ماینر چیست؟ انواع دستگاه ماینر از GPU تا ASIC به زبان ساده

ماینر (Miner) یک رایانهٔ مخصوص است که تراکنش‌های بیت‌کوین و ارزهای مشابه را تأیید می‌کند. برای این کار، میلیاردها بار در ثانیه حدس می‌زند تا یک معمای ریاضی را حل کند. هر کس زودتر جواب را پیدا کند، از شبکه مزد می‌گیرد. پس اگر بپرسید ماینر چیست، کوتاه‌ترین جواب این است: نگهبانِ شبکه که برای نگهبانی مزد می‌گیرد.

خیلی‌ها اسمِ ماینر را با خبرِ قطعیِ برق یا ضبطِ دستگاه در یک انبار شنیده‌اند. بعضی هم پرسیده‌اند: «اگر یک دستگاه بخرم، ماهی چقدر درمی‌آورد؟» بیایید از پایه شروع کنیم. اول می‌بینیم ماینر چه کاری می‌کند، بعد انواعش را می‌شناسیم، بعد برق و درآمدش را با هم حساب می‌کنیم و آخر سر می‌گوییم در ایران با چه شرطی قانونی است.

ماینر چیست؟ تعریفِ دستگاه ماینر به زبانِ آدم

یک دفترِ حسابِ بزرگ را تصور کنید که همهٔ خرید و فروش‌های بیت‌کوین در آن نوشته می‌شود. در بانک، این دفتر دستِ خودِ بانک است. در بیت‌کوین، هیچ بانکی وسط نیست. هزاران رایانه در سراسرِ دنیا هر کدام یک نسخه از همین دفتر را نگه می‌دارند.

ولی یک نفر باید صفحهٔ تازهٔ دفتر را بنویسد. اینجاست که ماینر وارد می‌شود. ماینرها تراکنش‌های تازه را در یک بسته به نامِ «بلاک» جمع می‌کنند. بعد با هم مسابقه می‌دهند تا ببینند کدام‌شان حق دارد این صفحه را به دفتر اضافه کند. اسمِ این روش اثبات کار (PoW) است؛ یعنی هر کس کارِ محاسباتیِ بیشتری کرده باشد، شانسِ بیشتری دارد.

واژهٔ «ماینر» یعنی معدنچی. هم به خودِ دستگاه گفته می‌شود و هم به آدمی که آن را راه انداخته است. دستگاه ماینر گاهی همان رایانهٔ معمولی است که یک برنامهٔ استخراج رویش نصب شده. گاهی هم یک جعبهٔ فلزیِ پرسروصداست که درونش ده‌ها تراشه فقط برای یک کار ساخته شده‌اند: حدس زدن، با بیشترین سرعت و کمترین برق.

ماینر چیست به زبان ساده: یک قرعه‌کشیِ ده‌دقیقه‌ای

فرض کنید هر ۱۰ دقیقه یک قرعه‌کشی برگزار می‌شود. هر شرکت‌کننده باید عددی پیدا کند که اگر در یک دستگاهِ مخصوص بریزد، جوابش با چند صفر شروع شود. هیچ راهِ میان‌بُری نیست. تنها راه این است که عددها را یکی‌یکی امتحان کنید.

هر کس زودتر عددِ درست را پیدا کند، جایزه را می‌برد. بعد دورِ تازه از صفر شروع می‌شود. در این مثال، آن دستگاهِ مخصوص همان «تابعِ هش» است، شرکت‌کننده‌ها ماینرها هستند و جایزه «پاداشِ بلاک».

حالا روشن است چرا ماینرها دنبالِ دستگاهِ سریع‌ترند. کسی که در هر ثانیه عددِ بیشتری امتحان کند، بلیتِ بیشتری در این قرعه‌کشی دارد. پس مسابقهٔ ماینرها در اصل مسابقهٔ سرعت و صرفه‌جویی در برق است.

کار ماینر چیست؟ از تراکنش تا پاداش بلاک

کارِ ماینر را می‌شود در شش قدم گفت. این چرخه در شبکهٔ بیت‌کوین به‌طورِ میانگین هر ۱۰ دقیقه یک بار تکرار می‌شود:

