هنوز چیزی روی دستگاه شما ذخیره نشده است. هر وقت خواستید، از پابرگهٔ سایت به همین صفحه برمی‌گردید و انتخابتان را عوض می‌کنید.

با فعال‌کردن سنجش، به بهبود سایت کمک می‌کنید. این انتخاب اختیاری است و هر زمان می‌توانید آن را در تنظیمات حریم خصوصی تغییر دهید.

حامد ثقفیHamed Saghafi

شرکت سپرده‌گذاری مرکزی (سمات) چیست؟ وظایف، تسویه وجوه و خدمات

فهرست مطالب۱۰ بخش
  1. شرکت سپرده‌گذاری مرکزی چیست؟ به زبان ساده
  2. نامِ کامل و نهادِ ناظر
  3. از کجا آمد؟ تاریخچهٔ کوتاه
  4. وظایف شرکت سپرده‌گذاری مرکزی چیست؟
  5. تسویه و پایاپای در بورس چگونه انجام می‌شود؟
  6. زمان تسویه: T+2 یعنی چه؟
  7. مثال عددی: پولِ فروشِ سهم کِی به حسابتان می‌رسد؟
  8. پایاپای با مثال: چرا کارگزار فقط «خالص» را می‌پردازد؟
  9. صندوق تضمین تسویه: اگر کارگزار پول ندهد چه؟
  10. سجام و دارا زیرمجموعهٔ کدام نهادند؟
  11. خدمات شرکت سپرده‌گذاری مرکزی برای سهامداران
  12. کد بورسی و ثبت‌نامِ اول
  13. واریز سود سهام
  14. سهام عدالت
  15. کارگزار ناظر و تغییرِ آن
  16. توثیق سهام و وام
  17. کدِ ممنوع از فروش
  18. انتقال سهام متوفی به وراث
  19. مجامع و حق تقدم
  20. فرق سمات با سازمان بورس، بورس تهران و کارگزاری
  21. مشکل دارم؛ کجا پیگیری کنم؟ چک‌لیستِ سریع
  22. اشتباه‌های رایج دربارهٔ شرکت سپرده‌گذاری مرکزی
  23. چرا شرکت سپرده‌گذاری مرکزی برای شما مهم است؟
  24. سوالات متداول
شرکت سپرده‌گذاری مرکزی (سمات) چیست؟ وظایف، تسویه وجوه و خدمات

وقتی سهمی می‌خرید، از کجا معلوم که واقعاً مالِ شماست؟ جوابش شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه است که به آن «سمات» می‌گویند. سمات بعد از هر معامله در بورس و فرابورس سهم را به نامِ خریدار ثبت می‌کند، پول را میان کارگزاری‌ها جابه‌جا می‌کند، سود را به حسابِ سهامداران می‌ریزد و سجام و دارا را اداره می‌کند.

بیایید با یک تشبیهِ آشنا شروع کنیم. وقتی خانه می‌خرید، بنگاه خریدار و فروشنده را به هم می‌رساند، ولی خانه وقتی واقعاً مالِ شما می‌شود که سند به نامتان بخورد. در بازار سرمایه، بورس همان بنگاه است و سمات همان ادارهٔ ثبتِ سند. در ادامه با هم می‌بینیم این «اداره» دقیقاً چه می‌کند و اگر روزی سودتان نرسید یا سهمی گم شد، باید سراغِ کجا بروید.

شرکت سپرده‌گذاری مرکزی چیست؟ به زبان ساده

هر سهم باید یک «دفترِ مالکیت» داشته باشد که بگوید این سهم مالِ کیست. قدیم‌ها این دفتر یک برگهٔ کاغذی بود که در کشو نگه می‌داشتند. امروز این دفتر یک پایگاه دادهٔ مرکزی است و نگه‌دارش شرکت سپرده‌گذاری مرکزی است.

پس وقتی در پرتفوی کارگزاری می‌بینید ۲٬۰۰۰ سهم از یک شرکت دارید، این عدد در اصل از دفترِ سمات می‌آید. پرتفوی یعنی فهرستِ همهٔ سهم‌هایی که دارید؛ مثلِ سبدِ دارایی‌تان.

