حد ضرر چیست؟ ۷ روش تعیین حد ضرر در بورس با مثال ساده

حد ضرر چیست؟ حد ضرر (به انگلیسی Stop Loss یا «استاپ لاس») قیمتی است که پیش از خرید تعیین می‌کنید تا اگر سهم به آن رسید، بفروشید و بیرون بیایید. یعنی از اول می‌گویید: «اگر اشتباه کرده باشم، حداکثر این‌قدر ضرر را قبول می‌کنم، نه بیشتر.» حد ضرر ترمزِ ماشینِ سرمایهٔ شماست.

خیلی‌ها از من می‌پرسند: «سهم را خریدم، دارد پایین می‌رود. نگه دارم یا بفروشم؟» جوابِ این پرسش را باید پیش از خرید داد، نه بعد از آن. حد ضرر همان جوابِ ازپیش‌آماده است.

در این راهنما با زبانِ ساده می‌بینیم حد ضرر چرا این‌قدر مهم است، فرقش با حد سود چیست، روش‌های تعیین حد ضرر در بورس کدام‌اند، چند درصد بگذاریم، و در بورسِ ایران که صف و دامنهٔ نوسان دارد، چطور واقعاً اجرایش کنیم.

حد ضرر چیست؟ یک مثالِ ساده از زندگی

فرض کنید برای مهمانی به شهرِ دیگری می‌روید. با خودتان می‌گویید: «اگر تا ساعتِ ۸ شب به جادهٔ اصلی نرسیدم، برمی‌گردم.» این یک قرارِ ازپیش‌گذاشته است. وقتی خسته و در راه هستید، دیگر لازم نیست تصمیمِ تازه بگیرید.

حد ضرر هم همین قرار است، ولی برای پول. پیش از خرید، وقتی ذهن‌تان آرام است، عددی را تعیین می‌کنید. بعد اگر قیمت به آن رسید، بی‌چانه‌زدن با خودتان اجرا می‌کنید.

مثال: سهمی را ۵٬۰۰۰ تومان می‌خرید و حد ضرر را ۴٬۵۰۰ تومان می‌گذارید. یعنی اگر تحلیل‌تان غلط بود، حداکثر ۱۰٪ ضرر می‌کنید. اگر قیمت به ۴٬۵۰۰ رسید، می‌فروشید و سراغِ فرصتِ بعدی می‌روید.

پس حد ضرر پیش‌بینی نیست؛ بیمه است. نمی‌گوید سهم حتماً پایین می‌رود. می‌گوید اگر پایین رفت، من آماده‌ام.

چرا ضرر می‌کنیم و چرا حد ضرر این‌قدر مهم است؟

هیچ‌کس در بازار نیست که ضرر نکرده باشد. یادتان باشد تنها کسی ضرر نکرده که هنوز وارد بازار نشده است. وقتی وارد بورس می‌شوید، ریسکِ ضرر را هم همراهِ امیدِ سود پذیرفته‌اید.

مشکل خودِ ضرر نیست. مشکل ضررِ کنترل‌نشده است: ضرری که از ۱۰٪ به ۳۰٪ و بعد به ۶۰٪ می‌رسد، چون صاحبش هر روز می‌گوید «فردا برمی‌گردد».

ریاضیِ تلخِ جبرانِ ضرر

یک نکتهٔ مهم هست که خیلی‌ها دیر می‌فهمند. ضرر و سود هم‌اندازه نیستند. اگر ۵۰٪ ضرر کنید، برای برگشتن به جای اول ۵۰٪ سود کافی نیست؛ ۱۰۰٪ سود لازم است.

بیایید با هم حساب کنیم. سهمی ۱۰۰ تومانی یک روز ۵٪ پایین می‌آید و ۹۵ تومان می‌شود. روزِ بعد ۵٪ بالا می‌رود. ولی ۵٪ِ ۹۵ تومان، ۴٫۷۵ تومان است. پس قیمت به ۹۹٫۷۵ می‌رسد، نه ۱۰۰. حالا همین را برای ضررهای بزرگ‌تر در جدولِ زیر ببینید.

