تسویه با کمترین کارتبهکارت؛ چطور بدهیهای گروه ساده میشود

برای تسویه با کمترین کارتبهکارت، اول خرجها را به «ماندهی هر نفر» تبدیل کنید: هر کس چقدر پرداخته و سهمش چقدر بوده است. بعد بدهکارها را مستقیم به طلبکارها وصل کنید. با این روش، گروهی که روی کاغذ ۱۲ پرداخت دارد، معمولا با ۳ یا ۴ پرداخت تسویه میشود. در این نوشته با یک مثال قدمبهقدم نشان میدهم چطور.
این را هم همین اول بگویم: دُنگت را من و تیمم ساختهایم، پس در بحثِ ابزار طرفدارم. ولی خودِ قاعده را با کاغذ و ماشینحساب هم میشود اجرا کرد. تصمیمِ استفاده از اپ با خودتان.
چرا بدهیهای یک گروه اینقدر درهمبرهم میشود؟
وقتی فقط دو نفرید، حساب ساده است: من شام را دادم، تو نصفش را به من بده. ولی در یک گروهِ چهار پنج نفره هر خرج را یک نفر میدهد و سهمِ بقیه روی دوشِ او میماند. چند خرج که جمع شود، هر نفر از چند نفر طلب دارد و به چند نفر دیگر بدهکار است.
اگر هر خرج را جدا تسویه کنید، همین اتفاق میافتد: علی به مریم پول میدهد، مریم به سارا، سارا دوباره به علی. پولی که دستبهدست میچرخد و آخرش تقریبا همانجا برمیگردد که بود. پس راهِ حل این است که پیش از پرداخت، حسابها را با هم جمع و تفریق کنیم.
مثال: چهار نفر، چهار خرج، دوازده پرداخت
فرض کنید چهار دوست، علی و مریم و سارا و رضا، یک آخرِ هفته با هم ویلا رفتهاند. خرجها اینهاست (عددها مثالاند):
- علی اجارهی ویلا را داده: ۶ میلیون تومان
- مریم بنزین و عوارض را داده: ۱ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان
- سارا خرید و خوراکی را داده: ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان
- رضا شامِ بیرون را داده: ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان
جمعِ خرجها ۱۲ میلیون تومان است و سهمِ هر نفر ۳ میلیون. اگر هر خرج را جدا تسویه کنیم، برای هر خرج سه نفر باید به پرداختکننده پول بدهند. چهار خرج ضربدر سه نفر یعنی ۱۲ کارتبهکارت، با کلی عددِ خرد مثل ۳۰۰ هزار تومان به این، ۶۰۰ هزار تومان به آن.
حالا همان حساب را به شکلِ «مانده» بنویسیم. مانده یعنی آنچه پرداختهاید منهای سهمتان:
| نفر | پرداخته | سهمش | مانده |
|---|---|---|---|
| علی | ۶ میلیون | ۳ میلیون | ۳ میلیون طلبکار |
| مریم | ۱٫۲ میلیون | ۳ میلیون | ۱٫۸ میلیون بدهکار |
| سارا | ۲٫۴ میلیون | ۳ میلیون | ۶۰۰ هزار بدهکار |
| رضا | ۲٫۴ میلیون | ۳ میلیون | ۶۰۰ هزار بدهکار |
یک بررسی ساده: جمعِ طلبها باید با جمعِ بدهیها برابر باشد. اینجا ۳ میلیون طلب داریم و ۱٫۸ بهاضافهی ۰٫۶ بهاضافهی ۰٫۶ یعنی ۳ میلیون بدهی. حساب بسته است.
حالا فقط سه پرداخت لازم است: مریم ۱٫۸ میلیون به علی، سارا ۶۰۰ هزار به علی و رضا ۶۰۰ هزار به علی. هر کس یک بار پول میدهد و علی که از همه بیشتر خرج کرده، یک جا طلبش را میگیرد. دوازده پرداخت شد سه پرداخت.
قاعدهی کلی چیست؟
راهِ حل در چند قدم خلاصه میشود:
- برای هر نفر مانده را حساب کنید: پرداخته منهای سهم.
- آدمها را دو دسته کنید: طلبکارها (مانده مثبت) و بدهکارها (مانده منفی).
