اوردر چیست؟ انواع سفارش در بورس و ارز دیجیتال به زبان ساده

«آقا، این اوردر یعنی چی؟» این را خیلی‌ها در اولین روزهای بورس از من می‌پرسند. اوردر چیست؟ اوردر (یا اردر، از واژهٔ انگلیسی Order) همان «سفارش» است: دستوری که به کارگزاری یا صرافی می‌دهید تا مقدارِ مشخصی سهم یا ارز دیجیتال را با شرطی که خودتان تعیین کرده‌اید بخرد یا بفروشد. نوعِ اوردر می‌گوید با چه قیمتی، کِی و تا چه زمانی معامله انجام شود.

شبیهِ سفارش‌دادن به نانوایی است. می‌توانید بگویید «هر قیمتی هست، دو تا نان بده» یا «اگر نانِ بربری دانه‌ای ۱۰ هزار تومان شد، دو تا برایم کنار بگذار». اولی سفارشِ بازار است و دومی سفارشِ محدود. بقیهٔ انواعِ اوردر هم از ترکیبِ همین دو فکر ساخته شده‌اند.

اوردر یعنی چی و از چه قسمت‌هایی ساخته می‌شود؟

هر اوردر، چه در بورسِ تهران و چه در یک صرافیِ ارز دیجیتال، چند جزءِ ثابت دارد. اگر این‌ها را بشناسید، هر فرمِ سفارشی را در هر سامانه‌ای می‌فهمید.

• سمت: خرید یا فروش.
• دارایی: نامِ نماد در بورس (مثلاً یک سهم یا صندوق) یا نامِ ارز در صرافی.
• تعداد یا حجم: چند سهم یا چه مقدار ارز.
• قیمت: قیمتی که حاضرید با آن معامله کنید، یا «بهترین قیمتِ موجود».
• نوع: محدود، بازار، استاپ و…؛ همان چیزی که در ادامه باز می‌کنیم.
• اعتبار: سفارش تا کِی زنده بماند؛ فقط امروز، تا تاریخِ مشخص یا تا وقتی خودتان لغوش کنید.

وقتی اوردر را می‌فرستید، به «دفترِ سفارش‌ها» می‌رود. دفترِ سفارش‌ها یعنی فهرستِ همهٔ خریدارها و فروشنده‌هایی که منتظرند. در بورس به آن «تابلوی سفارش‌ها» یا «مظنه‌ها» می‌گوییم و در صرافی‌ها «اردر بوک». معامله وقتی انجام می‌شود که یک خریدار و یک فروشنده روی قیمت به هم برسند. اگر می‌خواهید این تابلو را بهتر بخوانید، مقالهٔ تابلوی معاملاتی و محتویاتش را ببینید.

پس اوردر فقط «بخر» یا «بفروش» نیست. یک دستورِ کامل است با قیمت، حجم و مهلت.

انواع اوردر کدامند؟ دو نوعِ پایه

همهٔ اوردرها از دو نوعِ پایه شروع می‌شوند. این دو را خوب بفهمید؛ بقیه آسان می‌شود.

سفارش بازار (Market): فوری، ولی بی تضمینِ قیمت

سفارشِ بازار یعنی «همین الان، با بهترین قیمتی که موجود است، معامله کن». شما فقط مقدار را می‌گویید و قیمت را بازار تعیین می‌کند.

خوبی‌اش سرعت است؛ تقریباً همیشه انجام می‌شود. بدی‌اش این است که قیمتِ نهایی را از قبل نمی‌دانید. فرض کنید در یک صرافیِ داخلی می‌خواهید ۱۰ میلیون تومان تتر بخرید. اگر فروشندهٔ اول فقط ۴ میلیون تومان تتر داشته باشد، بقیهٔ سفارشتان از فروشندهٔ بعدی با قیمتِ کمی بالاتر پر می‌شود. این فاصلهٔ بینِ قیمتی که انتظار داشتید و قیمتی که واقعاً گرفتید را «لغزش قیمت» (Slippage) می‌گویند. در بازارِ شلوغ کم است و در بازارِ خلوت ممکن است زیاد شود.

