سهام عدالت متوفیان ۱۴۰۵: مبلغ، استعلام و انتقال به وراث
فهرست مطالب۱۳ بخش
- سهام عدالت متوفیان در یک نگاه
- مبلغ سهام عدالت فوت‌شدگان چقدر است؟
- مثال عددی: سهمِ هر وارث چقدر میشود؟
- تاریخ فوت همه‌چیز را عوض میکند: پیش یا پس از ۱ مرداد ۱۳۹۹
- سهام عدالت متوفیان بعد از سال ۹۹ چرا هنوز منتقل نمیشود؟
- گام صفر: گواهی انحصار وراثت را از کجا بگیریم؟
- استعلام سهام عدالت متوفیان با کد ملی
- سامانهٔ ذینفعان سهام عدالت متوفیان و فرقش با میز خدمت
- ورود به سایت ذینفعان بازار سرمایه برای متوفیان
- مراحل انتقال سهام عدالت متوفی به وراث
- مدارک لازم برای انتقال سهام عدالت متوفی
- انتقال سهام عدالت متوفی به وراث غیرحضوری ممکن است؟
- وکالت وراث و وارث صغیر
- دفاتر پیشخوان دولت و سهام عدالت متوفیان
- ثبتنام سهام عدالت متوفیان: سامانهٔ تازه‌ای هست؟
- بعد از انتقال: سهمِ ارثی کجا می‌نشیند و میشود فروختش؟
- مالیات بر ارث سهام عدالت چقدر است؟
- شش اشتباهی که کارِ وراث را عقب می‌اندازد
- چک‌لیست وراث
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
خیلی‌ها بعد از فوتِ پدر یا مادرشان می‌پرسند: «سهام عدالتش چه میشود؟ از بین رفت؟» نه، از بین نمیرود. مبلغ سهام عدالت فوت‌شدگان عددِ ثابتی ندارد؛ برابر است با ارزشِ امروزِ همان سبدی که متوفی داشت، به‌اضافهٔ سودهایی که به او نرسیده بود. این پول طبقِ انحصار وراثت میانِ وراث تقسیم میشود. انتقالش رایگان است.
فقط یک شرطِ مهم دارد: تا ۱۷ مهر ۱۴۰۵ این مسیر فقط برای کسانی باز است که پیش از ۱ مرداد ۱۳۹۹ فوت کرده‌اند. در این راهنما با هم قدم‌به‌قدم می‌رویم: مبلغ را چطور حساب کنیم، سهمِ هر وارث چقدر است، کجا استعلام بگیریم، چه مدارکی ببریم و مالیات چه میشود. اگر دربارهٔ ارزش و سود و فروشِ سهام عدالت به‌طورِ کلی سؤال دارید، راهنمای کامل سهام عدالت ۱۴۰۵ را ببینید.
سهام عدالت متوفیان در یک نگاه
اگر وقت ندارید همهٔ متن را بخوانید، جوابِ کوتاهِ پرسش‌های اصلی در این جدول است (وضعیت تا ۱۷ مهر ۱۴۰۵):
| پرسش | جواب کوتاه |
|---|---|
| با فوت، سهام عدالت از بین می‌رود؟ | نه؛ سهم و سودهای عقب‌افتاده جزوِ ارث‌اند |
| خودبهخود به وراث میرسد؟ | نه؛ باید پرونده تشکیل شود |
| فوت پیش از ۱ مرداد ۱۳۹۹ | مسیر باز است و مالیات بر ارث ندارد |
| فوت از ۱ مرداد ۱۳۹۹ به بعد | هنوز باز نشده؛ منتظرِ سامانهٔ مالیات بر ارث |
| هزینه | رایگان؛ هیچ دفتر یا شخصی نباید پول بگیرد |
| شرطِ اصلی | گواهی انحصار وراثت و ثبت‌نامِ وراث در سجام |
| جای استعلام | درگاه ذینفعان بازار سرمایه، بخش «امور سهام عدالت متوفی» |
| فروشِ سهمِ ارثی | مثلِ بقیهٔ سهام عدالت، فعلاً بسته است |
پس دو چیز همه‌چیز را تعیین میکند: تاریخِ فوت و کامل‌بودنِ مدارک. بقیهٔ متن همین دو را باز میکند.
