ارز هارمونی (ONE) چیست؟ از شاردینگ تا هک و پیشنهاد تعطیلی شبکه

خیلی‌ها اسمِ «ارز ones» یا «ارز one» را در فهرستِ صرافی‌ها دیده‌اند و می‌پرسند این چیست. جوابِ کوتاه: ارز هارمونی با نمادِ ONE، رمزارزِ یک بلاک‌چینِ سریع و کم‌کارمزد به نامِ هارمونی است. اما این شبکه در سال ۲۰۲۲ هک شد، در مرداد ۱۴۰۵ دوباره ضربه خورد و حالا تیمش پیشنهاد داده شبکه را ببندد و ONE را به اتریوم ببرد.

پس این متن فقط معرفیِ یک پروژه نیست. اول می‌گویم هارمونی چه می‌خواست بکند و چطور کار می‌کرد. بعد سراغِ اتفاق‌هایی می‌رویم که آینده‌اش را عوض کرد. آخر هم می‌گویم اگر امروز ONE دارید، چه چیزهایی را باید چک کنید.

ارز هارمونی چیست؟ به زبانِ ساده

هارمونی (Harmony) یک بلاک‌چینِ «لایهٔ اول» است. یعنی شبکهٔ مستقلِ خودش را دارد و روی شبکهٔ دیگری سوار نیست؛ مثلِ اتریوم یا سولانا. هدفش این بود که تراکنش‌ها را سریع و ارزان کند، بی آنکه امنیت و تمرکززدایی قربانی شود.

بلاک‌چین را یک دفترِ حسابِ بزرگ و عمومی تصور کنید که هزاران نفر هم‌زمان یک نسخه از آن را نگه می‌دارند. هر تراکنش باید در این دفتر ثبت و تأیید شود. هر چه مشتری بیشتر شود، صفِ ثبت طولانی‌تر و کارمزد گران‌تر می‌شود. هارمونی آمد تا این صف را کوتاه کند.

روی هارمونی می‌شد برنامه‌های غیرمتمرکز ساخت؛ همان چیزی که به آن دی‌اپ (DApp) می‌گویند. صرافیِ غیرمتمرکز، بازی، NFT و پروژه‌های دیفای (DeFi، یعنی خدماتِ مالیِ بدونِ بانک) روی آن ساخته شدند. این برنامه‌ها با قرارداد هوشمند کار می‌کنند؛ یعنی برنامه‌ای که خودش، بدونِ واسطه، شرط‌ها را اجرا می‌کند.

چرا به آن «ارز ones» و «ارز one» می‌گویند؟

نمادِ معاملاتیِ هارمونی ONE است. خیلی‌ها در جست‌وجو «ارز one» یا با یک «s» اضافه «ارز ones» می‌نویسند. هر سه همان ارز دیجیتال هارمونی هستند. حواستان باشد که توکن‌های دیگری با نام‌های شبیه هم در بازار هست؛ پیش از هر کاری نامِ کامل و شبکهٔ توکن را با هم بخوانید.

هارمونی را چه کسی ساخت؟

ایدهٔ هارمونی در سال ۲۰۱۸ به‌صورتِ یک استارت‌آپ شروع شد. بنیان‌گذارش استیون تسه (Stephen Tse) است؛ کسی که دکترای رمزنگاری از دانشگاه پنسیلوانیا دارد و پیش از آن در گوگل و مایکروسافت کار کرده بود. او پیش‌تر یک موتورِ جست‌وجوی محلی به نامِ Spotsetter هم ساخته بود که اپل آن را خرید.

تیمِ اولیه کوچک بود و چند نفرشان پیش‌تر در شرکت‌های بزرگِ فناوری کار کرده بودند. هارمونی در سال ۲۰۱۹ با یک عرضهٔ اولیه در صرافی (IEO) پول جمع کرد. شبکهٔ اصلی (Mainnet) همان سال راه افتاد و از سال ۲۰۲۰ امکانِ استیکینگ هم فعال شد.

