سکه رفاه و گواهی سپرده سکه طلا: خرید سکه از بورس کالا گام‌به‌گام، به زبان ساده (۱۴۰۵)

سکه رفاه نامی بود که مردم روی گواهی سپردهٔ سکه در خزانهٔ بانک رفاه گذاشته بودند. یعنی سکهٔ تمام بهار آزادی‌ای که در بورس کالا خرید و فروش می‌شد. این نماد آذر ۱۴۰۴ سررسید شد و جایش را نمادِ بی‌سررسیدِ GoldCoin در خزانهٔ بورس کالا گرفت. پس امروز «خرید سکه از بورس» یعنی خریدِ همین گواهی سپرده.

خیلی‌ها از من می‌پرسند: «سکه بورسی واقعاً سکه است یا فقط یک عدد روی صفحه؟» جواب کوتاه این است که پشتِ هر گواهی یک سکهٔ واقعی در یک انبارِ امن نشسته است. در ادامه با هم می‌بینیم این سکه چطور خریده می‌شود و چقدر هزینه دارد. بعد حبابش را خودمان حساب می‌کنیم و می‌بینیم اگر روزی خودِ سکه را خواستیم، چطور تحویلش بگیریم.

سکه رفاه چه بود و امروز چه شده است؟

از سال ۱۳۹۴ چند بانک، یعنی رفاه، ملت، صادرات، سامان و آینده، سکهٔ تمام بهار آزادی را در خزانهٔ خودشان نگه می‌داشتند. در برابرِ هر سکه یک «گواهی» صادر می‌شد و این گواهی در بورس کالا خرید و فروش می‌شد. هر بانک نمادِ جدای خودش را داشت.

پرمعامله‌ترینِ این نمادها مالِ خزانهٔ بانک رفاه بود. برای همین خیلی‌ها به هر گواهی سکه‌ای می‌گفتند «سکه رفاه»؛ همان‌طور که به هر دستمال کاغذی می‌گوییم «کلینکس».

نمادهای بانکی تاریخِ انقضا داشتند. سررسیدِ سکه رفاه (سکه۰۳۱۲پ۰۱) یکشنبه ۳۰ آذر ۱۴۰۴ بود. دارنده‌ها سه راه داشتند: پیش از سررسید بفروشند، سکه را از خزانهٔ بانک رفاه تحویل بگیرند، یا دارایی‌شان را به نمادِ CD1GOC0001 در خزانهٔ بورس کالا منتقل کنند. همان نمادی که امروز با نامِ GoldCoin می‌شناسیم.

هم‌زمان نگه‌داریِ سکه در خزانهٔ بانک‌ها کم‌کم جمع شد. طبق گزارشِ کارگزاری‌ها، سکه‌های خزانه‌های بانکی تا ابتدای ۱۴۰۵ به خزانهٔ بورس کالا رفت. پس اگر امروز کسی از «سکه رفاه» یا «سکه بورسی» حرف می‌زند، منظورش عملاً گواهی سپردهٔ سکه در همین نمادِ GoldCoin است.

«سکه بورسی»، «سکه بورس» و «گواهی سکه»: یک چیز با چند نام

اسم‌هایی که در گوگل و در صحبتِ دوستان می‌شنوید، تقریباً همه به یک چیز اشاره دارند. این جدول کمک می‌کند گیج نشوید:

نام‌های رایجِ گواهی سپردهٔ سکه و معنای هر کدام

نامی که می‌شنوید	منظور چیست؟	وضعیت در مهر ۱۴۰۵
سکه رفاه	گواهی سکهٔ تمام در خزانهٔ بانک رفاه (سکه۰۳۱۲پ۰۱)	۳۰ آذر ۱۴۰۴ سررسید شد؛ دارایی‌ها به GoldCoin رفت
سکه بورسی / سکه بورس / اوراق سکه	هر گواهی سپردهٔ سکه که در بورس کالا معامله شود	امروز یعنی نمادِ GoldCoin
GoldCoin یا CD1GOC0001	گواهی سپردهٔ پیوستهٔ سکهٔ تمام بهار آزادی طرح جدید، در خزانهٔ بورس کالا	فعال و بی‌سررسید
ربع سکه بورس	گواهی ربع سکه که در طرحِ ویژهٔ ۱۴۰۱ عرضه شد	جزئیاتش در آموزش خرید ربع سکه از بورس
سلف سکه بانک مرکزی	اوراق پیش‌خریدِ سکهٔ تمام با سررسید سه‌ماهه	نخستین عرضه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵

پس اگر فقط یک اسم را به خاطر بسپارید، همان GoldCoin است. بقیه یا اسمِ قدیمیِ همین ابزارند یا ابزارِ دیگری‌اند.

گواهی سپرده سکه چیست؟ به زبان ساده

گواهی سپرده سکه سندی است که نشان می‌دهد شما مالکِ یک سکهٔ تمام بهار آزادیِ واقعی هستید. این سکه در انبارِ (خزانهٔ) تأییدشدهٔ بورس کالا نگه‌داری می‌شود، نه در خانهٔ شما.