مبلغ سهام عدالت فوت‌شدگان چقدر است؟
جوابِ کوتاه: همان‌قدر که اگر صاحبش زنده بود می‌ارزید. سهام عدالتِ متوفی با سهام عدالتِ یک آدمِ زنده هیچ فرقی ندارد. همان سهم‌ها از همان شرکت‌هاست و ارزشش هم هر روز با قیمتِ سهم‌ها در بورس بالا و پایین می‌رود.
برای همین در خبرها عددی جداگانه به اسمِ «سهام عدالت متوفیان» نمی‌بینید. مبلغی که آخرِ کار به وراث میرسد دو تکه دارد:
- ارزشِ سبدِ سهام: بیشترِ مردم برگه‌ای داشتند که به عددِ اولیه‌اش معروف است، یعنی ۴۹۰ یا ۵۳۲ هزار تومان. ارزشِ امروزِ این برگه‌ها چند برابرِ آن عدد است و با بازار عوض میشود. حالِ کلیِ بازار را در صفحهٔ شاخص کل بورس امروز می‌توانید ببینید.
- سودهای عقب‌افتاده: سودِ سهام عدالتِ متوفی، تا وقتی وراث تکلیفشان روشن نشده، به هیچ حسابی واریز نمیشود و کنار میماند. مثلِ قلکی که کسی سراغش نرفته. بعد از تقسیم، سودِ همهٔ این سال‌ها یکجا به سهمِ هر وارث اضافه میشود. سودِ هر سال همان سود نقدی (DPS) شرکت‌های داخلِ سبد است.
یک نکته را هم بدانید. عددی که خبرگزاری‌ها هر روز برای «ارزشِ سهام عدالتِ ۵۳۲ هزار تومانی» می‌نویسند تقریبی است. ارزشِ دقیقِ سبدِ متوفی بعد از تشکیلِ پرونده، در گزارشِ دارایی‌اش دیده میشود.
مثال عددی: سهمِ هر وارث چقدر میشود؟
بیایید با یک مثالِ ساده با هم حساب کنیم. عددها فرضی‌اند و فقط روش را نشان می‌دهند.
فرض کنیم آقایی فوت کرده که سبدِ سهام عدالتش ۲۰ میلیون تومان می‌ارزد. ۴ میلیون تومان هم سودِ نگرفته دارد. پس روی هم ۲۴ میلیون تومان. وراثش همسر، دو پسر و یک دختر هستند. پدر و مادرش زنده نیستند و وصیتی هم نکرده است.
تقسیم طبقِ قانونِ مدنی است، یعنی همان سهم‌هایی که در گواهی انحصار وراثت می‌آید. نتیجه را در این جدول می‌بینید:
| وارث | سهمالارث | درصد | مبلغ (تومان) |
|---|---|---|---|
| همسر | یک‌هشتمِ کل | ۱۲٫۵٪ | ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| پسر اول | دو سهم از پنج سهمِ باقی‌مانده | ۳۵٪ | ۸٬۴۰۰٬۰۰۰ |
| پسر دوم | دو سهم از پنج سهمِ باقی‌مانده | ۳۵٪ | ۸٬۴۰۰٬۰۰۰ |
| دختر | یک سهم از پنج سهمِ باقی‌مانده | ۱۷٫۵٪ | ۴٬۲۰۰٬۰۰۰ |
| جمع | - | ۱۰۰٪ | ۲۴٬۰۰۰٬۰۰۰ |
حساب را قدم‌به‌قدم ببینیم:
- سهمِ همسر: وقتی متوفی فرزند دارد، سهمِ همسرش یک‌هشتم است. ۲۴ تقسیم بر ۸ میشود ۳ میلیون تومان. اگر متوفی خانم باشد و فرزند داشته باشد، سهمِ شوهر یک‌چهارم است.
- باقی‌مانده: ۲۱ میلیون تومان برای فرزندان میماند. هر پسر دو سهم می‌برد و هر دختر یک سهم. پس روی هم ۵ سهم داریم و هر سهم ۴٫۲ میلیون تومان است.