برای جبرانِ هر ضرر، چقدر سود لازم است؟

ضرر	سودِ لازم برای برگشت به اصلِ پول	به زبانِ ساده
۱۰٪	حدودِ ۱۱٪	قابلِ جبران
۲۰٪	۲۵٪	سخت‌تر
۳۰٪	حدودِ ۴۳٪	کارِ چند ماه یا بیشتر
۵۰٪	۱۰۰٪	باید پول‌تان دوبرابر شود
۷۰٪	حدودِ ۲۳۳٪	تقریباً ناممکن در زمانِ معقول

می‌بینید؟ ضرر هرچه بزرگ‌تر شود، جبرانش خیلی سریع‌تر سخت می‌شود. کارمزد و مالیاتِ هر خرید و فروش هم، چه سود کرده باشید چه ضرر، از حساب کم می‌شود.

پس کارِ اصلیِ حد ضرر این است که ضرر را در محدوده‌ای نگه دارد که هنوز جبران‌پذیر باشد.

ضررِ احساسی: وقتی سود هم تلخ است

ضرر فقط عدد نیست؛ حس هم هست. روانشناس‌ها می‌گویند شیرینیِ یک سود، تلخیِ ضررِ هم‌اندازه را جبران نمی‌کند. به این در اقتصادِ رفتاری «ضررگریزی» می‌گویند.

مثالی که در یکی از لایوهایم زدم این بود: بازار خوب است و سرمایهٔ من به ۹۰ میلیون تومان می‌رسد. بعد چهار روز بازار منفی می‌شود و ۲۰٪ از دست می‌دهم؛ می‌شود ۷۲ میلیون. دوباره بازار مثبت می‌شود و به ۹۰ میلیون برمی‌گردم. آیا حالم خوب است؟

اغلب نه. با خودم می‌گویم ای کاش در آن روزِ آخرِ مثبت فروخته بودم و پایین دوباره خریده بودم. به خاطرِ پولی که «می‌توانستم داشته باشم» احساسِ ضرر می‌کنم. به این «ضررِ احساسی» می‌گویند. حد ضرر کمک می‌کند این تصمیم‌ها را از روی برنامه بگیریم، نه از روی همین حس. برای آشنایی بیشتر، مقالهٔ روانشناسیِ ضرر و زیان را هم ببینید.

حد ضرر و حد سود چه فرقی دارند؟

حد سود (Take Profit) قیمتی است که اگر سهم به آن رسید، با سود می‌فروشید. حد ضرر پایینِ قیمتِ خرید است؛ حد سود بالای آن. یکی جلوی ضررِ بزرگ را می‌گیرد، دیگری جلوی طمعی را که سودِ به‌دست‌آمده را دوباره به باد می‌دهد.

این دو با هم معنا پیدا می‌کنند. فاصلهٔ قیمتِ خرید تا حد ضرر را «ریسک» و فاصلهٔ قیمتِ خرید تا حد سود را «ریوارد» (پاداش) می‌گویند. به نسبتِ این دو، نسبتِ ریسک به ریوارد می‌گویند.

مثالِ بالا را دوباره ببینیم: خرید ۵٬۰۰۰، حد ضرر ۴٬۵۰۰، حد سود ۶٬۰۰۰. ریسک ۵۰۰ تومان است و ریوارد ۱٬۰۰۰ تومان. یعنی نسبتِ ریسک به ریوارد ۱ به ۲ است.

نسبتِ ریسک به ریوارد بالا، کافی نیست

بلیتِ بخت‌آزمایی را در نظر بگیرید. یک بلیت را ۱۰ هزار تومان می‌خرید تا شاید یک میلیارد ببرید. نسبتِ ریسک به ریوارد عالی به نظر می‌رسد. ولی اگر دو میلیون نفر بلیت خریده باشند، احتمالِ بردن‌تان تقریباً صفر است. پس به‌طورِ میانگین، تقریباً همیشه می‌بازید.

در بورس هم همین است. وقتی کسی می‌گوید «فلان سهم با هدفِ ۲۰۰٪ و حد ضرر ۱٪»، این‌قدر هیجان‌زده نشوید. مهم این است که احتمالِ رسیدن به آن هدف چقدر است.

جدولِ زیر نشان می‌دهد با هر نسبتِ ریسک به ریوارد، چند درصد از معامله‌ها باید سودده باشند تا فقط سربه‌سر شوید (بی کارمزد).

