لونا کلاسیک (LUNC) چیست؟ ماجرای سقوط ترا و آینده آن

لونا کلاسیک (Luna Classic با نماد LUNC) همان ارزِ دیجیتالِ «لونا»ی قدیمی است که در اردیبهشت ۱۴۰۱ در چند روز بیش از ۹۹٪ ارزشش را از دست داد. بعد از آن سقوط، شبکهٔ تازه‌ای به نامِ لونا ساخته شد و شبکهٔ قدیمی با نامِ «ترا کلاسیک» و توکنِ LUNC به کارش ادامه داد. امروز LUNC یک توکنِ بسیار پرریسک است که سرنوشتش به رأی و تلاشِ جامعهٔ کاربرانش بسته است.

خیلی‌ها می‌پرسند: «چطور یک ارزِ دیجیتال که جزوِ ده تای اولِ بازار بود، در یک هفته تقریباً صفر شد؟» این ماجرا فقط قصهٔ یک پروژه نیست. درسی است دربارهٔ وعدهٔ سودِ زیاد، پشتوانهٔ خیالی و اعتمادی که یک‌شبه می‌ریزد. بیایید قدم‌به‌قدم ببینیم چه شد و امروز وضعِ لونا کلاسیک چیست.

لونا کلاسیک چیست؟ به زبانِ ساده

برای فهمیدنِ لونا کلاسیک باید اول با پروژهٔ ترا (Terra) آشنا شویم. ترا یک شبکهٔ بلاک‌چینی بود که سالِ ۲۰۱۸ در کرهٔ جنوبی راه افتاد. بلاک‌چین یعنی دفترِ حسابی که هزاران کامپیوتر با هم نگهش می‌دارند و کسی نمی‌تواند صفحهٔ قبلی‌اش را پاک کند.

این شبکه دو توکنِ اصلی داشت که مثلِ دو کفهٔ ترازو به هم وصل بودند:

• UST: یک دلارِ دیجیتال که قرار بود قیمتش همیشه یک دلار بماند. به این نوع ارز استیبل کوین می‌گویند، یعنی ارزِ دیجیتالِ ثابت‌قیمت.
• LUNA: توکنی که قیمتش آزادانه بالا و پایین می‌رفت و کارش نگه‌داشتنِ قیمتِ UST روی یک دلار بود.

بعد از سقوط، شبکهٔ قدیمی را «ترا کلاسیک» (Terra Classic) نامیدند. توکنِ لونای قدیمی شد LUNC و دلارِ دیجیتالش شد USTC. پس هر وقت اسمِ لونا کلاسیک را شنیدید، بدانید منظور همان لونای قدیمی است که سقوط کرد.

ترا و لونا چطور کار می‌کردند؟

بیشترِ استیبل‌کوین‌ها، مثلِ تتر، پشتوانهٔ واقعی دارند. یعنی شرکتِ سازنده ادعا می‌کند به‌ازای هر یک تتر، یک دلار یا دارایی‌ای هم‌ارزش در حسابش دارد. UST این‌طور نبود. پشتوانه‌اش دلار نبود؛ یک الگوریتم بود، یعنی یک قاعدهٔ خودکار که در خودِ برنامه نوشته شده بود.

به این نوع ارز «استیبل‌کوین الگوریتمی» می‌گویند. قاعده‌اش ساده بود: هر کس می‌توانست هر وقت بخواهد، یک UST بدهد و به اندازهٔ یک دلار لونای تازه‌چاپ بگیرد. برعکسش هم ممکن بود.

بیایید با یک مثال حساب کنیم. فرض کنیم هر لونا ۱۰ دلار باشد:

1. اگر قیمتِ UST به ۹۸ سنت افت کند، شما ۱۰۰ UST را ارزان، به ۹۸ دلار، می‌خرید.
2. بعد آن ۱۰۰ UST را به شبکه می‌دهید و ۱۰ لونا، یعنی ۱۰۰ دلار، تحویل می‌گیرید.
3. ۲ دلار سود کرده‌اید. در این میان ۱۰۰ UST از بازار جمع و سوزانده شده و کمیاب‌تر شده است. پس قیمتش دوباره به یک دلار برمی‌گردد.