- سهمِ هر فرزند: هر پسر ۸٫۴ میلیون و دختر ۴٫۲ میلیون تومان.
در عمل، شرکت سپرده‌گذاری مرکزی (سمات) پول تقسیم نمی‌کند؛ تعدادِ سهم را تقسیم میکند. سهمِ هر شرکت به همین نسبت میانِ وراث پخش میشود و ممکن است چند سهم به‌خاطرِ گرد کردن جابه‌جا شود. اگر پدر یا مادرِ متوفی زنده باشند، هر کدام یک‌ششم می‌برند و همهٔ عددها عوض میشود. پس عددِ قطعی را گواهی انحصار وراثت تعیین میکند، نه جدول‌های اینترنتی.
تاریخ فوت همه‌چیز را عوض میکند: پیش یا پس از ۱ مرداد ۱۳۹۹
اولین سؤالی که وراث باید جوابش را بدانند این است: «کِی فوت کرده؟» دلیلش مالیات است. طبقِ مصوبهٔ شورای عالی بورس، کسانی که پیش از ۱ مرداد ۱۳۹۹ فوت کرده‌اند مالیات بر ارث نداشتند. ولی برای فوتهای بعد از آن، مالیات باید پرداخت شود. همین یک تاریخ، دو راهِ کاملاً جدا ساخته است.
این جدول دو راه را کنارِ هم گذاشته است:
| موضوع | فوت پیش از ۱ مرداد ۱۳۹۹ | فوت از ۱ مرداد ۱۳۹۹ به بعد |
|---|---|---|
| وضعیتِ انتقال | باز است؛ با استعلامِ نوبت و تشکیلِ پرونده | هنوز باز نشده (تا ۱۷ مهر ۱۴۰۵) |
| مالیات بر ارث | ندارد | دارد |
| گرهِ اصلی | کامل‌نبودنِ مدارک یا سجامی‌نبودنِ وراث | سامانهٔ برخطِ مالیات بر ارث میانِ سازمان امور مالیاتی و سمات |
| روشِ سهامداریِ متوفی | معمولاً غیرمستقیم، چون پیش از آزادسازی فوت کرده | هر دو روش ممکن است |
| کارِ امروزِ وراث | استعلامِ نوبت و تشکیلِ پرونده | آماده کردنِ انحصار وراثت و سجام، و پیگیریِ اطلاعیه‌ها |
پس اگر عزیزتان پیش از مرداد ۹۹ فوت کرده، راه باز است و می‌توانید همین حالا شروع کنید. اگر بعد از آن بوده، کارِ شما فعلاً آماده‌شدن است.
سهام عدالت متوفیان بعد از سال ۹۹ چرا هنوز منتقل نمیشود؟
گرهِ این گروه سال‌هاست باز نشده. ماجرا ساده است: سمات تا مالیات را حساب و وصول نکند، اجازه ندارد سهم را به نامِ وراث بزند. برای این کار باید سامانهٔ سازمان امور مالیاتی به سامانهٔ سمات وصل شود.
طبقِ گزارش‌ها، دی ۱۴۰۳ یک وب‌سرویس برای همین کار به سمات داده شد، ولی ایراد داشت و قرار شد اصلاح شود. گزارش‌های شهریور و مهر ۱۴۰۵ هم می‌گویند زیرساختِ این گروه هنوز در حالِ آماده شدن است و تاریخی اعلام نشده. پس هر تیتری مثلِ «انتقالِ سهام متوفیانِ بعد از ۹۹ آغاز شد» را تا وقتی سمات خودش اطلاعیه نداده، باور نکنید.
یک خبرِ دیگر هم ممکن است گیج‌تان کند. سمات در شهریور ۱۴۰۵ از خدمتِ الکترونیکیِ تازه‌ای برای تقسیمِ سایر اوراقِ بهادارِ متوفیان خبر داد. این خدمت برای سهامِ عادیِ بورسی است، نه سهام عدالت. پس این دو را با هم یکی نگیرید.
