هاوینگ چیست؟ تاریخچه هاوینگ بیت کوین، هاوینگ ۲۰۲۸ و اثر آن بر قیمت
فهرست مطالب۱۱ بخش
- هاوینگ چیست؟ معنی هاوینگ بیت کوین به زبان ساده
- چرا ساتوشی هاوینگ را طراحی کرد؟
- شباهت و فرقِ هاوینگ با معدنِ طلا
- هاوینگ در کد بیتکوین چطور اجرا میشود؟
- تاریخچه هاوینگ بیت کوین: چهار هاوینگ در یک جدول
- هاوینگ بیت کوین ۲۰۲۴ چه زمانی بود و چه فرقی داشت؟
- هاوینگ بعدی بیت کوین کی است؟ (هاوینگ ۲۰۲۸)
- سقف ۲۱ میلیون و تورم بیت کوین
- تورم بیت کوین یعنی چه و چقدر است؟
- نسبت ذخیره به جریان (Stock to Flow) و محدودیت‌هایش
- هاوینگ چه اثری بر قیمت بیت کوین دارد؟
- چرا هاوینگ می‌تواند قیمت را بالا ببرد؟
- چرا اثر هاوینگ هر دوره کمتر میشود؟
- آیا چرخهٔ چهارساله هنوز معتبر است؟
- بعد از هاوینگ برای ماینرها چه اتفاقی میافتد؟
- ماینرهای ایرانی و هاوینگ
- هاوینگ در ارزهای دیجیتال دیگر
- اشتباه‌های رایج دربارهٔ هاوینگ
- چک‌لیستِ من برای تصمیم‌گیری در دورهٔ هاوینگ
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
خیلی‌ها از من می‌پرسند: «این هاوینگی که هر چند سال یک بار سرِ زبان‌ها میافتد، یعنی چه؟» جوابِ کوتاه این است: هاوینگ (Halving) یعنی نصف شدنِ پاداشی که شبکهٔ بیتکوین به ماینرها میدهد. این کار هر ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک، یعنی تقریباً هر چهار سال، خودکار انجام میشود. نتیجه‌اش این است که بیتکوینِ تازه نصفِ قبل ساخته میشود.
تا امروز چهار هاوینگ انجام شده است: ۲۰۱۲، ۲۰۱۶، ۲۰۲۰ و آخری در ۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ (۲۰ آوریل ۲۰۲۴). هاوینگ بعدی حدودِ فروردین ۱۴۰۷ (بهارِ ۲۰۲۸) است. بیایید قدم‌به‌قدم ببینیم این اتفاق چطور کار میکند، تا امروز با قیمت چه کرده و چه چیزهایی را دربارهٔ آن اشتباه شنیده‌ایم.
هاوینگ چیست؟ معنی هاوینگ بیت کوین به زبان ساده
برای فهمیدنِ هاوینگ، اول باید بدانیم بیتکوینِ تازه از کجا میآید. بیتکوین بانکِ مرکزی ندارد که پول چاپ کند. سکه‌های تازه فقط از راهِ «استخراج» ساخته میشوند.
استخراج یعنی چه؟ کسانی به اسمِ ماینر دستگاههای قوی روشن می‌کنند و برای حلِ یک معمای ریاضی با هم مسابقه میدهند. هر کس زودتر حل کند، اجازه دارد صفحهٔ بعدیِ دفترِ حساب‌های بیتکوین را بنویسد. به این صفحه بلاک می‌گویند. برنده برای این زحمت جایزه می‌گیرد. به این روش اثبات کار (Proof of Work) می‌گویند.
جایزهٔ ماینر دو بخش دارد:
- پاداش بلاک: بیتکوینِ تازه‌ای که همان لحظه ساخته میشود و قبلاً وجود نداشته.
- کارمزد تراکنش: پولی که آدم‌ها برای جابهجا کردنِ بیت‌کوین‌شان می‌پردازند.
هاوینگ فقط بخشِ اول را نصف میکند. در سالِ ۲۰۰۹ پاداشِ هر بلاک ۵۰ بیتکوین بود. امروز، بعد از چهار بار نصف شدن، ۳٫۱۲۵ بیتکوین است.
یک تشبیهِ ساده: فرض کنید شیرِ آبی دارید که استخری را پر میکند. هر چهار سال یک نفر میآید و شیر را نصف می‌بندد. آب قطع نمی‌شود، ولی هر بار آهسته‌تر می‌ریزد. استخر هم هیچ‌وقت لبریز نمی‌شود، چون اندازه‌اش از اول معلوم است. هاوینگ همان بستنِ نصفهٔ شیر است.
اسمِ این رویداد را هم «هاوینگ» می‌نویسند و هم «هالوینگ» یا «هلوینگ». واژهٔ انگلیسیِ Halving یعنی نصف کردن. در تلفظِ انگلیسی حرفِ L شنیده نمی‌شود و در فرانسوی شنیده میشود. پس هر سه شکل درست است و یک معنا دارد.
چرا ساتوشی هاوینگ را طراحی کرد؟
ساتوشی ناکاموتو، سازندهٔ بیتکوین، می‌خواست پولی بسازد که هیچ‌کس نتواند به دلخواهِ خودش چاپش کند. ما ایرانی‌ها معنای چاپِ پول را خوب می‌فهمیم. تورم را با پوست و گوشت‌مان لمس کرده‌ایم.
تشبیهِ همیشگیِ من این است: یک لیوان شیر دارید. اگر نصفِ آن را آب کنید و دو لیوان بشود، آیا ارزشِ این دو لیوان بیشتر شد؟ نه. فقط رقیق‌تر شد. چاپِ پولِ بی‌حساب هم همین کار را با پولِ ما میکند.
