ارز مسافرتی چیست؟ شرایط، سقف، نرخ و نحوه دریافت در ۱۴۰۵
فهرست مطالب۱۳ بخش
- ارز مسافرتی در یک نگاه (تا مهر ۱۴۰۵)
- ارز مسافرتی چیست و چرا ارزان‌تر است؟
- شرایط ارز مسافرتی: به چه کسانی تعلق میگیرد؟
- ارز مسافرتی برای بچه‌ها
- چه کسانی مشمول نیستند؟
- سقف ارز مسافرتی چقدر است؟
- مثال: یک خانوادهٔ چهارنفره چقدر ارز میگیرد؟
- نحوه دریافت ارز مسافرتی، قدم‌به‌قدم
- ارز مسافرتی بانک ملی و بانک‌های دیگر
- نرخ ارز مسافرتی چطور تعیین میشود؟
- چقدر صرفه‌جویی می‌کنید؟ یک حسابِ ساده
- فرق ارز مسافرتی با دلار کارت ملی (سهمیهٔ ۱۰ هزار دلاری)
- ارز زیارتی (اربعین، عتبات و حج) جداست
- اگر سفر لغو شد، پولِ ارز مسافرتی چه میشود؟
- پنج اشتباه که ارز مسافرتی را از دستتان میگیرد
- کمی دربارهٔ خودِ اسکناس
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
خیلی‌ها پیش از سفر می‌پرسند: «دلارِ سفر را از کجا ارزان‌تر بخریم؟» جوابِ کوتاه ارز مسافرتی است. ارز مسافرتی سهمیه‌ای است که بانک مرکزی سالی یک بار به هر ایرانیِ بالای ۵ سال که با هواپیما به خارج می‌رود، با نرخِ مرکز مبادله می‌فروشد. طبق آخرین اطلاعیهها تا مهر ۱۴۰۵، سقفش معادلِ ۵۰۰ یورو است؛ ثبت‌نامش اینترنتی است و اسکناس را در فرودگاه تحویل میگیرید.
در این راهنما همه‌چیز را قدم‌به‌قدم می‌گویم: چه کسی می‌تواند بگیرد، سقف و نرخش چطور حساب میشود، از کجا ثبتنام کنیم، اگر سفر لغو شد پول چه میشود، و فرقش با «دلارِ کارت ملی» که از مهر ۱۴۰۵ خبرش همه‌جا پیچیده چیست.
ارز مسافرتی در یک نگاه (تا مهر ۱۴۰۵)
اگر فقط یک دقیقه وقت دارید، این جدول خلاصهٔ کار است. عددها و قاعده‌ها مالِ آخرین اطلاعیه‌هایی است که تا مهر ۱۴۰۵ منتشر شده و ممکن است دوباره عوض شود.
| موضوع | وضعیت فعلی |
|---|---|
| چه کسی | ایرانیِ بالای ۵ سال با گذرنامهٔ معتبر و بلیتِ پروازِ خارجی |
| سقف | معادلِ ۵۰۰ یورو برای هر نفر در سال |
| نوع سفر | فقط سفرِ هوایی |
| نوع ارز | یورو یا دلار، به‌صورتِ اسکناس |
| محل ثبتنام | سامانهٔ ارز مسافرتیِ مرکز مبادلهٔ ارز و طلای ایران |
| زمان ثبتنام | از ۷ روز پیش از تاریخِ پرواز |
| نرخ | نرخِ مرکز مبادله در روزِ پرداخت، معمولاً پایینتر از بازارِ آزاد |
| محل تحویل | فرودگاهِ مبدأ، بعد از کنترلِ گذرنامه، باجه یا خودپردازِ همان بانکی که انتخاب کردهاید |
پس اگر بلیتِ هواپیما دارید و امسال هنوز سهمیه‌تان را نگرفته‌اید، به احتمالِ زیاد مشمول هستید. حالا جزئیات را با هم ببینیم.
ارز مسافرتی چیست و چرا ارزان‌تر است؟
در ایران دلار یک قیمت ندارد. یک دلارِ بازارِ آزاد هست که صرافی‌ها می‌فروشند، و چند دلارِ «رسمی» که دولت برای کارهای مشخص کنار گذاشته است. این را در مطلبِ قیمت دلار و تنوع نرخ ارز در ایران مفصل توضیح داده‌ام.