هارمونی چطور کار می‌کرد؟ شاردینگ با مثالِ صفِ بانک

بیشترِ بلاک‌چین‌های قدیمی مثلِ یک شعبهٔ بانک با یک باجه‌اند. همهٔ مشتری‌ها در یک صف می‌ایستند. هر تراکنش را همهٔ کارمندها باید ببینند و تأیید کنند. روزِ شلوغ، صف کش می‌آید و هزینه بالا می‌رود.

هارمونی برای حلِ این مشکل از شاردینگ استفاده کرد. شاردینگ یعنی شبکه را به چند تکهٔ کوچک‌تر تقسیم کنیم که هر کدام کارِ خودش را جدا انجام بدهد. مثلِ بانکی که به‌جای یک باجه، چند باجه باز می‌کند و هر باجه فقط مشتری‌های صفِ خودش را راه می‌اندازد. به هر کدام از این تکه‌ها یک «شارد» می‌گویند.

هارمونی با چهار شارد شروع کرد. یکی از آن‌ها، شاردِ صفر، نقشِ هماهنگ‌کننده را داشت. سازندگان این روش را «شاردینگِ عمیق» می‌نامیدند، چون هم تراکنش‌ها و هم کارِ تأیید بینِ شاردها پخش می‌شد. هر گره (کامپیوترِ عضوِ شبکه) لازم نبود کلِ دفتر را نگه دارد و فقط بخشِ خودش را نگه می‌داشت.

اما شاردینگ یک نقطهٔ حساس دارد: وقتی پول از یک شارد به شاردِ دیگر می‌رود. مثلِ این است که از باجهٔ یک بانک به باجهٔ بانکِ دیگری حواله بزنید. باید مطمئن شد یک حواله دو بار نقد نشود. بعداً می‌بینیم که ضربهٔ سال ۱۴۰۵ دقیقاً از همین نقطه خورد.

هارمونی بعدها کوچک‌تر هم شد. در سال ۲۰۲۳ تیمِ پروژه پیشنهادی به نامِ HIP-30 داد تا شاردها از چهار به دو کم شود و شمارِ گره‌ها پایین بیاید. در رویدادِ مرداد ۱۴۰۵ هم فقط از دو شارد، شمارهٔ صفر و یک، نام برده شد. پس در سال‌های آخر، شبکه عملاً با دو شارد کار می‌کرد.

پس شاردینگ سرعت می‌دهد، ولی درِ تازه‌ای هم برای خطا باز می‌کند. هر چه سیستم پیچیده‌تر، جای بیشتری برای باگ.

اثبات سهام مؤثر: نگهبان‌ها چطور انتخاب می‌شدند؟

هر بلاک‌چین باید راهی داشته باشد که معلوم کند چه کسی حق دارد تراکنش‌ها را تأیید کند. بیت‌کوین با استخراج و مصرفِ برق این کار را می‌کند. هارمونی، مثلِ بسیاری از شبکه‌های تازه‌تر، از اثبات سهام استفاده می‌کرد. یعنی کسی که مقداری ONE را گرو می‌گذارد، حقِ تأیید پیدا می‌کند و اگر تقلب کند، بخشی از گرویش را از دست می‌دهد.

نسخهٔ هارمونی اسمِ خاصی داشت: «اثبات سهام مؤثر» یا EPoS. فرقش این بود که جلوی قدرت‌گرفتنِ بیش‌ازحدِ نگهبان‌های خیلی پولدار را می‌گرفت. سهمِ رأیِ هر اعتبارسنج (Validator) سقف داشت تا چند نفرِ بزرگ همهٔ شبکه را در دست نگیرند. مثلِ هیئت‌مدیره‌ای که می‌گوید هیچ‌کس، هر چقدر هم سهم داشته باشد، نباید بیش از سهمِ مشخصی رأی داشته باشد.