سفارش محدود (Limit): قیمت دستِ شماست

سفارشِ محدود یعنی «فقط با این قیمت یا بهتر از آن معامله کن». برای خرید، سقفِ قیمت را تعیین می‌کنید و برای فروش، کفِ قیمت را. اگر بازار به قیمتِ شما نرسد، سفارش منتظر می‌ماند.

مثال: سهمی را ۱٬۰۰۰ تومان معامله می‌کنند و شما فکر می‌کنید ۹۵۰ تومان قیمتِ منصفانه‌تری است. یک سفارشِ خریدِ محدود در ۹۵۰ تومان می‌گذارید. اگر قیمت پایین آمد، سهم را با ۹۵۰ تومان یا ارزان‌تر می‌خرید. اگر پایین نیامد، چیزی نخریده‌اید و پولتان هم از دست نرفته است. (عددها مثال‌اند.)

در بورسِ ایران تقریباً همهٔ سفارش‌هایی که مردم ثبت می‌کنند از همین نوع‌اند. یعنی هر بار که در سامانهٔ کارگزاری قیمت و تعداد را وارد می‌کنید و دکمهٔ خرید را می‌زنید، یک سفارشِ محدود فرستاده‌اید.

جدولِ زیر این دو را کنارِ هم می‌گذارد.

مقایسهٔ سفارش بازار و سفارش محدود

ویژگی	سفارش بازار	سفارش محدود
قیمت را چه کسی تعیین می‌کند؟	بازار	شما
انجام شدنش تضمینی است؟	تقریباً بله	نه؛ شاید هرگز به قیمتتان نرسد
قیمتِ نهایی را از قبل می‌دانید؟	نه	بله، یا بهتر از آن
کِی به کار می‌آید؟	وقتی سرعت از قیمت مهم‌تر است	وقتی قیمت از سرعت مهم‌تر است
خطرِ اصلی	خریدِ گران یا فروشِ ارزان در بازارِ خلوت	جاماندن از حرکتِ قیمت

پس سؤالِ اصلی همیشه این است: الان برایم سرعت مهم‌تر است یا قیمت؟ جوابِ این سؤال نوعِ اوردر را تعیین می‌کند.

پندینگ اوردر چیست؟ سفارش‌هایی که منتظر می‌مانند

پندینگ اوردر (Pending Order) یعنی «سفارشِ معلق»: سفارشی که الان انجام نمی‌شود و منتظر می‌ماند تا قیمت به عددِ مشخصی برسد. این اصطلاح بیشتر در سکوهای معاملاتیِ ارز دیجیتال و نرم‌افزارهای معامله‌گری شنیده می‌شود و چهار شکلِ معروف دارد.

رازِ فهمیدنش ساده است: ببینید قیمتِ سفارش بالاتر از قیمتِ فعلی است یا پایین‌تر، و شما می‌خواهید بخرید یا بفروشید.

چهار نوعِ پندینگ اوردر و منطقِ هرکدام

نام	جای قیمت نسبت به قیمتِ فعلی	فکرِ پشتش
Buy Limit (خریدِ محدود)	پایین‌تر	«اگر ارزان‌تر شد، می‌خرم.»
Sell Limit (فروشِ محدود)	بالاتر	«اگر گران‌تر شد، می‌فروشم.»
Buy Stop (خریدِ توقف)	بالاتر	«اگر از این سقف رد شد، یعنی روند قوی است؛ می‌خرم.»
Sell Stop (فروشِ توقف)	پایین‌تر	«اگر از این کف پایین‌تر رفت، می‌فروشم تا ضررم بزرگ نشود.»

شاید عجیب باشد که کسی بخواهد گران‌تر بخرد. ولی معامله‌گری که منتظرِ شکستِ یک سقف است، ترجیح می‌دهد کمی گران‌تر بخرد تا مطمئن شود حرکت واقعی است. و Sell Stop همان چیزی است که همه به اسمِ «حد ضرر» یا «استاپ لاس» می‌شناسند. دربارهٔ اینکه حد ضرر را کجا بگذاریم، مقالهٔ استراتژی حد ضرر را نوشته‌ام.

