ZEN پروژهای است که سال ۲۰۱۷ با نام زنکش و بهعنوان کوین حریم خصوصی شروع شد. از مرداد ۱۴۰۴ زنجیرهی قدیمیاش خاموش شد و ZEN حالا یک توکن روی شبکهی Base است. پروژه یک شبکهی لایهی سوم برای برنامههایی با دادهی محرمانه ساخته است.
هورایزن چه کاربردی دارد؟
توکن ZEN امروز بیشتر برای رای دادن در DAO هورایزن، استیکینگ و پاداشدادن به سازندگان برنامهها به کار میرود. خود شبکهی هورایزن قرار است به برنامهها امکان پردازش محرمانه و قابل حسابرسی بدهد. بخشی از این امکانات تا آبان ۱۴۰۵ هنوز آزمایشی بوده است.
هورایزن چه تفاوتی با زیکش دارد؟
هورایزن از فورک زیکلاسیک ساخته شد که خودش فورک زیکش بود، پس ریشهی مشترک دارند. ولی زیکش هنوز زنجیرهی مستقل، ماینینگ و تراکنش پنهان اختیاری دارد. هورایزن تراکنش پنهان را کنار گذاشت، ماینینگ ندارد و توکنش روی شبکهی Base است.
آیا هنوز میتوان ارز ZEN را استخراج کرد؟
نه. با کوچ هورایزن به شبکهی Base در مرداد ۱۴۰۴، زنجیرهی اثبات کار قدیمی خاموش شد و ماینینگ ZEN تمام شد. سکههایی که هنوز ساخته نشده بودند، طبق رای دارندگان در چهار سال بهتدریج برای رشد شبکه آزاد میشوند.
اگر ZEN روی زنجیرهی قدیمی داشته باشم چه کنم؟
موجودی زنجیرهی اصلی قدیم خودکار منتقل نشد و صاحبش باید از درگاه رسمی پروژه آن را مطالبه کند. طبق مستندات پروژه مهلتی برای این کار نیست. عبارت بازیابی کیف پول را به هیچ سایت یا شخصی ندهید و مراقب سایتهای جعلی باشید.
حداکثر عرضهی هورایزن چقدر است؟
سقف عرضهی ZEN مثل بیتکوین ۲۱ میلیون واحد است و بعد از کوچ هم عوض نشد. حدود ۵ میلیون واحد ساختهنشده با رای دارندگان برای تشویق، نقدشوندگی و زیرساخت کنار گذاشته شد؛ یکچهارمش هنگام کوچ و باقی در ۴۸ ماه آزاد میشود.
ریسکهای سرمایهگذاری در هورایزن چیست؟
مهمترین ریسکها: تغییر هویت چندبارهی پروژه، وابستگی به شبکهی Base و اتریوم، تمرکز در گردانندهی شبکه، رقیق شدن با آزاد شدن پلهای توکن، رابطهی غیرمستقیم رونق شبکه با ارزش ZEN، رقابت شدید، حساسیت مقررات و نوسان شدید قیمت.
آیا هورایزن هنوز کوین حریم خصوصی است؟
نه. هورایزن در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ تراکنشهای پنهان زنجیرهی اصلی را کنار گذاشت تا زیر فشار مقررات از فهرست صرافیها حذف نشود. هدف امروزش محرمانگی انتخابی برای برنامههاست، یعنی داده پنهان بماند ولی در صورت لزوم به حسابرس نشان داده شود.
جمعبندی
هورایزن داستان پروژهای است که برای زنده ماندن چند بار پوست انداخت: از کوین حریم خصوصی با ماینینگ، به بستر سایدچین، و حالا به یک شبکهی لایهی سوم روی Base. اسم و نماد همان است، ولی تقریبا هر چیز دیگری عوض شده است.
پس اگر میخواهید دربارهی ارز هورایزن تصمیم بگیرید، متنهای قدیمی را کنار بگذارید و سه چیز را بسنجید: آیا شبکهی تازه واقعا کاربر دارد، آزاد شدن توکن تا چند سال آینده چقدر به عرضه اضافه میکند، و رونق شبکه از چه راهی به دارندهی ZEN میرسد. تصمیم نهایی با خودتان است.