درصدِ بردِ لازم برای سربه‌سر شدن

ریسک به ریوارد	حداقل درصدِ معامله‌های سودده	مثال در ۱۰ معامله
۱ به ۱	۵۰٪	۵ برد، ۵ باخت
۱ به ۲	حدودِ ۳۳٪	۴ برد کافی است تا کمی سود کنید
۱ به ۳	۲۵٪	۳ برد تقریباً سربه‌سر است
۱ به ۴	۲۰٪	۲ برد سربه‌سر است

نتیجه ساده است: با نسبتِ ۱ به ۲، حتی اگر بیشترِ معامله‌هایتان ضرر بدهد، می‌توانید در مجموع سود کنید. ولی با نسبتِ ۱ به ۱ و کارمزد، باید بیش از نیمی از معامله‌ها را ببرید. پس پیش از خرید، اول ببینید حد ضرر و حد سود کجاست؛ اگر نسبت کم است، وارد نشوید.

روش‌های تعیین حد ضرر در بورس

فرمولِ جادویی برای حد ضرر وجود ندارد. ولی چند روشِ امتحان‌شده هست. هر کدام برای یک نوع آدم و یک نوع معامله مناسب‌تر است.

۱. حد ضرر درصدی (ثابت)

ساده‌ترین روش است. می‌گویید: «اگر ۱۰٪ ضرر کردم، می‌فروشم.» برای تازه‌کارها خوب است چون فکرِ زیادی نمی‌خواهد. این همان «حد ضرر ثابت» است.

عیبش این است که به رفتارِ خودِ سهم توجه ندارد. سهمی که هر روز ۴٪ بالا و پایین می‌رود، با حد ضررِ ۵٪ خیلی زود بیرون‌تان می‌اندازد. سهمِ آرام با همین ۵٪ شاید ماه‌ها به حد ضرر نرسد.

۲. حد ضرر بر اساسِ حمایت

حمایت یعنی قیمتی که سهم چند بار به آن رسیده و از آنجا برگشته، چون خریدارها آنجا وارد شده‌اند. مثلِ کفِ اتاق است که توپ به آن می‌خورد و بالا می‌پرد. حد ضرر را کمی پایین‌تر از حمایت می‌گذاریم. منطقش ساده است: اگر کف شکست، دیگر دلیلِ خریدمان از بین رفته است.

چرا «کمی پایین‌تر» و نه دقیقاً روی حمایت؟ چون خیلی‌ها حد ضررشان را دقیقاً روی همان عدد گذاشته‌اند. قیمت گاهی یک لحظه زیرِ حمایت می‌رود، حد ضررها را می‌زند و برمی‌گردد. برای فهمِ بهترِ این سطح‌ها، نواحیِ حمایت و مقاومت در تحلیل تکنیکال را بخوانید.

۳. حد ضرر با ATR (اندازهٔ نوسانِ سهم)

ATR یعنی میانگینِ دامنهٔ حرکتِ روزانهٔ سهم؛ یعنی این سهم معمولاً در یک روز چقدر بالا و پایین می‌رود. اگر ATR سهمی ۲۰۰ تومان باشد، یعنی نوسانِ روزانهٔ ۲۰۰ تومانی برایش عادی است.

در این روش حد ضرر را مثلاً دو برابرِ ATR زیرِ قیمتِ خرید می‌گذارند. اگر خرید ۵٬۰۰۰ تومان و ATR ۲۰۰ تومان باشد، حد ضرر ۴٬۶۰۰ تومان می‌شود. خوبیِ این روش این است که حد ضرر با شخصیتِ سهم جور می‌شود: سهمِ پرنوسان حد ضررِ دورتر، سهمِ آرام حد ضررِ نزدیک‌تر.

۴. حد ضرر با میانگینِ متحرک

میانگینِ متحرک یعنی میانگینِ قیمتِ چند روزِ اخیر که هر روز به‌روز می‌شود؛ مثلاً میانگینِ ۵۰ روزه. بعضی معامله‌گرها می‌گویند: «تا وقتی قیمت بالای میانگینِ ۵۰ روزه است، نگه می‌دارم. اگر زیرش بسته شد، می‌فروشم.» این روش برای کسی خوب است که می‌خواهد با روند همراه بماند و درگیرِ نوسان‌های کوچک نشود.