یک مثالِ آشنا بزنم. فرض کنید سکه‌تان را به یک امانت‌داری بسیار مطمئن می‌سپارید و یک رسید می‌گیرید. حالا این رسید را می‌شود همان روز در بازار فروخت، بی‌آنکه سکه از جایش تکان بخورد. هر وقت هم خواستید، با همان رسید خودِ سکه را تحویل می‌گیرید. گواهی سپردهٔ سکه همین رسید است؛ فقط الکترونیکی است و در کدِ بورسیِ شما ثبت می‌شود.

پیش از اینکه سکه وارد انبار شود، کارشناس‌ها آن را با ذره‌بین و نورِ خوب بررسی می‌کنند. سکه‌ای که کمی خش یا زدگی داشته باشد، اصلاً پذیرفته نمی‌شود. برای همین موقعِ فروش هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید «سکه‌تان لبه‌اش زدگی دارد، کمتر می‌خرم».

قیمتِ این گواهی را عرضه و تقاضا در تابلوی بورس کالا تعیین می‌کند. همه در کلِ کشور همان قیمت‌ها و همان صفِ خرید و فروش را می‌بینند. در بازار، هر مغازه یک قیمت می‌گوید؛ اینجا قیمت جلوی چشمِ همه است.

هر گواهی چند سکه است؟

این همان جایی است که خیلی‌ها اشتباه می‌کنند، چون قاعده‌اش چند بار عوض شده. در نمادهای بانکیِ قدیم، اول هر ۱۰۰ واحد و بعدها هر ۱٬۰۰۰ واحد برابرِ یک سکه بود. یعنی قیمتِ روی تابلو مالِ یک تکهٔ کوچک از سکه بود و باید آن را در ۱۰۰ یا ۱٬۰۰۰ ضرب می‌کردید.

در نمادِ GoldCoin کار ساده‌تر شده است. طبق مشخصاتی که کارگزاری‌ها منتشر کرده‌اند، هر گواهی برابرِ یک سکهٔ کامل است و قیمتِ تابلو هم قیمتِ یک سکه به ریال است. اگر ۳ سکه می‌خواهید، عددِ ۳ را می‌زنید.

یک نکتهٔ کوچکِ زبانی هم دارد: اینجا «سهم» نمی‌خریم. سهم یعنی مالکیتِ بخشی از یک شرکت. ما اینجا مالکِ خودِ سکه می‌شویم. برای همین درست‌تر است بگوییم «سه واحد گواهی سکه خریدم»، نه «سه سهم».

مشخصاتِ نمادِ GoldCoin (گواهی سپردهٔ سکه طلا) تا مهر ۱۴۰۵

ویژگی	مقدار
دارایی پایه	سکهٔ تمام بهار آزادی طرح جدید، وزن ۸٫۱۳۳ گرم، عیار ۹۰۰ در هزار
واحدِ هر گواهی	یک سکهٔ کامل
تعداد در هر سفارش خرید	طبق مشخصاتِ کارگزاری‌ها ۱ تا ۱۰ سکه
دامنهٔ نوسانِ روزانه	دارد؛ درصدش را بورس کالا اعلام می‌کند و گاهی عوض می‌شود
کدِ لازم	کد بازارهای مالی بورس کالا (علاوه بر سجام و کد بورسی)
کارمزدِ معامله	حدود ۰٫۱۲۵٪ ارزشِ معامله در هر طرف
هزینهٔ انبارداری	روزانه ۲۰ هزار ریال (۲ هزار تومان) برای هر سکه به‌علاوهٔ مالیات بر ارزش افزوده، از فروردین ۱۴۰۵
سررسید	ندارد (پیوسته)
اشخاص حقوقی	طبق مشخصاتِ نماد اجازهٔ معامله ندارند

عددهای این جدول را بورس کالا گاه‌به‌گاه به‌روز می‌کند. پیش از اولین خرید، یک بار مشخصاتِ نماد را در سامانهٔ کارگزاری‌تان نگاه کنید.

جدول نمادهای سکه در بورس کالا: قدیم و جدید

شاید در پرتفوی قدیمی‌تان یا در مقاله‌های چند سال پیش نمادی مثل «سکه۰۴۱۲پ۰۳» دیده باشید. خواندنش ساده است. بعد از کلمهٔ «سکه» چهار رقم می‌آید: دو رقمِ اول سالِ سررسید و دو رقمِ بعد ماهِ سررسید. مثلاً «۰۴۱۲» یعنی اسفند ۱۴۰۴.

بعد یک حرف می‌آید. «پ» یعنی معاملهٔ پیوسته، یعنی سفارش در ساعتِ بازار همان لحظه انجام می‌شود. «ن» یعنی ناپیوسته، یعنی سفارش‌ها جمع می‌شوند و بعد یک‌جا معامله می‌شوند. دو رقمِ آخر هم کدِ انبار یا بانک است.

