ارز بیت تورنت (BTT) چیست؟ کاربرد، ریدنامینیشن و ارتباط با ترون

بیت تورنت (BTT) توکنِ شبکه‌ی بیت تورنت است؛ همان برنامه‌ی قدیمیِ دانلودِ فایل که از سال ۲۰۱۸ به مالکیتِ ترون و جاستین سان درآمد. ارز بیت تورنت برای پاداش‌دادن به کسانی ساخته شد که فایل را با دیگران شریک می‌شوند، و امروز سوختِ شبکه‌ی بلاک‌چینیِ خودش، یعنی BTTC، هم هست.

خیلی‌ها این اسم را از روی قیمتش می‌شناسند: عددی با چند صفر بعد از ممیز که آدم را وسوسه می‌کند «با چند هزار تومان یک میلیون تا بخرم». در این نوشته با هم می‌بینیم بیت تورنت از کجا آمده، توکنش دقیقا چه کاری می‌کند، چه رابطه‌ای با ترون دارد و چرا آن قیمتِ ریز می‌تواند گول‌زننده باشد.

بیت تورنت چیست؟ از برنامه‌ی دانلود تا ارز دیجیتال

پیش از اینکه بیت تورنت ارز دیجیتال باشد، یک روشِ اشتراکِ فایل بود. سال ۲۰۰۱ برنامه‌نویسی به نامِ برام کوهن (Bram Cohen) پروتکلی ساخت که فایل‌های بزرگ را بی سرورِ مرکزی جابه‌جا می‌کرد. پروتکل یعنی قاعده‌ی مشترکی که کامپیوترها با آن با هم حرف می‌زنند.

ایده‌اش ساده بود. به‌جای اینکه همه یک فیلم را از یک سرور بگیرند، فایل به تکه‌های کوچک تقسیم می‌شود. هر کس تکه‌هایی را که دارد به بقیه می‌دهد و تکه‌های دیگر را از آن‌ها می‌گیرد. به این روش «همتا به همتا» یا P2P می‌گویند؛ یعنی کامپیوترِ من مستقیم با کامپیوترِ شما کار می‌کند، بی واسطه.

یک تشبیه کمک می‌کند. فرض کنید ده همسایه می‌خواهند یک کتابِ آشپزیِ پانصد صفحه‌ای را کپی کنند. اگر همه منتظرِ یک نفر بمانند، کار هفته‌ها طول می‌کشد. ولی اگر هر کس پنجاه صفحه را کپی کند و به بقیه بدهد، همه زود کتابِ کامل را دارند. بیت تورنت همین کار را با فایل می‌کند.

مشکلی که توکن قرار بود حل کند

در این شبکه به کسی که فایل را دانلود کرده و هنوز آن را برای دیگران باز گذاشته «سیدر» (Seeder) می‌گویند. مشکل همیشگیِ بیت تورنت این بود که بیشترِ مردم تا دانلودشان تمام می‌شد برنامه را می‌بستند. هیچ دلیلی نداشتند که اینترنت و برقِ خودشان را برای غریبه‌ها خرج کنند.

توکنِ BTT جوابِ همین سوال بود: «چرا باید فایل را برای دیگران باز بگذارم؟» قرار شد کسی که پهنای باندش را شریک می‌شود، توکن بگیرد و کسی که دانلودِ سریع‌تر می‌خواهد، توکن بدهد. پس BTT در اصل یک «انعامِ دیجیتال» بین کاربرانِ یک شبکه است.

ارتباط بیت تورنت با ترون چیست؟

تابستانِ ۲۰۱۸ بنیادِ ترون، به رهبریِ جاستین سان، شرکتِ بیت تورنت را خرید. ترون خودش یک بلاک‌چین است که توکن‌های زیادی رویش ساخته شده؛ اگر با آن آشنا نیستید، اول ارز دیجیتال ترون چیست را بخوانید. از آن روز بیت تورنت یکی از پروژه‌های اصلیِ خانواده‌ی ترون شد.

کمی بعد، اوایلِ سالِ ۲۰۱۹، توکنِ BTT روی شبکه‌ی ترون ساخته و از راهِ یک عرضه‌ی اولیه‌ی صرافی (IEO) فروخته شد. آن عرضه خیلی سر و صدا کرد، چون در چند دقیقه همه‌ی سهمیه‌اش فروش رفت. توکنِ اول روی استانداردِ قدیمی‌ترِ ترون، یعنی TRC-10، ساخته شده بود. تعدادِ کلِ آن ۹۹۰ میلیارد واحد بود.