ساتوشی برای این‌که بیتکوین رقیق نشود، برنامهٔ ساختش را از روزِ اول در کد نوشت. بیتکوینِ تازه با سرعتی کم‌شونده ساخته میشود و جمعِ کلش هیچ‌وقت از ۲۱ میلیون بالاتر نمی‌رود. هاوینگ ابزارِ همین کم‌شدن است.
در سال‌های اول، پاداشِ زیاد آدم‌ها را تشویق کرد ماینر شوند و شبکه امن شود. قرار است با بزرگ‌تر شدنِ شبکه، کم‌کم کارمزدها جای پاداش را بگیرند. اگر می‌خواهید پایه‌ها را مرور کنید، مقالهٔ بیت کوین چیست شروعِ خوبی است.
شباهت و فرقِ هاوینگ با معدنِ طلا
این طراحی بیتکوین را به طلا شبیه میکند. فرض کنید معدن‌کاری قبلاً با یک روز کندن به ۱۰۰ گرم طلا می‌رسید. حالا که رگه‌های آسان تمام شده، باید دو روز بکند تا همان ۱۰۰ گرم را دربیاورد. طلا کمیاب‌تر میشود و تمام‌شده‌اش گران‌تر.
بعد از هاوینگ هم ماینر برای همان مقدار کار، نصفِ قبل بیتکوین می‌گیرد. یعنی ساختنِ هر بیتکوین برایش دو برابر گران‌تر تمام میشود.
ولی یک فرقِ مهم هست. در طلا، فناوری پیشرفت میکند و معدنِ تازه کشف میشود. برای همین تولیدِ طلا می‌تواند بیشتر شود. در بیتکوین هیچ پول و هیچ دستگاهی نمی‌تواند سرعتِ ساختِ سکه را بالا ببرد. پس کمیابیِ بیتکوین از روزِ اول حساب‌شده و قطعی است.
هاوینگ در کد بیتکوین چطور اجرا میشود؟
هاوینگ به شمارهٔ بلاک بسته است، نه به تاریخِ تقویم. به شمارهٔ هر بلاک «ارتفاعِ بلاک» می‌گویند. هر بار که این شماره به ۲۱۰ هزار، ۴۲۰ هزار، ۶۳۰ هزار، ۸۴۰ هزار و همین‌طور جلو برسد، همهٔ کامپیوترهای شبکه پاداش را نصف حساب می‌کنند.
اگر ماینری زرنگی کند و پاداشِ بیشتری برای خودش بنویسد، چه میشود؟ بقیهٔ شبکه بلاکش را قبول نمی‌کنند و زحمتش هدر می‌رود. پس کسی نمی‌تواند از زیرِ هاوینگ در برود.
هر بلاک به‌طورِ میانگین حدودِ ۱۰ دقیقه طول می‌کشد. ۲۱۰٬۰۰۰ بلاکِ ده‌دقیقه‌ای میشود تقریباً چهار سال. این ۱۰ دقیقه را سختی شبکه نگه می‌دارد. یعنی هر ۲٬۰۱۶ بلاک (حدودِ دو هفته) معما سخت‌تر یا آسان‌تر میشود تا سرعتِ ساختِ بلاکها ثابت بماند. برای همین روزِ دقیقِ هاوینگ را از قبل نمی‌شود گفت؛ فقط تخمین می‌زنیم.
یک اشتباهِ رایج را همین‌جا درست کنم، چون در خیلی از متن‌های فارسی آمده: هاوینگ سختیِ شبکه را دو برابر نمی‌کند. سختی جدا از هاوینگ و بر اساسِ قدرتِ کلِ ماینرها تنظیم میشود. هاوینگ فقط پاداش را نصف میکند. پس این دو را با هم قاطی نکنیم.
تاریخچه هاوینگ بیت کوین: چهار هاوینگ در یک جدول
بیایید هر چهار هاوینگ را کنارِ هم ببینیم. جدولِ زیر تاریخِ میلادی و شمسی، شمارهٔ بلاک، پاداش و قیمتِ تقریبیِ بیتکوین را در همان روز نشان میدهد. ستونِ آخر می‌گوید تا آن روز چند درصد از کلِ ۲۱ میلیون بیتکوین ساخته شده بود.
| هاوینگ | تاریخ | ارتفاع بلاک | پاداش بلاک | قیمتِ تقریبی در روزِ هاوینگ | عرضهٔ استخراج‌شده |
|---|---|---|---|---|---|
| اول | ۲۸ نوامبر ۲۰۱۲ (۸ آذر ۱۳۹۱) | ۲۱۰٬۰۰۰ | ۵۰ ← ۲۵ | حدود ۱۲ دلار | ۵۰٪ |
| دوم | ۹ ژوئیهٔ ۲۰۱۶ (۱۹ تیر ۱۳۹۵) | ۴۲۰٬۰۰۰ | ۲۵ ← ۱۲٫۵ | حدود ۶۵۰ دلار | ۷۵٪ |
| سوم | ۱۱ مهٔ ۲۰۲۰ (۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۹) | ۶۳۰٬۰۰۰ | ۱۲٫۵ ← ۶٫۲۵ | حدود ۸٬۶۰۰ دلار | ۸۷٫۵٪ |
| چهارم | ۲۰ آوریل ۲۰۲۴ (۱ اردیبهشت ۱۴۰۳) | ۸۴۰٬۰۰۰ | ۶٫۲۵ ← ۳٫۱۲۵ | حدود ۶۴٬۰۰۰ دلار | ۹۳٫۷۵٪ |
به ستونِ آخر دقت کنید. همان چهار سالِ اول نصفِ همهٔ بیت‌کوین‌ها ساخته شد. نصفِ باقی‌مانده هم قرار است در بیش از صد سال بیرون بیاید.