گام صفر: گواهی انحصار وراثت را از کجا بگیریم؟
بدونِ گواهی انحصار وراثت هیچ تقسیمی انجام نمیشود. این گواهی می‌گوید وراثِ قانونی چه کسانی‌اند و سهمِ هر کدام چقدر است. چیزی که بیشترِ راهنماهای قدیمی نمی‌گویند این است که مرجعِ صدورش عوض شده:
- از ۳ مرداد ۱۴۰۴ به حکمِ قانونِ برنامهٔ هفتم، صدورِ گواهی انحصار وراثت از دادگاه و شورای حل اختلاف به سازمان ثبت احوال رفته است.
- فوت‌هایی که بعد از این تاریخ ثبت شده‌اند: گواهی بدونِ درخواستِ وراث و به‌صورتِ الکترونیکی صادر میشود. طبقِ اعلام، حداکثر ۲۰ روز طول می‌کشد و بعد پیامکِ ابلاغ میرسد.
- فوتهای قدیمی‌تر که هنوز گواهی ندارند: درخواست را در سامانهٔ «سهیم» ثبت احوال (sahim.sabteahval.ir) با کد ملی و تاریخ تولدِ متوفی ثبت کنید.
- پرونده‌هایی که پیش از ۳ مرداد ۱۴۰۴ در دادگاه یا دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت شده بودند: طبقِ بخشنامه، در همان مرجعِ قبلی رسیدگی می‌شوند.
اگر سال‌ها پیش برای متوفی انحصار وراثت گرفته‌اید، همان گواهی معتبر است و لازم نیست دوباره بگیرید. فقط نگاه کنید نامِ همهٔ وراث و سهمشان درست آمده باشد. یک حرفِ اشتباه در نام، پرونده را هفته‌ها عقب می‌اندازد.
استعلام سهام عدالت متوفیان با کد ملی
جوابِ کوتاه: یکی از وراث با حسابِ خودش وارد درگاه ذینفعان بازار سرمایه میشود و با کد ملیِ متوفی استعلام می‌گیرد. این همان درگاهی است که با نامِ سامانهٔ ذینفعان یا دارا می‌شناسید. استعلام رایگان است.
قدم‌ها این‌طور است:
- با کد ملی و رمزِ خودتان (نه متوفی) وارد درگاه شوید.
- بخشِ «امور سهام عدالت متوفی» را باز کنید.
- در «استعلام نوبت تشکیل پرونده» کد ملی و تاریخ تولدِ متوفی را بنویسید.
- جواب می‌گوید متوفی سهام عدالت داشته یا نه، و نوبتِ تشکیلِ پرونده رسیده یا نه.
- بعد از تشکیلِ پرونده، پیگیری را از «استعلام وضعیت پرونده» انجام دهید، نه از استعلامِ نوبت.
سامانهٔ ذینفعان سهام عدالت متوفیان و فرقش با میز خدمت
در همین درگاه، بخشی به اسمِ «میز خدمت» هم هست. آنجا یکی از وراث می‌تواند سبدِ دارایی متوفی را ببیند. ولی این گزینه برای سهامِ عادیِ بورسی و اوراقِ دیگر است. سهام عدالت راهِ خودش را دارد: استعلامِ نوبت در «امور سهام عدالت متوفی» و تشکیلِ پرونده در مراکزِ منتخب.
پس اگر متوفی هم سهامِ عادی داشته و هم سهام عدالت، احتمالاً باید هر دو راه را جدا بروید.
ورود به سایت ذینفعان بازار سرمایه برای متوفیان
متوفی حسابِ کاربری ندارد و نباید با کد ملیِ او وارد شوید. ورود همیشه با حسابِ یکی از وراث است. اگر هیچ‌کدام از وراث هنوز سجامی نیستند، یعنی در سامانهٔ احرازِ هویتِ بازارِ سرمایه ثبتنام نکرده‌اند، اول یک نفر باید ثبتنام در سجام را انجام دهد.