پس پندینگ اوردر یعنی تصمیمتان را از قبل بگیرید و به سامانه بسپارید، به جای اینکه جلوی صفحه بنشینید و در لحظه تصمیم بگیرید.

سفارش‌های شرطی: استاپ مارکت، استاپ لیمیت و OCO

این سفارش‌ها دو مرحله دارند. اول یک «شرط» یا «قیمتِ ماشه» دارند؛ وقتی قیمت به آن رسید، سفارشِ اصلی فرستاده می‌شود. مثلِ زنگِ ساعت که در ساعتِ معین بیدارتان می‌کند و بعد شما کار را انجام می‌دهید.

استاپ مارکت (Stop Market)

وقتی قیمت به ماشه رسید، یک سفارشِ بازار فرستاده می‌شود. پس فروش تقریباً حتمی است، ولی قیمتش نه. اگر بازار تند بریزد، ممکن است پایین‌تر از ماشه بفروشید.

استاپ لیمیت (Stop Limit)

وقتی قیمت به ماشه رسید، یک سفارشِ محدود با قیمتی که از قبل گفته‌اید فرستاده می‌شود. پس کفِ قیمت را کنترل می‌کنید، ولی اگر بازار از آن کف هم پایین‌تر بپرد، سفارش انجام نمی‌شود.

بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنید ارزی را ۱۰۰ هزار تومان خریده‌اید و نمی‌خواهید بیش از ۱۰٪ ضرر کنید. یک استاپ لیمیت می‌گذارید:

1. قیمتِ ماشه (Stop): ۹۰ هزار تومان.
2. قیمتِ محدود (Limit): ۸۹ هزار تومان؛ یعنی «حاضرم تا ۸۹ هزار هم پایین بفروشم، نه کمتر».
3. قیمت آرام‌آرام پایین می‌آید و به ۹۰ هزار می‌رسد؛ سفارشِ فروش فعال می‌شود و احتمالاً بینِ ۹۰ و ۸۹ هزار می‌فروشید. ضررتان حدودِ ۱۰ تا ۱۱٪ می‌شود.
4. ولی اگر یک خبرِ بد بیاید و قیمت یک‌باره از ۹۲ به ۸۵ هزار بپرد، سفارشِ شما در ۸۹ هزار می‌ماند و انجام نمی‌شود. اینجاست که استاپ مارکت می‌فروخت (با ضررِ بیشتر) و استاپ لیمیت نه.

این مثال است؛ عددها را با قیمتِ واقعیِ بازار عوض کنید. نسخهٔ خرید و جزئیاتش را در مقالهٔ سفارش Buy Stop Limit چیست؟ قدم‌به‌قدم توضیح داده‌ایم.

سفارش OCO

OCO مخففِ One Cancels the Other است؛ یعنی «یکی که انجام شد، دیگری لغو شود». دو سفارش را با هم می‌گذارید: یکی حدِ سود بالاتر از قیمت و یکی حدِ ضرر پایین‌تر. هر کدام زودتر فعال شد، آن یکی خودبه‌خود پاک می‌شود. مثلاً روی همان ارزِ ۱۰۰ هزار تومانی، فروشِ محدود در ۱۲۰ هزار و استاپ در ۹۰ هزار. این‌طوری خیالتان از هر دو طرف راحت است.

پس سفارشِ شرطی یعنی برنامهٔ خروجتان را پیش از هیجانِ بازار بنویسید. خیلی از ضررهای بزرگ از اینجا می‌آیند که آدم در لحظه دلش نمی‌آید بفروشد.

اعتبار سفارش: اوردر شما تا کِی زنده است؟

هر سفارش یک «تاریخِ انقضا» دارد. اگر این را ندانید، ممکن است فکر کنید سفارشی دارید که در واقع دیروز پاک شده، یا برعکس، سفارشی که فراموشش کرده‌اید یک هفته بعد ناگهان انجام شود.