1. جمع کردنِ تراکنش‌ها: تراکنش‌هایی که هنوز تأیید نشده‌اند، در صفی به نامِ ممپول (Mempool) منتظرند. ماینر معمولاً اول سراغِ آن‌هایی می‌رود که کارمزدِ بیشتری داده‌اند؛ مثلِ تاکسی‌ای که مسافرِ دربستی را زودتر سوار می‌کند.
2. ساختنِ بلاکِ نامزد: ماینر این تراکنش‌ها را کنارِ اثرِ انگشتِ بلاکِ قبلی می‌گذارد. یک خط هم اضافه می‌کند که پاداش را به کیف پولِ خودش بفرستد.
3. حدس زدن: دستگاه یک عدد به نامِ نانس (Nonce) را مدام عوض می‌کند و هر بار بلاک را با الگوریتمِ SHA-256 هش می‌کند. هش یعنی یک اثرِ انگشتِ عددی که از هر تغییرِ کوچک، کاملاً عوض می‌شود.
4. مقایسه با هدف: اگر جواب از عددِ هدفی که شبکه تعیین کرده کوچک‌تر باشد، معما حل شده است. اگر نه، عددِ بعدی امتحان می‌شود.
5. اعلام و بررسی: ماینرِ برنده بلاک را برای همه می‌فرستد. بقیه در کسری از ثانیه درستی‌اش را می‌سنجند. پیدا کردنِ جواب سخت است، ولی بررسی‌اش آسان؛ مثلِ قفلِ رمزدار که باز کردنش بی رمز سخت است ولی دیدنِ باز بودنش یک نگاه.
6. گرفتنِ مزد: بلاک به زنجیره اضافه می‌شود و ماینر پاداشِ بلاک به‌علاوهٔ کارمزدِ تراکنش‌ها را می‌گیرد. همه سراغِ بلاکِ بعدی می‌روند.

همین سختیِ پیدا کردنِ جواب، شبکه را امن می‌کند. کسی که بخواهد گذشتهٔ دفتر را دست‌کاری کند، باید از همهٔ ماینرهای درستکارِ دنیا روی هم قوی‌تر باشد. در شبکه‌ای به بزرگیِ بیت‌کوین، هزینهٔ چنین کاری از سودش خیلی بیشتر است. پس ماینر فقط مزدبگیر نیست؛ قفل و نگهبانِ دفتر هم هست.

هش ریت و سختی شبکه یعنی چه؟

هش ریت یعنی یک دستگاه در هر ثانیه چند بار حدس می‌زند. واحدش برای ماینرهای امروزیِ بیت‌کوین «تراهش بر ثانیه» (TH/s) است؛ یعنی هزار میلیارد حدس در هر ثانیه. این عدد را در ذهن نمی‌شود تصور کرد، و لازم هم نیست. فقط بدانید هر چه بزرگ‌تر، بلیتِ قرعه‌کشی بیشتر.

هش ریتِ کلِ شبکهٔ بیت‌کوین در شهریور ۱۴۰۵ حدودِ ۹۵۰ اگزاهش بر ثانیه بود. هر اگزاهش یک میلیون تراهش است. یعنی همهٔ ماینرهای دنیا روی هم، حدودِ ۹۵۰ میلیون تراهش در ثانیه حدس می‌زدند.

سختی شبکه (Difficulty) هم عددی است که خودِ بیت‌کوین هر ۲٬۰۱۶ بلاک، یعنی تقریباً هر دو هفته، تنظیم می‌کند. هدفش این است که فاصلهٔ بلاک‌ها نزدیکِ ۱۰ دقیقه بماند. اگر ماینرهای تازه بیایند، معما سخت‌تر می‌شود.

این را به یک دیگِ آشِ نذری تشبیه کنید. اندازهٔ دیگ ثابت است. هر چه آدم‌های بیشتری در صف بایستند، سهمِ هر نفر کمتر می‌شود. پس کسی که دستگاه ماینر می‌خرد باید بداند: درآمدِ یک دستگاهِ ثابت، با گذشتِ زمان معمولاً کم می‌شود، نه زیاد.

پاداش بلاک و هاوینگ

پاداشِ هر بلاکِ بیت‌کوین اولش ۵۰ بیت‌کوین بود. هر ۲۱۰ هزار بلاک، یعنی حدودِ هر چهار سال، نصف می‌شود. اسمِ این اتفاق هاوینگ است.

آخرین هاوینگ در اردیبهشتِ ۱۴۰۳ (آوریلِ ۲۰۲۴) بود و از آن به بعد پاداشِ هر بلاک ۳٫۱۲۵ بیت‌کوین است. بیاییم با هم حساب کنیم: روزی حدودِ ۱۴۴ بلاک ساخته می‌شود. ۱۴۴ ضربدر ۳٫۱۲۵ می‌شود حدودِ ۴۵۰ بیت‌کوینِ تازه در روز. این همهٔ آشِ دیگ است که بینِ همهٔ ماینرهای دنیا تقسیم می‌شود. هاوینگِ بعدی حدودِ سالِ ۲۰۲۸ انتظار می‌رود و این عدد را باز نصف می‌کند.