- بزرگترین بدهکار را به بزرگترین طلبکار وصل کنید و کمتر از دو مبلغ را بدهید.
- هر کس که ماندهاش صفر شد کنار میرود. این کار را تا صفر شدنِ همه ادامه بدهید.
با این روش برای n نفر هیچوقت بیشتر از n منهای ۱ پرداخت لازم نمیشود. یعنی چهار نفر حداکثر سه پرداخت، ده نفر حداکثر نُه پرداخت. هر پرداخت دستکم یک نفر را از حساب بیرون میبرد و آخرین پرداخت دو نفر را با هم.
مثالِ دوم: وقتی دو طلبکار داریم
همیشه همه چیز به یک طلبکار ختم نمیشود. فرض کنید در یک گروهِ پنج نفره ماندهها اینطور درآمده (به میلیون تومان):
| نفر | مانده |
|---|---|
| علی | ۳ میلیون طلبکار |
| مریم | ۲ میلیون طلبکار |
| سارا | ۱ میلیون بدهکار |
| رضا | ۱٫۸ میلیون بدهکار |
| ندا | ۲٫۲ میلیون بدهکار |
قدمبهقدم:
- ندا (۲٫۲) بزرگترین بدهکار است و علی (۳) بزرگترین طلبکار. ندا ۲٫۲ میلیون به علی میدهد. ندا صفر شد؛ علی هنوز ۸۰۰ هزار تومان طلب دارد.
- حالا رضا (۱٫۸) بزرگترین بدهکار است و مریم (۲) بزرگترین طلبکار. رضا ۱٫۸ میلیون به مریم میدهد. رضا صفر شد؛ مریم ۲۰۰ هزار تومان مانده.
- سارا ۱ میلیون بدهکار است. ۸۰۰ هزار تومانش را به علی میدهد و ۲۰۰ هزار تومانش را به مریم.
نتیجه چهار پرداخت است برای پنج نفر؛ همان سقفِ n منهای ۱. در حالتِ بدونِ تهاتر، با پنج نفر و چند خرج، بهراحتی به ده بیست پرداخت میرسید.
گاهی هم کمتر از سقف ممکن است. اگر زیرگروهی از افراد باشد که طلب و بدهیشان در خودشان صفر میشود، آنها جدا از بقیه تسویه میشوند و تعدادِ پرداختها کمتر هم میشود. پیدا کردنِ بهترین حالت در گروههای بزرگ با دست سخت است و همینجا ماشینحساب به کار میآید.
دُنگت این کار را چطور انجام میدهد؟
در دُنگت لازم نیست ماندهها را خودتان حساب کنید. هر خرج را یک بار، با یکی از چهار روشِ تقسیم (مساوی، مبلغ، درصد یا ضریب) ثبت میکنید؛ بقیهاش با اپ است.
- تبِ «ماندهها»: برای هر عضو نشان میدهد پس از خرجها و پرداختهای ثبتشده چقدر طلبکار یا بدهکار است؛ همان جدولِ بالا.
- تسویهی پیشنهادی: دُنگت کمترین مجموعهی پرداختهایی را که ماندهی گروه را صفر میکند حساب و پیشنهاد میدهد. مثلِ مثالِ بالا: «مریم به علی ۱٫۸ میلیون».
- تاییدِ دستی: وقتی پرداختی را واقعا انجام دادید، خودتان در اپ تاییدش میکنید. تا تایید نکنید، چیزی از ماندهها کم نمیشود.
- اگر حساب نبندد: اگر ماندههای گروه با هم جمع نشوند، دُنگت پیشنهادِ ساختگی نمیدهد؛ میگوید حساب نمیبندد و شما را به تبِ ماندهها میفرستد تا ایراد را پیدا کنید.
نکتهی مهم: دُنگت پول جابهجا نمیکند. به حساب بانکی وصل نیست و پولی نگه نمیدارد. فقط میگوید چه کسی به چه کسی چقدر بدهد؛ پرداخت را خودتان، مثلا با کارتبهکارت، انجام میدهید. اگر میخواهید پیش از سفر هم با روشهای تقسیم آشنا شوید، نوشتهی معرفیِ دُنگت را ببینید؛ نمونهی سفرهای گروهی را هم در صفحهی سفر در سایتِ دُنگت میشود دید.
