سفارش گروهی در بورس چیست؟ آموزش ثبت سفارش دسته‌ای قدم‌به‌قدم

فرض کنید چهار سهم دارید و صبح تصمیم گرفته‌اید همه را بفروشید. ساعت ۸:۴۵ است و فقط چند دقیقه وقت دارید. یکی‌یکی نماد را پیدا کنید، تعداد و قیمت بنویسید و بفرستید؟ تا به سهمِ چهارم برسید، صف پر شده است.

سفارش گروهی یعنی چند سفارشِ خرید یا فروش را از قبل آماده کنید و یک‌جا، با یک فرمان، به بورس بفرستید. در سامانه‌های آنلاینِ کارگزاری معمولاً با نامِ «پیش‌نویس سفارش» یا «ارسالِ گروهی» پیدایش می‌کنید. معنای دومش هم هست: سفارشی که کارگزار یا سبدگردان از طرفِ چند نفر، یک‌جا در بازار ثبت می‌کند.

بیشترِ ما با معنای اول سروکار داریم. پس از همان شروع می‌کنیم و بعد سری هم به پشتِ صحنه می‌زنیم.

سفارش گروهی در بورس چیست؟

یک مثالِ خانگی بزنیم. وقتی برای خریدِ عید به بازار می‌روید، یک فهرست می‌نویسید: برنج، روغن، آجیل. به‌جای اینکه پنج بار از خانه بیرون بروید، یک بار می‌روید و همه را می‌خرید. سفارش گروهی همین فهرستِ خرید است، ولی برای سهم.

در عمل شما چند «اوردر» را آماده می‌کنید و کنارِ هم نگه می‌دارید. هنوز هیچ‌کدام به بورس نرفته‌اند. هر وقت آماده بودید، همه را با هم می‌فرستید. هر سفارش بعد از ارسال، یک سفارشِ معمولی و مستقل است؛ جدا اجرا می‌شود، جدا کارمزد دارد و جدا در صف می‌ایستد.

این نکته خیلی مهم است. سفارش گروهی سرعت و نظم می‌آورد، نه قیمتِ بهتر. بورس آن را یک بستهٔ واحد نمی‌بیند. پس اگر یکی از سفارش‌ها انجام شد و دیگری نه، هیچ‌کدام منتظرِ دیگری نمی‌ماند.

اوردر چیست؟ اول یک سفارشِ تکی را بشناسیم

«اوردر» همان واژهٔ انگلیسیِ Order است، یعنی سفارش. وقتی در سامانهٔ کارگزاری می‌گویید «این سهم را با این قیمت و این تعداد می‌خرم»، یک اوردر ثبت کرده‌اید. تا سفارشِ تکی را نشناسیم، سفارش گروهی هم معنا ندارد، چون گروه از همین تکه‌ها ساخته می‌شود.

هر سفارش در بورسِ ایران از چند جزء ساخته شده است:

• نماد: نامِ کوتاهِ سهم یا صندوق در تابلو.
• سمت: خرید یا فروش.
• تعداد: چند سهم می‌خواهید بخرید یا بفروشید.
• قیمت: قیمتی که حاضرید با آن معامله کنید. باید داخلِ دامنهٔ مجازِ همان روز باشد.
• اعتبار سفارش: سفارش تا کی زنده بماند. معمولاً «روز» یعنی آخرِ همان روز پاک می‌شود. بعضی سامانه‌ها گزینهٔ «تا تاریخِ مشخص» یا «تا لغو» هم دارند.

اگر هنوز کدِ بورسی ندارید، اول باید کد بورسی بگیرید و در یک کارگزاری حسابِ آنلاین باز کنید. روشِ کلیِ خرید و فروش را هم در نوشتهٔ معاملات آنلاین و خرید سهام از بورس گفته‌ام.

ثبت سفارش در بورس: یک سفارشِ معمولی در پنج قدم

این قدم‌ها در بیشترِ سامانه‌ها شبیهِ هم است. اسمِ دکمه‌ها ممکن است کمی فرق کند.

1. وارد سامانهٔ آنلاینِ کارگزاری شوید و نماد را جست‌وجو کنید.
2. دکمهٔ خرید یا فروش را بزنید.
3. تعداد و قیمت را بنویسید. سامانه مبلغِ کل را با کارمزد نشان می‌دهد.
4. اعتبار سفارش را انتخاب کنید. اگر مطمئن نیستید، همان «روز» را بگذارید.
5. سفارش را بفرستید و در بخشِ «سفارش‌های باز» یا «سفارش‌های روز» ببینید که ثبت شده است.