ماینر با نود چه فرقی دارد؟

نود یعنی رایانه‌ای که یک نسخهٔ کامل از دفترِ بیت‌کوین را نگه می‌دارد و درستیِ بلاک‌ها را بررسی می‌کند. هر ماینر به یک نود وصل است، ولی هر نودی ماینر نیست. نود مثلِ حسابرس است: در مسابقه شرکت نمی‌کند و مزدی هم نمی‌گیرد. ماینر بلاک پیشنهاد می‌دهد و نودها تصمیم می‌گیرند قبولش کنند یا نه.

انواع دستگاه ماینر: از رایانهٔ خانگی تا ASIC

دستگاه‌های استخراج در کمتر از بیست سال چهار نسل عوض کرده‌اند. هر نسل وقتی آمد که رقابت آن‌قدر سخت شد که نسلِ قبلی دیگر برقش را هم درنمی‌آورد. مثلِ تاکسی‌های قدیمی که با آمدنِ ماشین‌های کم‌مصرف کم‌کم از خط بیرون رفتند.

ماینینگ با CPU (پردازندهٔ رایانه)

در سال‌های اولِ بیت‌کوین، یعنی ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰، هر کس با پردازندهٔ لپ‌تاپش می‌توانست بلاک پیدا کند. پردازنده یا CPU مغزِ رایانه است و برای کارهای جورواجور ساخته شده. برای همین در یک کارِ تکراری مثلِ حدس زدن کُند است و خیلی زود از رقابتِ بیت‌کوین بیرون افتاد.

امروز پردازنده فقط برای ارزهایی به کار می‌آید که الگوریتمشان عمداً برای آن طراحی شده؛ مثلِ مونرو با الگوریتمِ RandomX. درآمدش هم برای یک رایانهٔ خانگی ناچیز است.

ماینینگ با GPU (ریگِ کارت گرافیک)

کارت گرافیک یا GPU همان قطعه‌ای است که تصویرِ بازی‌های رایانه‌ای را می‌سازد. هزاران هستهٔ کوچک دارد که هم‌زمان کار می‌کنند. اگر پردازنده یک آشپزِ ماهر باشد، کارت گرافیک هزار شاگرد است که همه با هم سبزی پاک می‌کنند. برای حدس زدنِ پشتِ سرِ هم، این شاگردها خیلی سریع‌ترند.

ماینرها چند کارت گرافیک را روی یک قابِ باز سوار می‌کنند و به آن «ریگ» می‌گویند. بزرگ‌ترین حُسنِ ریگ انعطاف است. اگر استخراجِ یک ارز صرفه نداشت، با عوض کردنِ برنامه سراغِ ارزِ دیگری می‌رود. اگر هم کلاً کنار گذاشته شد، کارت‌ها را می‌شود به اهلِ بازی فروخت.

دورانِ اوجِ ریگ‌ها با اتریوم گره خورده بود. وقتی اتریوم در شهریورِ ۱۴۰۱ با رویدادِ مرج روشِ کارش را عوض کرد و دیگر ماینر نخواست، میلیون‌ها کارت گرافیک یک‌شبه بیکار شدند. امروز ریگ‌ها سراغِ ارزهای کوچک‌تری مثلِ اتریوم کلاسیک یا ریون‌کوین می‌روند که درآمدشان خیلی کمتر است.

FPGA (تراشهٔ قابلِ برنامه‌ریزی)

FPGA تراشه‌ای است که می‌شود مدارِ درونش را برای یک الگوریتمِ خاص تنظیم کرد. از کارت گرافیک کم‌مصرف‌تر است، ولی گران است و تنظیمش تخصص می‌خواهد. این دستگاه‌ها مدتِ کوتاهی، بینِ دورانِ کارت گرافیک و دورانِ اسیک، رونق داشتند و امروز سهمِ کوچکی از بازار دارند.

ASIC ماینر: دستگاهی که فقط یک کار بلد است

ASIC (اسیک) کوتاه‌شدهٔ Application-Specific Integrated Circuit است؛ یعنی تراشه‌ای که فقط برای یک کار ساخته شده. اولین ماینرهای اسیکِ بیت‌کوین سالِ ۲۰۱۳ آمدند و در مدتِ کوتاهی همهٔ روش‌های قبلی را از میدان بیرون کردند. یک اسیکِ امروزی در هر ثانیه صدها تراهش حدس می‌زند؛ کاری که از هزاران کارت گرافیک هم برنمی‌آید.