سوزاندن یعنی حذفِ همیشگیِ توکن از بازار؛ در مقالهٔ توکن سوزی چیست؟ این را مفصل توضیح داده‌ایم. وقتی هم UST گران‌تر از یک دلار می‌شد، ماجرا برعکس بود: مردم لونا می‌سوزاندند و UST می‌گرفتند.

یک تشبیهِ آشنا کمک می‌کند. فرض کنید مغازه‌داری به‌جای پولِ نقد به مشتری‌ها بُنِ «یک میلیون تومانی» می‌دهد. قول می‌دهد هر وقت خواستند، به‌جای بُن به اندازهٔ یک میلیون تومان از سهمِ مغازه‌اش به آن‌ها بدهد. تا وقتی مغازه رونق دارد، کسی شک نمی‌کند. ولی اگر روزی همه با هم بُن‌هایشان را بیاورند، مغازه‌دار مجبور است سهمِ تازه چاپ کند. هر چه بیشتر چاپ کند، هر سهم کم‌ارزش‌تر می‌شود.

پس تمامِ پشتوانهٔ UST، ارزشِ خودِ لونا بود. و ارزشِ لونا هم به اعتمادِ مردم به UST بسته بود. این دو به هم تکیه داده بودند، مثلِ دو کارت که سرِ پا به هم تکیه کرده‌اند.

سودِ ۲۰ درصدی: طعمه‌ای که همه را آورد

یک سؤالِ مهم مانده بود: چرا این‌همه آدم UST می‌خریدند؟ جوابش یک پلتفرمِ وام‌دهی به نامِ «انکر» (Anchor) در همان شبکه بود. انکر به هر کس که UST سپرده می‌کرد، سالانه نزدیکِ ۲۰٪ سودِ دلاری می‌داد.

بیایید این عدد را به زندگی ترجمه کنیم. در آن سال‌ها سودِ سپردهٔ دلاری در بانک‌های دنیا معمولاً یکی دو درصد هم نمی‌شد. یعنی انکر حدودِ ده برابرِ بانک‌ها سود می‌داد، آن هم روی دلار، نه روی پولی که تورمِ بالا دارد.

این سود از درآمدِ واقعیِ وام‌دهی درنمی‌آمد. کم‌وکسری‌اش را سازندگانِ پروژه از ذخیره‌ها پر می‌کردند. هر وقت سودی که می‌دهند خیلی بیشتر از سودی باشد که خودِ کار می‌سازد، باید حواسمان جمع شود. این همان الگوی آشنایی است که در طرح پانزی هم می‌بینیم: سودِ قدیمی‌ها تا وقتی پرداخت می‌شود که پولِ تازه برسد.

پس تا اوایلِ ۲۰۲۲ بیشترِ USTهایی که در بازار بود، فقط برای همین سود در انکر خوابیده بود. یعنی تقاضا برای این دلارِ دیجیتال، واقعی و پایدار نبود.

چرا لونا سقوط کرد؟ روزبه‌روز تا صفر

اوایلِ اردیبهشت ۱۴۰۱ (اوایلِ مهِ ۲۰۲۲) بازارِ کریپتو در کل نزولی بود و چند برداشتِ بزرگ از انکر و از استخرهای معاملاتیِ UST انجام شد. قیمتِ UST کمی زیرِ یک دلار رفت. به این جدا شدن از یک دلار «دی‌پگ» (Depeg) می‌گویند؛ یعنی کنده شدنِ قیمت از میخی که قرار بود رویش بماند.

اینجا الگوریتم وارد کار شد و همان کاری را کرد که برایش نوشته شده بود: مردم UST می‌دادند و لونای تازه می‌گرفتند. ولی چون همه ترسیده بودند، لونای تازه را هم فوراً می‌فروختند. نتیجه یک چرخهٔ مرگبار بود:

1. مردم از ترس، UST را می‌فروشند یا به لونا تبدیل می‌کنند.
2. شبکه برای این تبدیل، میلیون‌ها و بعد میلیاردها لونای تازه چاپ می‌کند.
3. لونا ارزان‌تر می‌شود، چون هم عرضه‌اش زیاد شده و هم همه می‌فروشند.
4. لونای ارزان‌تر یعنی پشتوانهٔ UST ضعیف‌تر. ترس بیشتر می‌شود و برمی‌گردیم به قدمِ یک.