هر کدام از این هاوینگ‌ها در حال‌وهوای خودش رخ داد. هاوینگِ اول وقتی بود که بیتکوین را تقریباً کسی نمی‌شناخت. هاوینگِ دوم با موجِ پروژه‌های تازهٔ رمزارزی هم‌زمان شد. هاوینگِ سوم وسطِ کرونا بود، وقتی بانک‌های مرکزیِ دنیا پولِ زیادی چاپ کرده بودند. روایتِ کاملِ این سال‌ها را در مقالهٔ تاریخچه بیت کوین نوشته‌ایم.
نمودارِ قدیمیِ زیر را پیش از هاوینگِ سوم منتشر کرده بودیم. جای هاوینگ‌های اول و دوم روی قیمت پیداست. الگویی که آن موقع توجهِ همه را جلب کرد همین بود: چند ماه بعد از هر هاوینگ، رشدی بزرگ شروع شده بود.
هاوینگ بیت کوین ۲۰۲۴ چه زمانی بود و چه فرقی داشت؟
تاریخ هاوینگ بیت کوین ۲۰۲۴ بامدادِ شنبه ۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ به وقتِ تهران بود؛ همان لحظه‌ای که بلاکِ ۸۴۰٬۰۰۰ ساخته شد. از آن به بعد پاداشِ هر بلاک ۳٫۱۲۵ بیتکوین است.
این عدد را به زبانِ روزانه ترجمه کنیم. روزی حدودِ ۱۴۴ بلاک ساخته میشود. پیش از هاوینگ، روزانه حدودِ ۹۰۰ بیتکوینِ تازه به بازار می‌آمد. بعد از آن حدودِ ۴۵۰ تا. یعنی شیر یکشبه نصف بسته شد.
این هاوینگ سه فرقِ مهم با قبلی‌ها داشت:
- رکوردِ کارمزد: هم‌زمان با هاوینگ، روشی تازه برای ساختنِ توکن روی بیتکوین به نامِ Runes راه افتاد. همه برای جا گرفتن در بلاکها مسابقه دادند و کارمزد بالا رفت. ماینرِ بلاکِ ۸۴۰٬۰۰۰ بیش از ۳۷ بیتکوین فقط کارمزد گرفت؛ ده برابرِ پاداشِ همان بلاک.
- سقفِ تازه پیش از هاوینگ: برای اولین بار، بیتکوین قبل از هاوینگ رکوردِ تاریخی زد (اسفند ۱۴۰۲، حدودِ ۷۳ هزار دلار). دلیلِ اصلی‌اش ورودِ پول از راهِ ETF بیت کوین بود. یعنی صندوق‌هایی که از ژانویهٔ ۲۰۲۴ در بورسِ آمریکا معامله می‌شدند و برای مشتری‌هایشان بیتکوین می‌خریدند.
- خریدارانِ بزرگِ تازه: صندوق‌ها و شرکت‌هایی که بیتکوین نگه می‌دارند، بعضی روزها بیشتر از کلِ تولیدِ روزانهٔ ماینرها خرید یا فروش داشتند. پس وزنِ بیتکوینِ تازه در برابرِ تقاضا خیلی کمتر از قبل شده بود.
پس هاوینگِ ۲۰۲۴ در بازاری رخ داد که دیگر فقط ماینرها و خرده‌سرمایه‌گذارها در آن نبودند.
هاوینگ بعدی بیت کوین کی است؟ (هاوینگ ۲۰۲۸)
هاوینگِ پنجم در بلاکِ ۱٬۰۵۰٬۰۰۰ اجرا میشود و پاداش را از ۳٫۱۲۵ به ۱٫۵۶۲۵ بیتکوین می‌رساند. با سرعتِ فعلیِ بلاکها، تاریخش را میانِ اواخرِ مارس تا اواخرِ آوریلِ ۲۰۲۸ تخمین می‌زنند؛ یعنی حدوداً فروردین ۱۴۰۷. هرچه نزدیک‌تر شویم، تخمین دقیق‌تر میشود.
چرا تاریخ قطعی نیست؟ اگر ماینرهای بیشتری بیایند، بلاکها تا تنظیمِ بعدیِ سختی کمی سریع‌تر ساخته میشوند و هاوینگ زودتر میرسد. اگر ماینرها دستگاه خاموش کنند، دیرتر.
بیایید با هم حساب کنیم. در مهر ۱۴۰۵ شبکه حدودِ بلاکِ ۹۷۰ هزار است. تا ۱٬۰۵۰٬۰۰۰ حدودِ ۸۰ هزار بلاک مانده. روزی ۱۴۴ بلاک یعنی حدودِ ۵۵۰ روز، که ما را به بهارِ ۱۴۰۷ می‌رساند.
