پول جدید ایران؛ ریال جدید و قران چیست و حذف چهار صفر کی اجرا می‌شود؟

پول جدید ایران همان «ریال جدید» است. با قانونِ حذف چهار صفر، هر ریال جدید برابر ۱۰ هزار ریالِ امروز، یعنی هزار تومان، می‌شود و جزءِ کوچکش «قران» نام دارد. قانون از آذر ۱۴۰۴ اجرایی شده، ولی تا مهر ۱۴۰۵ اسکناسِ جدید پخش نشده و تاریخِ شروعِ دورهٔ گذار هم اعلام نشده است.

خیلی‌ها این روزها از من می‌پرسند: «یعنی پول‌هایمان باطل می‌شود؟ باید زود چیزی بخریم؟» جوابِ کوتاه این است: نه. در این متن با هم قدم‌به‌قدم می‌بینیم پولِ جدید چیست، هر ریالِ جدید چند تومان است، کی به دستمان می‌رسد و برای پس‌انداز، قسط و قراردادهایمان چه معنایی دارد.

پول جدید ایران چیست؟ به زبانِ خیلی ساده

فرض کنید قدِ شما ۱۶۵ سانتی‌متر است. اگر کسی بگوید «قدت ۱٫۶۵ متر است»، شما بلندتر یا کوتاه‌تر نشده‌اید. فقط واحدِ اندازه‌گیری عوض شده است. پولِ جدیدِ ایران هم دقیقاً همین است.

امروز روی اسکناس‌ها و قبض‌ها عددهای خیلی بزرگ می‌بینیم. یک نانِ ساده چند ده هزار تومان است و حقوقِ ماهانه چند صد میلیون ریال. این‌همه صفر هم خواندن را سخت کرده و هم اشتباه را زیاد. برای همین قرار شده چهار صفر از پولِ ملی برداشته شود. اسمِ پول همان «ریال» می‌ماند، ولی هر ریالِ جدید ۱۰ هزار ریالِ امروز است.

یعنی چیزی که امروز ۱۰۰ هزار ریال (۱۰ هزار تومان) است، بعد از اجرای قانون روی برچسب می‌شود «۱۰ ریال». نان همان نان است و پولِ شما همان پول. پس پولِ جدید یعنی همان پولِ قبلی، با چهار صفرِ کمتر.

واحد پول جدید ایران چه نام دارد؟ ریال و قران

اسمِ واحدِ پولِ جدید «ریال» است، نه تومان. جزءِ کوچک‌ترش هم «قران» است. هر ریالِ جدید ۱۰۰ قران است؛ مثلِ دلار و سنت. این نام‌ها در متنِ همان قانونی آمده که بند «الف» مادهٔ ۵۸ قانونِ بانک مرکزی را اصلاح کرد.

شاید یادتان باشد که چند سال پیش حرف از «تومانِ رسمی» بود. در سال ۱۳۹۸ لایحه‌ای به مجلس رفت که واحدِ پول را «تومان» می‌کرد و برای جزءِ آن نام‌هایی مثلِ «پارسه» و «قران» مطرح شد. آن طرح به نتیجه نرسید. نسخه‌ای که در ۱۴۰۴ قانون شد، ریال را نگه داشت. پس اگر کسی گفت «پولِ جدید اسمش تومان است»، درست نیست.

قران هم اسمِ تازه‌ای نیست. در دورهٔ قاجار سکه‌ای به همین نام رایج بود و تا سال ۱۳۰۸ که ریال رسمی شد، پولِ مردم بود. ماجرای این نام‌ها و اینکه چرا هنوز با تومان حساب می‌کنیم را در راهنمای ریال یا تومان و تبدیلِ ریال به تومان مفصل نوشته‌ام.

این جدول نام‌های قدیم و جدید را کنارِ هم می‌گذارد:

واحدهای پول ایران؛ امروز و بعد از حذف چهار صفر

نام	جایگاه	برابر با
ریالِ فعلی	واحدِ رسمیِ امروز	یک ریال
تومان	واحدِ غیررسمیِ بازار	۱۰ ریالِ فعلی
قران	جزءِ ریالِ جدید	۱۰۰ ریالِ فعلی (۱۰ تومان)
ریالِ جدید	واحدِ رسمیِ آینده	۱۰٬۰۰۰ ریالِ فعلی (۱٬۰۰۰ تومان)

پس سه چیز را به خاطر بسپارید: اسم ریال می‌ماند، قران برمی‌گردد و تومان هم‌چنان رسمی نیست.