نمادهای گواهی سپردهٔ سکه در بورس کالا و وضعیت آن‌ها

نماد	خزانه	وضعیت
GoldCoin (CD1GOC0001)	خزانهٔ بورس کالا	فعال از ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۳، بی‌سررسید؛ نامِ فعلی از ۲۴ آبان ۱۴۰۴
سکه۰۳۱۲پ۰۱ (سکه رفاه)	بانک رفاه	سررسید ۳۰ آذر ۱۴۰۴؛ امکانِ انتقال به GoldCoin پیش از سررسید
سکه۰۴۱۲پ۰۳	بانک سامان	نمادِ بانکی؛ با انتقالِ سکه‌های بانکی به خزانهٔ بورس کالا کنار رفت
سکه۰۴۱۱پ۰۵	بانک آینده	نمادِ بانکی؛ با انتقالِ سکه‌های بانکی به خزانهٔ بورس کالا کنار رفت
سکه۰۲۱۱پ۰۲	بانک ملت	نمادِ بانکی؛ با انتقالِ سکه‌های بانکی به خزانهٔ بورس کالا کنار رفت
سکه۰۳۱۰پ۰۴	بانک صادرات	سررسید ۳۰ دی ۱۴۰۳

اگر هنوز گواهیِ یکی از این نمادهای قدیمی را دارید، یا دارایی‌تان بعد از سررسید از پرتفو غیب شده، نگران نشوید. سکه در انبار محفوظ است. باید از راهِ کارگزارِ ناظر و انبارِ همان نماد پیگیری کنید و معمولاً هزینهٔ انبارداریِ عقب‌افتاده را هم بپردازید.

پس حواسمان باشد: دارایی‌ای که از جلوی چشم رفت، از یاد هم می‌رود. هر از گاهی به بخشِ «پیامِ ناظر» در صفحهٔ نماد سر بزنید؛ خبرِ سررسید، انتقال و تغییرِ قاعده‌ها اول آنجا می‌آید.

چطور سکه از بورس بخریم؟ خرید سکه از بورس کالا گام‌به‌گام

خرید سکه در بورس سخت نیست، ولی یک فرق با خریدِ سهام دارد. نمادِ GoldCoin در سامانهٔ بازار مالیِ بورس کالا معامله می‌شود و فقط با کد بورسیِ معمولی نمی‌شود خریدش. قدم‌ها به ترتیب این‌هاست:

1. ثبت‌نام در سجام: اگر تا حالا در بورس معامله نکرده‌اید، اول در سامانهٔ سجام ثبت‌نام کنید و احرازِ هویت را کامل کنید. سجام یعنی شناسنامهٔ شما در بازار سرمایه.
2. گرفتنِ کد بورسی: از یک کارگزاری که مجوزِ بورس کالا دارد کد بگیرید. داشتنِ کد در دو کارگزاری هم اشکالی ندارد. پیش از انتخاب، امکاناتِ چند کارگزاری را با هم مقایسه کنید.
3. گرفتنِ کد بازارهای مالی بورس کالا: این کد را از پنلِ کارگزاری یا سامانهٔ ebgo درخواست کنید. نام کاربری و رمز معمولاً پیامک یا ایمیل می‌شود. روندِ کامل را قدم‌به‌قدم در آموزش ثبت‌نام در بورس کالا نوشته‌ام.
4. واریزِ پول: پول را به حسابِ کارگزاری بریزید و در سامانهٔ بورس کالا به کیفِ گواهی سپرده منتقل کنید. کارتِ بانکی حتماً باید به نامِ خودِ صاحبِ کد باشد؛ با کارتِ همسر یا فرزند واریز نکنید.
5. پیدا کردنِ نماد: GoldCoin را جست‌وجو کنید. نمادهای قدیمیِ «سکه…پ…» را نخرید؛ اگر هنوز در فهرست دیده می‌شوند، معمولاً سررسیدشده یا متوقف‌اند.
6. ثبتِ سفارش: تعداد را به سکه بزنید و قیمت را به ریال برای هر سکه. اگر قیمتی کمی بالاتر از ارزان‌ترین فروشنده بزنید، اتفاقِ بدی نمی‌افتد؛ سامانه از همان ارزان‌ترین فروشنده برایتان می‌خرد. ولی اگر خیلی پایین‌تر بزنید، سفارش منتظر می‌ماند و ممکن است اصلاً انجام نشود.
7. دیدنِ دارایی: وقتی معامله انجام شد، تعدادِ سکه‌ها در بخشِ دارایی ثبت می‌شود. از همین لحظه مالکِ آن سکه‌ها هستید.
8. فروش: فروش هم همین‌طور است. سفارشِ فروش می‌گذارید و با انجامِ معامله، پول (بعد از کسرِ کارمزد و انبارداری) به حسابِ کارگزاری برمی‌گردد. زمانِ دقیقِ قابل‌برداشت شدنِ پول را از کارگزاری بپرسید؛ معمولاً حدودِ یک روزِ کاری بعد (T+1) است.

یک توصیهٔ عملی از من: اولین بار با عجله خرید نکنید. اگر تا حالا در بورس معامله نکرده‌اید، شاید بهتر باشد اول یک خریدِ کوچک در یک صندوق طلا انجام بدهید. این‌طوری دست‌تان با شارژِ حساب، سفارش و فروش راه می‌افتد. چون در گواهی سکه کمترین خرید یک سکهٔ کامل است و اشتباه گران تمام می‌شود.