پس رابطه‌ی این دو را این‌طور خلاصه کنیم: ترون صاحبِ شرکت است، BTT روی شبکه‌ی ترون به دنیا آمد، و امروز هم نسخه‌ی اصلیِ آن روی ترون جابه‌جا می‌شود. شرکتِ سازنده‌ی بیت تورنت بعدها نامش را به Rainberry تغییر داد.

توکن BTT چه کاربردی دارد؟

روی کاغذ، BTT چند کار انجام می‌دهد. بعضی را مردم واقعا استفاده کرده‌اند و بعضی بیشتر در حدِ وعده مانده‌اند. من سعی می‌کنم هر دو را صادقانه بگویم.

BitTorrent Speed؛ پول بده، سریع‌تر دانلود کن

BitTorrent Speed افزونه‌ای است که سال ۲۰۱۹ به برنامه‌ی بیت تورنت اضافه شد. کاربر می‌تواند برای دانلودِ سریع‌تر، BTT پیشنهاد بدهد. سیدرها، یعنی کسانی که فایل را باز گذاشته‌اند، اولویت را به کسی می‌دهند که بیشتر پیشنهاد داده و در عوض توکن می‌گیرند.

مثلِ این است که در صفِ نانوایی کسی بگوید «من کمی بیشتر می‌دهم تا نانم را زودتر بدهید». نانوا هم که پولِ بیشتری گیرش می‌آید، راضی است. فرقش این است که اینجا همه‌چیز خودکار و با کیف پولِ داخلِ برنامه انجام می‌شود.

BTFS؛ انبارِ فایلِ غیرمتمرکز

BTFS کوتاه‌شده‌ی «سیستمِ فایلِ بیت تورنت» است. یعنی شبکه‌ای که در آن مردم فضای خالیِ هارد‌دیسکشان را اجاره می‌دهند و دیگران فایلشان را آنجا نگه می‌دارند. اجاره‌بها با BTT پرداخت می‌شود.

تشبیهِ ساده‌اش انباری است: به‌جای اینکه وسایل‌تان را در یک انبارِ بزرگِ شرکتی بگذارید، در زیرزمینِ چند همسایه پخش می‌کنید و به هر کدام کرایه می‌دهید. این ایده بخشی از چیزی است که به آن وب ۳ می‌گویند: اینترنتی که داده‌اش دستِ چند شرکتِ بزرگ نباشد.

BTTC؛ زنجیره‌ی خودِ بیت تورنت

دسامبرِ ۲۰۲۱ (آذرِ ۱۴۰۰) بیت تورنت بلاک‌چینِ خودش را راه انداخت: BitTorrent Chain یا BTTC. این شبکه مثلِ یک پل بین ترون، اتریوم و زنجیره‌ی هوشمندِ بی‌ان‌بی کار می‌کند تا توکن‌ها بتوانند ارزان و سریع بینِ این شبکه‌ها جابه‌جا شوند.

در BTTC هر تراکنش کارمزدش را با BTT می‌دهد؛ همان‌طور که در اتریوم کارمزد با اتر پرداخت می‌شود. امنیتِ شبکه هم با روشِ اثبات سهام تامین می‌شود. یعنی کسانی که شبکه را تایید می‌کنند، مقداری BTT را گرو می‌گذارند و اگر تقلب کنند، بخشی از آن را از دست می‌دهند.

پس BTT امروز سه نقش دارد: انعامِ دانلود، کرایه‌ی انبارِ فایل و کارمزدِ شبکه‌ی BTTC. چیزی که باید با دقت بسنجید این است که این کاربردها چقدر در عمل استفاده می‌شوند، نه فقط چقدر روی کاغذ جذاب‌اند.

ریدنامینیشن بیت تورنت؛ چرا BTT هزار برابر شد؟

همراه با راه‌اندازیِ BTTC یک اتفاقِ مهم افتاد که خیلی‌ها هنوز گیجش هستند: ریدنامینیشن. این واژه یعنی عوض‌کردنِ واحدِ پول بدونِ عوض‌شدنِ ارزشِ کل. برای ما ایرانی‌ها آشناست؛ همان حرفی که سال‌هاست درباره‌ی حذفِ صفرهای ریال می‌زنیم، فقط برعکس.

