چهار روش تقسیم هزینه: مساوی، مبلغ، درصد و ضریب

دُنگت برای هر هزینه چهار روشِ تقسیم دارد: مساوی، مبلغ، درصد و ضریب. اگر همه به یک اندازه سهم دارند، «مساوی» کافی است. اگر هر کس مبلغِ مشخصی دارد، «مبلغ» را بزنید. اگر سهمها نسبتاند، «درصد» یا «ضریب» جواب میدهد. در ادامه برای هر روش یک مثالِ عددیِ کامل آوردهام تا ببینید کدام به کارِ شما میآید.
یک نکته را همین اول بگویم: دُنگت را خودم با تیمم ساختهایم. برای همین سعی کردهام فقط آنچه در خودِ اپ هست را بنویسم و عددها را هم ساده نگه دارم؛ همهی عددها مثالاند.
چرا «جمع تقسیم بر تعداد» همیشه منصفانه نیست؟
بیشترِ ما عادت داریم خرجِ مشترک را بر تعدادِ نفرها تقسیم کنیم. برای شام و بنزین خوب است. ولی فرض کنید چهار نفرید و یکی فقط نوشابه خورده، یا یکی فقط دو شبِ سفر را بوده، یا اتاقِ یکی دو برابرِ بقیه است. اگر همه را مساوی حساب کنید، کسی که کمتر استفاده کرده بیشتر میدهد و کمکم دلخوری شروع میشود.
پس مشکل از «مساوی» نیست؛ از این است که فقط یک روش بلدیم. بیایید چهار روش را یکییکی ببینیم. اینها همان برچسبهاییاند که موقعِ ثبتِ هزینه در دُنگت میبینید.
| روش | سهمِ هر نفر چطور مشخص میشود؟ | مناسبِ |
|---|---|---|
| مساوی | مبلغ بینِ نفراتِ انتخابشده برابر تقسیم میشود. | بنزین، ویلا، شامِ دستهجمعی |
| مبلغ | سهمِ هر نفر را خودتان با عدد مینویسید. | رستوران با سفارشِ جدا |
| درصد | سهمِ هر نفر را با درصد مینویسید. | اجارهی اتاقهای نابرابر |
| ضریب | به هر نفر یک ضریب میدهید و سهمها به نسبتِ ضریبها حساب میشود. | خانواده کنارِ مجردها، یا کسی که کمتر بوده |
۱. مساوی: سادهترین روش، برای وقتی همه یک اندازه سهم دارند
در روشِ مساوی مبلغ بینِ همه یا چند نفرِ انتخابی بهطورِ برابر تقسیم میشود. نکتهاش «چند نفرِ انتخابی» است: لازم نیست همهی اعضای گروه در هر خرج باشند.
مثال. چهار دوستایم: علی، مریم، سارا و من. علی ویلا را ۸ میلیون تومان گرفته و هر چهار نفر در آن ماندهایم. روشِ مساوی را میزنیم و هر کدام ۲ میلیون تومان سهم داریم. پس علی ۶ میلیون تومان طلبکار میشود (۸ میلیون داده، ۲ میلیون سهمِ خودش است) و بقیه هر کدام ۲ میلیون بدهکارند.
حالا فرض کنید مریم آن شب نیامده بود و بقیه شام خوردهاند: ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان. فقط سه نفرِ حاضر را انتخاب میکنید و هر کدام ۸۰۰ هزار تومان سهم دارند. مریم اصلا در این خرج نیست.
مساوی را برای چیزهایی بگذارید که واقعا بینِ همه مشترک است: اجارهی ویلا، بنزین، عوارضِ جاده، خریدِ مشترکِ آب و نان. هر جا «هر کس چیزِ خودش را برداشته» بود، سراغِ روشِ بعدی بروید.
۲. مبلغ: وقتی هر کس سهمِ مشخصِ خودش را دارد
در روشِ مبلغ سهمِ هر نفر را با عدد مینویسید. معمولا از روی فاکتور میآید، مثلِ رستورانی که هر کس غذای خودش را سفارش داده.
مثال. فاکتورِ رستوران ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان شده و من پرداختهام. سفارشها اینطور بوده:
- علی: ۶۰۰ هزار تومان (کباب و نوشیدنی)
- مریم: ۴۰۰ هزار تومان (سالاد و دسر)
- سارا: ۷۰۰ هزار تومان (ماهی)
- من: ۵۰۰ هزار تومان
جمعِ این چهار عدد ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان میشود، یعنی با کلِ فاکتور میخواند. بنویسید و مبلغها را بزنید. نتیجه: چون من کلِ فاکتور را دادهام و سهمِ خودم ۵۰۰ هزار است، علی ۶۰۰ و مریم ۴۰۰ و سارا ۷۰۰ هزار تومان به من بدهکارند. اگر «مساوی» زده بودید، هر نفر ۵۵۰ هزار تومان میداد؛ یعنی مریم ۱۵۰ هزار تومان بیشتر و سارا ۱۵۰ هزار تومان کمتر. همین اختلافهای کوچک است که در یک سفر روی هم جمع میشود.