حواسمان باشد: نشانی‌ها را خودمان در مرورگر تایپ کنیم و روی لینکِ پیامک‌ها نزنیم. سامانهٔ samanese.ir سازمان خصوصی‌سازی هم سوابقِ مشمولان را نشان می‌دهد، ولی پرونده‌سازی برای وراث در آن انجام نمیشود.
مراحل انتقال سهام عدالت متوفی به وراث
این مراحل برای کسانی است که پیش از ۱ مرداد ۱۳۹۹ فوت کرده‌اند. اگر تاریخِ فوت بعد از آن است، فعلاً فقط گام‌های ۱ و ۲ را انجام دهید و منتظرِ اطلاعیه بمانید.
- گواهی انحصار وراثت بگیرید: از ثبت احوال یا مرجعِ قبلی، همان‌طور که بالاتر گفتیم.
- وراث در سجام ثبتنام کنند: برای تشکیلِ پرونده یک وارثِ سجامی کافی است. ولی سهم و سودِ هر وارث فقط وقتی واریز میشود که خودش سجامی باشد و شبای معتبر به نامِ خودش ثبت کرده باشد.
- نوبت را استعلام کنید: در درگاه ذینفعان، بخشِ «امور سهام عدالت متوفی».
- پرونده تشکیل دهید: وقتی نوبت رسید، یکی از وراث با مدارک به یکی از مراکزِ منتخب می‌رود: شعبههای منتخبِ بانک‌هایی مثلِ ملی، ملت، تجارت و پارسیان، یا کارگزاری‌های بورس. این خدمت که به «میراث» معروف است رایگان است.
- بررسی و تقسیم: بعد از تأییدِ مدارک، سمات سهم را میانِ وراث تقسیم میکند. نتیجه اول در «استعلام وضعیت پرونده» و بعد در سبدِ دارایی هر وارث دیده میشود.
- سودِ عقب‌افتاده: سودهای پرداخت‌نشدهٔ متوفی در نوبت‌های بعدیِ واریزِ سود، به شبای هر وارث میرسد.
آیا این راه واقعاً کار میکند؟ بله. طبقِ گزارش‌ها، در یکی از نوبت‌های اخیرِ واریزِ سود، سودِ حدودِ یک میلیون و ۵۰ هزار متوفی میانِ نزدیکِ ۴ میلیون و ۲۹۰ هزار وارث تقسیم شد. یعنی به‌طورِ میانگین هر متوفی حدودِ چهار وارث داشته. شرطش فقط کامل‌بودنِ مدارک و سجامی‌بودنِ وراث است.
مدارک لازم برای انتقال سهام عدالت متوفی
این فهرست را پیش از رفتن به شعبه چک کنید:
- کارت ملی و صفحهٔ اولِ شناسنامهٔ متوفی؛ اگر نیست، گواهی فوت
- اصل یا رونوشتِ برابر اصلِ گواهی انحصار وراثت
- کارت ملی و شناسنامهٔ همهٔ وراثی که نامشان در گواهی آمده
- همهٔ صفحه‌های شناسنامه در موارد خاص؛ مثلاً وقتی مادر جزوِ وراث است، نام یا نام خانوادگی عوض شده، یا متوفی بیش از یک همسر داشته
- وصیت‌نامهٔ رسمی، اگر هست و در گواهی انحصار وراثت به آن اشاره شده
- برای فوتهای بعد از ۱ مرداد ۱۳۹۹، گواهیِ پرداختِ مالیات بر ارث (وقتی این راه باز شود)
فهرستِ دقیق را پیش از رفتن از همان شعبه یا کارگزاری بپرسید. تجربهٔ من این است که بیشترِ رفت‌وآمدها به‌خاطرِ یک کپیِ برابر اصل یا یک صفحهٔ شناسنامه است که جا مانده.
انتقال سهام عدالت متوفی به وراث غیرحضوری ممکن است؟
نه کاملاً. استعلام، پیگیری و دیدنِ نتیجه آنلاین است. گواهی انحصار وراثت هم برای فوتهای تازه الکترونیکی صادر میشود. ولی تشکیلِ پروندهٔ سهام عدالتِ متوفی، طبقِ آخرین اطلاعیه‌ها، هنوز با رفتنِ یکی از وراث به مرکزِ منتخب انجام میشود. خدمتِ الکترونیکیِ تازهٔ سمات مالِ اوراقِ دیگر است، نه سهام عدالت.