بنیادی که پشتِ پروژه بود، یعنی «لونا فاندیشن گارد» (LFG)، پیش از این حدودِ ۸۰ هزار بیت‌کوین ذخیره خریده بود تا در چنین روزی از قیمتِ UST دفاع کند. این ذخیره خرج شد، ولی جلوی سیل را نگرفت.

عددها حیرت‌آورند. پیش از سقوط، کلِ لونای موجود حدودِ ۳۵۰ میلیون واحد بود. در کمتر از یک هفته به حدودِ ۶٬۵۰۰ میلیارد (۶٫۵ تریلیون) واحد رسید؛ یعنی نزدیکِ ۱۸ هزار برابر. لونا که فروردینِ ۱۴۰۱ بالای ۱۱۰ دلار معامله شده بود، به کسری از یک سنت رسید. حدودِ ۴۰ میلیارد دلار از ارزشِ این دو توکن دود شد.

۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۱ خودِ شبکه چند ساعت متوقف شد و بسیاری از صرافی‌ها معاملهٔ لونا را بستند. پس دلیلِ اصلیِ سقوط یک «حمله» یا یک «هک» نبود. طراحیِ پروژه از اول این ضعف را داشت: پشتوانه‌ای که خودش به اعتماد بند بود، در روزِ بی‌اعتمادی دود شد.

دو کوان کیست و چه بر سرش آمد؟

«دو کوان» (Do Kwon) هم‌بنیان‌گذار و مدیرعاملِ شرکتِ ترافرم لبز (Terraform Labs)، سازندهٔ ترا، بود. او تا روزهای آخر با اعتمادبه‌نفسِ زیاد از پروژه دفاع می‌کرد و منتقدان را مسخره می‌کرد.

بعد از سقوط، ماجرا به دادگاه کشید. در پرونده‌ها معلوم شد که UST یک بار در سالِ ۲۰۲۱ هم از یک دلار جدا شده بود. کوان گفته بود الگوریتم خودش قیمت را برگرداند، ولی در واقع یک شرکتِ معامله‌گرِ بزرگ پنهانی خرید کرده بود. یعنی مردم به سازوکاری اعتماد کرده بودند که قبلاً هم کار نکرده بود.

کوان فروردینِ ۱۴۰۲ در مونته‌نگرو با گذرنامهٔ جعلی دستگیر شد و بعد به آمریکا تحویل داده شد. او در سالِ ۲۰۲۵ به کلاهبرداری اعتراف کرد و ۲۰ آذرِ ۱۴۰۴ دادگاهی در نیویورک او را به ۱۵ سال زندان محکوم کرد. شرکتِ ترافرم لبز هم پیش‌تر ورشکسته شده بود.

فرق لونا و لونا کلاسیک چیست؟

این یکی از پرتکرارترین سؤال‌هاست و بسیاری را به اشتباه انداخته است. بعد از سقوط، دو کوان پیشنهاد داد یک شبکهٔ کاملاً تازه بسازند و با رأیِ دارندگان تصویب شد. خرداد ۱۴۰۱ شبکهٔ تازه با نامِ «ترا» و توکنِ LUNA (که بعضی‌ها «لونا ۲» می‌گویند) راه افتاد. توکن‌های تازه را با «ایردراپ»، یعنی پخشِ رایگان، بینِ دارندگانِ قدیمی تقسیم کردند.