پس یک سفارش یعنی همین پنج قدم. حالا تصور کنید این کار را باید برای شش سهم، آن هم در یک ربع، تکرار کنید. سفارش گروهی دقیقاً برای همین لحظه ساخته شده است.

سفارش گروهی در کدام سامانه‌ها فعال است؟

در بورسِ ایران دکمه‌ای به نامِ رسمیِ «سفارش گروهی» در قانون نداریم. این امکان را خودِ سامانه‌های معاملاتی ساخته‌اند و هر کدام اسمی رویش گذاشته‌اند. رایج‌ترین اسم «پیش‌نویس سفارش» است.

نمونهٔ شناخته‌شده‌اش سامانه‌های کارگزاری مفید است. در ایزی‌تریدر و آنلاین پلاس می‌توانید چند ده سفارش را پیش‌نویس کنید، به‌صورت تکی یا گروهی ویرایششان کنید و هر وقت خواستید یک‌جا بفرستید. سقفِ تعدادِ پیش‌نویس‌ها در راهنماهای مختلفِ همین کارگزاری متفاوت آمده است؛ پس عددِ دقیق را از راهنمای نسخهٔ خودتان ببینید.

سامانه‌های دیگر هم امکانِ مشابهی دارند، گاهی با اسم‌هایی مثل «سبد سفارش» یا «سفارش‌های ذخیره‌شده». اگر کارگزاری‌تان چنین چیزی ندارد، معمولاً می‌شود سفارش را قبل از پیش‌گشایش ثبت کرد و در صف نگه داشت. اگر می‌خواهید کارگزاری‌ها را از نظرِ امکاناتِ سامانه مقایسه کنید، نوشتهٔ بهترین کارگزاری بورس ۱۴۰۵ را ببینید.

پس پیش از اینکه به این امکان تکیه کنید، یک بار در یک روزِ آرام امتحانش کنید. روزِ شلوغ جای یاد گرفتنِ دکمه‌ها نیست.

آموزش ثبت سفارش دسته‌ای، قدم‌به‌قدم

این روش را در سامانه‌ای توضیح می‌دهم که پیش‌نویس دارد. منطقش در همه جا یکی است: اول آماده کن، بعد بازبینی کن، بعد یک‌جا بفرست.

1. شب قبل فهرست بنویسید. روی کاغذ یا در یادداشت گوشی بنویسید کدام سهم، خرید یا فروش، چند تا و با چه قیمتی. تصمیم را در آرامش بگیرید، نه ساعت ۸:۵۰.
2. برای هر نماد پیش‌نویس بسازید. نماد را از دیده‌بان، پرتفوی یا جست‌وجو پیدا کنید. پنجرهٔ خرید یا فروش را باز کنید و به‌جای «ارسال»، گزینهٔ «پیش‌نویس» را بزنید.
3. دامنهٔ مجاز را چک کنید. قیمتِ هر سفارش باید داخلِ دامنهٔ نوسانِ همان روز باشد. دامنه هر روز از قیمتِ پایانیِ روزِ قبل حساب می‌شود؛ پس پیش‌نویسِ دیروز ممکن است امروز خارج از دامنه باشد.
4. اعتبار سفارش را یکی کنید. برای همه «روز» بگذارید تا فردا سفارشِ فراموش‌شده‌ای در صف نماند.
5. همه را با هم بازبینی کنید. فهرستِ پیش‌نویس‌ها را باز کنید و سمتِ خرید و فروش را یکی‌یکی ببینید. اشتباه گرفتنِ این دو رایج‌ترین خطاست.
6. همه یا چندتا را انتخاب کنید و بفرستید. لازم نیست همه را بفرستید؛ می‌توانید فقط چندتایشان را علامت بزنید.
7. نتیجه را ببینید. در بخشِ سفارش‌ها نگاه کنید کدام ثبت شد، کدام خطا گرفت و کدام در صف است. سفارشِ خطادار خودبه‌خود دوباره فرستاده نمی‌شود.