ساعت معاملات سکه در بورس کالا

ساعتِ این بازار در سال‌های اخیر چند بار عوض شده است. طبق آخرین اطلاعیه‌ها، از ۲۵ مرداد ۱۴۰۵ معاملات شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۱۲ تا ۱۸ است و پیش‌گشایش از ۱۱:۴۵. پیش‌گشایش یعنی سفارش ثبت می‌شود ولی هنوز معامله‌ای انجام نمی‌شود. از ۹ مهر ۱۴۰۵ پنجشنبه‌ها هم از ۱۲ تا ۱۵ بازار باز است. پیش از معامله، اطلاعیهٔ تازهٔ بورس کالا یا پیامِ کارگزاری را نگاه کنید.

جابه‌جایی بین سهام و سکه، بی‌آنکه پول به بانک برگردد

یک امکانِ کمتر شناخته‌شده هم هست. اگر روزی بخواهید بخشی از سهام‌تان را بفروشید و سکه بخرید، یا برعکس، لازم نیست پول را به حسابِ بانکی ببرید و دوباره برگردانید. پول در کارگزاری می‌ماند و با چند کلیک جابه‌جا می‌شود.

فقط دو چیز را در نظر بگیرید. اول اینکه پولِ فروشِ سهام دیرتر از پولِ فروشِ گواهی آزاد می‌شود، پس همیشه همان روز نمی‌شود با آن سکه خرید. دوم اینکه ساعتِ دو بازار با هم فرق دارد. شرایطِ دقیق را از کارگزاری‌تان بپرسید.

کارمزد خرید سکه از بورس چقدر است؟

کوتاهش این است: حدود ۰٫۱۲۵٪ موقعِ خرید، همین‌قدر موقعِ فروش، به‌علاوهٔ روزی ۲ هزار تومان انبارداری برای هر سکه. حالا بازش کنیم. هزینه‌های سکهٔ بورسی سه بخش دارد:

• کارمزدِ معامله: حدود ۰٫۱۲۵٪ ارزشِ معامله در خرید و همین مقدار در فروش. یعنی برای خریدِ ۱۰۰ میلیون تومانی حدود ۱۲۵ هزار تومان. برای مقایسه، کارمزدِ خرید و فروشِ سهام چند برابرِ این است.
• هزینهٔ انبارداری: طبق اطلاعیهٔ بورس کالای ایران، از ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ روزانه ۲۰ هزار ریال (۲ هزار تومان) برای هر سکه، به‌علاوهٔ مالیات بر ارزش افزوده. این هزینه تقویمی است، یعنی جمعه و تعطیلی را هم حساب می‌کنند. موقعِ فروش یا تحویل یک‌جا از حساب کم می‌شود.
• هزینهٔ ارزیابی: فقط وقتی سکهٔ خانگی را به خزانه می‌برید تا به گواهی تبدیل شود. برای هر سکه هزینهٔ کارشناسی می‌گیرند. مبلغِ روزش را از کارگزاری بپرسید.

انبارداری را به زبانِ ساده ترجمه کنیم. روزی ۲ هزار تومان یعنی سالی ۷۳۰ هزار تومان برای هر سکه؛ با مالیات حدود ۸۰۰ هزار تومان. اگر سکه ۱۰۰ میلیون تومان باشد، یعنی حدود ۰٫۸٪ در سال. این عدد در برابرِ نوسانِ قیمتِ سکه کوچک است، و در برابرِ خطرِ دزدی از خانه خیلی کوچک‌تر. ولی برای نگه‌داریِ ده‌ساله، دیگر ناچیز نیست.

دربارهٔ مالیات: تا امروز خودِ معاملهٔ گواهی سکه در بورس مالیات بر ارزش افزوده ندارد و سودش هم برای سرمایه‌گذار معاف اعلام شده است. مالیات بر ارزش افزوده فقط روی خدماتی مثل انبارداری و ارزیابی می‌آید. یادتان باشد قانونِ مالیات ممکن است عوض شود.

مثال عددی: هزینهٔ واقعیِ نگه‌داریِ دو سکه برای شش ماه

بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنیم قیمتِ هر سکه در بورس ۱۰۰ میلیون تومان است. این عدد فقط مثال است؛ قیمتِ امروز را در صفحهٔ قیمت سکه امروز ببینید. دو سکه می‌خریم، ۱۸۰ روز نگه می‌داریم و وقتی قیمت به ۱۱۰ میلیون رسید می‌فروشیم:

مثالِ فرضیِ هزینه‌های خرید، نگه‌داری و فروشِ دو سکهٔ بورسی

قلم	محاسبه	مبلغ (تومان)
ارزشِ خرید	۲ × ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰	۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰
کارمزدِ خرید	۰٫۱۲۵٪ × ۲۰۰ میلیون	۲۵۰٬۰۰۰
انبارداری	۲٬۰۰۰ × ۲ سکه × ۱۸۰ روز	۷۲۰٬۰۰۰
مالیات بر ارزش افزودهٔ انبارداری (فرضِ ۱۰٪)	۱۰٪ × ۷۲۰ هزار	۷۲٬۰۰۰
کارمزدِ فروش	۰٫۱۲۵٪ × ۲۲۰ میلیون	۲۷۵٬۰۰۰
جمعِ هزینه‌ها	حدود ۰٫۶۶٪ سرمایهٔ اولیه	۱٬۳۱۷٬۰۰۰
سودِ خالص	۲۰ میلیون سودِ ناخالص منهای هزینه‌ها	۱۸٬۶۸۳٬۰۰۰

یعنی از ۲۰ میلیون سود، حدود یک میلیون و سیصد هزار تومان خرجِ کارمزد و انبار شد. حالا همین را با سکهٔ فیزیکی مقایسه کنید. در طلافروشی، فاصلهٔ قیمتِ خرید و فروش معمولاً بیشتر از این است و در روزهای پرنوسان بیشتر هم می‌شود.