شبکهٔ قدیمی خاموش نشد. جامعهٔ کاربرانش آن را با نامِ «ترا کلاسیک» نگه داشتند. جدولِ زیر فرقِ این چهار نام را کنارِ هم نشان می‌دهد:

فرقِ لونا، لونا کلاسیک و دلارهای دیجیتالِ دو شبکه

نام	نماد	شبکه	وضعیت
لونا کلاسیک (لونای قدیمی)	LUNC	ترا کلاسیک	همان توکنی که سقوط کرد؛ با عرضهٔ چند هزار میلیاردی، هنوز معامله می‌شود
دلارِ دیجیتالِ قدیمی	USTC	ترا کلاسیک	دیگر یک دلار نیست؛ با فاصلهٔ زیادی زیرِ یک دلار معامله می‌شود
لونای تازه (لونا ۲)	LUNA	ترای تازه	شبکهٔ جدا با عرضهٔ محدود؛ ارتباطی با کیف پولِ LUNC ندارد
استیبل‌کوینِ الگوریتمی	ندارد	ترای تازه	شبکهٔ تازه دیگر هیچ استیبل‌کوینِ الگوریتمی ندارد

پس اگر کسی گفت «لونا خریدم»، اول بپرسید کدام لونا. این دو دو توکنِ جدا با دو قیمتِ کاملاً متفاوت‌اند. اشتباه گرفتنشان موقعِ خرید یا انتقال می‌تواند پول را از بین ببرد.

لونا کلاسیک امروز چه وضعی دارد؟

شبکهٔ ترا کلاسیک امروز بی شرکتِ سازنده و با گروه‌هایی از برنامه‌نویسانِ داوطلب و رأیِ دارندگانش اداره می‌شود. LUNC هنوز کاربردهایی دارد: برای امنیتِ شبکه «استیک» می‌شود (یعنی قفل می‌شود و در عوض پاداش می‌گیرد؛ در مقالهٔ استیکینگ توضیحش آمده) و دارندگانش با آن دربارهٔ پیشنهادهای شبکه رأی می‌دهند.

مسئلهٔ بزرگ همان عرضهٔ عظیم است. طبق داده‌های خودِ شبکه، تا شهریور ۱۴۰۵ حدودِ ۶٬۴۰۰ میلیارد (۶٫۴ تریلیون) LUNC وجود دارد. برای همین جامعهٔ کاربران از شهریور ۱۴۰۱ برنامهٔ توکن‌سوزی راه انداختند.

توکن‌سوزیِ لونا کلاسیک چطور کار می‌کند؟

روی تراکنش‌های شبکه یک «مالیاتِ سوزاندن» گذاشته شد. یعنی از هر انتقال، درصدِ کوچکی برداشته و برای همیشه نابود می‌شود. نرخِ این مالیات در این سال‌ها با رأیِ جامعه چند بار بالا و پایین رفته و طبق گزارش‌های رسانه‌های کریپتویی، مرداد ۱۴۰۵ هم دوباره افزایش یافت. بعضی صرافی‌ها هم بخشی از کارمزدِ معاملاتِ LUNC را می‌سوزانند.

جمعِ همهٔ این سوزاندن‌ها از ۱۴۰۱ تا تابستانِ ۱۴۰۵، حدودِ ۴۵۰ میلیارد واحد گزارش شده است. عددِ بزرگی به نظر می‌رسد، ولی بیایید با هم حساب کنیم.

در دوازده ماهِ منتهی به شهریور ۱۴۰۵ حدودِ ۴۰ میلیارد LUNC سوزانده شد. این عدد در برابرِ ۶٬۴۰۰ میلیارد، فقط حدودِ ۰٫۶٪ است. اگر بخواهیم نصفِ عرضه، یعنی ۳٬۲۰۰ میلیارد واحد، با همین سرعت بسوزد:

۳٬۲۰۰ میلیارد ÷ ۴۰ میلیارد در سال = حدودِ ۸۰ سال

یعنی با سرعتِ امروز، حتی نصف شدنِ عرضه یک عمر طول می‌کشد. پس توکن‌سوزی کارِ مثبتی است، ولی معجزه نیست. هر خبری که بگوید «با سوزاندن، قیمت چند ده برابر می‌شود» را با همین حسابِ ساده محک بزنید.

آیا LUNC آینده دارد؟ دو طرفِ ماجرا

جوابِ صادقانه این است: هیچ‌کس نمی‌داند. ولی می‌توانیم دلیل‌های هر دو طرف را کنارِ هم بگذاریم و خودمان قضاوت کنیم.