یک نکته را خیلی‌ها نمی‌دانند و دانستنش خیال را راحت می‌کند. سهام شما با کد ملی و کد بورسیِ خودتان در سمات ثبت است، نه به نامِ کارگزاری. کارگزار فقط سفارشِ شما را به بازار می‌برد و «ناظرِ» آن سهم است. برای همین اگر کارگزاری را عوض کنید یا حتی کارگزاری تعطیل شود، سهم سرِ جایش می‌ماند. مثلِ این است که بنگاهِ محل بسته شود؛ سندِ خانهٔ شما که باطل نمی‌شود.

نامِ کامل و نهادِ ناظر

نامِ رسمی «شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه» است و «سمات» کوتاه‌شدهٔ همین نام است. در متن‌های انگلیسی به آن CSDI می‌گویند. سمات یک شرکت سهامی است که زیرِ نظرِ سازمان بورس و اوراق بهادار کار می‌کند. یعنی قاعده‌هایش را سازمان بورس تصویب می‌کند و بر کارش نظارت دارد.

از کجا آمد؟ تاریخچهٔ کوتاه

سمات از دلِ «قانون بازار اوراق بهادار» بیرون آمد که آذر ۱۳۸۴ تصویب شد. بند ۷ مادهٔ ۱ همین قانون شرکت سپرده‌گذاری مرکزی را تعریف می‌کند و شرکت دی‌ماهِ همان سال ثبت شد. پیش از آن، ثبت و تسویهٔ معامله‌ها کندتر بود و با کاغذ و برگهٔ سهم انجام می‌شد.

  • ۱۳۸۴: تصویبِ قانون بازار اوراق بهادار و ثبتِ شرکت سپرده‌گذاری مرکزی.
  • ۱۳۹۱: تشکیلِ صندوق تضمین تسویه، برای روزی که کارگزاری نتواند بدهی‌اش را بپردازد.
  • ۱۳۹۶: کوتاه‌شدنِ زمانِ تسویهٔ سهام از سه روزِ کاری به دو روز، و راه‌اندازیِ درگاهِ «کارا» برای کارهای کارگزاری‌ها با سمات.
  • اواخرِ دههٔ ۹۰: سجام برای احرازِ هویتِ یک‌بارهٔ همه، و درگاه ذینفعان (امروز «دارا») برای سهامداران.
  • از ۱۴۰۱: شرکت‌های ثبت‌شده موظف شدند سود نقدی را از راهِ سامانهٔ یکپارچهٔ توزیعِ سودِ سمات بپردازند.

پس سمات تازه‌وارد نیست. حدودِ بیست سال است که پشتِ صحنهٔ هر معامله ایستاده است.

وظایف شرکت سپرده‌گذاری مرکزی چیست؟

کارِ سمات را «امورِ پس از معامله» می‌نامند. یعنی هر کاری که بعد از انجامِ معامله لازم است تا خریدار واقعاً صاحبِ سهم شود و فروشنده واقعاً پولش را بگیرد. اگر بخواهیم ساده بشماریم، هشت کارِ اصلی دارد:

  1. ثبت مالکیت سهام: نگه‌داریِ الکترونیکیِ همهٔ سهام، حق تقدم، واحدهای صندوق و اوراق، هرکدام به نامِ صاحبش.
  2. تسویه و پایاپای: حساب‌کردنِ بدهی و طلبِ هر کارگزار در پایانِ روز، جابه‌جاکردنِ پول و انتقالِ سهم به کدِ خریدار.
  3. دادنِ کد: صدورِ کد بورسی برای هر سرمایه‌گذار و یک شناسه برای هر ورقهٔ بهادار.
  4. شناختنِ مشتری: ادارهٔ سجام، یعنی «سامانهٔ جامع اطلاعات مشتریان». یک بار هویتِ شما را تأیید می‌کند و همهٔ کارگزاری‌ها و صندوق‌ها از همان استفاده می‌کنند.
  5. کارهای مربوط به شرکت‌ها: پرداختِ سود نقدی، ثبتِ سهام جایزه و حق تقدم، و کمک به برگزاریِ مجمع‌های الکترونیکی.
  6. توثیق و توقیف: ثبتِ سهمی که وثیقهٔ وام شده، و اجرای حکمِ دادگاه برای توقیف یا انتقالِ سهم.
  7. انتقال بیرون از بورس: مثلِ انتقالِ سهامِ کسی که فوت کرده به وراث، یا تغییرِ کارگزار ناظر.
  8. پرداخت و گزارش: پرداختِ سود و اصلِ بسیاری از اوراق بدهی، و تهیهٔ گزارش برای شرکت‌ها، کارگزارها، سهامدارها و ناظر.