پس دفعهٔ بعد پیش از خرید، همین جدول را با قیمتِ واقعیِ روز و مدتی که می‌خواهید نگه دارید یک بار پر کنید. برای چند ماه، کارمزد مهم‌تر است. برای چند سال، انبارداری.

حباب سکه در بورس: پیش از خرید این حساب را خودتان بکنید

تا اینجا هزینه‌ها را حساب کردیم. ولی یک عددِ دیگر هست که از کارمزد مهم‌تر است و خیلی‌ها فراموشش می‌کنند: حباب. حبابِ سکه یعنی آن مقداری که بالاتر از ارزشِ طلای خودِ سکه می‌پردازید.

اول بدانیم سکهٔ بورسی دو جور حباب دارد. حبابِ اسمی یعنی فاصلهٔ قیمتِ تابلوی بورس با قیمتِ سکه در بازار آزاد. این فاصله معمولاً خیلی کم است و چند روزه به هم می‌رسند. حبابِ واقعی یعنی فاصلهٔ قیمتِ سکه با ارزشِ طلای خالصِ داخلش. این دومی است که می‌گوید سکه گران است یا نه.

حبابِ اسمیِ کم یعنی قیمتِ بورس با بازار یکی است، نه اینکه سکه ارزان است. ممکن است هر دو با هم حبابِ ۲۰ درصدی داشته باشند. پس همیشه حبابِ واقعی را هم حساب کنید.

حبابِ واقعی را در سه قدم حساب کنیم

سکهٔ تمام ۸٫۱۳۳ گرم وزن دارد و ۹۰ درصدش طلای خالص است. یک اونس هم ۳۱٫۱۰۳۴۷۶۸ گرم است. فرمولِ ارزشِ طلای یک سکه این است:

ارزشِ طلای سکه = قیمتِ اونس × قیمتِ دلار ÷ ۳۱٫۱۰۳۴۷۶۸ × ۰٫۹ × ۸٫۱۳۳

فرض کنیم اونسِ جهانی ۴٬۰۰۰ دلار و دلار ۱۰۰ هزار تومان باشد. این عددها فقط مثال‌اند؛ قیمت طلا و انس امروز و قیمت دلار امروز را از صفحه‌های زنده بگیرید. قدم‌به‌قدم:

1. قیمتِ یک گرم طلای خالص: ۴٬۰۰۰ × ۱۰۰٬۰۰۰ ÷ ۳۱٫۱۰۳۴۷۶۸ ≈ ۱۲ میلیون و ۸۶۰ هزار تومان.
2. ارزشِ طلای یک سکه: ۱۲٬۸۶۰٬۰۰۰ × ۰٫۹ × ۸٫۱۳۳ ≈ ۹۴ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان.
3. درصدِ حباب: اگر سکه در بورس ۱۰۰ میلیون باشد، حدود ۵ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان حباب داده‌اید. تقسیم بر ۹۴٫۱ میلیون، یعنی حدودِ ۶٪. این بد نیست.

حالا فرض کنید در یک روزِ هیجانی، همان سکه ۱۱۵ میلیون معامله شود. حباب می‌شود حدود ۲۰٫۹ میلیون تومان، یعنی ۲۲٪. این یعنی از هر ۱۰۰ تومانی که می‌دهید، حدود ۱۸ تومانش پولِ طلا نیست؛ پولِ هیجانِ بازار است. اگر هیجان بخوابد، حباب می‌تواند بی‌آنکه قیمتِ طلا تکان بخورد آب شود.

چه حبابی کم است و چه حبابی زیاد؟

من بر پایهٔ رفتارِ گذشتهٔ حبابِ سکه، برای خودم یک مبنای تجربی دارم. این جدول سیگنالِ قطعی نیست؛ یک چراغ است که کمک می‌کند در روزهای شلوغ عجولانه تصمیم نگیرید:

قاعدهٔ تجربیِ حامد ثقفی برای حبابِ واقعیِ گواهی سکهٔ تمام

حبابِ واقعی	برداشتِ من	ریسک
کمتر از ۱۰٪	زمانِ نسبتاً مناسب برای خریدِ گواهی سکه	کمتر
۱۰ تا ۱۸٪	هنوز می‌شود خرید، ولی حباب ممکن است به ۵٪ برگردد	بیشتر
۱۸ تا ۲۵٪	منطقهٔ احتیاط؛ برای خرید گران است	زیاد
بیشتر از ۲۵٪	برای کسی که سکه دارد، فکرِ فروش و رفتن سراغِ صندوق طلای کم‌حباب منطقی است	برای خریدار بسیار زیاد

این مرزها کف و سقفِ دقیق نیستند. در جوِ داغ، حبابِ سکهٔ تمام بالاتر از ۳۰ درصد هم رفته و در روزهای آرام تا چند درصد پایین آمده است. اگر حبابِ سکه خیلی زیاد بود، شاید صندوق طلای کم‌حباب، شمش یا طلای آب‌شده انتخابِ بهتری باشد. تصمیمِ نهایی با خودتان است.