طرفدارانِ لونا کلاسیک این‌ها را می‌گویند:

• جامعهٔ کاربرانِ پرشور و پرتعدادی دارد که چهار سال است شبکه را زنده نگه داشته‌اند.
• شبکه هنوز کار می‌کند و برنامه‌نویس‌های داوطلب به‌روزرسانی‌اش می‌کنند.
• توکن‌سوزی، هر چند کُند، عرضه را کم‌کم پایین می‌آورد.

منتقدان هم حرفِ منطقیِ خودشان را دارند:

• شرکتِ سازنده ورشکست شده و بنیان‌گذارش در زندان است. پروژه پشتیبانِ مالیِ بزرگی ندارد.
• عرضه آن‌قدر زیاد است که رشدِ چشمگیرِ قیمت، به پولی باورنکردنی نیاز دارد.
• کاربردِ واقعی و درآمدزا کم است و بیشترِ معامله‌ها از سرِ سفته‌بازی و امید به بازگشت است.
• بخشِ بزرگی از هیجانِ بازارِ LUNC با موجِ خبر و شایعه بالا و پایین می‌رود.

آیا لونا کلاسیک به یک دلار می‌رسد؟

این سؤال را زیاد می‌پرسند، پس بیایید با عدد جواب بدهیم. ارزشِ کلِ یک ارز، یعنی «ارزشِ بازار»، از ضربِ قیمت در تعدادش به دست می‌آید. اگر قرار باشد هر LUNC یک دلار شود:

۶٬۴۰۰ میلیارد واحد × ۱ دلار = ۶٬۴۰۰ میلیارد دلار ارزشِ بازار

این عدد بیش از دو برابرِ ارزشِ کلِ بیت‌کوین در اوجِ تاریخی‌اش است. یعنی برای یک دلاری شدن، این توکنِ کوچک باید از بزرگ‌ترین ارزِ دیجیتالِ دنیا خیلی بزرگ‌تر شود. پس وعدهٔ «یک دلاری شدن» به آرزو شبیه‌تر است تا تحلیل.

اشتباهِ رایج همین‌جاست. خیلی‌ها فکر می‌کنند چون قیمتِ LUNC خیلی پایین است، «جا برای رشد» زیاد دارد. ولی قیمتِ پایین با تعدادِ چند هزار میلیاردی یعنی ارزان نیست؛ فقط به قطعه‌های خیلی ریز تقسیم شده است. درست مثلِ اینکه یک نان را به هزار تکه ببُرید؛ هر تکه ارزان است، ولی نان همان نان است. قیمتِ روزِ ارزهای دیجیتال را می‌توانید در صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال امروز ببینید.

اخبار لونا کلاسیک را چطور بخوانیم؟

کسی که LUNC دارد، هر روز با سیلی از خبر روبه‌رو می‌شود: «سوزاندنِ میلیاردی»، «پیشنهادِ تازه تصویب شد»، «فلان صرافی برگشت». بیشترِ این‌ها برای جذبِ کلیک نوشته می‌شوند. چند نکته کمک می‌کند خبرِ مهم را از هیاهو جدا کنید:

• عددِ سوزاندن را به درصد تبدیل کنید. «یک میلیارد سوزانده شد» در برابرِ ۶٬۴۰۰ میلیارد، کمتر از دو صدمِ درصد است.
• ببینید پیشنهاد فقط ثبت شده یا تصویب و اجرا هم شده. در ترا کلاسیک پیشنهادهای زیادی می‌آیند و می‌روند.
• منبع را بشناسید. کانال‌هایی که خودشان این توکن را دارند، طبیعی است که خوش‌بین بنویسند. برای انتخابِ منبعِ معتبر، فهرستِ بهترین سایت‌های خبری ارزهای دیجیتال را ببینید.
• از جهشِ ناگهانیِ قیمت بعد از خبر بترسید، نه اینکه هیجان‌زده شوید. این جهش‌ها اغلب به همان سرعت برمی‌گردند.