پس هر بار که پولی یا سهمی در حسابِ بورسی‌تان جابه‌جا می‌شود، به احتمالِ زیاد سمات پشتِ آن است.

تسویه و پایاپای در بورس چگونه انجام می‌شود؟

این دو کلمه ترسناک به نظر می‌رسند، ولی معنایشان ساده است. پایاپای یعنی حساب‌وکتاب: سمات همهٔ معامله‌های یک روز را جمع می‌زند و برای هر کارگزار حساب می‌کند در مجموع چقدر بدهکار یا طلبکار است. تسویه یعنی پرداختِ همان حساب: پول واقعاً جابه‌جا می‌شود و سهم واقعاً به کدِ خریدار می‌رود.

مثلِ صاحب‌مغازه‌ای که آخرِ شب دفترش را می‌بندد. اول حساب می‌کند امروز چقدر فروخته و چقدر خریده (پایاپای). فردا که بانک باز شد، فقط تفاوتش را واریز می‌کند (تسویه).

نمودار مسیر معامله از سفارش سرمایه‌گذار تا پایاپای و تسویه در سمات و زمان‌بندی T+2
بورس معامله را انجام می‌دهد و سمات آن را پایاپای، تسویه و ثبت می‌کند؛ تسویهٔ سهام دو روز کاری پس از معامله است.
  1. روزِ معامله (T): سفارشِ خرید و فروش در سامانهٔ معاملاتِ بورس یا فرابورس انجام می‌شود و خبرش به سمات می‌رسد.
  2. پایاپای: سمات معامله‌ها را با هم تطبیق می‌دهد و خالصِ بدهی یا طلبِ هر کارگزار را حساب می‌کند.
  3. تسویهٔ وجوه: در موعد، مبلغِ خالص از حسابِ کارگزارِ بدهکار برداشت و به حسابِ کارگزارِ طلبکار واریز می‌شود.
  4. انتقال مالکیت: سهم از کدِ فروشنده کم و به کدِ خریدار اضافه می‌شود و در دارا و پرتفوی کارگزاری پیدا می‌شود.

زمان تسویه: T+2 یعنی چه؟

حرفِ T یعنی روزِ معامله. عددِ کنارش می‌گوید چند روزِ کاری بعد کار تمام می‌شود. تا مهر ۱۴۰۵، تسویهٔ سهام و حق تقدم در بورس و فرابورس T+2 است؛ یعنی دو روزِ کاری بعد از معامله. بیشترِ اوراق بدهی و صندوق‌ها یک روزه (T+1) تسویه می‌شوند.

تا سال ۱۳۹۶ تسویهٔ سهام سه روز طول می‌کشید و سازمان بورس آن را یک روز کوتاه کرد. از پاییزِ ۱۴۰۴ هم حرفِ یک‌روزه‌شدنِ تسویهٔ سهام مطرح شده و سازمان بورس نظرِ فعالانِ بازار را پرسیده است. ولی تا امروز ابلاغِ اجرایی‌اش را ندیده‌ام. موعدِ دقیقِ هر نوع دارایی را کارگزاری‌تان اعلام می‌کند.

مثال عددی: پولِ فروشِ سهم کِی به حسابتان می‌رسد؟

خیلی‌ها از من می‌پرسند: «سهمم را فروختم؛ پس چرا پولم نیامد؟» بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنید ۲٬۰۰۰ سهم را هر کدام ۵٬۰۰۰ تومان می‌فروشید. ارزشِ معامله می‌شود ۱۰ میلیون تومان (ریالِ تابلو را به تومان تبدیل کرده‌ام).

از این مبلغ، کارمزدِ کارگزاری و مالیاتِ فروش کم می‌شود. فرض کنیم حدودِ ۹ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان خالص بماند. این عدد فقط مثال است؛ رقمِ واقعی را در برگهٔ معاملهٔ کارگزاری ببینید.