کسانی که نمی‌خواستند خودشان گره راه بیندازند، می‌توانستند ONE خود را به یک اعتبارسنج بسپارند و در پاداشش شریک شوند. به این کار استیکینگ یا سپرده‌گذاری می‌گویند. بلوک‌ها حدودِ هر دو ثانیه ساخته می‌شدند و تراکنش با همان یک بلوک قطعی می‌شد. این از نقطه‌های قوتِ تبلیغاتیِ هارمونی بود.

توکن ONE چه کاربردی داشت؟

ارز ONE سوختِ این شبکه بود. هر کاری روی هارمونی انجام می‌دادید، با آن حساب می‌شد. کاربردهای اصلی‌اش این‌ها بود:

• پرداختِ کارمزد: هر تراکنش یا اجرای قرارداد هوشمند کمی ONE هزینه داشت؛ معمولاً خیلی کمتر از اتریوم.
• استیکینگ: گرو گذاشتنِ ONE برای امنیتِ شبکه و گرفتنِ پاداش، که آن هم با ONE پرداخت می‌شد.
• رأی‌دادن: دارندگانِ ONE، به‌ویژه اعتبارسنج‌ها، در پیشنهادهای تغییرِ شبکه رأی می‌دادند.
• کار با دی‌اپ‌ها: خرید و فروش در صرافی‌های غیرمتمرکز و بازی‌های ساخته‌شده روی هارمونی.

عرضهٔ ONE ثابت نبود. هر سال ONE تازه به‌عنوانِ پاداش ساخته می‌شد و تا سالِ ۲۰۲۶ کلِ عرضه به حدودِ ۱۵ میلیارد واحد رسیده بود. اگر می‌خواهید بدانید عرضهٔ یک توکن و سهمِ تیم و سرمایه‌گذارها چرا مهم است، مقالهٔ توکنمیکس را بخوانید.

سازگاری با EVM یعنی چه؟

هارمونی با ماشینِ مجازیِ اتریوم (EVM) سازگار بود. یعنی برنامه‌ای که برای اتریوم نوشته شده، با تغییرِ کم روی هارمونی هم اجرا می‌شد. برای همین کیف‌پول‌هایی مثلِ متامسک با افزودنِ شبکهٔ هارمونی با آن کار می‌کردند.

نشانیِ کیف‌پول در هارمونی دو شکل داشت: یکی با one1 شروع می‌شد و دیگری با 0x، مثلِ اتریوم. هر دو یک حساب‌اند و از یک کلید ساخته می‌شوند. این نکته در ماجرای کوچ به اتریوم مهم می‌شود.

هارمونی در برابرِ رقیب‌ها

هارمونی خودش را رقیبِ اتریوم و شبکه‌های سریعِ دیگر معرفی می‌کرد. جدولِ زیر تفاوتِ رویکردها را ساده نشان می‌دهد. عددِ سرعت را عمداً ننوشته‌ام، چون هر پروژه آن را به شکلِ خودش حساب و تبلیغ می‌کند.

مقایسهٔ ساده‌شدهٔ هارمونی با چند بلاک‌چینِ دیگر

ویژگی	هارمونی	اتریوم	زیلیکا
روشِ اجماع	اثبات سهام مؤثر	اثبات سهام	ترکیبی بر پایهٔ PBFT
راهِ افزایشِ سرعت	شاردینگ در خودِ شبکه	لایهٔ دوم	شاردینگ
سازگاری با برنامه‌های اتریوم	بله	خودِ اتریوم	محدود
رویدادِ امنیتیِ بزرگ	هکِ پل (۲۰۲۲) و ساختِ ONEِ جعلی (۲۰۲۶)	دربارهٔ خودِ شبکهٔ اصلی گزارشِ مشابهی نیست	—
وضعیت تا مهر ۱۴۰۵	پیشنهادِ تعطیلیِ شبکه	فعال	فعال

همان‌طور که می‌بینید، از نظرِ فنی هارمونی روی کاغذ بد نبود. مشکلش جای دیگری بود: امنیت و اعتماد. اگر دربارهٔ رقیبِ نزدیکش کنجکاوید، زیلیکا هم با شاردینگ کار می‌کند.