وکالت وراث و وارث صغیر
لازم نیست همهٔ وراث با هم به شعبه بروند. یک نفر پرونده را تشکیل می‌دهد و سهمِ همه طبقِ گواهی تقسیم میشود. برای وارثِ صغیر، یعنی زیرِ سنِ قانونی، ولی یا قیمِ او کار را انجام می‌دهد و سجامِ او هم با ولی ثبت میشود.
اگر یکی از وراث بعد از متوفی فوت کرده باشد، برای سهمِ او هم انحصار وراثتِ جدا لازم است. این پرونده‌ها طولانی‌ترند، پس زودتر شروع کنید.
دفاتر پیشخوان دولت و سهام عدالت متوفیان
خیلی‌ها هنوز «دفاتر پیشخوان دولت سهام عدالت متوفیان» را جست‌وجو می‌کنند. این یادگارِ سال ۱۳۹۷ است. آن سال سازمان خصوصی‌سازی گفت وراث با گواهی حصر وراثت و کارت ملی به دفاترِ منتخبِ پیشخوان بروند و فرمِ تقسیم‌نامه را با امضای همهٔ وراث پر کنند.
آن روال بعدها متوقف شد و کار به سمات، درگاه ذینفعان و شعبههای منتخبِ بانک‌ها و کارگزاریها رسید. پس امروز دفترِ پیشخوان جای تشکیلِ پروندهٔ سهام عدالتِ متوفی نیست. اگر دفتری برای «ثبت‌نامِ سهام عدالت متوفیان» از شما پول خواست، بدانید این کار در مراکزِ رسمی رایگان است. سازمان بورس هم تیر ۱۴۰۳ تأکید کرد انتقالِ سهامِ متوفیان هزینه‌ای ندارد.
ثبتنام سهام عدالت متوفیان: سامانهٔ تازه‌ای هست؟
نه. چیزی به اسمِ «ثبتنام» برای سهام عدالتِ متوفیان وجود ندارد. سهم از قبل به نامِ متوفی ثبت شده و کارِ وراث فقط تشکیلِ پروندهٔ انتقال است.
هر پیامکی با عنوانِ «ثبت‌نامِ وراثِ سهام عدالت» که لینک دارد، یا هر سایتی که برای «فعال‌سازیِ سهامِ متوفی» پول یا رمزِ کارت می‌خواهد، جعلی است. تنها ثبت‌نامی که لازم دارید، ثبت‌نامِ خودِ وراث در سجام است.
بعد از انتقال: سهمِ ارثی کجا می‌نشیند و میشود فروختش؟
بعد از تقسیم، سهمِ هر وارث در سبدِ دارایی خودش دیده میشود. طبقِ راهنمای کارگزاریها، اگر وارث خودش سهامدارِ غیرمستقیم باشد، سهمِ ارثی به سهامِ شرکتِ سرمایه‌گذاریِ استانی‌اش اضافه میشود. اگر مستقیم باشد، به‌صورتِ یک نمادِ جدا می‌آید. فرقِ این دو روش را در آموزش آزادسازی سهام عدالت توضیح داده‌ام.
فروشِ این سهم هم تابعِ همان قاعدهٔ کلیِ سهام عدالت است. فروش از آبان ۱۳۹۹ بسته است و دستورالعملِ بازگشایی تا نیمهٔ مهر ۱۴۰۵ ابلاغ نشده. وارث فعلاً می‌تواند سهم را نگه دارد و سودِ سالانه‌اش را بگیرد.
برای روزی که فروش باز شود، کد بورسیِ فعال لازم دارید. اگر ندارید، دریافت کد بورسی را از حالا پیگیری کنید. اگر سهمِ ارثی زیرِ نظرِ کارگزاریِ دیگری است، تغییر کارگزار ناظر را هم یاد بگیرید.