ارز مسافرتی یکی از همین ردیف‌های رسمی است. مثلِ نانِ یارانه‌ای فکرش را بکنید: نانوایی همان نان را می‌پزد، ولی سهمیهٔ آرد ارزان‌تر به دستش رسیده است. ارز مسافرتی هم همان اسکناسِ یوروست، ولی با نرخی که بانک مرکزی از راهِ مرکز مبادله تعیین می‌کند، نه با نرخِ صرافیِ سرِ کوچه.
چرا دولت این کار را می‌کند؟ برای اینکه مسافر برای خرجِ سفر مجبور نشود همه‌چیز را از بازارِ آزاد بخرد و تقاضا روی قیمت دلار فشار نیاورد. برای همین سهمیه سقف دارد و به سفرِ واقعی گره خورده است: بلیت، گذرنامه و تحویل در فرودگاه.
پس ارز مسافرتی هدیه نیست، تخفیف هم نیست؛ یک سهمیهٔ محدود است برای خرجِ سفر. اگر سفر دارید، گرفتنش منطقی است.
شرایط ارز مسافرتی: به چه کسانی تعلق میگیرد؟
شرط‌ها ساده‌اند، ولی یکی‌شان که نباشد، سامانه درخواست را قبول نمیکند. طبق آخرین اطلاعیهها این‌ها لازم است:
- سنِ بالای ۵ سال. به کودکِ زیرِ ۵ سال سهمیه نمی‌رسد.
- گذرنامهٔ معتبر که هنگامِ تحویلِ ارز با اطلاعاتِ ثبت‌شده یکی باشد.
- بلیتِ پروازِ خارجی. تاریخِ پرواز، فرودگاهِ مبدأ و مقصد باید درست وارد شود.
- کارت ملی و شماره موبایلِ به نامِ خودِ متقاضی.
- کارتِ بانکیِ به نامِ خودِ متقاضی برای پرداخت. کارتِ همسر یا فرزند قبول نیست.
- نگرفتنِ سهمیه در همان سال. سهمیه سالانه است؛ اگر امسال یک بار گرفته‌اید، سفرِ دوم سهمیهٔ تازه ندارد.
ارز مسافرتی برای بچه‌ها
بچههای ۵ تا ۱۸ ساله سهمیهٔ جداگانه دارند. پدر یا مادر درخواست را به نامِ فرزند ثبت می‌کند. یعنی یک خانوادهٔ چهارنفره با دو بچهٔ ۸ و ۱۲ ساله، چهار سهمیه دارد، نه دو تا.
چه کسانی مشمول نیستند؟
کودکِ زیرِ ۵ سال، کسی که امسال سهمیهاش را گرفته، و طبق گزارش‌ها ایرانیانِ مقیمِ خارج. سفرِ زمینی، ریلی و دریایی هم در دورِ فعلی سهمیه ندارد. در سالهای قبل سفرِ زمینی سهمیهٔ کمتری داشت، ولی در اطلاعیههای تازه فقط پروازِ خارجی آمده است.
پس پیش از هر کاری سه چیز را چک کنید: سنِ همسفرها، اعتبارِ گذرنامه، و اینکه امسال سهمیه نگرفته باشید.
سقف ارز مسافرتی چقدر است؟
طبق اطلاعیه‌هایی که تا مهر ۱۴۰۵ منتشر شده، سقف ارز مسافرتی معادلِ ۵۰۰ یورو برای هر نفر در سال است. میتوانید آن را یورو بگیرید یا معادلش را دلار.
این عدد بارها عوض شده است. سال‌ها پیش سهمیه خیلی بیشتر بود و بعد کم شد. در ۱۴۰۴ برای سفرِ هوایی ۵۰۰ یورو و برای سفرِ زمینی ۳۰۰ یورو گفته می‌شد. در بهارِ ۱۴۰۵ هم چند گزارش از «سقفِ ۱۰۰۰ دلاری» حرف زدند که بیشتر به سهمیهٔ جداگانهٔ کارت ملی مربوط بود، نه ارز مسافرتی. برای همین توصیهٔ من این است که عددِ دقیق را همان روزِ ثبتنام از خودِ سامانه ببینید.