جدولِ زیر هاوینگ‌های بعدی را نشان میدهد. ستونِ آخر می‌گوید روزی چند بیتکوینِ تازه ساخته خواهد شد.
| هاوینگ | ارتفاع بلاک | سالِ تقریبی | پاداشِ پس از هاوینگ (بیتکوین) | بیتکوینِ تازه در روز |
|---|---|---|---|---|
| پنجم | ۱٬۰۵۰٬۰۰۰ | ۲۰۲۸ | ۱٫۵۶۲۵ | حدود ۲۲۵ |
| ششم | ۱٬۲۶۰٬۰۰۰ | ۲۰۳۲ | ۰٫۷۸۱۲۵ | حدود ۱۱۲ |
| هفتم | ۱٬۴۷۰٬۰۰۰ | ۲۰۳۶ | ۰٫۳۹۰۶۲۵ | حدود ۵۶ |
| هشتم | ۱٬۶۸۰٬۰۰۰ | ۲۰۴۰ | ۰٫۱۹۵۳۱۲۵ | حدود ۲۸ |
| آخرین | ۶٬۹۳۰٬۰۰۰ | حدود ۲۱۴۰ | صفر | صفر |
می‌بینید که بعد از ۲۰۴۰ عددها آن‌قدر کوچک میشوند که تقریباً ناچیزند. ولی تا صفر شدن هنوز بیش از صد سال راه است.
کوچک‌ترین واحدِ بیتکوین «ساتوشی» است؛ یعنی یک صدمیلیونیمِ بیتکوین. مثلِ ریال در برابرِ تومان، فقط خیلی ریزتر. بعد از حدودِ ۳۲ هاوینگ، پاداش به یک ساتوشی میرسد و با هاوینگِ بعدی صفر میشود. از آن به بعد ماینرها فقط از کارمزد درآمد دارند.
سقف ۲۱ میلیون و تورم بیت کوین
عددِ ۲۱ میلیون از کجا آمده؟ مستقیم از خودِ هاوینگ. بیایید با هم جمع بزنیم:
- دورهٔ اول: ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک، هر کدام ۵۰ بیتکوین. میشود ۱۰٫۵ میلیون.
- دورهٔ دوم: پاداش نصف، پس ۵٫۲۵ میلیون. جمع تا اینجا ۱۵٫۷۵ میلیون.
- دورهٔ سوم: باز نصف، ۲٫۶۲۵ میلیون. جمع ۱۸٫۳۷۵ میلیون.
- همین‌طور هر دوره نصفِ دورهٔ قبل اضافه میشود.
این جمع به ۲۱ میلیون نزدیک و نزدیک‌تر میشود ولی هیچ‌وقت به آن نمی‌رسد. مثلِ این است که هر روز نصفِ راهِ باقی‌مانده تا در را بروید؛ همیشه یک قدمِ کوچک مانده. عددِ دقیق کمی کمتر از ۲۱ میلیون است.
نکتهٔ جالب این است که بیشترِ بیت‌کوین‌ها همین حالا بیرون آمده‌اند. با رسیدن به بلاکِ ۹۴۰٬۰۰۰ در سالِ ۲۰۲۶، بیستمین میلیونِ بیتکوین ساخته شد. یعنی فقط حدودِ یک میلیون بیتکوین برای ۱۱۴ سالِ آینده مانده است.
تورم بیت کوین یعنی چه و چقدر است؟
تورم بیت کوین یعنی تعدادِ بیت‌کوین‌ها در یک سال چند درصد زیاد میشود. این همان رقیق شدنِ لیوانِ شیر است. هر هاوینگ این عدد را تقریباً نصف میکند.
جدولِ زیر را خودم از روی پاداشِ هر دوره و تعدادِ بیت‌کوین‌های موجود حساب کرده‌ام:
| پس از هاوینگ | بیتکوینِ تازه در سال | عرضهٔ موجود در روزِ هاوینگ | تورمِ سالانهٔ تقریبی |
|---|---|---|---|
| ۲۰۱۲ | حدود ۱٬۳۱۴٬۰۰۰ | ۱۰٫۵ میلیون | حدود ۱۲٫۵٪ |
| ۲۰۱۶ | حدود ۶۵۷٬۰۰۰ | ۱۵٫۷۵ میلیون | حدود ۴٫۲٪ |
| ۲۰۲۰ | حدود ۳۲۸٬۵۰۰ | ۱۸٫۳۸ میلیون | حدود ۱٫۸٪ |
| ۲۰۲۴ | حدود ۱۶۴٬۲۵۰ | ۱۹٫۶۹ میلیون | حدود ۰٫۸٪ |
| ۲۰۲۸ | حدود ۸۲٬۱۰۰ | حدود ۲۰٫۳۴ میلیون | حدود ۰٫۴٪ |
عددِ ۰٫۸٪ را با زندگیِ خودمان مقایسه کنید. اگر ۱۰۰ بیتکوین در دنیا بود، در یک سال فقط کمتر از یک بیتکوینِ تازه اضافه می‌شد. حالا همین را کنارِ رشدِ نقدینگی در اقتصادِ خودمان بگذارید.
تورمِ عرضهٔ طلای دنیا هم سال‌هاست حدودِ ۱٫۵ تا ۲ درصد است. یعنی معدن‌ها هر سال همین‌قدر به کلِ طلای استخراج‌شده اضافه می‌کنند. پس بیتکوین از هاوینگِ ۲۰۲۴ به این طرف، روی کاغذ، کم‌تورم‌تر از طلاست. این‌که این ویژگی کجا به حفظِ ارزش کمک میکند و کجا نه را در مقالهٔ بیت کوین چگونه با تورم مقابله میکند بررسی کرده‌ایم.
نسبت ذخیره به جریان (Stock to Flow) و محدودیت‌هایش
مدلِ Stock to Flow یا S2F کمیابی را با یک تقسیمِ ساده می‌سنجد: هر چه داریم، تقسیم بر آن‌چه هر سال تازه ساخته میشود. جواب می‌گوید با تولیدِ فعلی چند سال طول می‌کشد تا همهٔ موجودی را دوباره بسازیم.