هر ریال جدید چند تومان است؟ تبدیل با یک حسابِ ساده

هر ریالِ جدید دقیقاً هزار تومانِ امروز است. یعنی برای تبدیل، سه قاعدهٔ ساده کافی است:

1. از تومان به ریالِ جدید: عدد را بر هزار تقسیم کنید. ۲۵۰ هزار تومان می‌شود ۲۵۰ ریالِ جدید.
2. از ریالِ فعلی به ریالِ جدید: چهار صفر بردارید. ۵ میلیون ریال می‌شود ۵۰۰ ریالِ جدید.
3. از تومان به قران: عدد را بر ۱۰ تقسیم کنید. ۵۰۰ تومان می‌شود ۵۰ قران، یعنی نیم ریالِ جدید.

بیایید با چند مثالِ آشنا حساب کنیم. عددها فقط مثال‌اند و قیمتِ روز نیستند:

چند مثالِ روزمره؛ تومان و ریالِ جدید (عددها فرضی‌اند)

چیزی که می‌خریم یا می‌گیریم	به تومانِ امروز	به ریالِ جدید
یک نان	۱۰٬۰۰۰ تومان	۱۰ ریال
کرایهٔ تاکسی	۵۰٬۰۰۰ تومان	۵۰ ریال
اجارهٔ ماهانه	۲۰ میلیون تومان	۲۰ هزار ریال
یک سکهٔ تمام (مثال)	۱۰۰ میلیون تومان	۱۰۰ هزار ریال
یک آپارتمانِ کوچک	۵ میلیارد تومان	۵ میلیون ریال

می‌بینید که عددها کوتاه و خوانا شده‌اند، ولی نسبتِ همه چیز به هم همان است. اگر امروز با حقوقتان ۵ سکه می‌توانید بخرید، فردای حذفِ صفر هم همان ۵ سکه را می‌خرید. قیمتِ واقعیِ امروز را هم همیشه از صفحهٔ قیمت سکه امروز یا قیمت طلا امروز ببینید.

یک ترفندِ ذهنی هم بگویم: «یه تومن»ی که در کوچه‌بازار یعنی یک میلیون تومان، با پولِ جدید می‌شود هزار ریال. پس هر جا شنیدید «هزار ریالِ جدید»، در ذهنتان بگویید «یه تومن».

حذف چهار صفر از پول ملی کی اجرا می‌شود؟

قانون تصویب و ابلاغ شده، ولی تبدیلِ واقعیِ پول در جیبِ مردم هنوز شروع نشده است. مسیر تا امروز این بوده:

1. مهر ۱۴۰۴: مجلس لایحهٔ حذف چهار صفر را با ۱۴۴ رأیِ موافق و ۱۰۸ رأیِ مخالف تصویب کرد.
2. آبان ۱۴۰۴: مجلس ایرادِ شورای نگهبان را برطرف کرد و شورای نگهبان قانون را تأیید کرد.
3. آذر ۱۴۰۴: رئیس‌جمهور قانون را به بانک مرکزی ابلاغ کرد و طبقِ گزارش‌های رسمی از ۱۶ آذر لازم‌الاجرا شد.
4. دی ۱۴۰۴: دولت لایحهٔ بودجهٔ ۱۴۰۵ را با ارقامِ ریالِ جدید به مجلس داد. یعنی دست‌کم در بودجه، حساب‌وکتابِ بی‌صفر شروع شده است.
5. اواخرِ بهمن ۱۴۰۴: هیئت عالی بانک مرکزی پیش‌نویسِ آیین‌نامهٔ اجرایی را تصویب کرد و برای تصویبِ نهایی به هیئت وزیران فرستاد.

طبقِ قانون، بانک مرکزی حداکثر دو سال از لازم‌الاجرا شدن فرصت دارد تا مقدمات را آماده کند: طراحیِ اسکناس و سکهٔ جدید، به‌روزکردنِ سامانه‌های بانکی و کارت‌خوان‌ها، و آموزشِ مردم. بعد «دورهٔ گذار» شروع می‌شود که حداکثر سه سال طول می‌کشد.