مثال: یک خانوادهٔ چهارنفره چقدر ارز میگیرد؟
فرض کنید پدر، مادر، یک بچهٔ ۱۰ ساله و یک بچهٔ ۳ ساله به سفر می‌روند. بیایید با هم حساب کنیم:
- پدر و مادر: هر کدام ۵۰۰ یورو، میشود ۱٬۰۰۰ یورو.
- بچهٔ ۱۰ ساله: ۵۰۰ یورو، به نامِ خودش و با ثبتِ والدین.
- بچهٔ ۳ ساله: زیرِ ۵ سال است، سهمیه ندارد.
- جمعِ کل: ۱٬۵۰۰ یورو.
پس این خانواده می‌تواند ۱٬۵۰۰ یورو با نرخِ مرکز مبادله بخرد. اگر خرجِ سفر بیشتر است، بقیه را باید از راه‌های دیگر تهیه کند.
نحوه دریافت ارز مسافرتی، قدم‌به‌قدم
از پاییزِ ۱۴۰۴ ثبتنام از بانک‌ها به یک سامانهٔ واحد رفت: سامانهٔ ارز مسافرتیِ مرکز مبادلهٔ ارز و طلای ایران (travel.ice.ir). همه‌چیز اینترنتی است و لازم نیست به شعبه بروید. مراحل این‌طور است:
- اول بلیت بخرید. بدونِ تاریخِ پرواز نمی‌شود ثبتنام کرد.
- صبر کنید تا ۷ روز به پرواز بماند. درخواست از ۷ روزِ تقویمی پیش از تاریخِ پرواز باز میشود، نه زودتر.
- وارد سامانه شوید و کد ملی، شماره موبایل، شمارهٔ گذرنامه و اطلاعاتِ پرواز را وارد کنید. همه باید با بلیت و گذرنامه یکی باشد.
- بانکِ عامل را انتخاب کنید. بانکی را بزنید که در فرودگاهِ مبدأتان باجه یا خودپردازِ ارزی دارد. این انتخاب بعداً عوض نمی‌شود.
- نوعِ ارز را انتخاب کنید: یورو یا دلار.
- با کارتِ بانکیِ خودتان پرداخت کنید. مبلغِ ریالی با نرخِ همان لحظه حساب میشود و یک کارمزدِ بانکیِ کوچک هم رویش می‌آید.
- کدِ تحویل را نگه دارید. بعد از پرداخت یک کد میگیرید. از آن عکس بگیرید و جایی یادداشتش کنید.
- در فرودگاه، بعد از کنترلِ گذرنامه، به باجه یا خودپردازِ ارزیِ همان بانک بروید و با گذرنامه و کد، اسکناس را بگیرید.
یک نکتهٔ مهم: ارز را از هر بانکی در فرودگاه نمی‌شود گرفت؛ فقط از همان بانکی که انتخاب کردهاید. اگر روزِ پرواز فرصت نشد، طبق اطلاعیهها تا ۳۰ روز بعد از تاریخِ پرواز میتوانید با مدرکِ سفر مراجعه کنید.
پس سه چیز را روزِ سفر همراه داشته باشید: گذرنامه، بلیت و کدِ تحویل.
ارز مسافرتی بانک ملی و بانک‌های دیگر
خیلی‌ها دنبالِ «ارز مسافرتی بانک ملی» می‌گردند، چون سال‌ها بانک ملی اصلی‌ترین جای فروشِ این ارز بود. حالا شکلِ کار عوض شده است: ثبتنام و پرداخت برای همه در سامانهٔ مرکز مبادله انجام میشود و بانک‌ها فقط «بانکِ عامل» هستند؛ یعنی جایی که اسکناس را تحویل میدهند.
بانک ملی هم یکی از همین بانک‌های عامل است و طبق گزارش‌ها در فرودگاه امام بعد از گیتِ خروج خودپردازِ ارزی دارد. ولی فهرستِ بانک‌ها و فرودگاه‌ها ثابت نیست و در گزارش‌های مختلف نامِ بانک‌هایی مثلِ ملت، تجارت، صادرات و سامان هم آمده است. فهرستِ درست را همان لحظهٔ ثبتنام، در خودِ سامانه ببینید و بانکی را بزنید که در فرودگاهِ شما حضور دارد.