هک پل Horizon در سال ۲۰۲۲: ماجرا چه بود؟

«پل» در دنیای رمزارز یعنی سرویسی که دارایی را از یک بلاک‌چین به بلاک‌چینِ دیگر می‌برد. هارمونی پلی به نامِ Horizon داشت که آن را به اتریوم و چند شبکهٔ دیگر وصل می‌کرد. مثلِ صرافی‌ای در مرز که دلارِ شما را نگه می‌دارد و در طرفِ دیگر رسیدش را می‌دهد.

در ۲۳ ژوئنِ ۲۰۲۲ (حدودِ اولِ تیر ۱۴۰۱)، هکرها نزدیکِ ۱۰۰ میلیون دلار از این پل بیرون کشیدند. مشکل در خودِ شاردینگ نبود. برای برداشت از پل، تأییدِ دو امضا از پنج امضا کافی بود. هکرها کلیدِ همان دو امضا را به دست آوردند. مثلِ گاوصندوقی که با دو کلید از پنج کلید باز می‌شود و دزد فقط دو کلید لازم داشت.

در ژانویهٔ ۲۰۲۳، FBI این حمله را کارِ گروهِ لازاروس (Lazarus) اعلام کرد؛ گروهی که به کرهٔ شمالی نسبت داده می‌شود. هارمونی چند برنامهٔ جبرانِ خسارت پیشنهاد داد و آن‌ها را بارها تغییر داد. دارندگانِ دارایی‌های پل‌شده سال‌ها درگیرِ این ماجرا ماندند و اعتماد به پروژه آسیبِ جدی دید.

پس درسِ اولِ هارمونی این است: یک شبکه می‌تواند روی کاغذ سریع و ارزان باشد، ولی ضعیف‌ترین حلقه‌اش تعیین می‌کند پولِ شما چقدر امن است. برای شناختِ بیشترِ این خطرها، مقالهٔ ریسک‌ها و معایب ارزهای دیجیتال را ببینید.

مرداد ۱۴۰۵: ساختِ ONEِ جعلی و برگرداندنِ شبکه

ضربهٔ دوم بزرگ‌تر بود. در ۲۰ و ۲۱ مرداد ۱۴۰۵ (۱۱ و ۱۲ اوتِ ۲۰۲۶)، مهاجمی از یک ایراد در شیوهٔ تأییدِ تراکنش‌های بینِ شاردها استفاده کرد. همان نقطهٔ حساسی که بالاتر گفتیم: حوالهٔ بینِ دو باجه. او رسیدهای معتبر را بیش از یک بار نقد کرد و از هیچ ONE ساخت.

اول گزارش شد حدودِ ۴ میلیارد ONE جعلی ساخته شده است. بررسیِ کامل‌تر رقم را به بیش از ۳ هزار میلیارد ONE رساند. بیایید این را به زبانِ ساده ترجمه کنیم. کلِ ONEِ واقعی حدودِ ۱۵ میلیارد واحد بود. یعنی مهاجم بیش از ۲۰۰ برابرِ کلِ پولِ این شبکه را از هیچ ساخته بود. مثلِ این است که کسی در یک شب ۲۰۰ برابرِ کلِ اسکناس‌های یک کشور را چاپ کند.

تیمِ هارمونی همان روز ایراد را بست. در ۲۶ مرداد هم اعلام کرد شاردِ صفر و یک را به لحظه‌ای پیش از حمله برمی‌گرداند. یعنی بیش از ۱۰۹ هزار تراکنشِ عادی و چند صد تراکنشِ استیکینگ که بعد از آن لحظه ثبت شده بود، پاک شد. برای کسانی که در آن چند روز معامله کرده بودند، انگار آن معامله‌ها هرگز رخ نداده بود.

اینجا یک نکتهٔ مهم هست. قرار است بلاک‌چین «تغییرناپذیر» باشد؛ یعنی چیزی که ثبت شد، دیگر پاک نشود. وقتی یک شبکه می‌تواند به عقب برگردد، یعنی گروهِ کوچکی در عمل تصمیم‌گیرندهٔ نهایی است. این را هم نقطهٔ ضعف بدانید، هم چیزی که موقعِ ارزیابیِ هر پروژهٔ دیگری باید بپرسید.