یک توصیه: پیش از ذخیره، جمعِ سهمها را با مبلغِ کلِ فاکتور بسنجید. اگر یک نفر را جا انداخته باشید، عددِ کلِ هزینه و جمعِ سهمها با هم نمیخواند و بدهیِ کسی ناحق ثبت میشود.
اگر فاکتور قلمهای زیادی دارد و میخواهید هر قلم را به آدمهای خودش بدهید، دُنگت اجازه میدهد هزینه را به چند قلم بشکنید و هر قلم را به کسانی که سهیم بودهاند بسپارید. اسکنِ رسید هم برای همین به کار میآید؛ در معرفیِ دُنگت دربارهاش نوشتهام.
۳. درصد: وقتی سهمها نسبتاند، نه عددِ ثابت
در روشِ درصد سهمِ هر نفر را با درصد مینویسید. جمعِ درصدها باید ۱۰۰ شود. این روش برای هزینههای ثابتِ ماهانه عالی است، چون یک بار درصدها را مینویسید و هر ماه همان را به کار میبرید.
مثال. سه همخانهاید و اجاره ماهی ۲۴ میلیون تومان است. اتاقِ بزرگ با حمامِ جدا را سارا برداشته، اتاقِ وسط مالِ مریم است و اتاقِ کوچک مالِ من. میگذارید ۴۰٪، ۳۵٪ و ۲۵٪:
| نفر | درصد | محاسبه | سهم |
|---|---|---|---|
| سارا | ۴۰٪ | ۲۴ × ۰٫۴۰ | ۹ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان |
| مریم | ۳۵٪ | ۲۴ × ۰٫۳۵ | ۸ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان |
| من | ۲۵٪ | ۲۴ × ۰٫۲۵ | ۶ میلیون تومان |
جمعِ سهمها ۲۴ میلیون تومان است. اگر مساوی تقسیم میکردید، هر نفر ۸ میلیون میداد و کسی که اتاقِ کوچک دارد ۲ میلیون تومان بیشتر از اتاقش پرداخته بود. درصد این را منصفانه میکند، بیآنکه هر ماه سرِ عددها چانه بزنید.
درصد جاهای دیگر هم به کار میآید؛ مثلا وقتی چند نفر یک هدیه میخرند و هر کس به نسبتِ درآمدش سهم میدهد. فقط یادتان باشد درصدها را پیش از اولین ماه با هم قرار بگذارید، نه وقتی که پول باید پرداخت شود.
۴. ضریب: هر نفر چند «سهم» دارد؟
روشِ ضریب برای وقتی است که نمیخواهید درصد حساب کنید ولی سهمها هم برابر نیست. به هر نفر یک ضریب میدهید؛ ضریبِ ۱ یعنی یک سهم، ضریبِ ۲ یعنی دو سهم و ضریبِ ۰٫۵ یعنی نیم سهم. دُنگت جمعِ ضریبها را حساب میکند و مبلغ را به همان نسبت پخش میکند.
مثال. کلبهای را برای هفت شب ۱۴ میلیون تومان گرفتهایم. علی، مریم و من هر هفت شب بودهایم و ضریبِ ۱ داریم. سارا فقط سه شب و نیم آمده؛ یعنی نصفِ سفر. ضریبِ او را ۰٫۵ میگذاریم.
- جمعِ ضریبها: ۱ + ۱ + ۱ + ۰٫۵ = ۳٫۵
- ارزشِ هر یک سهم: ۱۴ میلیون ÷ ۳٫۵ = ۴ میلیون تومان
- سهمِ علی، مریم و من: هر کدام ۴ میلیون تومان
- سهمِ سارا: ۰٫۵ × ۴ میلیون = ۲ میلیون تومان
جمعِ سهمها ۴ + ۴ + ۴ + ۲ = ۱۴ میلیون تومان است؛ با کلِ هزینه میخواند. اگر مساوی زده بودیم، هر نفر ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان میداد و سارا برای نیمی از سفر که نبوده، ۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بیشتر میپرداخت.
مثالِ دیگر: یک خانوادهی سهنفره کنارِ سه دوستِ مجرد. به خانواده ضریبِ ۳ و به هر مجرد ضریبِ ۱ بدهید. جمعِ ضریبها ۶ میشود و اگر ویلا ۹ میلیون تومان باشد، هر یک سهم ۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است: خانواده ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار و هر مجرد ۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان.
ضریب را از درصد سادهتر میدانم، چون عدد گرد میماند. «یک نفرِ نیموقت» را با ضریبِ ۰٫۵ میگویید، نه با «۱۴٫۲۸ درصد».