ولی این قدرت بهایی دارد. اسیکِ بیت‌کوین فقط الگوریتمِ SHA-256 را می‌فهمد. با آن می‌شود بیت‌کوین کش را هم استخراج کرد، چون الگوریتمش یکی است. اما نمی‌شود سراغِ لایت‌کوین رفت. مثلِ دستگاهِ آب‌میوه‌گیری است: انار را عالی آب می‌گیرد، ولی با آن نمی‌شود گوشت چرخ کرد. اگر ارزش افت کند یا الگوریتمش عوض شود، اسیک تقریباً آهن‌پاره می‌شود. با این همه، برای بیت‌کوین امروز راهی جز اسیک برای رقابت نیست.

ماینرهای USB و استخراج با موبایل

ماینرهای کوچکِ USB یک تراشهٔ اسیکِ کم‌توان دارند و بیشتر اسباب‌بازیِ آموزشی‌اند تا منبعِ درآمد. اپ‌هایی هم که ادعای «استخراج با گوشی» دارند، یا اصلاً استخراجِ واقعی نمی‌کنند و فقط کاربر جمع می‌کنند، یا درآمدشان از خرابیِ باتری کمتر است. اگر کسی از درآمدِ ماهانهٔ خوب با گوشی گفت، حسابی شک کنید.

تفاوت ماینر ASIC و GPU چیست؟ (جدولِ مقایسه)

اگر بخواهم در یک جمله بگویم: کارت گرافیک همه‌کاره و کم‌زور است، اسیک تک‌کاره و پرزور. جدولِ زیر چهار نوع دستگاه ماینر را کنارِ هم می‌گذارد. عددها و صفت‌ها تقریبی‌اند و برای مقایسهٔ نسبی آمده‌اند، نه مشخصاتِ یک مدلِ خاص.

مقایسهٔ انواع دستگاه ماینر

ویژگی	CPU	GPU (ریگ)	FPGA	ASIC
قدرتِ حدس زدن	بسیار کم	متوسط	زیاد	بسیار زیاد
صرفه‌جویی در برق	ضعیف	متوسط	خوب	بهترین
چند الگوریتم را اجرا می‌کند؟	همه را	خیلی‌ها را	چندتا، با تنظیمِ دوباره	فقط یکی
هزینهٔ اولیه	تقریباً هیچ (همان رایانهٔ خانه)	متوسط تا زیاد	زیاد	زیاد
صدا و گرما	کم	زیاد	متوسط	بسیار زیاد (حدودِ ۷۵ دسی‌بل در مدل‌های هواخنک)
ارزش پس از کنار گذاشتن	رایانه سرِ جایش می‌ماند	کارت را می‌شود به اهلِ بازی فروخت	محدود	با آمدنِ نسلِ تازه زود افت می‌کند
نمونهٔ ارز	مونرو	اتریوم کلاسیک، ریون‌کوین	ارزهای کم‌رقابت	بیت‌کوین، لایت‌کوین، دوج‌کوین

پس انتخاب بینِ اسیک و کارت گرافیک سلیقه‌ای نیست. ارزی که می‌خواهید استخراج کنید، تعیینش می‌کند. برای بیت‌کوین، جوابِ امروز فقط اسیک است.

کدام ارز با کدام دستگاه استخراج می‌شود؟

هر ارزِ اثبات کار یک الگوریتم دارد و هر الگوریتم دستگاهِ خودش را می‌خواهد. این جدول رایج‌ترین‌ها را نشان می‌دهد:

الگوریتمِ استخراج و دستگاهِ رایج برای ارزهای اثبات کار

الگوریتم	ارزهای نمونه	دستگاهِ رایج
SHA-256	بیت‌کوین، بیت‌کوین کش	اسیک (مثلِ سری انت‌ماینر S)
Scrypt	لایت‌کوین، دوج‌کوین (استخراجِ هم‌زمان)	اسیک (مثلِ سری انت‌ماینر L)
RandomX	مونرو	CPU
Etchash	اتریوم کلاسیک	کارت گرافیک و اسیک
KawPow	ریون‌کوین	کارت گرافیک
Equihash	زی‌کش	اسیک

یک نکته هم یادتان بماند: ارزهایی که با «اثبات سهام» کار می‌کنند، مثلِ اتریومِ امروز، اصلاً با هیچ دستگاه ماینری استخراج نمی‌شوند. اگر کسی دستگاهی برای «استخراجِ اتریوم» به شما فروخت، یا خودش نمی‌داند یا شما را نمی‌شناسد.