انواعِ اعتبارِ سفارش در سامانه‌های معاملاتی

اعتبار	یعنی چه؟	مراقبِ چه باشید؟
روز	فقط تا پایانِ همان روزِ معاملاتی؛ بعد خودبه‌خود پاک می‌شود.	فردا باید دوباره ثبت کنید.
معتبر تا تاریخ	تا تاریخی که خودتان تعیین می‌کنید.	اگر خبرِ مهمی آمد، سفارش را بازبینی کنید.
معتبر تا لغو (GTC)	تا وقتی خودتان پاکش نکنید، می‌ماند.	سفارشِ فراموش‌شده ممکن است در بدترین زمان انجام شود.
انجام و حذف (Fill and Kill)	همان لحظه هر مقدار که شد انجام می‌شود و بقیه پاک می‌شود.	ممکن است فقط بخشی از سفارش انجام شود.

در بورسِ ایران پیش‌فرضِ بیشترِ سامانه‌های کارگزاری «روز» است. گزینه‌های دیگر به کارگزاری و نسخهٔ سامانه بستگی دارند؛ پیش از استفاده، راهنمای سامانهٔ کارگزارتان را ببینید.

پس هر بار سفارش می‌گذارید، یک نگاه هم به خانهٔ «اعتبار» بیندازید. عادتِ خوبی است که آخرِ هر روز فهرستِ سفارش‌های بازتان را مرور کنید.

در بورس ایران چه نوع سفارش‌هایی می‌توان ثبت کرد؟

بورسِ ایران با صرافی‌های ارز دیجیتال فرق‌های مهمی دارد. اینجا سفارش‌ها چند قاعدهٔ ثابت دارند که در هر نوعِ اوردری رعایت می‌شوند.

• دامنهٔ نوسان: قیمتِ سفارش باید بینِ کف و سقفِ مجازِ همان روز باشد. سفارشِ بیرون از این بازه پذیرفته نمی‌شود.
• محدودیتِ حجم: هر نماد برای یک سفارش حداقل و حداکثرِ تعداد دارد. برای حجمِ بیشتر باید چند سفارش بفرستید.
• واحدِ قیمت: قیمت باید مضربِ عددِ معینی باشد (به آن «تیکِ قیمت» می‌گویند)؛ هر عددی قبول نیست.
• قدرتِ خرید: پولِ سفارشِ خرید همان لحظه در حسابتان کنار گذاشته (بلوکه) می‌شود، حتی اگر هنوز معامله انجام نشده باشد.
• کارمزد: فقط برای معاملهٔ انجام‌شده گرفته می‌شود؛ سفارشی که لغو کنید هزینه‌ای ندارد.

از نظرِ نوع، کارِ اصلی با سفارشِ محدود است. کنارِ آن، چند امکان هم هست که بسته به سامانهٔ کارگزاری ممکن است داشته باشید:

• سفارشِ شرطی یا «حد سود و حد ضرر»: بعضی سامانه‌ها اجازه می‌دهند شرطی بگذارید، مثلاً «اگر آخرین قیمت به فلان عدد رسید، سفارشِ فروش بفرست». این شرط معمولاً در خودِ سامانهٔ کارگزار نگه داشته می‌شود و فقط وقتی برقرار شد، سفارش به بازار می‌رود. پس اگر بازار با صف باز شود، شرط شاید به موقع کار نکند.
• حداقلِ حجم و حجمِ نمایشی: در بعضی سامانه‌ها می‌توانید بگویید «کمتر از این مقدار انجام نشود» یا فقط بخشی از حجمِ سفارش در تابلو دیده شود.
• ارسالِ گروهی: چند سفارش را از قبل آماده می‌کنید و یکجا می‌فرستید. دربارهٔ این روش و بحث‌هایش، مقالهٔ سفارش گروهی یا دسته‌ای را ببینید.

پیش از اینکه روی هر کدام از این امکان‌ها حساب کنید، یک‌بار با مبلغِ کم امتحانش کنید. اسم‌ها و جزئیات از سامانه‌ای به سامانهٔ دیگر فرق دارد. اگر هنوز با خودِ خرید و فروشِ آنلاین راحت نیستید، از مقالهٔ معاملات آنلاین چیست؟ شروع کنید.