هدفِ این کار برای من بالا و پایینِ قیمت نیست؛ این است که وزنِ طلایی که دارم به مرور بیشتر شود. من در دورهٔ صفر تا صد سرمایه‌گذاری در طلا همین محاسبه و معاوضهٔ گواهی سکه با صندوق طلا را با مثال‌های واقعی قدم‌به‌قدم نشان داده‌ام. روشِ کامل‌ترِ حسابِ حباب را هم در حباب سکه چیست نوشته‌ام.

تحویل فیزیکی: سکهٔ بورسی را می‌شود تحویل گرفت؟

بله. پشتِ هر گواهی یک سکهٔ واقعی است و هر وقت بخواهید می‌توانید آن را بگیرید. در GoldCoin چون هر گواهی خودش یک سکه است، با یک گواهی هم می‌شود درخواست داد. فقط همان روزی که خریدید نمی‌توانید تحویل بگیرید؛ دست‌کم یک روزِ کاری باید بگذرد. قدم‌ها:

1. درخواستِ برداشت (ترخیص) را در سامانهٔ معاملاتی یا از راهِ کارگزاری ثبت کنید.
2. هزینهٔ انبارداری تا روزِ تحویل را بپردازید. معمولاً باید در کیفِ حساب‌تان در سامانهٔ بورس کالا موجودی داشته باشید.
3. از سامانهٔ نوبت‌دهیِ خزانهٔ بورس کالا نوبت بگیرید.
4. روزِ نوبت، با کارت شناساییِ معتبر خودتان یا وکیلِ قانونی‌تان به خزانه بروید و سکه‌ها را تحویل بگیرید.

دو نکته را کمتر جایی می‌گویند. سکه‌هایی که تحویل می‌گیرید پلمب (وکیوم) نیستند. سالِ ضرب را هم نمی‌توانید انتخاب کنید. گواهی را هم نمی‌شود به نامِ کسِ دیگری کرد؛ سکه فقط به خودِ دارنده یا وکیلش داده می‌شود.

سکه را جلوی خودشان چک کنید، بعد امضا کنید

پلمب نبودنِ سکه یک فرصت است: می‌توانید همان‌جا آن را بچرخانید و ببینید. این کار مهم است. کوچک‌ترین خط و خش یعنی بعداً نه انبار آن سکه را پس می‌گیرد، نه بازار آن را به قیمتِ کامل برمی‌دارد.

این را از تجربهٔ خودم می‌گویم. یک بار سکه‌ای را که تازه از پلمب درآورده بودم بردم به انبار بسپارم. قبول نکردند. در بازار هم گفتند ایراد دارد و زیرِ قیمت برمی‌داریم. بعد که با دوربینِ موبایل زوم کردم، تازه فهمیدم مشکل کجاست. اگر روزِ تحویل گرفتن دقت کرده بودم، شاید این اتفاق نمی‌افتاد.

پس روزِ تحویل، رودربایستی نکنید. بگویید «می‌خواهم جلوی شما چکش کنم» و این چند کار را انجام بدهید:

• دور تا دورِ سکه را با چشم ببینید: خط، خش یا زدگی نداشته باشد.
• با چراغِ موبایل نور بیندازید و اگر دارید، ذره‌بین ببرید. یا مثلِ من دوربینِ موبایل را زوم کنید.
• لبه‌ها را دقیق نگاه کنید که لب‌پریدگی نداشته باشد.
• صاف بودنِ سکه را ببینید. ممکن است وزن درست باشد ولی سکه کمی کج شده باشد.
• وزن را روی ترازوی انبار ببینید؛ سکهٔ تمام باید ۸٫۱۳۳ گرم باشد.
• برگهٔ «سکه‌ها را سالم تحویل گرفتم» را فقط بعد از همهٔ این‌ها امضا کنید.

لازم نیست کارشناسِ سکه باشید. حتی اگر تا حالا سکه دست‌تان نگرفته‌اید، با یک نگاهِ دقیق خش و زدگی را می‌بینید.

تبدیل سکهٔ خانگی به گواهی سپرده

راهِ برعکس هم هست. اگر سکهٔ تمام طرح جدید در خانه دارید، می‌توانید آن را به خزانه بسپارید و معادلش گواهی در پرتفوی‌تان بگیرید. این برای کسی خوب است که نمی‌خواهد نگرانِ نگه‌داری در خانه باشد، یا می‌خواهد سکه را سریع و با قیمتِ شفاف بفروشد.

1. با کد بازارهای مالی بورس کالا نوبت بگیرید و سکه‌ها را به خزانه ببرید.
2. اگر سکه پلمب است، باید بازش کنید. با احتیاط؛ اگر نوکِ قیچی یا حتی ناخن به سکه بخورد، ممکن است آسیب ببیند. اگر چسبِ پلمب به سکه چسبیده، سکه را چند لحظه در آبِ داغ بگذارید و بعد با دستمالِ نرم آرام پاک کنید.
3. کارشناس سکه را جلوی چشمِ شما بررسی می‌کند. این کارشناس‌ها به قولِ معروف مو را از ماست می‌کشند. ممکن است سکه‌ای را که بازار می‌پذیرد، رد کنند.
4. هزینهٔ ارزیابی را بپردازید؛ چه سکه پذیرفته شود چه نه.
5. سکه‌های تأییدشده معمولاً از روزِ کاریِ بعد به‌شکلِ گواهی در پرتفوی دیده می‌شوند و قابلِ فروش‌اند.