پس دفعهٔ بعد که خبری دربارهٔ لونا کلاسیک خواندید، اول بپرسید: «این عدد چند درصدِ کل است؟» و «این تصمیم واقعاً اجرا شده؟»

درس‌های سقوط ترا برای همهٔ ما

ماجرای ترا فقط مالِ دارندگانِ لونا نبود. سقوط آن یک «ریسکِ سیستمی» بود، یعنی ضربه‌ای که از یک نقطه شروع شد و به کلِ بازار سرایت کرد. چند شرکتِ بزرگِ وام‌دهیِ کریپتو که پولشان در ترا گیر بود، در ماه‌های بعد ورشکست شدند. چند ماه بعد هم ماجرای ورشکستگی صرافی FTX پیش آمد و اعتمادِ بازار بیشتر لرزید.

این چک‌لیست را پیش از خریدِ هر ارزِ دیجیتالی، به‌خصوص هر چیزی که وعدهٔ «سودِ ثابت» یا «قیمتِ ثابت» می‌دهد، مرور کنید:

• پشتوانه‌اش واقعی است یا فقط یک قاعدهٔ نرم‌افزاری که به اعتماد بند است؟
• سودی که می‌دهد از کجا می‌آید؟ اگر نمی‌دانید، احتمالاً از پولِ تازه‌واردهاست.
• سودش چند برابرِ سودِ معمولِ همان دارایی است؟ هر چه فاصله بیشتر، ریسک بیشتر.
• اگر همه با هم بخواهند بیرون بروند، چه اتفاقی می‌افتد؟
• آیا تمامِ پول‌تان را در یک پروژه گذاشته‌اید؟ دارندگانِ لونا که همه‌چیزشان را آنجا گذاشته بودند، بیشترین آسیب را دیدند.

در این مقایسه، استیبل‌کوین‌هایی که پشتوانهٔ واقعی دارند، مثلِ USDC یا استیبل‌کوین‌هایی با وثیقهٔ بیشتر از ارزششان مثلِ دای، ریسکِ کمتری دارند؛ هر چند هیچ‌کدام بی‌ریسک نیستند. قاعدهٔ طلاییِ این بازار ساده است: فقط پولی را وارد کنید که اگر صفر شد، زندگی‌تان به هم نریزد. ماجرای ترا نشان داد که از دست دادنِ تمامِ سرمایه در بازار ارزهای دیجیتال فقط یک هشدارِ کتابی نیست.

توصیهٔ من دربارهٔ لونا کلاسیک

من پیشنهادِ خرید یا فروشِ هیچ ارزی را نمی‌دهم و تصمیمِ نهایی با خودتان است. ولی اگر به LUNC فکر می‌کنید، آن را مثلِ یک بلیتِ بسیار پرریسک ببینید، نه یک پس‌انداز. یعنی فقط مبلغی که از دست دادنش برایتان مهم نیست، و هرگز پولِ قسط، اجاره یا پس‌اندازِ بازنشستگی.

اگر هم در ایران معامله می‌کنید، پیش از هر کاری قاعده‌های داخلی را بدانید؛ در مقالهٔ قوانین ایران برای خرید و فروش ارزهای دیجیتال این را جمع کرده‌ایم.

سوالات متداول

جمع‌بندی

لونا کلاسیک یادگارِ یکی از بزرگ‌ترین سقوط‌های تاریخِ ارزهای دیجیتال است. پروژه‌ای که دلارِ دیجیتالش را با توکنِ خودش پشتیبانی می‌کرد و با وعدهٔ سودِ ۲۰ درصدی مردم را جذب کرده بود، در یک هفته فروریخت. امروز LUNC با دستِ جامعهٔ کاربرانش زنده مانده، ولی عرضهٔ عظیم و نبودِ پشتیبانِ مالی، آینده‌اش را بسیار نامطمئن کرده است.

پس مهم‌ترین چیزی که از این ماجرا با خودمان می‌بریم این است: هر جا سودِ خیلی بالا و «قیمتِ همیشه ثابت» را با هم دیدید، اول بپرسید پشتوانه‌اش چیست و پولِ این سود از کجا می‌آید.