پس سفارش گروهی دو بخش دارد: آماده‌سازی در آرامش و ارسالِ سریع. بیشترِ سودش از بخشِ اول می‌آید.

با سفارش گروهی چند سهم را همزمان بفروشیم؟

بیایید با یک پرتفوی فرضی حساب کنیم. خانمی چهار سهم دارد و می‌خواهد برای خریدِ جهیزیهٔ دخترش همه را بفروشد. عددها مثال‌اند و قیمتِ واقعیِ هیچ سهمی نیستند.

مثالِ فرضی: فروشِ یک‌جای پرتفویِ چهار سهمی با سفارش گروهی

سهم (فرضی)	تعداد	قیمتِ پیشنهادی (تومان)	مبلغِ تقریبی (تومان)
سهمِ الف	۲٬۰۰۰	۵٬۰۰۰	۱۰ میلیون
سهمِ ب	۵۰۰	۲۴٬۰۰۰	۱۲ میلیون
سهمِ ج	۱٬۰۰۰	۸٬۰۰۰	۸ میلیون
صندوقِ د	۴۰۰	۲۵٬۰۰۰	۱۰ میلیون
جمع	—	—	۴۰ میلیون

او چهار پیش‌نویسِ فروش می‌سازد و ساعتِ ۸:۴۵، در شروعِ پیش‌گشایش، هر چهار را یک‌جا می‌فرستد. فرض کنیم سهمِ الف و صندوقِ د همان اول فروخته شوند، ولی سهمِ ب در صفِ فروش گیر کند. نتیجه؟ حدودِ ۲۰ میلیون تومان نقد شده و بقیه هنوز سهم است.

این همان چیزی است که خیلی‌ها انتظارش را ندارند. سفارش گروهی تضمین نمی‌کند همه با هم فروخته شوند. هر سهم بازارِ خودش را دارد، خریدارِ خودش را و صفِ خودش را. برای سهمی که در صف فروش است، باید جداگانه تصمیم بگیرید.

یک حسابِ دیگر هم بکنیم. هر سفارش، جدا از بقیه، کارمزد دارد. کارمزد درصدی از مبلغِ معامله است، پس فروشِ گروهی کارمزد را کم یا زیاد نمی‌کند؛ مجموعش تقریباً همان است که اگر یکی‌یکی می‌فروختید. نرخِ دقیق را در نوشتهٔ کارمزد معاملات بورس ببینید. فقط حواستان باشد هر سفارش حداقلِ مبلغی دارد که کارگزاری اعلام می‌کند؛ سفارش‌های خیلی کوچک را پیش‌نویس نکنید.

سفارش گروهی با سفارش شرطی و سرخطی چه فرقی دارد؟

این سه اسم زیاد با هم قاطی می‌شوند. هر سه «از قبل آماده کردن» هستند، ولی هدفشان فرق دارد.

• سفارش گروهی: چند سفارش که شما خودتان، در لحظه‌ای که می‌خواهید، یک‌جا می‌فرستید.
• سفارش شرطی: سفارشی که سامانه خودش، وقتی شرطی برقرار شد، می‌فرستد. مثلاً «اگر قیمت به فلان عدد رسید، بفروش». بعضی کارگزاری‌ها این را دارند و بعضی ندارند.
• سفارش سرخطی: سفارشی که در اولین لحظهٔ ممکن ثبت می‌شود تا اولِ صفِ خرید یا فروش بایستد. جزئیاتش را در سفارش سرخطی در بورس گفته‌ام.

جدولِ زیر فرقشان را کنارِ هم نشان می‌دهد.

مقایسهٔ سفارش گروهی، سفارش شرطی و سفارش سرخطی

ویژگی	سفارش گروهی	سفارش شرطی	سفارش سرخطی
چه کسی دکمهٔ ارسال را می‌زند؟	خودِ شما	سامانه، وقتی شرط برقرار شد	خودِ شما یا سامانه، در اولین لحظه
چند نماد؟	چند نماد با هم	معمولاً یک نماد برای هر شرط	معمولاً یک نماد
هدفِ اصلی	سرعت و نظم	اجرای خودکار بدونِ نشستن پای تابلو	جای بهتر در صف
بهترین زمانِ استفاده	پیش‌گشایش یا لحظه‌ای که تصمیم گرفته‌اید	طولِ روز، وقتی پای سامانه نیستید	شروعِ پیش‌گشایش
خطرِ اصلی	ارسالِ اشتباهِ چند سفارش با هم	اجرا در لحظهٔ نامناسب، مثلاً در یک نوسانِ تند	رقابت با سرعتِ سرورها؛ تضمینِ جای اول نیست

پس اگر می‌خواهید چند سهم را با هم و در یک لحظه جابه‌جا کنید، سفارش گروهی به کارتان می‌آید. اگر می‌خواهید بدونِ نگاه کردن به تابلو در قیمتِ مشخصی بفروشید، سراغِ سفارش شرطی بروید.