ماینر بیت کوین: از انت‌ماینر S9 تا S21 و S23

ساختِ ماینرهای بیت‌کوین دستِ چند شرکتِ بزرگ است. شناخته‌شده‌ترینشان بیت‌مین (Bitmain) با سری انت‌ماینر (Antminer) و مایکروبی‌تی (MicroBT) با سری واتس‌ماینر (Whatsminer) است. نگاهی به نسل‌های انت‌ماینر نشان می‌دهد این صنعت با چه سرعتی جلو رفته است.

نسل‌های شاخصِ انت‌ماینر بیت‌کوین (مشخصاتِ اعلامیِ سازنده)

مدل	سالِ عرضه	هش ریت	برقِ مصرفی	بازدهی
Antminer S9	۲۰۱۶	۱۳٫۵ TH/s	۱٬۳۲۳ وات	حدودِ ۹۸ J/TH
Antminer S19 Pro	۲۰۲۰	۱۱۰ TH/s	۳٬۲۵۰ وات	۲۹٫۵ J/TH
Antminer S21	۲۰۲۴	۲۰۰ TH/s	۳٬۵۰۰ وات	۱۷٫۵ J/TH
Antminer S21 XP	۲۰۲۴	۲۷۰ TH/s	۳٬۶۴۵ وات	۱۳٫۵ J/TH
Antminer S23 (هواخنک)	معرفی ۲۰۲۵، تحویل از ۲۰۲۶	۳۱۸ TH/s	حدودِ ۳٬۵۰۰ وات	حدودِ ۱۱ J/TH

به ستونِ برق نگاه کنید. از S19 Pro به بعد، برقِ هر دستگاه تقریباً ثابت مانده، ولی قدرتش نزدیکِ سه برابر شده است. پیشرفتِ ماینرها یعنی همین: حدسِ بیشتر با همان برق. نسخه‌های آب‌خنک (هیدرو) هر سری از این هم کم‌مصرف‌ترند، ولی سیستمِ خنک‌کنندهٔ جدا می‌خواهند.

هر دستگاه ماینر چقدر برق مصرف می‌کند؟

مهم‌ترین عددِ یک ماینر هش ریتش نیست، «بازدهی»اش است. این را با مصرفِ بنزینِ ماشین مقایسه کنید. وقتی ماشین می‌خرید، فقط نمی‌پرسید چقدر تند می‌رود؛ می‌پرسید در هر صد کیلومتر چند لیتر می‌سوزاند. بازدهیِ ماینر هم همین است: برای هر تراهش چقدر برق می‌سوزاند.

واحدش ژول بر تراهش (J/TH) است. حسابش ساده است: برقِ دستگاه (وات) را تقسیم بر هش ریت (تراهش) کنید. مثلاً S21 با ۳٬۵۰۰ وات و ۲۰۰ تراهش، می‌شود ۱۷٫۵ ژول بر تراهش. هر چه این عدد کوچک‌تر، دستگاه کم‌مصرف‌تر؛ درست مثلِ ماشینی که کمتر بنزین می‌خورد.

برای حسابِ مصرفِ روزانه هم برقِ دستگاه را در ۲۴ ساعت ضرب و بر ۱٬۰۰۰ تقسیم کنید تا کیلووات‌ساعت به دست بیاید. همان عددی که روی قبضِ برقِ خانه می‌بینید. مثلاً ۳٬۵۰۰ ضربدر ۲۴ تقسیم بر ۱٬۰۰۰ می‌شود ۸۴ کیلووات‌ساعت در روز. جدولِ زیر همین حساب را برای همهٔ مدل‌ها نشان می‌دهد:

مصرفِ برقِ ماینرهای بیت‌کوین با کارِ شبانه‌روزی

مدل	مصرفِ روزانه	مصرفِ ماهانه (۳۰ روز)	برقِ لازم برای ۱ پتاهش (PH/s)
S9	حدودِ ۳۲ کیلووات‌ساعت	حدودِ ۹۵۰ کیلووات‌ساعت	حدودِ ۹۸ کیلووات (۷۴ دستگاه)
S19 Pro	۷۸ کیلووات‌ساعت	۲٬۳۴۰ کیلووات‌ساعت	۲۹٫۵ کیلووات (حدودِ ۹ دستگاه)
S21	۸۴ کیلووات‌ساعت	۲٬۵۲۰ کیلووات‌ساعت	۱۷٫۵ کیلووات (۵ دستگاه)
S21 XP	حدودِ ۸۷ کیلووات‌ساعت	حدودِ ۲٬۶۲۰ کیلووات‌ساعت	۱۳٫۵ کیلووات (حدودِ ۴ دستگاه)
S23	حدودِ ۸۴ کیلووات‌ساعت	حدودِ ۲٬۵۲۰ کیلووات‌ساعت	حدودِ ۱۱ کیلووات (حدودِ ۳ دستگاه)

ستونِ آخر حرفِ اصلی را می‌زند. پتاهش یعنی هزار تراهش. برای رسیدن به یک پتاهش، مزرعه‌ای که با S9 کار می‌کند تقریباً ۹ برابرِ مزرعه‌ای با S23 برق می‌سوزاند. پس وقتی همه با دستگاهِ نو رقابت می‌کنند، دستگاهِ قدیمی با همان برق سهمِ خیلی کمتری می‌گیرد و زودتر از همه به ضرر می‌افتد.