پس اسمِ بانک مهم نیست؛ مهم این است که آن بانک در فرودگاهی که از آن پرواز می‌کنید باجه داشته باشد.
نرخ ارز مسافرتی چطور تعیین میشود؟
نرخ ارز مسافرتی ثابت نیست. از آبانِ ۱۴۰۴ این نرخ بر پایهٔ نرخِ تالارِ دومِ مرکز مبادله حساب میشود، بهعلاوهٔ هزینه‌های تهیه و جابهجاییِ اسکناس. تالارِ دوم یعنی بخشی از مرکز مبادله که ارز در آن با نرخِ توافقی، نزدیک‌تر به بازار، معامله میشود.
این نرخ هر روز کمی بالا و پایین می‌رود. پس مبلغی که می‌پردازید به نرخِ همان لحظهٔ پرداخت بستگی دارد، نه روزِ ثبتنام. معمولاً این نرخ از نرخِ صرافی‌های بازارِ آزاد پایینتر است؛ همین فاصله است که ارز مسافرتی را به‌صرفه می‌کند.
قیمتِ امروزِ بازارِ آزاد را در صفحه‌های قیمت یورو امروز و قیمت دلار امروز ببینید و با نرخی که سامانه نشان می‌دهد مقایسه کنید.
چقدر صرفه‌جویی می‌کنید؟ یک حسابِ ساده
این فقط مثال است و عددها واقعی نیستند. فرض کنیم یورو در سامانه ۲۰۰ هزار تومان باشد و در صرافی ۲۴۰ هزار تومان.
| روش خرید | نرخ هر یورو (مثال) | هزینهٔ ۵۰۰ یورو |
|---|---|---|
| ارز مسافرتی | ۲۰۰ هزار تومان | ۱۰۰ میلیون تومان |
| صرافیِ بازارِ آزاد | ۲۴۰ هزار تومان | ۱۲۰ میلیون تومان |
| فرق | ۴۰ هزار تومان | ۲۰ میلیون تومان |
در این مثال، هر نفر ۲۰ میلیون تومان کمتر می‌پردازد؛ یعنی حدودِ ۱۷٪ ارزان‌تر از بازار. برای یک خانوادهٔ سه‌نفره این فرق سه برابر میشود. فاصلهٔ واقعی هر روز فرق می‌کند؛ گاهی کم است و گاهی زیاد. پس پیش از پرداخت خودتان همین ضرب را با عددهای امروز انجام دهید.
فرق ارز مسافرتی با دلار کارت ملی (سهمیهٔ ۱۰ هزار دلاری)
از ۱۱ مهر ۱۴۰۵ بانک مرکزی طرحِ تازه‌ای راه انداخت: هر ایرانیِ بالای ۱۸ سال می‌تواند با کارت ملی، در شعبه‌های منتخبِ پنج بانک (ملی، ملت، تجارت، صادرات و سامان)، تا ۱۰ هزار دلار اسکناس بخرد. برای این طرح بلیت و گذرنامه لازم نیست. خیلی‌ها این دو را با هم قاطی میکنند، پس بیایید کنارِ هم بگذاریم‌شان.
| ویژگی | ارز مسافرتی | دلار کارت ملی |
|---|---|---|
| سقف | معادلِ ۵۰۰ یورو در سال | تا ۱۰ هزار دلار در ۳۶۵ روز |
| سن | بالای ۵ سال | بالای ۱۸ سال |
| مدرکِ سفر | لازم است (بلیت و گذرنامه) | لازم نیست |
| محل ثبت | سامانهٔ مرکز مبادله | شعبه‌های منتخبِ بانک |
| محل تحویل | فرودگاه | شعبهٔ بانک |
| نرخ | نرخِ مرکز مبادله در روزِ پرداخت | نرخی که بانک اعلام می‌کند و ممکن است جدا باشد |
طبق همان اطلاعیه، خریدِ دلارِ کارت ملی مانعِ گرفتنِ ارز مسافرتی نیست. یعنی اگر شرایطِ هر دو را دارید، میتوانید هر دو را بگیرید. ولی نرخ‌ها لزوماً یکی نیستند؛ پیش از خرید هر دو را مقایسه کنید.