مثالِ فرضی: مسیرِ پولِ فروشِ سهم با تسویهٔ T+2
زمانچه اتفاقی می‌افتد؟شما چه می‌توانید بکنید؟
روزِ معامله (T)معامله انجام می‌شود و سهم از پرتفوی شما کم می‌شود.با همین پول، در همان کارگزاری سهمِ دیگری بخرید.
روزِ کاریِ بعد (T+1)حساب‌وکتاب انجام شده و پول «در انتظارِ تسویه» است.در بیشترِ کارگزاری‌ها می‌توانید درخواستِ برداشت ثبت کنید.
دو روزِ کاری بعد (T+2)پول میان کارگزاری‌ها تسویه می‌شود.کارگزار پول را به شبای ثبت‌شده‌تان در سجام می‌ریزد.

جدول نشان می‌دهد پولِ شما گم نشده؛ فقط در راه است. برای خریدِ دوباره در همان کارگزاری منتظر نمی‌مانید، ولی برای بردنش به بانک باید دو روزِ کاری صبر کنید.

حواسمان باشد که پنجشنبه، جمعه و تعطیلی‌ها روزِ کاری نیستند. کسی که چهارشنبه یا پیش از تعطیلاتِ نوروز سهم می‌فروشد تا اجاره یا قسط را بدهد، گاهی چند روز بیشتر از انتظارش منتظر می‌ماند. پس اگر پول را برای تاریخِ مشخصی لازم دارید، دست‌کم سه روزِ کاری زودتر بفروشید.

پایاپای با مثال: چرا کارگزار فقط «خالص» را می‌پردازد؟

فرض کنید مشتریانِ یک کارگزاری در یک روز ۱۰۰ میلیارد تومان سهم خریده‌اند و ۸۰ میلیارد تومان فروخته‌اند. لازم نیست برای هر معامله جدا پول جابه‌جا شود. کارگزاری فقط تفاوت را می‌پردازد: ۲۰ میلیارد تومان. (عددها مثال‌اند.)

این را از زندگیِ خودمان هم می‌شناسیم. اگر شما صد هزار تومان به همسایه بدهکار باشید و او هشتاد هزار تومان به شما، کسی دو بار پول جابه‌جا نمی‌کند؛ شما بیست هزار تومان می‌دهید و حساب صاف است. پس همین «خالص‌کردن» است که جابه‌جاییِ هزاران معاملهٔ روزانه را ممکن و ارزان می‌کند.

صندوق تضمین تسویه: اگر کارگزار پول ندهد چه؟

در بورس خریدار و فروشنده همدیگر را نمی‌شناسند. پس نباید نگران باشند که طرفِ مقابل خوش‌حساب است یا نه. برای همین سمات صندوق تضمین تسویه را دارد.

اگر کارگزاری در موعد پولِ تسویه را نپردازد، از منابعِ این صندوق و وثیقه‌های همان کارگزار استفاده می‌شود. این‌طوری معاملهٔ طرفِ دیگر معطل نمی‌ماند و بعد با کارگزارِ بدحساب تسویه‌حساب می‌شود. مثلِ ضامنی است که پای چک امضا کرده باشد.

سجام و دارا زیرمجموعهٔ کدام نهادند؟

جوابِ کوتاه: هر دو مالِ شرکت سپرده‌گذاری مرکزی‌اند.

سامانهٔ سجام درِ ورودِ همه به بازار سرمایه است. یک بار هویتتان را تأیید می‌کنید و شمارهٔ شبا، نشانی و تلفن را ثبت می‌کنید. بعد همهٔ کارگزاری‌ها و صندوق‌ها از همین اطلاعات استفاده می‌کنند و لازم نیست هر جا از نو مدرک بدهید.

درگاه دارا یا ذینفعان بازار سرمایه هم جایی است که همهٔ دارایی بورسی‌تان را، از هر کارگزاری که باشد، با کد ملی یک‌جا می‌بینید. مثلِ این است که به‌جای سرزدن به چند بانک، یک صورت‌حسابِ کامل از همهٔ حساب‌هایتان بگیرید.