۵. حد ضرر شناور (تریلینگ استاپ)

حد ضرر شناور (Trailing Stop) یعنی حد ضرری که با بالا رفتنِ قیمت، بالا می‌آید ولی هیچ‌وقت پایین نمی‌رود. مثل نردبانی است که هر پله‌اش را که بالا رفتید، پلهٔ زیری را برمی‌دارید تا راهِ برگشت به پایین بسته شود.

مثال: سهم را ۵٬۰۰۰ خریده‌اید و حد ضرر ۴٬۵۰۰ است. قیمت به ۶٬۰۰۰ می‌رسد. حالا حد ضرر را به ۵٬۴۰۰ می‌برید. اگر قیمت برگشت، دست‌کم با ۸٪ سود بیرون آمده‌اید. اگر بالاتر رفت، باز حد ضرر را بالا می‌کشید. این روش برای سهم‌هایی که در روندِ صعودی‌اند بهترین دوست است.

۶. حد ضرر زمانی

گاهی سهم نه پایین می‌رود نه بالا؛ فقط درجا می‌زند. حد ضرر زمانی یعنی: «اگر تا سه ماهِ دیگر اتفاقی که انتظارش را داشتم نیفتاد، می‌فروشم.» پولِ خوابیده هم هزینه دارد. همان پول می‌توانست در صندوقِ درآمد ثابت یا فرصتِ بهتری کار کند.

۷. حد ضرر بر اساسِ کلِ سرمایه (قانونِ ۱ تا ۲ درصد)

این مهم‌ترین روش است و در واقع روی همهٔ روش‌های قبلی سوار می‌شود. می‌گوید: در هر معامله، بیشتر از ۱ تا ۲ درصدِ کلِ سرمایه‌تان را ریسک نکنید. توجه کنید: ۲٪ِ کلِ سرمایه، نه ۲٪ِ قیمتِ سهم. این بخشی از مدیریتِ سرمایه و ریسک است و در بخشِ بعد با یک مثالِ کامل نشانش می‌دهم.

این هفت روش را در یک جدول کنارِ هم بگذاریم تا راحت‌تر انتخاب کنید.

مقایسهٔ روش‌های تعیین حد ضرر

روش	مناسبِ چه کسی	خوبی	ضعف
درصدی ثابت	تازه‌کار	ساده و روشن	به نوسانِ سهم توجه ندارد
حمایت	کسی که نمودار می‌خواند	منطقی؛ دلیلِ خرید را می‌سنجد	تشخیصِ حمایت تمرین می‌خواهد
ATR	معامله‌گرِ نیمه‌حرفه‌ای	با نوسانِ سهم جور است	به نرم‌افزارِ نمودار نیاز دارد
میانگینِ متحرک	کسی که با روند می‌رود	کمتر درگیرِ نوسانِ کوچک	دیرتر خارج می‌شود
شناور	کسی که در سود است	سود را قفل می‌کند	اگر خیلی نزدیک باشد، زود بیرون می‌اندازد
زمانی	همه، کنارِ روش‌های دیگر	پولِ خوابیده را آزاد می‌کند	به‌تنهایی کافی نیست
درصدِ کلِ سرمایه	همه	هیچ ضرری کمرشکن نمی‌شود	حساب‌وکتابِ کمی می‌خواهد

توصیهٔ من این است که جای حد ضرر را با نمودار (حمایت یا ATR) پیدا کنید، و اندازهٔ خرید را با قانونِ درصدِ کلِ سرمایه. این دو با هم بهترین نتیجه را می‌دهند.

حد ضرر را چند درصد بگذاریم؟

این پرتکرارترین پرسش است. جوابِ کوتاه: عددِ ثابتی برای همه نیست. ولی چند راهنمای عملی هست.