با هم حساب کنیم. بعد از هاوینگِ ۲۰۲۴ حدودِ ۱۹٫۶۹ میلیون بیتکوین وجود داشت و سالی حدودِ ۱۶۴ هزار تا ساخته می‌شد. ۱۹٫۶۹ میلیون تقسیم بر ۱۶۴ هزار، حدودِ ۱۲۰ میشود. یعنی ساختنِ دوبارهٔ همهٔ بیت‌کوین‌ها حدودِ ۱۲۰ سال طول می‌کشد. همین عدد برای طلا حدودِ ۵۰ تا ۶۰ است.
این مدل در سالِ ۲۰۱۹ خیلی سرِ زبان‌ها افتاد و برای قیمت عددهای بزرگی پیش‌بینی کرد. ولی پیش‌بینی‌هایش برای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ درست درنیامد. ایرادش این است که فقط طرفِ عرضه را می‌بیند و فرض میکند تقاضا ثابت است.
پس کمیاب بودن برای ارزشمند بودن لازم است، ولی کافی نیست. یک تابلوی نقاشیِ بچه هم فقط یک نسخه دارد؛ ولی تا کسی آن را نخواهد، گران نمی‌شود.
هاوینگ چه اثری بر قیمت بیت کوین دارد؟
این مهم‌ترین پرسشِ هر کسی است که دربارهٔ هاوینگ می‌خواند. جوابِ صادقانه این است: در هر چهار دورهٔ گذشته، بیتکوین ۱۲ تا ۱۸ ماه بعد از هاوینگ به سقفِ تازه رسیده است. ولی اندازهٔ رشد هر بار کوچک‌تر شده و بعد از هر سقف هم ریزشِ سنگینی آمده.
جدولِ زیر عددهای تقریبیِ هر دوره را کنارِ هم می‌گذارد. عددها به دلارند و گرد شده‌اند.
| چرخه | قیمت در روزِ هاوینگ | سقفِ چرخه | فاصلهٔ هاوینگ تا سقف | رشد تا سقف | ریزشِ پس از سقف |
|---|---|---|---|---|---|
| ۲۰۱۲ | حدود ۱۲ | حدود ۱٬۱۵۰ (آذر ۱۳۹۲) | حدود ۱۲ ماه | حدود ۹۵ برابر | حدود ۸۵٪ |
| ۲۰۱۶ | حدود ۶۵۰ | حدود ۱۹٬۷۰۰ (آذر ۱۳۹۶) | حدود ۱۷ ماه | حدود ۳۰ برابر | حدود ۸۴٪ |
| ۲۰۲۰ | حدود ۸٬۶۰۰ | حدود ۶۹٬۰۰۰ (آبان ۱۴۰۰) | حدود ۱۸ ماه | حدود ۸ برابر | حدود ۷۷٪ |
| ۲۰۲۴ | حدود ۶۴٬۰۰۰ | حدود ۱۲۶٬۰۰۰ (مهر ۱۴۰۴) | حدود ۱۸ ماه | حدود ۲ برابر | حدود ۵۰٪ تا تابستان ۱۴۰۵ |
دو الگو در این جدول پیداست. اول، زمان‌بندی تا امروز تکرار شده: سقفِ چرخهٔ اخیر (۱۴ مهر ۱۴۰۴) هم تقریباً ۱۸ ماه بعد از هاوینگ آمد. دوم، ضریبِ رشد مدام کوچک‌تر شده: از حدودِ ۹۵ برابر به حدودِ ۲ برابر. ریزشِ بعد از سقف هم این بار کم‌عمق‌تر بود.
ستونِ آخر را جدی بگیرید. فرض کنید کسی در اوجِ ۲۰۱۳، بیتکوین را حدودِ ۱٬۱۰۰ دلار خریده بود. یک سال بعد سرمایه‌اش با حدودِ ۸۵٪ زیان به حدودِ ۱۶۰ دلار رسیده بود. اگر همان آدم یک سال صبر کرده بود، با همان پول چند برابر بیتکوین می‌خرید. قیمتِ امروزِ بیتکوین را در صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال ببینید.
چرا هاوینگ می‌تواند قیمت را بالا ببرد؟
سه دلیل معمولاً گفته میشود و هر سه منطقی‌اند:
- ماینرها کمتر می‌فروشند: ماینرها برای پرداختِ قبضِ برق و هزینه‌ها بخشی از بیتکوینِ استخراج‌شده را می‌فروشند. با هاوینگ، این فروشِ هر روزه یکشبه نصف میشود. اگر تعدادِ خریدارها ثابت بماند، همین قیمت را هل میدهد.
- تمام‌شدهٔ هر بیتکوین گران‌تر میشود: ماینر حالا برای یک بیتکوین دو برابرِ قبل برق می‌سوزاند. کمتر حاضر است زیرِ قیمتِ تمام‌شده بفروشد. این مثلِ یک کفِ نرم عمل میکند؛ ولی تضمینی نیست.
- سروصدای رسانه‌ها: هاوینگ هر چهار سال یک بار بیتکوین را به تیترِ خبرها برمی‌گرداند و پولِ تازه جذب میکند. این بخشِ روانی گاهی از خودِ عرضه مهم‌تر بوده؛ همان ترس از جا ماندن که در مقالهٔ فومو توضیح داده‌ام.
چرا اثر هاوینگ هر دوره کمتر میشود؟
اگر هاوینگ این‌قدر قوی است، چرا هر بار رشد کمتر شده؟ سه دلیل دارد.