یک اسیکِ امروزی در ماه چندین برابرِ یک خانهٔ معمولی برق می‌کشد. برای همین روشن کردنش با کنتورِ خانه هم فیوز را می‌پراند و هم زود شناسایی می‌شود. اینکه ماینرها چقدر در خاموشی‌های کشور سهم دارند را در مقالهٔ آیا ماینینگ بیت‌کوین باعث قطع برق می‌شود؟ بررسی کرده‌ام.

درآمد ماینر بیت کوین را چطور خودمان حساب کنیم؟

جوابِ کوتاه: سهمِ شما از آشِ روزانهٔ شبکه برابر است با قدرتِ دستگاهتان تقسیم بر قدرتِ کلِ شبکه. هر چیزی که یکی از این دو را عوض کند، درآمد را هم عوض می‌کند. بیایید با یک مثال قدم‌به‌قدم حساب کنیم.

یک مثالِ عددی

فرض کنید یک دستگاهِ ۲۰۰ تراهشی، هم‌ردهٔ S21، دارید. هش ریتِ شبکه را هم حدودِ ۹۵۰ اگزاهش، یعنی ۹۵۰ میلیون تراهش، در نظر بگیریم.

1. سهمِ شما از شبکه: ۲۰۰ تقسیم بر ۹۵۰ میلیون، یعنی حدودِ دو ده‌میلیونیم. به زبانِ ساده: از هر ده میلیون بلیتِ قرعه‌کشی، دوتایش مالِ شماست.
2. کلِ آشِ روزانه: حدودِ ۴۵۰ بیت‌کوین، بدونِ کارمزدها.
3. سهمِ روزانهٔ دستگاه: حدودِ ۰٫۰۰۰۰۹۵ بیت‌کوین. در ماه می‌شود نزدیکِ ۰٫۰۰۲۸ بیت‌کوین، پیش از کمِ کارمزدِ استخر.
4. هزینهٔ مقابلش: حدودِ ۸۴ کیلووات‌ساعت برق در روز، یعنی حدودِ ۲٬۵۰۰ کیلووات‌ساعت در ماه.

برای اینکه بدانید این مقدار امروز چند تومان می‌ارزد، آن را در قیمتِ روزِ بیت‌کوین در صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال ضرب کنید. بعد هزینهٔ برق با تعرفهٔ مجازِ ماینرها را از آن کم کنید. عددی که می‌ماند، سودِ ناخالصِ ماهانه است؛ هنوز استهلاک و تعمیر از آن کم نشده.

حواسمان باشد این عدد ثابت نمی‌ماند. با بالا رفتنِ هش ریتِ شبکه، سهمِ شما کوچک‌تر می‌شود. هاوینگِ بعدی هم آن را یک‌باره نصف می‌کند. پس هیچ‌وقت با درآمدِ امروز برای سه سالِ آینده حساب نکنید.

چه چیزهایی سودِ ماینینگ را بالا و پایین می‌برد؟

• قیمتِ رمزارز: درآمد به بیت‌کوین کم‌وبیش ثابت است، ولی ارزشش به تومان با بازار بالا و پایین می‌رود.
• هش ریت و سختیِ شبکه: صفِ آش شلوغ‌تر شود، سهمِ هر نفر کمتر می‌شود.
• بازدهیِ دستگاه (J/TH): مهم‌ترین عاملی که دستِ خودِ شماست.
• بهای برق: در بیشترِ مزرعه‌ها بزرگ‌ترین هزینهٔ هر ماه است.
• کارمزدِ تراکنش‌ها: وقتی شبکه شلوغ است، درآمد را کمی بالا می‌برد.
• کارمزدِ استخر: چند درصد از درآمد را برمی‌دارد.
• استهلاک و خرابی: فن، منبعِ تغذیه و بُردهای دستگاه در کارِ شبانه‌روزی فرسوده می‌شوند.