اگر هر دو مهلت کامل استفاده شوند، اسکناس‌های امروزی تا حدودِ سال ۱۴۰۹ می‌توانند معتبر بمانند. این یک برآورد از سقفِ قانون است، نه تاریخِ اعلام‌شده. طبقِ پیش‌نویسِ آیین‌نامه، شروعِ دورهٔ گذار باید دست‌کم چهار ماه زودتر به‌طورِ عمومی اعلام شود. پس هیچ‌کس یک‌شبه با پولِ باطل‌شده بیدار نمی‌شود.

دورهٔ گذار یعنی چه و در آن چه چیزی می‌بینیم؟

دورهٔ گذار یعنی مدتی که پولِ قدیم و پولِ جدید هم‌زمان معتبرند. مثلِ وقتی که یک خیابان اسمِ تازه می‌گیرد؛ تا مدتی هر دو اسم روی تابلو هست تا همه عادت کنند.

در این دوره احتمالاً این‌ها را می‌بینید:

• برچسبِ دوگانه: قیمتِ کالاها هم با ریالِ فعلی و هم با ریالِ جدید نوشته می‌شود. طبقِ پیش‌نویسِ آیین‌نامه، این کار از چند ماه پیش از شروعِ دورهٔ گذار آغاز می‌شود و دست‌کم تا پایانِ سالِ اولِ آن ادامه دارد.
• دو جور اسکناس در کیف: اسکناسِ قدیم و جدید را هر دو می‌توانید خرج کنید. لازم نیست برای عوض کردنشان صف بایستید.
• پیامک و اپِ بانک: موجودیِ حساب به ریالِ جدید نشان داده می‌شود. این یعنی عدد کوچک‌تر، نه پولِ کمتر.
• جمع‌آوریِ تدریجی: اسکناس‌های قدیمی که به بانک برمی‌گردند، کم‌کم از چرخه بیرون می‌روند.

در بعضی اسکناس‌ها و ایران‌چک‌های سال‌های اخیر هم صفرهای آخر کم‌رنگ‌تر چاپ شده‌اند. این کار برای این بوده که چشمِ مردم کم‌کم به عددِ بی‌صفر عادت کند. پس اگر روی اسکناسی صفرها را کم‌رنگ دیدید، تقلبی نیست.

بعد از پایانِ دورهٔ گذار، همهٔ تعهدات، یعنی بدهی، طلب، چک و قسط، فقط با ریالِ جدید و قران پرداخت می‌شود. تبدیل هم با همان نسبتِ ثابت است: هر ۱۰ هزار ریال، یک ریالِ جدید. پس قسطی که امروز ۵ میلیون تومان است، فردا ۵ هزار ریالِ جدید است؛ نه یک قران بیشتر، نه یک قران کمتر.

حذف صفر چه اثری بر قیمت‌ها و تورم دارد؟

جوابِ کوتاه: حذفِ صفر به‌تنهایی نه قیمت‌ها را پایین می‌آورد و نه تورم را درمان می‌کند. فقط شکلِ عددها را عوض می‌کند.

بگذارید با یک تشبیه بگویم. تورم مثلِ این است که کسی هر سال کمی آب توی لیوانِ شیرِ شما بریزد. لیوان پرتر به نظر می‌رسد، ولی شیرش رقیق‌تر شده است. حالا اگر لیوان را عوض کنیم و یک لیوانِ کوچک‌تر بیاوریم، آیا شیر غلیظ‌تر می‌شود؟ نه. حذفِ صفر همان عوض کردنِ لیوان است. تا وقتی کسی آب توی شیر می‌ریزد، یعنی تا وقتی پول بی‌حساب چاپ می‌شود، صفرها دوباره برمی‌گردند.

یک زنجیرهٔ ساده: نقدینگی زیاد می‌شود؛ پولِ بیشتری دنبالِ همان مقدار کالا می‌دود؛ قیمت‌ها بالا می‌روند؛ عددها بزرگ می‌شوند. حذفِ صفر فقط حلقهٔ آخر را پاک می‌کند، نه حلقهٔ اول را. برای همین بسیاری از اقتصاددانان این کار را بیشتر یک اصلاحِ ظاهری و حسابداری می‌دانند. مسئولانِ بانک مرکزی هم گفته‌اند حذفِ صفر فقط تغییرِ مقیاسِ پول است و به‌خودیِ‌خود اثرِ تورمی ندارد.