اما همهٔ سامانه‌های بورسی مالِ سمات نیستند و همین، ریشهٔ خیلی از سردرگمی‌هاست. این جدول کمک می‌کند بدانید هر کار را از کدام درگاه پیگیری کنید:

نقشهٔ سامانه‌های سمات شامل سجام، دارا، توزیع سود و کارا در کنار سامانه‌هایی که مال نهادهای دیگرند
سجام و دارا مال سمات‌اند؛ کدال و سامانهٔ سهام عدالت به نهادهای دیگر تعلق دارند.
سامانه‌های پرکاربردِ بازار سرمایه و صاحبِ هرکدام (مهر ۱۴۰۵)
سامانهنشانیصاحببه چه کاری می‌آید؟
سجامsejam.irسماتثبت‌نام و احرازِ هویت، شبا و اطلاعاتِ تماس
دارا (ذینفعان)dara.csdiran.irسماتدیدنِ همهٔ سهام، سود، سهام عدالت، ثبتِ درخواست
سایتِ اصلیِ سماتcsdiran.irسماتاطلاعیه‌ها، فرم‌ها و معرفیِ خدمات
کارادرگاهِ داخلیِ کارگزارانسماتکارهای کارگزاری‌ها با سمات (برای مردم نیست)
کدالcodal.irسازمان بورسصورت‌های مالی، اطلاعیهٔ مجمع و زمانِ پرداختِ سود
سامانهٔ سهام عدالتsamanese.irسازمان خصوصی‌سازیسوابق و روشِ انتخابیِ سهام عدالت

پس یک قاعدهٔ ساده یادتان بماند: برای اینکه بدانید «دقیقاً چه دارم»، دارا معتبرترین جاست. برای اینکه بدانید «شرکت چه تصمیمی گرفته»، سایت کدال.

خدمات شرکت سپرده‌گذاری مرکزی برای سهامداران

بیشترِ ما هیچ‌وقت مستقیم با سمات کار نداریم. ولی تقریباً هر اتفاقِ مهمی در حسابِ بورسی از مسیرِ سمات می‌گذرد. این‌ها کارهایی است که به دردِ یک سرمایه‌گذارِ معمولی می‌خورد.

کد بورسی و ثبت‌نامِ اول

کد بورسی یعنی شناسهٔ شما در سمات؛ چیزی شبیهِ شمارهٔ حساب در بانک. معمولاً از سه حرفِ فارسی و چند رقم ساخته می‌شود. مسیرش سه قدم است:

  1. در سجام ثبت‌نام می‌کنید و هویتتان تأیید می‌شود.
  2. در یک کارگزاری ثبت‌نام می‌کنید.
  3. کارگزار درخواستِ کد را برای سمات می‌فرستد و کد صادر می‌شود.

اگر تازه شروع کرده‌اید، مراحلِ کامل را در صفحهٔ دریافت کد بورسی و راهنمای انتخاب کارگزاری بورس ببینید.

واریز سود سهام

تا چند سال پیش برای گرفتنِ سود باید با کارتِ ملی به شعبهٔ بانکی می‌رفتید که شرکت معرفی کرده بود. خیلی‌ها هم حوصله نمی‌کردند و سودشان سال‌ها می‌ماند. حالا شرکت‌های ثبت‌شده سود نقدی را از راهِ سامانهٔ توزیعِ سودِ سمات مستقیم به شبای ثبت‌شده در سجام می‌ریزند.

اگر سودی نیامده، اول زمانِ پرداخت را در کدال ببینید و بعد شبای سجام را چک کنید. جزئیاتش در راهنمای سود سهام و زمان واریز آن آمده است.

سهام عدالت

سهام عدالتِ کسانی که روشِ مستقیم را انتخاب کرده‌اند به نامِ خودشان در سمات ثبت است. شرکت‌ها سودِ این سبد را می‌پردازند و سمات آن را به شبای مشمولان واریز می‌کند. برای دیدنِ تعداد و ارزشِ سهم‌ها، بخشِ سهام عدالت در دارا کافی است. راهنمای کاملش در سهام عدالت ۱۴۰۵ است.