• برای نوسان‌گیرِ کوتاه‌مدت: معمولاً حد ضررِ نزدیک‌تر، مثلاً ۳ تا ۷ درصد زیرِ قیمتِ خرید.
• برای معامله‌گرِ میان‌مدت (چند هفته تا چند ماه): معمولاً ۷ تا ۱۵ درصد، بسته به جای حمایت.
• برای سرمایه‌گذارِ بلندمدت: حد ضرر بیشتر بر اساسِ بنیادِ شرکت است تا قیمت. اگر دلیلِ خرید (سودآوری، صنعت، مدیریت) از بین رفت، می‌فروشد.
• در هر حال: ضرر در هر معامله نباید بیش از ۱ تا ۲ درصدِ کلِ سرمایه شود.

این عددها مثال و راهنمای کلی‌اند، نه قانون. سهمِ پرنوسان حد ضررِ دورتر می‌خواهد. پس اول جای منطقیِ حد ضرر را روی نمودار پیدا کنید، بعد درصدش را حساب کنید؛ نه برعکس.

مثالِ گام‌به‌گام: تعیین حد ضرر و اندازهٔ خرید

فرض کنید ۱۰۰ میلیون تومان در بورس دارید و می‌خواهید سهمی بخرید. بیایید قدم‌به‌قدم حساب کنیم. همهٔ عددها مثال‌اند.

1. ریسکِ مجاز را حساب کنید. ۲٪ِ ۱۰۰ میلیون یعنی ۲ میلیون تومان. این بیشترین ضرری است که در این معامله قبول می‌کنید.
2. جای حد ضرر را روی نمودار پیدا کنید. قیمت ۵٬۰۰۰ تومان است و حمایت ۴٬۶۰۰. حد ضرر را کمی پایین‌تر، ۴٬۵۰۰ تومان، می‌گذارید.
3. ریسکِ هر سهم را حساب کنید. ۵٬۰۰۰ منهای ۴٬۵۰۰ می‌شود ۵۰۰ تومان.
4. تعدادِ سهم را حساب کنید. ۲ میلیون تقسیم بر ۵۰۰ می‌شود ۴٬۰۰۰ سهم. یعنی حدودِ ۲۰ میلیون تومان خرید.
5. حد سود را بسنجید. مقاومتِ بعدی ۶٬۰۰۰ تومان است؛ یعنی ۱٬۰۰۰ تومان سودِ ممکن. نسبتِ ۱ به ۲ است؛ قابلِ قبول.
6. کارمزد را هم بشمارید. کارمزد و مالیاتِ خرید و فروش روی هم کمی بیش از یک درصد است. پس ضررِ واقعی کمی بیشتر از ۲ میلیون می‌شود. نرخِ دقیق را در کارمزدِ معاملاتِ بورس ببینید.

نکتهٔ زیبا اینجاست: شما فقط ۲۰٪ِ سرمایه را خریده‌اید و اگر بدترین حالت پیش بیاید، فقط حدودِ ۲٪ِ کلِ پول را از دست می‌دهید. یعنی حتی ده بار پشتِ سرِ هم اشتباه کنید، هنوز بیشترِ سرمایه‌تان سالم است.

پس حد ضرر فقط یک عدد زیرِ قیمت نیست. تعیین می‌کند چقدر بخرید.

آیا در بورس ایران سفارش حد ضرر خودکار داریم؟

در بازارهای جهانی، حد ضرر را یک‌بار ثبت می‌کنید و سیستم خودش اجرا می‌کند. در بورسِ ایران، سامانهٔ خودِ بورس چنین سفارشی نمی‌پذیرد. ولی بعضی کارگزاری‌ها در سامانهٔ معاملاتیِ آنلاین‌شان امکانی به اسمِ سفارش شرطی گذاشته‌اند.

سفارش شرطی یعنی به سامانهٔ کارگزاری می‌گویید: «اگر آخرین قیمتِ این سهم به ۴٬۵۰۰ رسید، این تعداد را بفروش.» تا شرط برقرار نشود، سفارش به بازار نمی‌رود. وقتی شرط برقرار شد، کارگزاری سفارشِ فروش را می‌فرستد. اسم و جزئیاتِ این امکان در هر کارگزاری فرق دارد. پیش از استفاده، از پشتیبانیِ کارگزاری‌تان بپرسید که برای سهام فعال است یا نه.

سه دامی که حد ضرر را در بورس ایران بی‌اثر می‌کند

حتی با سفارش شرطی، بورسِ ایران چند ویژگی دارد که باید حواسمان باشد.