صف خرید، صف فروش و سفارش سرخطی

وقتی چند نفر با یک قیمت سفارش می‌دهند، اولویت اول با قیمتِ بهتر است و بعد با زمانِ ثبت. یعنی خریداری که قیمتِ بالاتری پیشنهاد داده جلوتر است، و بینِ دو خریدارِ هم‌قیمت، آن که زودتر ثبت کرده. وقتی همه در سقفِ قیمت خریدارند و فروشنده‌ای نیست، «صف خرید» درست می‌شود. جزئیاتش در صف خرید و صف فروش آمده است.

همین‌جا یک نکتهٔ عملی: اگر قیمتِ سفارشی را که در صف دارید ویرایش کنید، معمولاً جایتان در صف عوض می‌شود و انگار تازه سفارش داده‌اید. پس در صف، بی‌دلیل به سفارشتان دست نزنید.

برای جلو افتادن در صف، بعضی‌ها در اولین لحظه‌های «پیش‌گشایش» سفارش می‌گذارند. پیش‌گشایش حدودِ یک ربع پیش از شروعِ معاملات است که می‌شود سفارش ثبت کرد ولی معامله‌ای انجام نمی‌شود. توضیحِ کاملِ این مرحله در مرحلهٔ پیش‌گشایش و ترفندهای ثبتِ اول‌وقت در سفارش سرخطی در بورس چیست؟ آمده است.

پس در بورسِ ایران، «نوعِ اوردر» کمتر از صرافی‌ها تنوع دارد، ولی «زمان» و «قیمتِ» سفارش اهمیتِ بیشتری دارد.

اوردرهایی که برای فریبِ شما گذاشته می‌شوند

هر اوردری که در تابلو می‌بینید، قصدِ واقعیِ معامله ندارد. بعضی سهامدارانِ بزرگ سفارشِ فروشِ سنگینی می‌گذارند تا دیگران بترسند و ارزان بفروشند؛ به آن «اردر ترس» می‌گویند. یا سفارشِ خریدِ بزرگی می‌گذارند تا همه خیال کنند حمایتِ محکمی هست؛ این «اردر حمایت» است. بعد، درست پیش از رسیدنِ معامله، سفارش را پاک می‌کنند.

چطور تشخیص بدهیم؟ چند نشانه هست: حجمِ عجیب و غیرعادی نسبت به معمولِ سهم، سفارشی که بارها ظاهر و ناپدید می‌شود، و تکرارِ این رفتار در پیش‌گشایش. روش‌های تشخیص را با جزئیات در همه چیز درباره اردر ترس و اردر حمایت نوشته‌ایم.

پس فقط به اندازهٔ سفارش‌های تابلو تصمیم نگیرید. معامله‌های انجام‌شده خیلی بیشتر از سفارش‌های ثبت‌شده حقیقت را می‌گویند.

کدام اوردر را کِی استفاده کنیم؟

جدولِ زیر خلاصهٔ همه‌چیز است: کدام سفارش قیمت را تضمین می‌کند، کدام انجام شدن را، و کجا بیشتر به کار می‌آید.

راهنمای انتخابِ نوعِ اوردر

نوعِ سفارش	قیمت تضمینی است؟	انجام شدن تضمینی است؟	موقعیتِ مناسب
بازار	نه	تقریباً بله	خرید یا فروشِ فوری در بازارِ پرمعامله
محدود	بله	نه	خرید یا فروش با قیمتِ دلخواه؛ سفارشِ عادیِ بورس
استاپ مارکت	نه	تقریباً بله، پس از رسیدن به ماشه	حد ضرری که «حتماً» باید اجرا شود
استاپ لیمیت	بله	نه	حد ضرر یا ورود، با کنترلِ کفِ قیمت
OCO	بسته به دو سفارشِ داخلش	یکی از دو سفارش	بستنِ همزمانِ حدِ سود و حدِ ضرر
شرطیِ کارگزاری (بورس)	بسته به قیمتی که تعیین می‌کنید	نه؛ به نقدشوندگیِ سهم بستگی دارد	فروشِ خودکار وقتی پای سیستم نیستید

از این جدول یک قاعدهٔ ساده درمی‌آید. هیچ اوردری هر دو را با هم تضمین نمی‌کند: یا قیمت را می‌گیرید یا انجام شدن را. هر کس خلافش را گفت، حواستان را جمع کنید.