دلیلِ اول، ریاضی است. در ۲۰۱۲ هاوینگ تورمِ سالانه را از حدودِ ۲۵٪ به ۱۲٫۵٪ رساند. تکانِ بزرگی بود. در ۲۰۲۴ تورم از حدودِ ۱٫۷٪ به ۰٫۸٪ رسید. نصف کردنِ عددی که از اول کوچک است، تکانِ کوچکی می‌سازد. مثلِ این است که قسطِ ماهانهٔ کسی را از ۱۰ میلیون به ۵ میلیون برسانید، یا از ۱۰۰ هزار تومان به ۵۰ هزار.
دلیلِ دوم، بزرگ شدنِ بازار است. امروز فروشِ روزانهٔ ماینرها در برابرِ حجمِ معاملات و پولِ صندوق‌ها سهمِ کوچکی است. قیمتِ بیتکوین بیشتر از هر چیز به پولِ در گردشِ دنیا، نرخِ بهرهٔ آمریکا و رفتارِ سرمایه‌گذارانِ بزرگ حساس است. زنجیره‌اش ساده است: نرخِ بهره پایین بیاید، وام ارزان میشود، پولِ بیشتری دستِ مردم و شرکت‌ها میآید و بخشی از آن سراغِ دارایی‌های پرریسک مثلِ بیتکوین می‌رود.
دلیلِ سوم این است که همه از قبل خبر دارند. تاریخِ هاوینگ را همهٔ معامله‌گرها می‌دانند. خبری که همه می‌دانند، معمولاً از قبل در قیمت می‌نشیند. برای همین در ۲۰۲۴ بخشی از رشد پیش از هاوینگ اتفاق افتاد.
آیا چرخهٔ چهارساله هنوز معتبر است؟
دربارهٔ این پرسش، تحلیلگرها با هم اختلاف دارند و هر گروه حرفِ منطقی‌ای می‌زند:
- گروهی می‌گویند سقفِ مهر ۱۴۰۴ و ریزشِ ۱۴۰۵ نشان داد چرخهٔ چهارساله هنوز زنده است.
- گروهی دیگر می‌گویند چرخه «فشرده» شده و با حضورِ صندوق‌ها، ریزش‌های ۸۰ درصدی دیگر تکرار نمی‌شود.
- گروهِ سوم معتقدند هم‌زمانیِ هاوینگ با موج‌های پولِ ارزانِ دنیا بیشتر تصادف بوده تا علت.
نظرِ من این است که چهار نمونه برای نتیجه گرفتن خیلی کم است. هاوینگ عرضه را قطعاً کم میکند. ولی قیمت را تقاضا تعیین میکند و تقاضا را هیچ کدی برنامه‌ریزی نکرده. پس هاوینگ را یکی از عواملِ تحلیل ببینید، نه تقویمِ خرید و فروش.
بعد از هاوینگ برای ماینرها چه اتفاقی میافتد؟
برای ماینر، هاوینگ یعنی درآمدِ پاداشش یکشبه نصف میشود. ولی قبضِ برق، اجارهٔ سوله و قسطِ دستگاه همان است. مثلِ کارمندی که حقوقش یک‌باره نصف شود ولی اجاره‌خانه‌اش نه. سازوکارِ کلیِ سودِ استخراج را در مقالهٔ ماینینگ چیست و سودآوری آن چقدر است توضیح داده‌ایم. اینجا فقط اثرِ هاوینگ را با یک مثال می‌بینیم.
مثالِ فرضی: مزرعه‌ای را در نظر بگیرید که پیش از هاوینگ روزی ۰٫۰۱ بیتکوین پاداش می‌گرفت. هزینهٔ روزانهٔ برق و نگه‌داری‌اش معادلِ ۰٫۰۰۶ بیتکوین بود. پس روزی ۰٫۰۰۴ بیتکوین سود می‌کرد.
فردای هاوینگ درآمدش ۰٫۰۰۵ بیتکوین میشود، ولی هزینه همان ۰٫۰۰۶ است. حالا روزی ۰٫۰۰۱ بیتکوین زیان میدهد. برای این‌که دوباره سربه‌سر شود، قیمتِ بیتکوین باید دست‌کم ۲۰٪ بالا برود (۰٫۰۰۶ تقسیم بر ۰٫۰۰۵ میشود ۱٫۲). یا کارمزدها باید بخشی از کسری را پر کنند.
در عمل، بعد از هر هاوینگ این اتفاق‌ها پشتِ سرِ هم میافتد:
- دستگاههای قدیمی خاموش میشوند: دستگاه‌هایی که برقِ زیادی می‌خورند اول از مدار بیرون می‌روند. هش ریت، یعنی قدرتِ کلِ ماینرهای شبکه، چند هفته پایین میآید.
- سختی پایین میآید: با رفتنِ بخشی از ماینرها، معما در تنظیمِ بعدی آسان‌تر میشود و سهمِ ماینرهای مانده بیشتر میشود. شبکه این‌طور خودش را سرِ پا نگه می‌دارد.
- کوچک‌ها می‌روند، بزرگ‌ها بزرگ‌تر میشوند: ماینرهای کوچک یا گران‌کار دستگاهشان را می‌فروشند. شرکت‌های بزرگ با برقِ ارزان‌تر سهمِ بیشتری میگیرند. بعد از هاوینگِ ۲۰۲۴ بعضی شرکت‌های بزرگِ استخراج، بخشی از برق و ساختمانشان را به مراکزِ دادهٔ هوشِ مصنوعی اجاره دادند.