• صفِ فروش. وقتی سهمی در صفِ فروش است، فروشنده زیاد است و خریدار کم. سفارشِ شما هم ته صف می‌ایستد و شاید چند روز فروش نرود.
• دامنهٔ نوسان. قیمت در یک روز فقط تا سقف و کفِ مشخصی می‌تواند تغییر کند. به این دامنهٔ نوسانِ قیمت می‌گویند. اگر سهم چند روز پشتِ سرِ هم منفیِ کامل بخورد، حد ضرر هر روز پایین‌تر از برنامه اجرا می‌شود.
• گپ و توقفِ نماد. سهم ممکن است بعد از یک خبر یا بعد از بازگشایی، با فاصله پایین‌تر باز شود. به این گپِ قیمت می‌گویند. سهمِ متوقف‌شده هم اصلاً معامله نمی‌شود.

پس در بورسِ ایران، حد ضرر را کمی محتاطانه‌تر بگذارید و در سهم‌های کم‌حجم و صف‌دار، اندازهٔ خرید را کوچک‌تر کنید. اگر سفارش شرطی ندارید، حد ضرر را یادداشت کنید و هر روز آخرین قیمت را با آن مقایسه کنید.

حد ضرر واقعی و حد ضرر احساسی

از لحظه‌ای که قیمت زیرِ قیمتِ خریدِ ما می‌رود، استرس شروع می‌شود. «تا کجا پایین می‌آید؟ این یک اصلاحِ موقت است یا ریزش؟» به این مرحله «حد ضرر احساسی» می‌گوییم.

احساساتِ ما هم حدی دارد. جایی می‌رسد که دیگر تحمل نمی‌کنیم و در بدترین قیمت می‌فروشیم. «حد ضرر واقعی» یعنی همان نقطه‌ای که پیش از خرید، با ذهنِ آرام، تعیین کرده‌ایم تا کار هرگز به آن آستانهٔ تحمل نرسد.

حد ضرر واقعیِ وارن بافت

وارن بافت در یازده‌سالگی سه سهمِ ممتازِ یک شرکتِ خدماتِ شهری را هر کدام ۳۸ دلار برای خودش و خواهرش خرید. کمی بعد قیمت به حدودِ ۲۷ دلار رسید. او ترسیده بود، ولی نگه داشت تا قیمت به ۴۰ دلار برگشت و بلافاصله فروخت.

جالب اینجاست که کمی بعد، همان سهم به حدودِ ۲۰۰ دلار رسید. حد ضرر احساسیِ بافتِ نوجوان، او را با سودی کوچک بیرون انداخت. درسی که او گرفت این بود: «صبر در بازارهای مالی یک موهبت است.»

پس حد ضرر باید از تحلیل بیاید، نه از ترس. اگر دلیلِ خرید هنوز برقرار است، نوسانِ کوچک نباید شما را بیرون بیندازد. اگر دلیل از بین رفت، باید بی‌معطلی بیرون بروید.

اصلاح یا ریزش؟ چرا حد ضرر به زمان بستگی دارد

شاید برایتان پیش آمده باشد: سهم را می‌فروشید چون به حد ضرر رسیده، و فردا می‌بینید قیمت برگشت و سقفِ قبلی را هم شکست. چرا؟

چون ریزش و اصلاح به زمان بستگی دارند. ریزشی که در نمودارِ پنج‌دقیقه‌ای بزرگ به نظر می‌رسد، در نمودارِ روزانه فقط یک اصلاحِ کوچک است. ریزشِ روزانه هم در نمودارِ ماهانه شاید فقط یک تکان باشد. برای همین حد ضررِ یک نفر، نقطهٔ خریدِ نفرِ دیگر است.

پس اول از خودتان بپرسید: «این سهم را برای چند وقت می‌خرم؟ چند روز، چند ماه یا چند سال؟» حد ضرر را با نمودارِ همان بازهٔ زمانی تعیین کنید. نوسان‌گیر با نمودارِ ساعتی و روزانه، سرمایه‌گذارِ بلندمدت با نمودارِ هفتگی و بنیادِ شرکت.