چند نکته برای تسویهی بیدردسر
- هر خرج را همان روز ثبت کنید. ماهها بعد کسی یادش نیست ناهار را چه کسی داده.
- تسویه را به آخرِ سفر یا آخرِ ماه بسپارید، نه وسطِ راه. هر بار تسویه، یعنی چند کارتبهکارتِ بیشتر.
- هر پرداخت را همان لحظه تایید کنید. وگرنه ماندهها قدیمی میماند و دوباره از کسی همان پول را میخواهند.
- مبلغهای خرد را گرد کنید. اگر گروه توافق کند، ۱۲ هزار تومان کموزیاد دوستی را خراب نمیکند، ولی کارتبهکارتِ اضافه حوصلهسربر است.
- اگر یکی از دوستان نصب نکرده، میشود فقط با نوشتنِ اسمش او را به گروه اضافه کرد.
یک نکتهی صادقانه هم بگویم: عددی که در اپ میبینید توافقِ دوستانهی خودتان است، نه سندِ قانونی. دُنگت جلوی چشمِ همه نگهش میدارد، همین.
پرسشهای متداول
تسویه با کمترین کارتبهکارت یعنی چه؟
یعنی بهجای اینکه هر کس سهمِ هر خرج را جدا به پرداختکنندهاش بدهد، اول ماندهی هر نفر حساب میشود و بعد بدهکارها مستقیم به طلبکارها پول میدهند. نتیجه تعدادِ پرداخت کمتر و مبلغهای خرد کمتر است.
برای n نفر حداکثر چند پرداخت لازم است؟
حداکثر n منهای ۱ پرداخت. یعنی چهار نفر حداکثر سه پرداخت و ده نفر حداکثر نُه پرداخت لازم دارند. اگر زیرگروهی در خودش صفر شود، تعدادِ پرداختها حتی از این هم کمتر میشود.
ماندهی هر نفر را چطور حساب کنیم؟
مبلغی را که آن نفر پرداخته با سهمِ خودش از همهی خرجها مقایسه کنید. پرداخته منهای سهم، اگر مثبت باشد طلبکار است و اگر منفی باشد بدهکار. جمعِ همهی ماندهها در یک گروه باید صفر شود.
دنگت خودش پول را به حساب دوستانم میفرستد؟
نه. دُنگت پول جابهجا نمیکند و پولی نگه نمیدارد. فقط پرداختهای پیشنهادی را نشان میدهد. شما خودتان پول را، مثلا با کارتبهکارت، میفرستید و بعد در اپ تایید میکنید که انجام شد.
اگر جمعِ ماندهها صفر نشود چه کار کنیم؟
یعنی جایی خرجی ناقص یا اشتباه ثبت شده است. دُنگت در این حالت پیشنهادِ تسویه نمیسازد و میگوید حساب نمیبندد. به تبِ ماندهها بروید، خرجها را یکییکی با رسیدها مقایسه کنید و ایراد را درست کنید.
باید پیش از تسویه همهی خرجها ثبت شده باشد؟
بله، بهتر است. اگر خرجی بعد از تسویه ثبت شود، ماندهها دوباره عوض میشوند و ممکن است پرداخت تازهای لازم شود. پس تسویه را برای آخرِ سفر یا آخرِ ماه بگذارید، وقتی خرجها کامل است.
همهی دوستانم باید دُنگت را نصب کنند؟
نه. کسی را که اپ را نصب نکرده میشود فقط با نوشتنِ اسمش به گروه اضافه کرد و در تقسیم آورد. اگر بقیه هم نصب کنند، هر کس خرجِ خودش را ثبت میکند و همه یک عدد را میبینند.
جمعبندی
دوازده کارتبهکارت لازم نبود. اگر اول ماندهی هر نفر را حساب کنید، گروهِ n نفره با حداکثر n منهای ۱ پرداخت تسویه میشود؛ در مثالِ ما سه پرداخت بهجای دوازده تا. دُنگت همین حساب را با تبِ ماندهها و پرداختهای پیشنهادی برایتان انجام میدهد و هر پرداخت را وقتی خودتان تایید کردید ثبت میکند.
پس دفعهی بعد که از سفر برگشتید، قبل از اینکه کسی شروع کند به کارتبهکارتِ پراکنده، اول ماندهها را ببینید. شاید فقط سه پرداخت مانده باشد.