کارگزار ناظر و تغییرِ آن

هر سهمی که می‌خرید زیرِ نظرِ همان کارگزاری ثبت می‌شود که از آن خریده‌اید. اگر بخواهید آن را از کارگزاریِ دیگری بفروشید، باید کارگزار ناظر را تغییر دهید. این درخواست معمولاً در سامانهٔ کارگزاریِ جدید ثبت می‌شود و سمات آن را اعمال می‌کند.

سهم‌های فراموش‌شده‌ای که در پرتفوی کارگزاری نمی‌بینید، معمولاً در دارا پیدا می‌شوند. گاهی سهمی از سال‌ها پیش آنجا منتظرِ صاحبش مانده است.

توثیق سهام و وام

وقتی سهام را وثیقهٔ وام می‌گذارید، سمات آن را تا آخرِ قرارداد قفل می‌کند و دیگر نمی‌شود فروختش. بعد از تسویهٔ وام و آزادشدنِ وثیقه، سهم دوباره قابلِ فروش است. شرایط و مراحلش را در وثیقه‌گذاری سهام نوشته‌ام.

کدِ ممنوع از فروش

سمات برای جلوگیری از سوءاستفاده از کدهای بی‌صاحب، کدِ کسانی را که دو سال هیچ فروشی نداشته‌اند و دارایی‌شان بیش از ۵۰ میلیون تومان است «ممنوع از فروش» می‌کند. خرید آزاد است؛ فقط فروش بسته می‌شود.

نگران نباشید، سهم‌تان سرِ جایش است. برای باز کردنِ کد، از بخشِ درخواست‌های دارا درخواست ثبت کنید. معمولاً ظرفِ چند روز بررسی می‌شود.

انتقال سهام متوفی به وراث

انتقالِ سهامِ کسی که فوت کرده، از کارهای خودِ سمات است. معمولاً یکی از وراث که در سجام ثبت‌نام کرده، در دارا پرونده باز می‌کند و مدارکی مثلِ گواهیِ انحصارِ وراثت و گواهیِ مالیات بر ارث را بارگذاری می‌کند. سهام عدالتِ متوفیان مسیرِ جداگانه‌ای دارد.

چون فهرستِ مدارک گاهی عوض می‌شود، پیش از رفتن به هر اداره‌ای، فهرستِ روزآمد را در خودِ دارا ببینید. این کار یک رفت‌وآمدِ بی‌حاصل را از دوشتان برمی‌دارد.

مجامع و حق تقدم

وقتی شرکتی سرمایه‌اش را زیاد می‌کند، حق تقدم یا سهام جایزه را سمات به کدِ شما اضافه می‌کند. خریدِ حق تقدم (پذیره‌نویسی) و شرکت در بعضی مجمع‌ها هم از درگاه دارا ممکن است.

فرق سمات با سازمان بورس، بورس تهران و کارگزاری

این چهار نهاد اغلب با هم قاطی می‌شوند. ساده‌ترین راه این است که بپرسیم هرکدام در زندگیِ یک معامله چه نقشی دارد. اگر بازار سرمایه را یک بازارِ بزرگ فرض کنیم، جدولِ زیر نقشِ هرکدام را نشان می‌دهد:

نقشِ هر نهاد در بازار سرمایهٔ ایران
نهادنقشدر تشبیهِ بازارنمونهٔ کار
سازمان بورس و اوراق بهادارقانون‌گذار و ناظراتحادیه و بازرسیتصویبِ مقررات، صدورِ مجوز، رسیدگی به تخلف
بورس تهران و فرابورسبازارگاهخودِ راستهٔ بازارپذیرشِ شرکت‌ها، اجرای معامله، نظارت بر نمادها
شرکت سپرده‌گذاری مرکزی (سمات)ثبت و تسویهدفترِ ثبتِ سند و صندوقِ حسابثبتِ مالکیت، تسویهٔ وجوه، پرداختِ سود، سجام و دارا
کارگزاریواسطهٔ شما با بازاربنگاه یا فروشندهثبتِ سفارش، سامانهٔ معاملاتی، واریزِ پول به حسابِ شما

پس سمات نه قانون می‌گذارد و نه قیمت تعیین می‌کند. فقط نتیجهٔ معامله را درست و امن ثبت می‌کند. اگر فرقِ دو بازارگاهِ اصلی هم برایتان روشن نیست، مقالهٔ فرق بورس و فرابورس را بخوانید.