پیش‌گشایش: جایی که سفارش‌ها دسته‌ای پردازش می‌شوند

معنای قدیمیِ «سفارش دسته‌ای» در بازارهای دنیا همین است. سفارش‌هایی که وقتی بازار بسته بوده جمع شده‌اند، در شروعِ روز با هم بررسی می‌شوند و یک قیمتِ گشایش از دلشان بیرون می‌آید. در بورسِ ایران هم شبیهِ همین را داریم.

معاملاتِ سهام در بورس تهران معمولاً از شنبه تا چهارشنبه، ساعت ۹ تا ۱۲:۳۰ است. پیش از آن، از ۸:۴۵ تا ۹، مرحلهٔ پیش‌گشایش است: سفارش ثبت می‌شود ولی معامله‌ای انجام نمی‌شود. در ۵ دقیقهٔ آخرِ این مرحله هم نمی‌شود سفارش را حذف یا ویرایش کرد؛ فقط سفارشِ تازه پذیرفته می‌شود. این ساعت‌ها گاهی با اطلاعیهٔ بورس عوض می‌شوند، پس اطلاعیهٔ کارگزاری‌تان را هم ببینید.

در شروعِ معاملات، سامانهٔ بورس همهٔ سفارش‌های جمع‌شده را کنارِ هم می‌گذارد و قیمتی را پیدا می‌کند که بیشترین معامله با آن انجام شود. به این کار حراجِ گشایش می‌گویند. بعد بازار وارد معاملهٔ پیوسته می‌شود؛ یعنی هر سفارشِ تازه همان لحظه با طرفِ مقابل جور می‌شود یا در صف می‌ماند.

پس سفارش گروهیِ شما، اگر در پیش‌گشایش فرستاده شود، وارد همین دسته می‌شود. برای همین بیشترِ مردم آن را در همین ربع ساعت به کار می‌برند.

سفارش گروهی پشتِ صحنه: کارگزار، بانک و سبدگردان

معنای دومِ سفارش گروهی به شما مربوط نیست که دکمه‌اش را بزنید، ولی خوب است بشناسیدش. گاهی یک نفر از طرفِ خیلی‌ها سفارش می‌دهد.

• فروشِ سهام عدالت در ۱۳۹۹: آن سال میلیون‌ها نفر از شعبهٔ بانک فرمِ فروش امضا کردند. بانک سفارش‌ها را جمع می‌کرد و به کارگزاریِ خودش می‌داد تا در بازار بفروشد. ماجرای کاملش را در فروش سهام عدالت نوشته‌ام. امروز این راه بسته است.
• سبدگردانی: سبدگردان پولِ چند مشتری را مدیریت می‌کند و ممکن است یک سهم را برای همه با هم بخرد یا بفروشد، بعد میانِ حساب‌ها تقسیم کند. دربارهٔ این خدمت در نوشتهٔ سبدگردانی چیست بیشتر گفته‌ام.
• واگذاری‌های گروهی: در واگذاریِ سهامِ شرکت‌های دولتی به کارکنان یا در خریدهای جمعیِ کارگزار برای چند نفر، معامله گاهی یک‌جا ثبت و بعد میانِ کدهای افراد تقسیم می‌شود. در زبانِ بازار به این معامله‌ها کدهایی مثل «ددد» و «ررر» نسبت می‌دهند. این بخش بیشتر کارِ کارگزار و سپرده‌گذاری مرکزی است و سهامدارِ معمولی کاری با آن ندارد.

یک استثنای مهم هم هست. در عرضه اولیه سفارش گروهی پذیرفته نمی‌شود. هر کدِ بورسی فقط یک سفارش می‌دهد. پس اگر کسی گفت «کدهایت را بده تا گروهی برایت عرضه اولیه بگیرم»، هم خلافِ قاعده است و هم دادنِ رمز و کدِ تأیید به دیگری خطرناک است.