در آن تبدیل، هر یک BTT قدیمی با هزار BTT تازه عوض شد. تعدادِ کلِ توکن‌ها از ۹۹۰ میلیارد به ۹۹۰ هزار میلیارد (۹۹۰ تریلیون) رسید و قیمتِ هر واحد هزار برابر کم‌تر شد. ارزشِ کلِ پروژه همان ماند. توکنِ قدیمی را «BTTOLD» نامیدند و توکنِ تازه روی ترون با استانداردِ TRC-20 عرضه شد. فرقِ استانداردها را در تفاوت ERC-20 و TRC-20 ساده توضیح داده‌ام.

بیایید با یک مثالِ گرد ببینیم. فرض کنید پیش از تبدیل ۱۰ هزار BTT داشتید و هر کدام ۱۰۰ تومان می‌ارزید؛ کلِ دارایی‌تان یک میلیون تومان بود. بعد از تبدیل، ۱۰ میلیون BTT دارید، هر کدام ۰٫۱ تومان. باز هم یک میلیون تومان. (این عددها فقط مثال‌اند.) یعنی نه پولدار شدید، نه فقیر. فقط برش‌های پیتزا کوچک‌تر شد، خودِ پیتزا همان است.

BTT قدیم و جدید در یک نگاه

ویژگی	BTT قدیم (BTTOLD)	BTT جدید
زمانِ عرضه	اوایلِ ۲۰۱۹	دسامبرِ ۲۰۲۱
استاندارد روی ترون	TRC-10	TRC-20
تعدادِ کل	۹۹۰ میلیارد	۹۹۰ تریلیون
نسبتِ تبدیل	هر ۱ قدیم = ۱٬۰۰۰ جدید
شبکه‌های دیگر	ندارد	نسخه روی BTTC، اتریوم و زنجیره‌ی بی‌ان‌بی

نکته‌ی عملی اینجاست: هنوز ممکن است در بعضی کیف پول‌ها یا صرافی‌ها هر دو نسخه را ببینید. پیش از هر انتقال مطمین شوید با کدام نسخه سروکار دارید. اگر توکن را به شبکه یا قراردادِ اشتباه بفرستید، ممکن است برنگردد.

قیمت ریز، فریبِ بزرگ؛ چرا BTT ارزان نیست؟

بیشترین سوالی که درباره‌ی بیت تورنت از من می‌پرسند این است: «قیمتش این‌قدر پایین است، اگر فقط به یک سنت برسد چقدر سود می‌کنم؟» جواب را با هم حساب کنیم، چون این همان دامی است که خیلی‌ها در آن می‌افتند.

ارزشِ کلِ یک ارز، که به آن مارکت کپ می‌گویند، از ضربِ قیمتِ هر واحد در تعدادِ واحدها به دست می‌آید. حالا حساب کنیم:

1. تعدادِ کلِ BTT حدودِ ۹۹۰ تریلیون واحد است.
2. اگر هر واحد یک سنت (۰٫۰۱ دلار) شود، ارزشِ کل می‌شود ۹۹۰ تریلیون ضربدر ۰٫۰۱.
3. نتیجه حدودِ ۹٫۹ تریلیون دلار است.
4. این عدد چند برابرِ ارزشِ کلِ بیت‌کوین در بالاترین قیمتِ تاریخش است؛ یعنی یک پروژه‌ی اشتراکِ فایل باید از بزرگ‌ترین ارز دیجیتالِ دنیا چند برابر بزرگ‌تر شود.

آیا چنین چیزی منطقی است؟ نه. پس «یک سنت» برای BTT هدفِ کوچکی نیست؛ رویایی است که با حسابِ ساده جور درنمی‌آید. قیمتِ پایینِ هر واحد فقط به خاطرِ تعدادِ بسیار زیادِ توکن‌هاست، نه ارزان‌بودنِ پروژه. قیمتِ امروز را از صفحه‌ی قیمت ارزهای دیجیتال ببینید و همیشه کنارش ارزشِ کل را هم نگاه کنید.

پس دفعه‌ی بعد که کسی گفت «این ارز خیلی ارزان است»، اول بپرسید «تعدادش چقدر است و ارزشِ کلش چند؟». این یک سوال شما را از خیلی از وسوسه‌ها نجات می‌دهد. برای دیدنِ چگونگیِ پخشِ توکن‌ها هم توکنمیکس را بشناسید.

آیا خرید BTT ریسک دارد؟

بله، و کم هم نیست. هر ارز دیجیتالی ریسک دارد، ولی بیت تورنت چند ریسکِ مخصوصِ خودش را دارد که باید پیش از هر تصمیمی بدانید.