مالیات بر ارث سهام عدالت چقدر است؟
برای فوتهای پیش از ۱ مرداد ۱۳۹۹ مالیات بر ارث گرفته نمیشود. برای فوتهای بعد از آن، سهام عدالت مثلِ بقیهٔ سهامِ بورسی تابعِ ماده ۱۷ قانون مالیات‌های مستقیم است. نرخ به ارزشِ روزِ سهم و طبقهٔ وراث بستگی دارد:
| طبقهٔ وراث | چه کسانی | نرخ | مثال روی ۲۰ میلیون تومان (فرضی) |
|---|---|---|---|
| طبقهٔ اول | پدر، مادر، همسر، فرزندان و نوه‌ها | ۰٫۷۵٪ | ۱۵۰ هزار تومان |
| طبقهٔ دوم | پدربزرگ و مادربزرگ، برادر، خواهر و فرزندانشان | ۱٫۵٪ | ۳۰۰ هزار تومان |
| طبقهٔ سوم | عمو، عمه، دایی، خاله و فرزندانشان | ۳٪ | ۶۰۰ هزار تومان |
می‌بینید که برای فرزندان و همسر، مالیات ناچیز است: روی ۲۰ میلیون تومان، کمتر از یک درصد. مشکلِ وراث مبلغ نیست، روال است. تا محاسبه و پرداختِ این مالیات به‌صورتِ برخط میانِ سازمان امور مالیاتی و سمات راه نیفتد، اصلِ سهم برای این گروه منتقل نمیشود. مبنای محاسبه هم ارزشِ روزِ سهم در روزِ انتقال به نامِ وراث است، پس عددِ نهایی همان روز معلوم میشود.
شش اشتباهی که کارِ وراث را عقب می‌اندازد
- ورود با کد ملیِ متوفی: متوفی حساب ندارد؛ همیشه با حسابِ یکی از وراث وارد شوید.
- سجامی‌نکردنِ بقیهٔ وراث: پرونده با یک نفر تشکیل میشود، ولی سهم و سودِ وارثِ بی‌سجام معلق میماند.
- شبای مشترک یا به نامِ دیگری: شبای هر وارث باید به نامِ خودش باشد.
- یکی گرفتنِ دو راه: راهِ سهامِ عادیِ متوفی در «میز خدمت» با راهِ سهام عدالت یکی نیست.
- پول دادن برای جلو انداختنِ نوبت: انتقال در مراکزِ رسمی رایگان است و هیچ واسطه‌ای نوبت را جلو نمی‌اندازد.
- باور کردنِ تیترها: برای فوتهای بعد از ۱۳۹۹، فقط اطلاعیهٔ سمات معتبر است.
چک‌لیست وراث
- تاریخِ فوت را از گواهی فوت ببینید: پیش یا پس از ۱ مرداد ۱۳۹۹؟
- گواهی انحصار وراثت دارید؟ اگر نه، از سامانهٔ سهیمِ ثبت احوال پیگیری کنید.
- همهٔ وراث، حتی صغیرها، در سجام ثبتنام کرده و شبای درست ثبت کرده‌اند؟
- در درگاه ذینفعان، نوبتِ تشکیلِ پرونده را استعلام کنید.
- مدارک را طبقِ فهرستِ بالا کامل کنید و پیش از رفتن از شعبه بپرسید.
- بعد از تشکیلِ پرونده، هر چند هفته یک بار «استعلام وضعیت پرونده» را ببینید.
- برای سؤال‌های بی‌جواب با مرکزِ تماسِ سمات به شمارهٔ ۱۵۶۹ تماس بگیرید.
سوالات متداول
مبلغ سهام عدالت فوت‌شدگان چقدر است؟
عددِ ثابتی ندارد. برابر است با ارزشِ امروزِ سبدِ سهام عدالتِ متوفی به‌اضافهٔ سودهایی که به او نرسیده بود. این مبلغ مثلِ سهام عدالتِ آدم‌های زنده با بازار بالا و پایین می‌رود و به نسبتِ سهمالارث میانِ وراث تقسیم میشود.