جزئیاتِ بیشترِ حسابِ سود را در مقالهٔ ماینینگ چیست و سودآوری آن چقدر است؟ نوشته‌ام.

استخر استخراج: چرا ماینرها تنها کار نمی‌کنند؟

با سهمی که در مثالِ بالا دیدیم، یک دستگاهِ تنها شاید ده‌ها سال کار کند و یک بلاک هم پیدا نکند. مثلِ کسی که هر هفته یک بلیتِ بخت‌آزمایی می‌خرد. ممکن است عمرش تمام شود و یک بار هم برنده نشود.

راهِ حل استخر استخراج است. هزاران ماینر قدرتشان را روی هم می‌گذارند، با هم بلاک پیدا می‌کنند و پاداش را به نسبتِ کاری که هر کدام کرده تقسیم می‌کنند. شبیهِ چند خانواده که شریکی بلیت می‌خرند و جایزه را به نسبتِ سهمشان قسمت می‌کنند. درآمدِ هر نفر کمی کمتر ولی منظم و قابلِ پیش‌بینی می‌شود. برای همین تقریباً همهٔ ماینرهای امروز به یک استخر وصل‌اند.

آیا استفاده از دستگاه ماینر در ایران قانونی است؟

بله، ولی فقط با مجوز و با برقِ مخصوص. استخراجِ رمزارز در ایران از سالِ ۱۳۹۸ یک فعالیتِ صنعتی به حساب می‌آید. چارچوبش تا مهرِ ۱۴۰۵ کم‌وبیش این است:

• مجوزِ وزارت صمت: متقاضی از راهِ سامانهٔ بهین‌یاب اول مجوزِ تأسیسِ مزرعه می‌گیرد. بعد از راه‌اندازی و بازدیدِ کارشناس‌ها، پروانهٔ بهره‌برداری صادر می‌شود.
• دستگاهِ مجاز: واردات، فروش و تعمیرِ دستگاه‌های استخراج هم فقط با مجوز و از گمرکِ رسمی مجاز است. دستگاهی که بی‌مدرک وارد شده، کالای قاچاق حساب می‌شود.
• تعرفهٔ برق: مزرعه‌های مجاز برق را با نرخی جدا از برقِ خانگی و صنعتی می‌خرند. این نرخ بر پایهٔ قیمتِ برقِ صادراتی تعیین و هر چند ماه یک بار به‌روز می‌شود.
• محدودیتِ ساعتی: این مراکز در ساعت‌های اوجِ مصرف حقِ برداشتِ برق از شبکه را ندارند. در تابستان‌های پرمصرف بارها خاموشیِ کامل برایشان اعلام شده است.

برای یک آدمِ معمولی معنای این قاعده‌ها روشن است: روشن کردنِ دستگاه ماینر در خانه، مغازه یا انباری با برقِ یارانه‌ای غیرقانونی است. پیامدش ضبطِ دستگاه، پرداختِ پولِ برقِ مصرف‌شده با نرخِ بالاتر و جریمه است. شرحِ کاملِ این مجازات‌ها در ماینینگ خانگی ممنوع آمده و قدم‌های گرفتنِ مجوز را در صفر تا صد استخراج قانونی ارز دیجیتال در ایران نوشته‌ام.

چک‌لیستِ پیش از خرید دستگاه ماینر

من در بیش از بیست سال کار در بازارِ سرمایه یک چیز را خوب یاد گرفته‌ام: هر چیزی که «درآمدِ خودکار» وعده می‌دهد، اول باید روی کاغذ حساب شود. اگر صاحبِ یک مزرعهٔ مجاز هستید یا می‌خواهید بشوید، پیش از خرید این فهرست را یکی‌یکی تیک بزنید:

• ارزی را که می‌خواهم استخراج کنم و الگوریتمش را می‌دانم و دستگاه با آن جور است.
• مدل‌ها را با بازدهی (J/TH) مقایسه کرده‌ام، نه فقط با هش ریت.
• هزینهٔ برق را با تعرفهٔ مجازِ ماینرها حساب کرده‌ام، نه با نرخِ خانگی.
• بالا رفتنِ سختیِ شبکه و هاوینگِ بعدی را در حسابِ برگشتِ پولم دیده‌ام.
• محلِ نصب برق‌کشیِ استاندارد، تهویهٔ کافی و فاصلهٔ مناسب از محلِ زندگی دارد.
• دستگاه مدرکِ ورودِ قانونی و ضمانت دارد و از فروشندهٔ مجاز خریده می‌شود.
• برای خرابیِ فن، منبعِ تغذیه و بُردِ دستگاه و هزینهٔ تعمیر پول کنار گذاشته‌ام.
• از قبل می‌دانم اگر قیمتِ رمزارز افت کند، در چه نقطه‌ای دستگاه را خاموش می‌کنم.