• تمرکز در دستِ یک گروه. بخشِ بزرگی از تصمیم‌ها و توکن‌ها از اول دستِ ترون، بنیادِ بیت تورنت و تیمِ جاستین سان بوده است. یعنی سرنوشتِ پروژه به تصمیمِ چند نفر وابسته است، نه جامعه‌ی گسترده‌ی کاربران.
• فاصله‌ی وعده و استفاده‌ی واقعی. بیت تورنت برنامه‌ی مشهوری است، ولی این به این معنا نیست که همه‌ی کاربرانش BTT خرج می‌کنند. بیشترِ مردم هنوز رایگان دانلود می‌کنند.
• پرونده‌ی حقوقی. اسفندِ ۱۴۰۱ (مارسِ ۲۰۲۳) کمیسیونِ بورسِ آمریکا (SEC) از جاستین سان و بنیادهای ترون و بیت تورنت شکایت کرد. اتهام فروشِ ثبت‌نشده‌ی TRX و BTT و معامله‌ی ساختگی برای بالا نشان‌دادنِ حجم بود. اسفندِ ۱۴۰۴ (مارسِ ۲۰۲۶) پرونده با سازش بسته شد: شرکتِ Rainberry ۱۰ میلیون دلار جریمه پذیرفت و ادعاها علیهِ بقیه کنار گذاشته شد، بی آنکه کسی اتهام را بپذیرد یا رد کند.
• نوسانِ شدید. این توکن مثلِ بیشترِ آلت‌کوین‌ها در دوره‌های رونق چند برابر و در دوره‌های رکود بخشِ بزرگی از ارزشش را از دست داده است.
• اشتباهِ شبکه. وجودِ چند نسخه و چند شبکه، خطرِ فرستادن به جای اشتباه را بالا می‌برد.

من به شما نمی‌گویم بخرید یا نخرید؛ تصمیمِ نهایی با خودتان است. ولی توصیه‌ی من این است که اگر سراغش رفتید، فقط با پولی باشد که از دست‌دادنش زندگی‌تان را به هم نمی‌ریزد. فهرستِ کامل‌ترِ این خطرها را در ریسک‌ها و معایب ارزهای دیجیتال نوشته‌ام.

پیش از خرید یا انتقالِ BTT این چک‌لیست را مرور کنید

اگر بعد از همه‌ی این حرف‌ها تصمیم گرفتید مقداری BTT داشته باشید، این چند نکته جلوی اشتباه‌های پرهزینه را می‌گیرد:

• فقط از صرافیِ داخلیِ معتبر و دارای احرازِ هویت خرید کنید. مراحلِ کلیِ کار را در آموزش خرید ارز دیجیتال نوشته‌ام.
• مطمین شوید با BTT جدید سروکار دارید، نه BTTOLD.
• شبکه‌ی برداشت و واریز را دقیق یکی کنید. نسخه‌ی رایج روی ترون (TRC-20) است؛ اگر اشتباهی پیش آمد، انتقال اشتباه بین ERC-20 و TRC-20 را بخوانید.
• آدرسِ قراردادِ توکن را از منبعِ رسمی بسنجید تا گولِ توکنِ جعلی هم‌نام را نخورید. روشش را در آدرس کانترکت چیست گفته‌ام.
• برای فرستادن روی ترون کمی TRX هم برای کارمزد در کیف پول نگه دارید.
• تراکنش را بعد از ارسال با ترون اسکن پیگیری کنید.
• عبارتِ بازیابیِ کیف پول را هیچ‌جا آنلاین ننویسید و به هیچ‌کس ندهید.

پس اگر یک چیز از این بخش یادتان بماند، این باشد: پیش از هر کلیک، نسخه و شبکه را دو بار نگاه کنید.

جمع‌بندی: بیت تورنت را چطور ببینیم؟

بیت تورنت یکی از معدود ارزهای دیجیتالی است که پشتش یک برنامه‌ی واقعی و شناخته‌شده هست. همین آن را از هزاران پروژه‌ی بی‌محتوا جدا می‌کند. ولی داشتنِ اسمِ معروف با داشتنِ تقاضای واقعی برای توکن یکی نیست.

توکنِ BTT با ترون گره خورده، تعدادش بسیار زیاد است و قیمتِ ریزش هیچ نشانه‌ای از ارزان‌بودن نیست. پس اگر می‌خواهید درباره‌اش تصمیم بگیرید، سه سوال بپرسید: چه کسی بیشترِ توکن‌ها را دارد؟ چند نفر واقعا از آن استفاده می‌کنند؟ و اگر قیمت نصف شد، چقدر از سرمایه‌ام آسیب می‌بیند؟

سوالات متداول