- کارمزد مهم‌تر میشود: با هر هاوینگ، سهمِ کارمزد در درآمدِ ماینر و در امنیتِ بلندمدتِ شبکه بیشتر میشود.
با این همه، هش ریتِ شبکه بعد از هر هاوینگ دوباره بالا رفته و در سالِ ۲۰۲۵ به حدودِ یک زتاهش بر ثانیه رسید. پس شبکه با وجودِ پاداشِ کمتر، از همیشه امن‌تر شده است.
ماینرهای ایرانی و هاوینگ
ماینرهای ایرانی دو فشار را با هم حس می‌کنند. هاوینگ درآمدِ دلاری‌شان را نصف میکند و قطعیِ برقِ تابستان هم ساعتِ کارِ دستگاه را کم میکند. در این شرایط فقط مزرعه‌هایی که مجوز، برقِ پایدار و دستگاهِ کم‌مصرف دارند سرِ پا می‌مانند.
استخراجِ خانگی در ایران ممنوع است و جریمه‌های سنگینی دارد. جزئیاتش را در مقالهٔ ماینینگ خانگی ممنوع نوشته‌ایم. اگر به فکرِ خریدِ دستگاه هستید، سود را همیشه با پاداشِ بعد از هاوینگِ بعدی هم حساب کنید، نه فقط با پاداشِ امروز.
هاوینگ در ارزهای دیجیتال دیگر
هاوینگ فقط مالِ بیتکوین نیست. چند ارزِ دیگر که از کدِ بیتکوین الگو گرفته‌اند همین سازوکار را دارند:
- لایت‌کوین: هر ۸۴۰٬۰۰۰ بلاک هاوینگ دارد. چون بلاک‌هایش چهار برابر سریع‌ترند، باز حدودِ چهار سال میشود. آخرین هاوینگش مردادِ ۱۴۰۲ (اوتِ ۲۰۲۳) بود و بعدی حدودِ ۲۰۲۷ است. جزئیات را در مقالهٔ لایت کوین چیست ببینید.
- بیتکوین کش: چون از بیتکوین جدا شده، همان برنامهٔ هاوینگ را دارد. هاوینگِ آخرش حدودِ دو هفته پیش از بیتکوین، در فروردینِ ۱۴۰۳، بود.
- اتریوم: هاوینگ ندارد. تعدادِ اتریوم‌ها به نسبتِ آن‌چه ساخته و آن‌چه از کارمزدها سوزانده میشود بالا و پایین می‌رود و سقفِ ثابتی هم ندارد.
حواسمان باشد: نزدیکِ هر هاوینگ پروژه‌های کوچکی پیدا میشوند که با برچسبِ «هاوینگ» خودشان را تبلیغ می‌کنند. نصف کردنِ عرضهٔ چیزی که کسی نمی‌خواهد، ارزشش را بالا نمی‌برد. پس اول بپرسید چه کسی واقعاً این دارایی را میخواهد.
اشتباه‌های رایج دربارهٔ هاوینگ
این‌ها حرف‌هایی است که زیاد می‌شنوم. جدولِ زیر هر باور را کنارِ واقعیتش می‌گذارد:
| باورِ رایج | واقعیت |
|---|---|
| هاوینگ سختی شبکه را دو برابر میکند. | سختی جدا از هاوینگ و هر ۲٬۰۱۶ بلاک بر اساسِ هش ریت تنظیم میشود. هاوینگ فقط پاداش را نصف میکند. |
| قیمت فردای هاوینگ بالا می‌رود. | در هیچ‌کدام از چهار دوره چنین نشد. معمولاً چند ماه نوسان یا اصلاح آمد و رشدِ اصلی بعدتر بود. |
| تاریخِ هاوینگ از قبل مشخص است. | فقط شمارهٔ بلاک مشخص است. تاریخ تخمینی است و ممکن است چند روز تا چند هفته جابهجا شود. |
| با تمام شدنِ ۲۱ میلیون، ماینرها تعطیل میشوند. | ماینرها از کارمزد درآمد خواهند داشت. تازه این اتفاق حدودِ ۲۱۴۰ میافتد. |
| تکرارِ الگوی گذشته قطعی است. | چهار نمونه برای قطعیت کم است و ضریبِ رشد هر دوره کوچک‌تر شده است. |
| هاوینگ یعنی نصف شدنِ قیمت. | هاوینگ ربطی به نصف شدنِ قیمت ندارد. فقط سرعتِ ساختِ سکهٔ تازه را نصف میکند. |
پس اگر کسی با یکی از این جمله‌ها شما را به خریدِ فوری تشویق کرد، همین جدول جوابش است.
چک‌لیستِ من برای تصمیم‌گیری در دورهٔ هاوینگ
در بیش از ۲۰ سال کار در بازارهای مالی بارها دیده‌ام که رویدادهای ازپیش‌معلوم، عجول‌ها را بیشتر از هر چیزی زخمی کرده‌اند. این چک‌لیست پیشنهادِ خرید یا فروش نیست. کمک میکند تصمیمتان آگاهانه باشد؛ تصمیمِ نهایی با خودتان.
- افقِ زمانی‌تان را روی کاغذ بنویسید. اگر کمتر از یک چرخهٔ کامل (چهار سال) است، بدانید که بعد از هر سقف ریزش‌های ۵۰ تا ۸۵ درصدی دیده شده.
- فقط پولی بیاورید که اگر نصف شد، زندگی‌تان به هم نریزد. پولِ اجاره، قسط یا جهیزیه جای این بازار نیست.