پنج اشتباهی که پولِ تازه‌کارها را می‌برد

• خریدِ دستگاهِ ارزانِ قدیمی: قیمتش وسوسه‌انگیز است، ولی مثلِ ماشینِ پرمصرف، با اولین افتِ قیمت یا بالا رفتنِ سختی به ضرر می‌افتد.
• حساب کردن با درآمدِ امروز: درآمدِ یک دستگاه در طولِ عمرش معمولاً رو به پایین است، نه ثابت.
• دست‌کم گرفتنِ گرما و صدا: یک اسیکِ هواخنک مثلِ یک بخاریِ چند کیلوواتی گرم می‌شود و صدایش به جاروبرقیِ روشن می‌ماند، آن هم شبانه‌روز.
• باور کردنِ سودِ تضمینی: هیچ دستگاه یا سرویسی نمی‌تواند سودِ ثابت تضمین کند، چون درآمد به قیمت و رقابتِ جهانی بستگی دارد.
• خریدِ دستگاهِ بی‌مدرک: نه ضمانت دارد و نه امنیت. دستگاهِ قاچاق هر زمانی ممکن است ضبط شود.

راه‌اندازیِ دستگاه ماینر در یک مزرعهٔ مجاز، قدم‌به‌قدم

راه‌اندازیِ فنیِ یک اسیک سخت نیست. بخشِ سخت، گرفتنِ مجوز، برق و جای مناسب است. بعد از آن، مسیر کم‌وبیش این است:

1. نصب و اتصال: دستگاه را به برقِ استاندارد و با کابلِ شبکه به مودم وصل کنید. کابل از وای‌فای مطمئن‌تر است.
2. ورود به صفحهٔ تنظیمات: نشانیِ IP دستگاه را از دفترچه یا با یک برنامهٔ جست‌وجوی شبکه پیدا کنید و از مرورگر وارد شوید. رمزِ پیش‌فرض را همان اول عوض کنید.
3. معرفیِ استخر: نشانیِ سرورِ استخر، نامِ کارگر (Worker) و رمزش را وارد و ذخیره کنید. نشانیِ کیف پول برای گرفتنِ پاداش در حسابِ استخر ثبت می‌شود.
4. سرکشیِ روزانه: هش ریت، دمای تراشه‌ها و سرعتِ فن را هر روز ببینید. اگر هش ریت ناگهان افت کرد، معمولاً یا گرما مقصر است یا یکی از بُردها خراب شده.
5. نگه‌داری: گردوغبار را مرتب پاک کنید. نرم‌افزارِ داخلیِ دستگاه (Firmware) را فقط از سایتِ رسمیِ سازنده به‌روز کنید. تا تجربه ندارید، سراغِ اورکلاک، یعنی بالا بردنِ زورِ دستگاه از حدِ کارخانه، نروید.

اگر تازه با دنیای رمزارز آشنا شده‌اید و می‌خواهید پیش از هر تصمیمی پایه‌ها را محکم کنید، دورهٔ آموزش ارز دیجیتال از بلاک‌چین و کیف پول تا مدیریتِ ریسک را قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهد. مقایسهٔ استخراج با راه‌های دیگرِ درآمد از رمزارز را هم در ماینینگ یا استیکینگ ببینید.

سوالات متداول

جمع‌بندی: ماینر چیست و به کارِ چه کسی می‌آید؟

ماینر رایانه‌ای مخصوص است که با سوزاندنِ برق، تراکنش‌ها را تأیید و شبکه را امن می‌کند و در عوض مزد می‌گیرد. دستگاه‌ها از پردازندهٔ رایانه به کارت گرافیک و از آن به اسیک رسیده‌اند. امروز برای بیت‌کوین فقط اسیک می‌تواند رقابت کند. در این رقابت، برنده را بازدهی (J/TH) و قیمتِ برق تعیین می‌کند، نه قدرتِ خام.

نظرِ شخصیِ من این است که برای بیشترِ ما، شناختِ ماینر بیشتر به فهمیدنِ بیت‌کوین کمک می‌کند تا به پول درآوردن. استخراجِ قانونی در ایران کارِ صنعتیِ سرمایه‌بری است که مجوز، برقِ مخصوص و حساب‌وکتابِ دقیق می‌خواهد. پس پیش از هر تصمیمی، همان سه عدد را خودتان حساب کنید: سهم از شبکه، هزینهٔ برق و افتِ درآمد در گذرِ زمان. تصمیمِ نهایی با خودتان.