مشکل دارم؛ کجا پیگیری کنم؟ چک‌لیستِ سریع

بیشترِ وقتی که سهامداران پشتِ تلفن می‌گذرانند، به این خاطر است که مشکل را از نهادِ اشتباه می‌پرسند. پیش از هر تماس، این فهرست را مرور کنید:

  • سود واریز نشده: اول زمانِ پرداخت در کدال، بعد شبای سجام، بعد بخشِ سودِ دارا (ببینید سود «تعلق گرفته» یا «پرداخت شده»).
  • سهمی را در پرتفوی کارگزاری نمی‌بینم: دارا. احتمالاً کارگزارِ ناظرِ آن سهم، کارگزاریِ دیگری است.
  • پولِ فروش نیامده: کارگزاری. پیش از گذشتنِ دو روزِ کاری و تعطیلی‌ها نگران نباشید.
  • کدم ممنوع از فروش شده: علتش در دارا آمده؛ درخواستِ رفع را همان‌جا ثبت کنید.
  • شمارهٔ موبایل یا شبا عوض شده: ویرایش در سجام.
  • تصمیمِ مجمع یا افزایش سرمایه: کدال، نه سمات.
  • شکایت از کارگزار: اول خودِ کارگزاری، بعد سامانهٔ شکایاتِ سازمان بورس.

اگر باز هم جواب نگرفتید، مرکزِ تماسِ سمات با شمارهٔ ۱۵۶۹ پاسخ می‌دهد و در خودِ دارا هم پشتیبانیِ آنلاین هست. شماره را برای هر درخواست یادداشت کنید؛ کدِ پیگیری را هیچ‌وقت گم نکنید.

اشتباه‌های رایج دربارهٔ شرکت سپرده‌گذاری مرکزی

  • «اگر کارگزاری ورشکست شود، سهامم از بین می‌رود.» نه. سهام به نامِ شما در سمات ثبت است. پولِ نقدی که در حسابِ کارگزاری مانده حکمِ دیگری دارد، ولی خودِ سهم مالِ شماست.
  • «سمات قیمتِ سهم را تعیین می‌کند.» نه. قیمت در بازار و از کشمکشِ خریدار و فروشنده ساخته می‌شود. سمات فقط نتیجه را ثبت و تسویه می‌کند.
  • «samanese.ir مالِ سمات است.» نه. آن سامانه مالِ سازمان خصوصی‌سازی است. پرتفوی سهام عدالت را در دارا ببینید.
  • «پیامکِ سمات با لینکِ دریافتِ سود آمده.» این‌ها تقریباً همیشه کلاه‌برداری‌اند. گرفتنِ سود هزینه ندارد و هیچ‌کس، حتی به اسمِ سمات، رمز یا کدِ تأییدِ شما را نمی‌خواهد. نشانی را همیشه خودتان تایپ کنید.
  • «فروختم، پس پولم همان روز آزاد است.» برای خریدِ دوباره در همان کارگزاری بله. ولی برای برداشت باید تسویه انجام شود.

پس اگر فقط یک چیز از این بخش یادتان بماند، این باشد: هیچ پیامکی برای گرفتنِ سود، رمز نمی‌خواهد.

چرا شرکت سپرده‌گذاری مرکزی برای شما مهم است؟

من در بیش از بیست سال کار در بازار سرمایه دیده‌ام که بیشترِ گرفتاری‌های اداریِ سهامداران، از سودِ نرسیده تا سهمِ گم‌شده و ارثِ بلاتکلیف، با شناختِ درستِ سمات و دو سامانه‌اش حل می‌شود. کافی است بدانید کدام در را بزنید.

توصیهٔ من این است که همین امروز یک بار وارد دارا شوید. پرتفوی کامل و سودهای تعلق‌گرفته‌تان را ببینید و شبای سجام را چک کنید. این پنج دقیقه بعدها چند ساعت پیگیری را از دوشتان برمی‌دارد.

اگر تازه وارد بازار شده‌اید، راهنمای شروع سرمایه‌گذاری در بورس را بخوانید. اطلاعیه‌های رسمی هم روی سایتِ شرکت سپرده‌گذاری مرکزی منتشر می‌شود.