پس آمادگیِ رد شدنِ یکی دو سکه را داشته باشید و از قبل با کارگزاری دربارهٔ شرایطِ پذیرشِ روز (مثلاً سالِ ضربِ قابلِ قبول) هماهنگ کنید.

مزایا و معایب سکهٔ بورسی

هر ابزاری خوبی و بدی دارد. صادقانه هر دو را بگویم تا خودتان قضاوت کنید.

مزایا

• امنیتِ نگه‌داری: سکه در خزانهٔ امن و تحتِ نظارت است. خطرِ دزدی، گم شدن و خش افتادن ندارید.
• اطمینان از اصل بودن: هر سکه پیش از ورود کارشناسی شده؛ سکهٔ تقلبی دست‌تان نمی‌دهند.
• قیمتِ شفاف: لازم نیست از چند مغازه قیمت بپرسید. همه یک تابلو را می‌بینند.
• فاصلهٔ کمِ خرید و فروش: اگر همین الان بخرید و بفروشید، تقریباً همان قیمت را می‌گیرید.
• کارمزدِ کم: حدود ۰٫۱۲۵٪ در هر طرف.
• نقدشوندگیِ بالا: هر روز معاملهٔ زیادی در این نماد انجام می‌شود و در ساعتِ بازار در چند دقیقه می‌شود فروخت.
• امکانِ تحویلِ سکهٔ واقعی: هر وقت خواستید.
• بسته نشدنِ نماد: برخلافِ سهام، مجمع و تقسیمِ سود ندارد، پس نماد برای این‌ها بسته نمی‌شود.

معایب و محدودیت‌ها

• حداقل سرمایهٔ بالا: کمترین خرید یک سکهٔ کامل است. نصف و ربع ندارد.
• هزینهٔ انبارداریِ روزانه: برای چند ماه ناچیز است، برای چند سال جمعش قابل‌توجه می‌شود.
• کدِ جداگانه: بدونِ کد بازارهای مالی بورس کالا نمی‌شود معامله کرد.
• دامنهٔ نوسان: وقتی قیمتِ سکه در بازار یک‌دفعه بالا یا پایین می‌رود، تابلوی بورس به سقف یا کفِ دامنه می‌خورد. ممکن است یکی دو روز طول بکشد تا با بازار هم‌قیمت شود.
• حباب هم هست: حبابِ گواهی همان حبابِ سکهٔ فیزیکی است. بورسی بودن آن را کم نمی‌کند.
• تحویلِ حضوری: برای گرفتنِ سکه باید به خزانه بروید که برای ساکنانِ شهرهای دیگر زحمت دارد.
• احتمالِ تغییرِ قاعده‌ها: ساعت، هزینهٔ انبار، نماد و حتی مالیات ممکن است عوض شوند.

یک ایراد را جدا می‌گویم، چون مهم است: نقدشوندگی در روزهای بحران. اگر اتفاقِ بزرگی در کشور بیفتد، ممکن است چند روز صفِ خرید یا فروش باشد یا بورس تعطیل شود. آن روزها نمی‌توانید بفروشید.

ولی مالکیت‌تان از بین نمی‌رود. مثلِ خانه‌ای است که دارید و بانک‌ها چند روز تعطیل‌اند. پولِ فروش را آن چند روز نمی‌توانید بگیرید، ولی خانه هنوز مالِ شماست. پس اگر برای کاری پول لازم دارید، همیشه کمی زودتر اقدام کنید که به دقیقهٔ نود نخورید.

بعضی‌ها هم می‌گویند «من به هیچ‌کس اطمینان ندارم؛ می‌خواهم طلا دستِ خودم باشد». این دوستان حرفشان منطقی است. در گواهی سپرده، ما در واقع طلبکارِ انبار هستیم؛ وقتی سکه دستِ خودمان است، هیچ‌کس به ما بدهکار نیست. اگر این‌طور فکر می‌کنید، فقط جای واقعاً امنی برایش پیدا کنید، یا تقسیم کنید: بخشی در بورس، بخشی پیشِ خودتان.

سکهٔ بورسی، سکهٔ فیزیکی یا صندوق طلا؟

سه راهِ رایج برای سرمایه‌گذاری در طلای سکه‌ای داریم و هر کدام به کارِ یک نوع آدم می‌آید. این جدول تفاوت‌ها را کنارِ هم می‌گذارد:

مقایسهٔ سکهٔ بورسی، سکهٔ فیزیکی و صندوق طلا

معیار	سکهٔ بورسی (GoldCoin)	سکهٔ فیزیکی	صندوق طلا
حداقل سرمایه	قیمتِ یک سکهٔ کامل	قیمتِ یک سکه یا کسرِ آن (نیم، ربع، گرمی)	قیمتِ یک واحد صندوق (کم)
نگه‌داری	خزانهٔ بورس کالا، با هزینهٔ روزانه	با خودتان؛ خطرِ دزدی	با مدیرِ صندوق
هزینهٔ معامله	حدود ۰٫۱۲۵٪ هر طرف	فاصلهٔ خرید و فروشِ طلافروشی	کارمزدِ معامله و هزینهٔ سالانهٔ مدیریت
نقدشوندگی	بالا در ساعتِ بازار	متوسط، حضوری	بالا
تحویلِ فیزیکی	بله	از اول دستِ شماست	خیر
کدِ لازم	کد بازارهای مالی بورس کالا	لازم نیست	کد بورسیِ معمولی