- به‌جای خریدِ یک‌جا، خریدِ پله‌ای را در نظر بگیرید؛ یعنی مبلغِ ثابت در فاصله‌های ثابت. این‌طوری از هیجانِ خبرها دور می‌مانید.
- در روزهای نزدیک به هاوینگ سراغِ معاملهٔ اهرمی نروید؛ یعنی معامله با پولِ قرضی که با یک نوسانِ کوچک کلِ سرمایه را می‌برد.
- دارایی را در کیف پولِ امن نگه دارید و عبارتِ بازیابی را هرگز در سایتی که به آن مطمئن نیستید وارد نکنید.
- جنبهٔ قانونیِ معامله در ایران و مالیاتِ آن را هم بدانید.
- به توکن‌هایی که فقط با برچسبِ «هاوینگ» فروخته میشوند اعتماد نکنید.
سوالات متداول
هاوینگ بیت کوین یعنی چه؟
هاوینگ یعنی نصف شدنِ پاداشی که شبکهٔ بیتکوین برای ساختنِ هر بلاک به ماینرها میدهد. این کار هر ۲۱۰ هزار بلاک، یعنی تقریباً هر چهار سال، خودکار انجام میشود و سرعتِ آمدنِ بیتکوینِ تازه به بازار را نصف میکند.
هاوینگ بعدی بیت کوین کی است؟
هاوینگ پنجم در بلاکِ ۱٬۰۵۰٬۰۰۰ اجرا میشود. تخمینها آن را میانِ اواخرِ مارس تا اواخرِ آوریلِ ۲۰۲۸، یعنی حدوداً فروردین ۱۴۰۷، نشان میدهند. در آن هاوینگ پاداشِ هر بلاک از ۳٫۱۲۵ به ۱٫۵۶۲۵ بیتکوین میرسد.
هاوینگ بیت کوین ۲۰۲۴ چه تاریخی بود؟
چهارمین هاوینگ در ۲۰ آوریل ۲۰۲۴ برابر با ۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ و در بلاکِ ۸۴۰٬۰۰۰ انجام شد. پاداشِ هر بلاک از ۶٫۲۵ به ۳٫۱۲۵ بیتکوین رسید و تولیدِ روزانه از حدودِ ۹۰۰ به ۴۵۰ بیتکوین کم شد.
هاوینگ چه اثری بر قیمت بیت کوین دارد؟
در چهار دورهٔ گذشته بیتکوین ۱۲ تا ۱۸ ماه بعد از هاوینگ سقفِ تازه زده، ولی ضریبِ رشد از حدودِ ۹۵ برابر به حدودِ ۲ برابر کم شده و بعد از هر سقف ریزشِ سنگین آمده است. هاوینگ عرضه را کم میکند، ولی قیمت را تقاضا تعیین میکند.
بعد از هاوینگ برای ماینرها چه اتفاقی میافتد؟
درآمدِ پاداشِ ماینرها یکشبه نصف میشود. دستگاههای پرمصرف خاموش میشوند، هش ریت چند هفته پایین میآید، سختی شبکه کم میشود و ماینرهای کمهزینهتر سهمِ بیشتری میگیرند. اهمیتِ کارمزد تراکنش در درآمدشان هم بیشتر میشود.
تا حالا چند هاوینگ انجام شده است؟
چهار هاوینگ انجام شده است: نوامبر ۲۰۱۲ (۵۰ به ۲۵)، ژوئیهٔ ۲۰۱۶ (۲۵ به ۱۲٫۵)، مهٔ ۲۰۲۰ (۱۲٫۵ به ۶٫۲۵) و آوریلِ ۲۰۲۴ (۶٫۲۵ به ۳٫۱۲۵ بیتکوین در هر بلاک).
آخرین بیت کوین کی استخراج میشود؟
بعد از حدودِ ۳۲ هاوینگ پاداش به یک ساتوشی و سپس صفر میرسد که حدودِ سالِ ۲۱۴۰ است. تا امروز بیش از ۲۰ میلیون بیتکوین استخراج شده و کمتر از یک میلیون مانده است. بعد از آن ماینرها فقط کارمزد میگیرند.
آیا هاوینگ را میشود متوقف یا عقب انداخت؟
نه، مگر با تغییرِ قواعدِ بیتکوین که موافقتِ بیشترِ کاربران و ماینرها را میخواهد و تقریباً ناممکن است. هاوینگ به شمارهٔ بلاک بسته است و فقط تاریخِ تقویمیِ آن بسته به سرعتِ ساختِ بلاکها کمی جابهجا میشود.
جمع‌بندی
هاوینگ ستونِ اصلیِ برنامهٔ پولیِ بیتکوین است. هر ۲۱۰ هزار بلاک پاداشِ ماینرها نصف میشود، تورم کم میشود و تعدادِ بیت‌کوین‌ها به سقفِ ۲۱ میلیون نزدیک‌تر میشود. این بخشِ ماجرا قطعی است و میشود با یک ماشین‌حسابِ ساده حسابش کرد.
بخشِ نامطمئن قیمت است. تاریخچهٔ هاوینگ بیت کوین الگویی تکرارشونده نشان میدهد، ولی اثرش هر بار ضعیف‌تر شده و بازار حالا بیشتر از پولِ جهانی و سرمایه‌گذارانِ بزرگ فرمان می‌گیرد. پس هاوینگِ ۲۰۲۸ را بشناسید و در تحلیلتان بگذارید، ولی تصمیمِ سرمایه‌گذاری را فقط بر پایهٔ تقویمِ هاوینگ نگیرید.