آینده ارز هارمونی: پیشنهادِ تعطیلیِ شبکه و کوچ به اتریوم

در ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ (۶ سپتامبرِ ۲۰۲۶)، تیمِ هارمونی اعلام کرد می‌خواهد شبکهٔ اصلی را که از ۲۰۱۹ کار می‌کرد، تعطیل کند. دلیلی که خودشان گفتند این بود که تهدیدِ هکرهای دولتی و عامل‌های هوش مصنوعی برایشان «بیش از حد بزرگ» شده است. این ارزیابیِ خودِ تیم است.

طبقِ این پیشنهاد، از موجودیِ همهٔ نشانی‌ها در آخرین بلوک یک «عکسِ لحظه‌ای» (Snapshot) گرفته می‌شود. بعد همان مقدار ONEِ تازه، به‌صورتِ توکنِ ERC-20 روی شبکهٔ اتریوم، به همان نشانی‌ها فرستاده می‌شود. گفته شده کلِ عرضه و نرخِ ساختِ توکنِ تازه عوض نمی‌شود و توکن‌های تازه‌ساخت خرجِ طرحِ جدیدِ تیم در حوزهٔ ویدیوی هوش مصنوعی می‌شود.

چند نکته در این پیشنهاد هست که دارندگان باید بدانند:

• کیف‌پولِ شخصی: اگر ONE در کیف‌پولی است که کلیدش دستِ خودتان است، قرار است بی هیچ کاری به همان نشانی روی اتریوم برسد.
• قرارداد هوشمند منتقل نمی‌شود: استخرِ نقدینگی، کیف‌پولِ چندامضایی و پول‌های قفل‌شده در دی‌اپ‌ها کوچ داده نمی‌شوند. به کاربران گفته شد پیش از ۱۹ شهریور از همهٔ این‌ها بیرون بیایند.
• استیکینگ: طبقِ پیشنهاد، سپرده‌های واگذارشده و پاداش‌های برداشت‌نشده به صندوق‌های جداگانهٔ حاکمیتی روی اتریوم می‌روند، نه مستقیم به کیف‌پولِ شخص.
• صرافی‌ها: موجودیِ صرافی‌ها هم در عکسِ لحظه‌ای حساب می‌شود و قرار است معامله‌ها به توکنِ تازه منتقل شوند. هر صرافی زمان‌بندیِ خودش را جدا اعلام می‌کند.

این پیشنهاد «غیرالزام‌آور» اعلام شد و تیم گفت همه‌چیز ممکن است تغییر کند. تا میانهٔ مهر ۱۴۰۵ گزارش‌هایی از شروعِ کوچ منتشر شده، ولی من اعلامِ رسمیِ پایانِ کامل و نشانیِ قطعیِ قراردادِ تازه را ندیده‌ام. پس پیش از هر تصمیمی، فقط به کانال‌های رسمیِ خودِ هارمونی اعتماد کنید.

اگر ارز ONE دارید، چه کار کنید؟ چک‌لیستِ امنیتی

من به کسی نمی‌گویم بخرد یا بفروشد؛ تصمیمِ نهایی با خودتان است. ولی اگر ONE دارید، این چند نکته را چک کنید تا دارایی‌تان در این جابه‌جایی گم نشود:

1. ببینید ONE کجاست. در صرافی، در کیف‌پولِ شخصی، یا در یک استخر و قرارداد؟ تکلیفِ هر کدام فرق دارد.
2. اگر در صرافی است، اطلاعیهٔ همان صرافی را دربارهٔ کوچِ هارمونی بخوانید. بپرسید آیا توکنِ تازه را پشتیبانی می‌کند و موجودیِ شما چه زمانی جایگزین می‌شود.
3. اگر در کیف‌پولِ شخصی است، عبارتِ بازیابی را امن نگه دارید. با همان کلید، نشانیِ 0xِ شما روی اتریوم ساخته می‌شود.
4. نشانیِ قراردادِ توکنِ تازه را فقط از منبعِ رسمی بگیرید. در چنین روزهایی، توکن‌های جعلی با همین نام زیاد ساخته می‌شوند.
5. به پیامِ «ادعای توکن» یا «فرمِ کوچ» اعتماد نکنید. طبقِ پیشنهادِ رسمی، کیف‌پولِ شخصی لازم نیست کاری بکند. هر سایتی که عبارتِ بازیابی بخواهد، کلاهبردار است.
6. کارمزدِ شبکهٔ اتریوم را در نظر بگیرید. جابه‌جاییِ توکنِ ERC-20 روی اتریوم کارمزدِ خودش را دارد و برای مبلغِ خیلی کم ممکن است به‌صرفه نباشد.

پس مهم‌ترین کار این است که آرام باشید و عجله نکنید. در روزهای شلوغ، بیشترِ ضررها از کلاهبرداری می‌آید، نه از خودِ تغییر. دربارهٔ این ترفندها، مقالهٔ اسکم در ارز دیجیتال را بخوانید.

سه اشتباهِ رایج دربارهٔ ارز دیجیتال هارمونی

اشتباهِ اول: «قیمتش خیلی پایین آمده، پس ارزان است.» قیمتِ پایین یعنی بازار به آیندهٔ پروژه اعتماد ندارد، نه اینکه جنس ارزان شده است. یک سکهٔ طلای تقلبی هم هر قدر ارزان باشد، گران است. قیمتِ روزِ رمزارزها را می‌توانید در صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال ببینید.

اشتباهِ دوم: «مقاله‌های قدیمی گفته‌اند هارمونی آیندهٔ درخشانی دارد.» بیشترِ متن‌هایی که در اینترنت هست، از سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ مانده است؛ پیش از هک‌ها. هر متنی دربارهٔ رمزارز را با تاریخش بخوانید. پیش‌بینیِ قیمتِ یک شبکه‌ای که شاید دیگر نباشد، معنایی ندارد.

اشتباهِ سوم: «شاردینگ یعنی امنیتِ بیشتر.» شاردینگ سرعت می‌دهد، نه لزوماً امنیت. ماجرای مرداد ۱۴۰۵ نشان داد پیچیدگیِ بیشتر می‌تواند ریسکِ بیشتر بسازد.

از ماجرای هارمونی چه یاد می‌گیریم؟

هارمونی پروژه‌ای بود با تیمِ باسواد، فناوریِ جالب و دوره‌ای پر از هیجان. با این حال در کمتر از هفت سال به جایی رسید که تیمش خودش پیشنهادِ بستنِ شبکه را داد. این برای هر کسی که آلت‌کوین می‌خرد، درسِ مهمی است.

توصیهٔ من این است که پیش از خریدِ هر رمزارزی، فقط به سرعت و کارمزد نگاه نکنید. بپرسید: این شبکه تا حالا هک شده؟ چه کسی می‌تواند آن را عقب ببرد؟ اگر فردا تیم کنار برود، چه می‌شود؟ و چقدر از پولِ خودم را حاضرم کاملاً از دست بدهم؟

سوالات متداول

جمع‌بندی

ارز هارمونی روزی یکی از امیدهای بازار بود: سریع، ارزان و سازگار با اتریوم. اما هکِ پلِ Horizon در ۲۰۲۲ و ساختِ ONEِ جعلی در مرداد ۱۴۰۵ اعتماد را از بین برد و حالا پیشنهادِ بستنِ شبکه و کوچ به اتریوم روی میز است. پس اگر ONE دارید، اول جای آن را مشخص کنید، بعد فقط از منبعِ رسمی خبر بگیرید و عبارتِ بازیابی‌تان را به هیچ سایتی ندهید.

برای شناختِ بهترِ پایه‌های این بازار، مقالهٔ اتریوم چیست را هم بخوانید؛ چون ONEِ تازه از این به بعد روی همین شبکه زندگی می‌کند.