پنج اشتباهِ رایج در ثبتِ اوردر

این‌ها اشتباه‌هایی است که در این سال‌ها بارها دیده‌ام و پولِ واقعی از جیبِ آدم‌ها برده است.

1. سفارشِ بازار در بازارِ خلوت. در یک ارز یا سهمِ کم‌معامله، سفارشِ بازار ممکن است با قیمتی خیلی بدتر از انتظار انجام شود. در بازارِ خلوت همیشه محدود بگذارید.
2. یک صفرِ اضافه یا کم. «۱۰۰۰» به جای «۱۰۰»؛ خیلی پیش می‌آید. پیش از زدنِ دکمه، قیمت، تعداد و مبلغِ کل را یک‌بار بلند برای خودتان بخوانید.
3. حد ضرر خیلی نزدیک. اگر استاپ را درست زیرِ قیمتِ فعلی بگذارید، با یک نوسانِ معمولی فعال می‌شود و بی‌دلیل از معامله بیرون می‌افتید.
4. سفارشِ فراموش‌شده. سفارشِ «معتبر تا لغو» که هفته‌ها پیش گذاشته‌اید، ممکن است روزی انجام شود که دیگر آن سهم یا ارز را نمی‌خواهید.
5. اعتماد به اوردرهای تابلو. دیدنِ یک سفارشِ خریدِ بزرگ دلیلِ خرید نیست؛ شاید چند دقیقهٔ دیگر پاک شود.

پس پیش از هر سفارش، این چک‌لیستِ کوتاه را مرور کنید:

• نماد یا ارز درست است؟
• خرید است یا فروش؟
• قیمت و تعداد درست تایپ شده؟ مبلغِ کل با انتظارم می‌خواند؟
• نوعِ سفارش با هدفم جور است: سرعت یا قیمت؟
• اعتبارِ سفارش چیست و تا کِی می‌ماند؟
• اگر اشتباه کرده باشم، بیشترین ضررم چقدر است؟

اوردر در ارز دیجیتال چه فرقی با بورس دارد؟

صرافی‌های داخلیِ ارز دیجیتال معمولاً تنوعِ بیشتری از اوردر دارند: بازار، محدود، استاپ لیمیت و گاهی OCO. بازارشان هم شبانه‌روزی است و دامنهٔ نوسانِ روزانه ندارد. یعنی قیمت در یک شب می‌تواند خیلی بیشتر از بورس جابه‌جا شود.

به همین خاطر، در ارز دیجیتال سفارش‌های شرطی اهمیتِ بیشتری دارند. شما نمی‌توانید ساعت ۳ نیمه‌شب پای گوشی باشید، ولی حد ضررتان می‌تواند. اگر تازه می‌خواهید در این بازار معامله کنید، مقالهٔ اسپات تریدینگ چیست؟ قدمِ اولِ خوبی است. قیمتِ روزِ ارزها را هم در صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال امروز ببینید.

پس هرچه بازار پرنوسان‌تر و ساعتِ کارش طولانی‌تر باشد، ارزشِ اوردرهای شرطی بیشتر می‌شود.

سوالات متداول

جمع‌بندی

اوردر یعنی سفارش، و هر سفارش جوابِ یک سؤال است: برایم سرعت مهم‌تر است یا قیمت؟ سفارشِ بازار سرعت را می‌دهد، سفارشِ محدود قیمت را، و سفارش‌های شرطی به شما اجازه می‌دهند تصمیمتان را پیش از هیجانِ بازار بگیرید.

پس دفعهٔ بعد که خواستید سفارش بگذارید، سه چیز را پیش از زدنِ دکمه چک کنید: نوعِ سفارش، قیمت و تعداد، و اعتبار. اگر هنوز کارگزاری انتخاب نکرده‌اید، مقالهٔ کارگزاری بورس چیست؟ را ببینید. تصمیمِ نهایی هم، مثلِ همیشه، با خودتان است.