پس اگر سفر دارید، اول سراغِ ارز مسافرتی بروید که برای همین کار ساخته شده؛ دلارِ کارت ملی ماجرای دیگری است.
ارز زیارتی (اربعین، عتبات و حج) جداست
سفرهای زیارتی معمولاً سهمیهٔ جداگانه دارند. برای اربعین، دینارِ عراق از راهِ سامانهٔ سماح و بعد از ثبت‌نامِ سفر داده میشود. حج هم از راهِ سازمان حج و زیارت سهمیهٔ خودش را دارد. مقدار و نرخِ این سهمیه‌ها هر سال جداگانه اعلام میشود.
پس اگر سفرتان زیارتی است، اول ببینید سهمیهٔ زیارتی دارید یا نه؛ شاید لازم نباشد سهمیهٔ مسافرتیِ سالانه‌تان را خرج کنید.
اگر سفر لغو شد، پولِ ارز مسافرتی چه میشود؟
نگران نباشید، پول از بین نمی‌رود. اگر تراکنش را لغو کنید، مبلغ به شماره شبایی که در سامانه وارد کردهاید برمی‌گردد. فقط کارمزدِ انتقال کم میشود. اگر با شبا و انتقال‌های بانکی آشنا نیستید، مطلبِ حواله پایا و ساتنا را ببینید.
دو نکته را بدانید. اول اینکه نزدیکِ تاریخِ پرواز، لغو کردن محدودیت دارد. دوم اینکه اگر تا ۳۰ روز بعد از تاریخِ پرواز ارز را تحویل نگیرید، تراکنش خودش بسته میشود و پول، منهای کارمزد، برمی‌گردد.
پس اگر سفرتان قطعی نیست، تا روزهای آخر پرداخت نکنید.
پنج اشتباه که ارز مسافرتی را از دستتان میگیرد
- پرداخت با کارتِ دیگری. کارت باید به نامِ خودِ متقاضی باشد؛ برای بچه‌ها هم طبقِ راهنمای سامانه عمل کنید.
- اشتباه در تاریخِ پرواز یا شمارهٔ گذرنامه. در فرودگاه همه‌چیز با گذرنامه تطبیق داده میشود. یک رقمِ اشتباه، یعنی دستِ خالی.
- انتخابِ بانکی که در فرودگاهِ شما نیست. انتخابِ بانک بعداً عوض نمی‌شود.
- گم کردنِ کدِ تحویل. از آن عکس بگیرید و جای دیگری هم یادداشت کنید.
- دیر رسیدن به فرودگاه. بعد از کنترلِ گذرنامه گاهی صفِ باجه طولانی است. کمی زودتر بروید.
یک نکتهٔ دیگر هم بگویم که بعضی فراموش میکنند: عوارض خروج از کشور ربطی به ارز مسافرتی ندارد. آن را جداگانه، پیش از سفر، پرداخت می‌کنید.
کمی دربارهٔ خودِ اسکناس
اگر بخشی از خرجِ سفر را از بازار می‌خرید، حواستان به جنسِ اسکناس باشد. در بعضی کشورها صرافی‌ها اسکناسِ قدیمی یا پاره را با نرخِ کمتر می‌گیرند یا اصلاً قبول نمی‌کنند. در مطلبِ دلار آبی و سفید توضیح داده‌ام چرا. اگر مقصدتان کشورِ دیگری است، نگاهی به پولِ کشورها و نرخ تبدیلشان بیندازید؛ برای سفر به ترکیه هم قیمت لیر ترکیه را ببینید.
سوالات متداول
ارز مسافرتی به چه کسانی تعلق میگیرد؟
طبق آخرین اطلاعیهها تا مهر ۱۴۰۵، به هر ایرانیِ بالای ۵ سال که گذرنامهٔ معتبر و بلیتِ پروازِ خارجی دارد و امسال سهمیهاش را نگرفته است. بچههای ۵ تا ۱۸ ساله هم سهمیهٔ جدا دارند که والدین به نامِ آنها ثبت میکنند.