سوالات متداول

شرکت سپرده‌گذاری مرکزی چه کاری انجام می‌دهد؟

شرکت سپرده‌گذاری مرکزی یا سمات کارهای پس از معامله را انجام می‌دهد. مالکیتِ سهام و اوراق را به نامِ صاحبش ثبت می‌کند، پول را میان کارگزاری‌ها تسویه می‌کند، سود نقدی را به حسابِ سهامداران می‌ریزد و سامانه‌های سجام و دارا را اداره می‌کند.

سجام و دارا زیرمجموعهٔ کدام نهادند؟

هر دو مالِ شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه (سمات) هستند. سجام برای ثبت‌نام و احرازِ هویتِ یک‌باره است و دارا برای دیدنِ همهٔ دارایی بورسی، سود و سهام عدالت با کد ملی، از هر کارگزاری که باشد.

تسویهٔ وجوه در بورس چگونه انجام می‌شود؟

بعد از معامله، سمات در مرحلهٔ پایاپای خالصِ بدهی یا طلبِ هر کارگزار را حساب می‌کند. در موعدِ تسویه، که برای سهام دو روزِ کاری بعد از معامله است، پول میان حساب‌های کارگزاری‌ها جابه‌جا می‌شود و سهم به کدِ خریدار می‌رود.

سمات مخفف چیست؟

سمات کوتاه‌شدهٔ «شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه» است. این شرکت بعد از تصویبِ قانون بازار اوراق بهادار در سال ۱۳۸۴ تأسیس شد و زیرِ نظرِ سازمان بورس و اوراق بهادار کار می‌کند.

پولِ فروش سهام چند روز بعد به حساب می‌آید؟

تا مهر ۱۴۰۵ تسویهٔ سهام دو روزِ کاری بعد از معامله انجام می‌شود و کارگزار بعد از آن پول را به شبای ثبت‌شده در سجام می‌ریزد. تعطیلی‌ها روزِ کاری حساب نمی‌شوند، ولی با همان پول می‌توانید فوراً در همان کارگزاری خرید کنید.

اگر کارگزاری تعطیل شود، سهامم چه می‌شود؟

سهام به نامِ خودِ شما و با کد ملی در سمات ثبت است، نه به نامِ کارگزاری. پس با تعطیلیِ کارگزاری مالکیتِ سهم از بین نمی‌رود و می‌توانید با تغییرِ کارگزار ناظر آن را در کارگزاریِ دیگری بفروشید.

شماره تماس شرکت سپرده‌گذاری مرکزی چیست؟

مرکزِ تماسِ کشوریِ سمات با شمارهٔ ۱۵۶۹ و بدون پیش‌شماره پاسخ می‌دهد. پشتیبانیِ آنلاین و ثبتِ درخواست و شکایت هم از درگاه دارا ممکن است و برای هر درخواست یک کدِ پیگیری می‌دهد که باید نگه دارید.

فرق سمات با سازمان بورس چیست؟

سازمان بورس قانون‌گذار و ناظرِ بازار سرمایه است؛ مقررات را تصویب می‌کند و به تخلف‌ها رسیدگی می‌کند. سمات یک شرکتِ اجرایی زیرِ نظرِ همین سازمان است که ثبتِ مالکیت، تسویهٔ وجوه و پرداختِ سود را انجام می‌دهد.

چرا کد بورسی‌ام ممنوع از فروش شده است؟

معمولاً به این خاطر که دو سال هیچ فروشی نداشته‌اید و دارایی‌تان بیش از ۵۰ میلیون تومان است. در این حالت فقط فروش بسته می‌شود و سهم سرِ جایش است. با ثبتِ درخواست در درگاه دارا کد دوباره باز می‌شود.

ادامهٔ خواندن

بعدش چه بخوانم؟

دیدگاه‌ها

    اپلیکیشن حامد ثقفی · رایگان

    سهم‌هایتان را بی‌خیره‌شدن به تابلو دنبال کنید

    قیمت، حجم و ارزش معاملات و P/E هر سهم در اپ است؛ برای هر عدد هشدار بگذارید. ساعت باز و بسته شدن بازار هم با شمارش معکوس.

    اپ رایگان را نصب کنید:

    هشدار با ورود به حساب کار می‌کند.