سهام عدالت متوفیان چطور به وراث میرسد؟
خودبهخود منتقل نمیشود. وراث باید گواهی انحصار وراثت بگیرند، در سجام ثبتنام کنند، نوبت را در درگاه ذینفعان استعلام کنند و وقتی نوبت رسید، در یکی از شعبههای منتخبِ بانک یا کارگزاری پرونده تشکیل دهند. این کار رایگان است.
سهام عدالت متوفیان بعد از سال ۹۹ چه میشود؟
برای فوتهای بعد از ۱ مرداد ۱۳۹۹ انتقال تا ۱۷ مهر ۱۴۰۵ باز نشده است. این گروه مالیات بر ارث دارند و سمات منتظرِ سامانهٔ برخطِ سازمان امور مالیاتی است. سهم از بین نمیرود؛ وراث فعلاً انحصار وراثت و سجام را آماده کنند.
برای انتقال سهام عدالت متوفی چه مدارکی لازم است؟
کارت ملی و شناسنامه یا گواهی فوتِ متوفی، گواهی انحصار وراثت، کارت ملی و شناسنامهٔ همهٔ وراث، وصیت‌نامهٔ رسمی اگر هست، و برای فوتهای بعد از مرداد ۱۳۹۹ گواهیِ پرداختِ مالیات بر ارث. فهرستِ دقیق را پیش از رفتن از شعبه بپرسید.
استعلام سهام عدالت متوفیان چگونه انجام میشود؟
یکی از وراث با حسابِ سجامیِ خودش وارد درگاه ذینفعان بازار سرمایه میشود، بخشِ امور سهام عدالت متوفی را باز میکند و در استعلامِ نوبتِ تشکیلِ پرونده، کد ملی و تاریخ تولدِ متوفی را وارد میکند. استعلام رایگان است.
آیا باید به دفاتر پیشخوان دولت مراجعه کرد؟
نه. رفتن به دفاترِ پیشخوان روالِ سال ۱۳۹۷ بود که متوقف شد. امروز پرونده در شعبههای منتخبِ بانک‌ها و کارگزاریها تشکیل میشود و رایگان است. اگر جایی برای این کار پول خواست، به آن اعتماد نکنید.
سود سهام عدالت متوفی به چه کسی میرسد؟
سودِ متوفی تا روشنشدنِ تکلیفِ وراث کنار میماند. بعد از تقسیم، یکجا و به نسبتِ سهمالارث به شبای هر وارث واریز میشود. شرطش این است که هر وارث خودش در سجام ثبتنام کرده و شبای معتبر به نامِ خودش داشته باشد.
آیا می‌توان سهام عدالت متوفی را فروخت؟
فعلاً نه. سهمِ ارثی بعد از انتقال مثلِ بقیهٔ سهام عدالت است و فروشِ سهام عدالت از آبان ۱۳۹۹ بسته است. دستورالعملِ بازگشایی تا نیمهٔ مهر ۱۴۰۵ ابلاغ نشده. وارث می‌تواند سهم را نگه دارد و سودِ سالانه بگیرد.
انتقال سهام عدالت متوفی به وراث چقدر هزینه دارد؟
هیچ. تشکیلِ پرونده در شعبههای منتخب و کارگزاریها رایگان است و سازمان بورس هم بر رایگانبودنِ انتقالِ سهامِ متوفیان تأکید کرده. تنها هزینهٔ احتمالی، تعرفهٔ گواهی انحصار وراثت و برای فوتهای بعد از ۱۳۹۹ مالیات بر ارث است.
جمع‌بندی
پس سهام عدالتِ عزیزی که از دست داده‌اید از بین نمیرود. مبلغش همان ارزشِ روزِ سبد به‌اضافهٔ سودهای عقب‌افتاده است و طبقِ گواهی انحصار وراثت میانِ وراث تقسیم میشود.
اگر فوت پیش از ۱ مرداد ۱۳۹۹ بوده، همین امروز نوبت را استعلام کنید و پرونده را تشکیل دهید. اگر بعد از آن بوده، انحصار وراثت و سجامِ همهٔ وراث را آماده کنید تا وقتی راه باز شد، معطل نمانید. این راهنما را با هر اطلاعیهٔ تازهٔ سمات به‌روز می‌کنم.