سقف ارز مسافرتی چقدر است؟
طبق اطلاعیههای منتشرشده تا مهر ۱۴۰۵، معادلِ ۵۰۰ یورو برای هر نفر در سال، فقط برای سفرِ هوایی. این عدد در سالهای مختلف عوض شده است؛ عددِ دقیق را روزِ ثبتنام از خودِ سامانهٔ مرکز مبادله ببینید.
ارز مسافرتی را از کجا بگیریم؟
ثبتنام و پرداخت در سامانهٔ ارز مسافرتیِ مرکز مبادلهٔ ارز و طلای ایران انجام میشود. اسکناس را روزِ پرواز در فرودگاهِ مبدأ، بعد از کنترلِ گذرنامه، از باجه یا خودپردازِ ارزیِ همان بانکی میگیرید که هنگامِ ثبتنام انتخاب کردهاید.
نرخ ارز مسافرتی چطور تعیین میشود؟
از آبانِ ۱۴۰۴ نرخ بر پایهٔ نرخِ تالارِ دومِ مرکز مبادله بهعلاوهٔ هزینهٔ تهیه و جابهجاییِ اسکناس حساب میشود. نرخ شناور است و مبلغ با نرخِ لحظهٔ پرداخت محاسبه میشود. معمولاً از نرخِ بازارِ آزاد پایینتر است.
چند روز قبل از پرواز میشود ارز مسافرتی را ثبت کرد؟
طبق اطلاعیههای فعلی، از ۷ روزِ تقویمی پیش از تاریخِ پرواز. پیش از آن سامانه درخواست را قبول نمیکند. بهتر است بلیت قطعی باشد، چون اطلاعاتِ پرواز و گذرنامه در فرودگاه با هم تطبیق داده میشوند.
آیا برای سفر زمینی هم ارز مسافرتی میدهند؟
در اطلاعیههای تازه، سهمیه فقط برای پروازِ خارجی آمده و سفرِ زمینی، ریلی و دریایی مشمول نیست. در سالهای قبل سفرِ زمینی سهمیهٔ کمتری داشت. پیش از سفر قاعدهٔ روز را در سامانه چک کنید.
اگر سفر لغو شود، پول ارز مسافرتی برمی‌گردد؟
بله. با لغوِ تراکنش، مبلغ منهای کارمزدِ انتقال به شماره شبایی که وارد کردهاید برمی‌گردد. نزدیکِ تاریخِ پرواز لغو محدودیت دارد و اگر تا ۳۰ روز بعد از پرواز ارز را تحویل نگیرید، تراکنش خودش بسته و پول برگردانده میشود.
آیا با خرید دلار کارت ملی سهمیه ارز مسافرتی میسوزد؟
نه. طبق اطلاعیهای که همراهِ طرحِ دلارِ کارت ملی در مهر ۱۴۰۵ منتشر شد، خرید از آن سهمیه مانعِ گرفتنِ ارز مسافرتی نیست. دو سهمیهٔ جدا با شرایطِ جدا هستند و اگر شرایطِ هر دو را دارید، هر دو را میتوانید بگیرید.
جمع‌بندی
ارز مسافرتی سهمیهٔ سالانه‌ای است برای کسی که واقعاً به خارج پرواز می‌کند: تا مهر ۱۴۰۵ معادلِ ۵۰۰ یورو برای هر نفرِ بالای ۵ سال، با نرخِ مرکز مبادله که معمولاً از بازار پایینتر است. ثبت‌نامش از ۷ روز پیش از پرواز در سامانهٔ مرکز مبادله است و اسکناس را در فرودگاه میگیرید.
پس اگر سفرِ خارجی در پیش دارید، این چهار کار را به ترتیب انجام دهید: بلیت بخرید، ۷ روز مانده به پرواز ثبتنام کنید، بانکی را انتخاب کنید که در فرودگاهِ شما باجه دارد، و کدِ تحویل را با گذرنامه‌تان همراه ببرید. بقیهٔ خرجِ سفر را هم با حوصله و با مقایسهٔ چند صرافی تهیه کنید.