نگرانیِ واقعی: گرد کردنِ قیمت رو به بالا

با این حال یک خطرِ کوچک ولی واقعی هست. وقتی قیمتِ چیزی ۱۲٬۳۰۰ تومان است، با پولِ جدید می‌شود ۱۲ ریال و ۳۰ قران. فروشنده ممکن است بگوید «حساب کن ۱۳ ریال». این گرد کردنِ رو به بالا در خریدهای کوچک و پرتکرار، مثلِ نان و کرایه، جمع می‌شود.

سلاحِ شما در برابرش همان برچسبِ دوگانه است. هر وقت قیمتِ جدید را دیدید، یک لحظه در ذهن بر هزار ضرب کنید و با قیمتِ قدیم مقایسه کنید. اگر نمی‌خواند، بپرسید. پس حذفِ صفر پولتان را کم نمی‌کند، ولی بی‌حواسی ممکن است کمی کم کند.

تجربهٔ کشورهای دیگر در حذفِ صفر از پولِ ملی

ایران اولین کشوری نیست که صفر حذف می‌کند. نگاه به دیگران یک درسِ روشن دارد: حذفِ صفر وقتی جواب داده که پیش یا هم‌زمان با آن تورم مهار شده است.

چند نمونه از حذفِ صفر در دنیا و نتیجه‌اش

کشور	چه کرد	نتیجه
ترکیه	سالِ ۲۰۰۵ شش صفر حذف کرد و «لیرِ جدید» آمد.	چون پیش از آن تورم را پایین آورده بود، موفق بود؛ چند سال بعد کلمهٔ «جدید» هم برداشته شد.
رومانی	سالِ ۲۰۰۵ چهار صفر از «لئو» حذف کرد.	همراهِ اصلاحاتِ اقتصادی بود و پولِ جدید جا افتاد.
زیمبابوه	در چند سال پشتِ سرِ هم، چند بار و هر بار صفرهای بیشتری حذف کرد.	تورم مهار نشد، صفرها برگشتند و پولِ ملی عملاً کنار گذاشته شد.
ونزوئلا	از ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۱ سه بار صفر حذف کرد (روی‌هم ۱۴ صفر).	با ادامهٔ تورمِ شدید، هر بار صفرها دوباره برگشتند.

پس نتیجه‌گیری ساده است: حذفِ صفر مثلِ رنگ کردنِ دیوارِ نم‌کشیده است. اگر لوله را تعمیر کرده باشید، دیوار تمیز می‌ماند. اگر نه، لک‌ها دوباره بیرون می‌زنند.

پول جدید برای پس‌انداز، قسط و قراردادهای ما چه معنایی دارد؟

این بخش مهم‌ترین بخش برای زندگیِ روزمره است. بیایید یکی‌یکی ببینیم:

• موجودیِ بانک: خودبه‌خود با همان نسبت تبدیل می‌شود. ۱۰۰ میلیون تومان سپرده می‌شود ۱۰۰ هزار ریالِ جدید. سودِ سپرده هم همان درصد است، چون درصد با حذفِ صفر عوض نمی‌شود. برای حسابِ سودتان می‌توانید از ماشین‌حسابِ سودِ بانکی کمک بگیرید.
• وام و قسط: بدهی هم دقیقاً به همان نسبت کوچک می‌شود. حذفِ صفر نه بدهی را می‌بخشد، نه اضافه می‌کند.
• چک و سفته: چک‌هایی که امروز به ریال نوشته‌اید، بعداً با همان نسبتِ ثابت تبدیل و پرداخت می‌شوند.
• قراردادِ اجاره و خرید: واحدِ پول را همیشه صریح بنویسید: «مبلغ … ریال، معادلِ … تومان». در دورهٔ گذار، اگر مبلغ را به ریالِ جدید می‌نویسید، کلمهٔ «جدید» را هم بنویسید تا ده‌هزار برابر اختلاف پیش نیاید.
• طلا، سکه، دلار و سهام: ارزشِ واقعیِ این دارایی‌ها با حذفِ صفر عوض نمی‌شود. فقط قیمتشان با عددِ کوچک‌تر نوشته می‌شود. قیمتِ روز را از صفحهٔ قیمت دلار امروز ببینید، نه از شایعه.
• حقوق و مستمری: حقوق هم به همان نسبت کوچک می‌شود. در لایحهٔ بودجهٔ ۱۴۰۵ مثلاً سقفِ معافیتِ مالیاتیِ حقوقِ ماهانهٔ کارکنانِ دولت ۴۰ میلیون تومان، یعنی ۴۰ هزار ریالِ جدید، آمده بود.