جمع‌بندیِ من از این جدول: اگر سرمایه‌تان دست‌کم به اندازهٔ چند سکه است و شاید روزی خودِ سکه را بخواهید، سکهٔ بورسی منطقی است. اگر با پولِ کم شروع می‌کنید یا حوصلهٔ کدِ جدا و انبارداری را ندارید، صندوق طلا راحت‌تر است. اگر هم دوست دارید طلا را لمس کنید، سکهٔ فیزیکی؛ فقط نکته‌های خریدِ سکهٔ بهار آزادی را بدانید. انتخابِ آنلاین یا فیزیکی بیشتر به روحیه و شرایطِ زندگیِ هر کس برمی‌گردد.

اوراق سلف سکهٔ بانک مرکزی چه فرقی دارد؟

بانک مرکزی ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ نخستین مرحلهٔ اوراق سلف سکهٔ تمام را در بورس کالا عرضه کرد: ۱۰۰ هزار برگه با سررسیدِ سه‌ماهه و سقفِ ۱۰۰ برگه برای هر شخص. سلف یعنی پیش‌خرید؛ مثلِ آپارتمانِ پیش‌فروش که امروز پولش را می‌دهید و چند ماه بعد تحویل می‌گیرید.

فرقِ اصلی همین است. گواهی سپرده یعنی همین امروز مالکِ سکه‌اید. سلف یعنی سکه را برای چند ماهِ بعد خریده‌اید. در سررسید، دارندهٔ سلف بینِ تحویلِ سکه و تسویهٔ نقدی انتخاب می‌کند. پس این ابزار را با سکه رفاه یا GoldCoin یکی نگیرید.

دربارهٔ آتی سکه هم بدانید که این معاملات سال‌هاست فعال نیست. متن‌های قدیمی که گواهی سکه را با «آتی سکه» مقایسه می‌کنند، امروز به کارتان نمی‌آیند.

اشتباه‌های رایج در خرید سکه از بورس

این‌ها اشتباه‌هایی است که از همه بیشتر پیش می‌آید. پیش از اولین خرید یک بار مرورشان کنید:

• خریدِ نمادِ قدیمی: نمادهای «سکه…پ…» سررسید داشتند. همیشه نماد را با نامِ GoldCoin و مشخصاتش تطبیق بدهید.
• اشتباه در واحد: کسی که با نمادهای بانکی کار کرده، عادت دارد عدد را در ۱۰۰ یا ۱٬۰۰۰ ضرب کند. در GoldCoin هر واحد یک سکهٔ کامل است. قیمت و تعداد را دوباره چک کنید.
• خرید بدونِ حسابِ حباب: در روزهای هیجانی که حبابِ واقعی بالای ۲۰ درصد است، خطرِ آب شدنِ حباب جدی است.
• فراموش کردنِ انبارداری: برای نگه‌داریِ چندساله، هزینهٔ روزانه را در حسابِ سود بیاورید.
• واریز با کارتِ دیگران: کارتِ بانکی باید به نامِ خودِ صاحبِ کد باشد.
• امضا پیش از چک کردن: روزِ تحویل، اول سکه را ببینید، بعد امضا کنید.
• آوردنِ پولِ لازمِ کوتاه‌مدت: سکه نوسانِ زیادی دارد. پولی را که چند ماهِ دیگر لازم دارید، اینجا نیاورید.
• بی‌خبری از اطلاعیه‌ها: ساعتِ معاملات، هزینهٔ انبار و حتی نماد عوض شده‌اند. پیامِ ناظر و پیامکِ کارگزاری را دنبال کنید.

پس دفعهٔ بعد که خواستید سکه از بورس بخرید، اول سه عدد را کنارِ هم بگذارید: قیمتِ تابلو، ارزشِ طلای سکه و مدتی که می‌خواهید نگه دارید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

سکه رفاه دیگر نمادِ جدایی نیست، ولی ایده‌اش زنده است. امروز گواهی سپردهٔ سکه در نمادِ GoldCoin و در خزانهٔ بورس کالا معامله می‌شود؛ بی‌سررسید، و هر گواهی برابرِ یک سکهٔ کامل. برای خریدش سجام، کد بورسی و کد بازارهای مالی بورس کالا لازم دارید. هزینه‌ها هم کارمزدِ حدود ۰٫۱۲۵٪ در هر طرف و روزی ۲ هزار تومان انبارداری برای هر سکه است.

سکهٔ بورسی ابزارِ امن و شفافی است، به شرطِ اینکه گران نخرید. پس پیش از هر خرید، حبابِ واقعی را با اونس و دلارِ روز حساب کنید و اطلاعیه‌های تازهٔ بورس کالا را ببینید. روزِ تحویل هم سکه را جلوی خودتان چک کنید.