حد ضرر یا میانگین کم کردن؟

وقتی سهم پایین می‌رود، دو وسوسه هست: بفروشیم، یا بیشتر بخریم تا میانگینِ قیمتِ خرید پایین بیاید. به دومی «میانگین کم کردن» می‌گویند.

میانگین کم کردن فقط وقتی معنا دارد که از اول برنامه‌اش را داشته‌اید و دلیلِ خرید هنوز سالم است. اگر بی‌برنامه، فقط برای اینکه ضرر را نبینید، روی سهمِ در حالِ ریزش پول بریزید، ضرر را بزرگ‌تر کرده‌اید. جزئیاتش را در میانگین کم کردن در بورس ایران نوشته‌ایم.

شش اشتباهِ رایج در حد ضرر

1. جابه‌جا کردنِ حد ضرر به پایین. قیمت به حد ضرر نزدیک می‌شود و می‌گوییم «یک کم پایین‌ترش می‌گذارم». این بزرگ‌ترین اشتباه است. حد ضرر فقط بالا می‌رود، هرگز پایین نمی‌آید.
2. حد ضرر خیلی نزدیک. با هر نوسانِ معمولی بیرون می‌افتید و فقط کارمزد می‌دهید.
3. حد ضرر خیلی دور. وقتی خورد، ضرر آن‌قدر بزرگ است که جبرانش سال‌ها طول می‌کشد.
4. حد ضرر بی‌دلیل. «۵٪ چون همه می‌گویند». حد ضرر باید جایی باشد که اگر قیمت به آن رسید، یعنی تحلیل‌تان غلط بوده.
5. خریدِ بیش از اندازه. حد ضرر درست است ولی نصفِ سرمایه را در یک سهم گذاشته‌اید. اندازهٔ خرید را با قانونِ ۱ تا ۲ درصد تعیین کنید.
6. ادامهٔ معامله بعد از چند ضررِ پشتِ سرِ هم. اگر در یک روز چند بار حد ضرر خوردید، آن روز معاملهٔ تازه نکنید. ذهنِ عصبانی دنبالِ «جبران» است، نه تصمیمِ درست. برای این حالت، کنترلِ هیجاناتِ معامله‌گری را بخوانید.

چک‌لیستِ حد ضرر پیش از هر خرید

پیش از اینکه دکمهٔ خرید را بزنید، این چند پرسش را از خودتان بپرسید.

• دلیلِ خریدم چیست و چه اتفاقی این دلیل را باطل می‌کند؟
• حد ضرر کجاست (زیرِ کدام حمایت، یا چند ATR پایین‌تر)؟
• حد سود کجاست و نسبتِ ریسک به ریوارد دست‌کم ۱ به ۲ است؟
• اگر حد ضرر بخورد، چند درصد از کلِ سرمایه‌ام را از دست می‌دهم؟ کمتر از ۲٪ است؟
• این سهم حجمِ معاملهٔ کافی دارد، یا ممکن است در صفِ فروش گیر کنم؟
• حد ضرر را در سفارش شرطی ثبت کرده‌ام یا دست‌کم یادداشت کرده‌ام؟
• تاریخِ بازنگری چیست (حد ضرر زمانی)؟

این پرسش‌ها را در ژورنالِ معاملاتی بنویسید. بعد از چند ماه، خودتان می‌بینید کدام حد ضررها درست بود و کدام نه.

سوالات متداول

جمع‌بندی: حد ضرر، قرارِ آرام با خودتان

حد ضرر یعنی پیش از خرید، با ذهنِ آرام، تعیین کنید اگر اشتباه کردید کجا بیرون می‌روید. جایش را با نمودار پیدا کنید، اندازهٔ خرید را با قانونِ ۱ تا ۲ درصد بگیرید، و حد ضرر را هرگز پایین نکشید. در بورسِ ایران هم صف و دامنهٔ نوسان را در نظر بگیرید.

پس دفعهٔ بعد که خواستید سهمی بخرید، اول سه عدد را روی کاغذ بنویسید: قیمتِ خرید، حد ضرر و حد سود. اگر نتوانستید این سه عدد را بنویسید، هنوز برای خرید آماده نیستید. برای ساختنِ یک برنامهٔ کامل، ساختنِ برنامهٔ معاملاتی در ۸ مرحله قدمِ بعدیِ خوبی است.