پس نه نیاز است عجله کنید، نه پولتان را از بانک بیرون بکشید. پول در حسابِ بانکی خودش تبدیل می‌شود و اسکناس‌های قدیمی هم تا پایانِ دورهٔ گذار معتبرند.

اشتباه‌های رایج و کلاهبرداری‌هایی که باید حواسمان باشد

هر تغییرِ بزرگ، فرصتی هم برای سوءاستفاده می‌سازد. این‌ها را از حالا به خاطر بسپارید:

1. «پول‌هایتان باطل می‌شود، زود بخرید!» این جمله را از هر فروشنده‌ای شنیدید، شک کنید. هیچ اسکناسی یک‌شبه باطل نمی‌شود و شروعِ دورهٔ گذار ماه‌ها زودتر اعلام می‌شود. تصمیمِ خرید را با دلیلِ اقتصادی بگیرید، نه با ترس.
2. قاطی کردنِ ریالِ جدید با تومان. «۲۵۰ ریالِ جدید» یعنی ۲۵۰ هزار تومانِ امروز، نه ۲۵ تومان. در ماه‌های اولِ دورهٔ گذار، این خطا کم نخواهد بود.
3. صفرِ اضافه در کارت‌به‌کارت. در دورهٔ گذار شاید بعضی اپ‌ها ریالِ قدیم بخواهند و بعضی ریالِ جدید. پیش از تأیید، مبلغی را که با حروف نوشته شده بخوانید.
4. کسی که برای «تعویضِ پول» کارمزد می‌خواهد. تبدیلِ موجودیِ بانکی خودکار است. به پیامک یا تماسی که برای تبدیلِ پول رمز یا اطلاعاتِ کارت می‌خواهد جواب ندهید.
5. پذیرفتنِ گرد کردنِ بی‌جا. قران برای همین ساخته شده که خرده‌حساب گم نشود. اگر بقیهٔ پولتان قران دارد، حقِ شماست.

پول جدید و ریال دیجیتال یکی‌اند؟

نه. ریال دیجیتال نسخهٔ الکترونیکیِ همان پولِ ملی است که بانک مرکزی منتشر می‌کند، و ربطی به حذفِ صفر ندارد. وقتی حذفِ صفر اجرا شود، ریالِ دیجیتال هم مثلِ هر شکلِ دیگرِ پول با ریالِ جدید شمرده می‌شود.

اگر کنجکاوید که اصلاً یک کاغذ چرا ارزش دارد و چرا پشتوانهٔ طلا ندارد، متنِ ارز فیات چیست و پول چیست و چطور کار می‌کند پایهٔ خوبی است. وقتی بفهمیم ارزشِ پول از کجا می‌آید، روشن می‌شود چرا عوض کردنِ تعدادِ صفرها ارزشش را عوض نمی‌کند.

سوالات متداول

جمع‌بندی

پول جدید ایران همان ریال است، با چهار صفرِ کمتر: هر ریالِ جدید هزار تومانِ امروز و هر قران ۱۰ تومان. قانون تصویب و ابلاغ شده، ولی تا مهر ۱۴۰۵ اسکناسِ جدید و تاریخِ شروعِ دورهٔ گذار اعلام نشده است. این تغییر نه پولتان را کم می‌کند، نه زیاد؛ ریشهٔ صفرهای زیاد تورم است و تا تورم مهار نشود، عددها دوباره بزرگ می‌شوند.

پس از امروز فقط یک عادت را تمرین کنید: هر قیمتِ تومانی را در ذهن بر هزار تقسیم کنید. وقتی برچسب‌های دوگانه آمدند، همین عادت جلوی گرد کردنِ بی‌جا و اشتباهِ کارت‌به‌کارت را می‌گیرد. و اگر کسی با «پول‌هایتان باطل می‌شود» عجله‌تان انداخت، با خیالِ راحت بگویید: نه، می‌دانم چطور کار می‌کند.