کدام روش را کجا بزنیم؟
برای انتخابِ سریع، این سه پرسش را از خودتان بپرسید:
- آیا همه دقیقا یک اندازه استفاده کردهاند؟ ← مساوی
- آیا سهمِ هر نفر روی فاکتور یا قیمتِ مشخصی نوشته شده؟ ← مبلغ
- اگر سهمها نسبتاند: نسبتِ ثابتِ ماهانه است (اجاره)؟ ← درصد. یا مدتِ حضور و تعدادِ اعضا فرق دارد؟ ← ضریب
و یک خبرِ خوب: روشِ تقسیم برای هر هزینه جداست. در یک سفر میتوانید ویلا را با ضریب، بنزین را مساوی و شامِ رستوران را با مبلغ ثبت کنید. در پایان همهاش در یک حسابِ مشترک جمع میشود و دُنگت میگوید چه کسی به چه کسی بدهکار است و کمترین تعدادِ پرداخت برای تسویه چیست. دُنگت پول جابهجا نمیکند؛ پرداخت را خودتان انجام میدهید و در اپ تایید میکنید. اگر بخواهید روشها را در خودِ اپ ببینید، سایتِ دُنگت نصب و معرفیِ کوتاهی دارد.
چند اشتباهِ رایج
- همه چیز را مساوی ثبت کردن فقط چون سریعتر است. وقتی اختلاف بزرگ است، ده ثانیه وقتِ بیشتر ارزشش را دارد.
- قرارِ درصد و ضریب را بعد از خرج گذاشتن. پیش از سفر یا پیش از اولین ماهِ اجاره بنویسید و همه تایید کنند.
- جمع را نسنجیدن. در روشِ مبلغ، جمعِ سهمها باید با کلِ فاکتور بخواند؛ در روشِ درصد، جمعِ درصدها ۱۰۰ شود.
- نگفتنِ عدد به شریکها. هر کس در اپ همان عددی را ببیند که بقیه میبینند؛ بحث کم میشود.
پرسشهای متداول
دُنگت چه روشهایی برای تقسیم هزینه دارد؟
دُنگت چهار روش دارد: مساوی، مبلغ، درصد و ضریب. در روشِ مساوی مبلغ برابر تقسیم میشود، در مبلغ و درصد سهمِ هر نفر را خودتان مینویسید و در ضریب سهمها به نسبتِ ضریبِ هر نفر حساب میشود.
روشِ ضریب را کی بهجای مساوی بزنم؟
وقتی سهمِ همه برابر نیست ولی نمیخواهید درصد حساب کنید. مثلا کسی که نصفِ سفر را بوده ضریبِ ۰٫۵ میگیرد و خانوادهی سهنفره ضریبِ ۳. دُنگت جمعِ ضریبها را حساب میکند و مبلغ را به همان نسبت پخش میکند.
برای تقسیمِ اجاره بینِ همخانهها کدام روش بهتر است؟
اگر اتاقها شبیهاند، مساوی کافی است. اگر اندازه یا امکاناتشان فرق دارد، درصد بهتر است؛ مثلا ۴۰ و ۳۵ و ۲۵ درصد. یک بار درصدها را با هم قرار میگذارید و هر ماه همان را به کار میبرید.
میشود برای هر هزینه روشِ جدا انتخاب کرد؟
بله. روشِ تقسیم برای هر هزینه جداست. میتوانید ویلا را با ضریب، بنزین را مساوی و رستوران را با مبلغ ثبت کنید. همهی آنها در یک حسابِ گروهی جمع میشود و تسویه یکجا انجام میشود.
اگر یکی از دوستانم اپ نصب نکرده باشد، در تقسیم میآید؟
بله. میشود او را فقط با نوشتنِ اسمش به گروه اضافه کرد و بدونِ حسابِ کاربری در تقسیم آورد. ولی اگر بقیه هم اپ را نصب کنند، هر کس هزینهی خودش را ثبت میکند و همه یک عدد را میبینند.
دُنگت خودش پول را از حسابِ دوستانم کم میکند؟
نه. دُنگت پولی جابهجا نمیکند و پولی نگه نمیدارد. فقط سهمِ هر نفر و کمترین پرداختهای لازم برای تسویه را نشان میدهد. پرداخت را خودتان با کارتبهکارت یا هر راهِ دیگر انجام میدهید و بعد در اپ تایید میکنید.
اگر جمعِ سهمها با مبلغِ کل نخواند چه کنم؟
پیش از ذخیره، سهمها را دوباره بسنجید. معمولا یک نفر جا افتاده یا یک عدد اشتباه نوشته شده. در روشِ درصد، جمعِ درصدها ۱۰۰ باشد و در روشِ مبلغ، جمعِ سهمها برابرِ کلِ فاکتور.
جمعبندی
چهار روشِ تقسیم یعنی چهار ابزار برای چهار موقعیت: مساوی برای خرجِ مشترک، مبلغ برای فاکتورِ جدا، درصد برای سهمِ ثابتِ ماهانه و ضریب برای وقتی که مدتِ حضور یا تعدادِ اعضا فرق دارد. نیازی نیست همه را حفظ کنید؛ فقط وقتی دیدید «مساوی» منصفانه نیست، یکی از سه روشِ دیگر را بردارید.
پس دفعهی بعد که خرجی ثبت میکنید، پیش از زدنِ «ذخیره» یک ثانیه فکر کنید: آیا همه به یک اندازه سهم دارند؟ اگر نه، روشِ درست را انتخاب کنید و بگذارید حسابوکتاب دعوا نشود.