مزایا و محدودیت‌های سفارش گروهی

اول خوبی‌هایش:

• در ربعِ ساعتِ شلوغِ پیش‌گشایش وقت نمی‌گذارید؛ همه‌چیز آماده است.
• تصمیم را در آرامش می‌گیرید، نه زیرِ فشارِ تابلو. این برای اعصاب و برای جیب، هر دو، خوب است.
• جابه‌جا کردنِ کلِ پرتفوی، مثلاً فروشِ چند سهم و خریدِ یک صندوق، ساده‌تر می‌شود.

و محدودیت‌هایش را هم بی‌پرده بگویم:

• اجرای هیچ سفارشی تضمین نیست. هر سفارش جداگانه انجام می‌شود یا نمی‌شود.
• اگر اشتباه کنید، اشتباه هم گروهی است. یک قیمتِ غلط کپی شود، در همهٔ سفارش‌ها می‌رود.
• پول برای خرید باید از قبل در حساب باشد. اگر فروش انجام نشده، پولش هم برای خرید آزاد نیست.
• سرعتِ سامانه و اینترنتِ شما هنوز مهم است؛ سفارش گروهی آن را جادو نمی‌کند.

اشتباه‌های رایج در ثبت سفارش گروهی

این‌ها خطاهایی است که بیشتر از همه می‌بینم. هر کدام می‌تواند پول ببرد.

1. پیش‌نویسِ کهنه: پیش‌نویسِ چند روز پیش با قیمتِ آن روز. دامنه عوض شده و سفارش خطا می‌گیرد یا با قیمتی می‌رود که دیگر منطقی نیست.
2. جا به جا شدنِ خرید و فروش: با کپی کردنِ یک سفارش، سمتش هم کپی می‌شود. پیش از ارسال، ستونِ خرید و فروش را جدا نگاه کنید.
3. یک صفر کم یا زیاد: ۱۰٬۰۰۰ سهم به‌جای ۱٬۰۰۰. در سفارش تکی شاید چشم ببیند؛ در فهرستِ ده‌تایی گم می‌شود.
4. خریدِ بی‌پول: فکر می‌کنید پولِ فروشِ سهمِ الف خرجِ خریدِ سهمِ ب می‌شود. ولی تا فروش انجام نشده، پولی نیست و خرید رد می‌شود.
5. فراموش کردنِ سفارشِ باز: اعتبار را «تا لغو» گذاشته‌اید و یادتان رفته. هفتهٔ بعد، در قیمتی که دیگر نمی‌خواستید، معامله انجام می‌شود.

پیش از زدنِ دکمهٔ ارسال، این چک‌لیستِ کوتاه را مرور کنید:

• نمادها درست‌اند؟ نمادهای شبیهِ هم را جابه‌جا نکرده‌ام؟
• سمتِ هر سفارش (خرید یا فروش) درست است؟
• قیمت‌ها داخلِ دامنهٔ امروزند؟
• تعدادها را یک بار با صدای بلند خوانده‌ام؟
• برای خریدها پولِ آزاد در حساب دارم؟
• اعتبار همه «روز» است، مگر عمداً چیزِ دیگری خواسته باشم؟

اگر هنوز با خواندنِ تابلو راحت نیستید، اول با تابلوی معاملات و دامنهٔ نوسان آشنا شوید. سفارش گروهی ابزارِ کسی است که سفارشِ تکی را خوب بلد است.

سوالات متداول

جمع‌بندی

سفارش گروهی یک ترفندِ پیچیده نیست؛ همان فهرستِ خریدِ عید است، برای بورس. چند سفارش را با حوصله آماده می‌کنید و در لحظهٔ لازم یک‌جا می‌فرستید. سرعت و نظم می‌دهد، ولی قیمتِ بهتر و اجرای قطعی نه.

پس دفعهٔ بعد که خواستید چند سهم را با هم جابه‌جا کنید، شبِ قبل فهرست بنویسید، صبح پیش‌نویس‌ها را با چک‌لیستِ بالا یک بار مرور کنید و بعد دکمه را بزنید. تصمیمِ خرید و فروش هم، مثلِ همیشه، با خودتان است.