پرایس اکشن ال بروکس؛ اصول، شمارش کندل‌ها و کتاب‌ها به زبان ساده

خیلی‌ها می‌پرسند: «این پرایس اکشن ال بروکس که همه از آن حرف می‌زنند، دقیقاً چیست؟»

پرایس اکشن ال بروکس روشی برای خواندنِ نمودار است، کندل به کندل و تقریباً بی اندیکاتور. Al Brooks معامله‌گرِ آمریکایی است. او می‌گوید هر کندل نشان می‌دهد در آن لحظه خریدارها قوی‌ترند یا فروشنده‌ها. ابزارهای اصلیِ این سبک شمارشِ کندل‌ها (High 1 و High 2)، بار سیگنال و میانگین متحرک ۲۰ است.

در این نوشته قدم‌به‌قدم می‌بینیم ال بروکس کیست، سبکش چه قاعده‌هایی دارد، کتاب‌هایش کدام‌اند و آیا برای بورس ایران به کار می‌آید یا نه. اگر هنوز با خودِ پرایس اکشن آشنا نیستید، اول نوشتهٔ پرایس اکشن چیست را بخوانید.

ال بروکس کیست؟

ال بروکس پیش از معامله‌گری پزشک بود؛ چشم‌پزشک. او طبابت را کنار گذاشت و بیش از سی سال است که هر روز معامله می‌کند. بیشترِ کارش معامله‌گریِ روزانه روی قراردادهای آتیِ شاخصِ S&P 500 در بازارِ آمریکاست، با نمودارهای ۵ دقیقه‌ای.

بروکس سال‌ها برای مجلهٔ Futures دربارهٔ تحلیل تکنیکال نوشت. بعد کتاب‌هایش منتشر شد و یکی از شناخته‌شده‌ترین نام‌ها در دنیای پرایس اکشن شد. در نوشتهٔ انواع سبک‌های پرایس اکشن دیدیم که خیلی‌ها سبکِ او را «پرایس اکشنِ کلاسیک» می‌نامند.

چرا یک پزشک این‌قدر جدی سراغِ نمودار رفت؟ خودش می‌گوید سال‌ها با اندیکاتورها و سیستم‌های پیچیده کار کرد و نتیجه نگرفت. آخر به این رسید که ساده‌ترین راه، خواندنِ خودِ قیمت است. پس سبکِ او از یک تجربهٔ شخصی بیرون آمده، نه از یک نظریهٔ کتابی.

سبک ال بروکس چیست؟ ایدهٔ اصلی به زبان ساده

بازارِ سهام را مثلِ بازارِ بزرگِ تهران تصور کنید. یک طرف خریدارها هستند، طرفِ دیگر فروشنده‌ها. هر کندل خلاصهٔ چانه‌زدنِ این دو گروه در یک بازهٔ زمانی است. کندل یعنی همان شمعِ کوچکی که اول و آخر و بالاترین و پایین‌ترین قیمتِ یک دوره را نشان می‌دهد. اگر با آن آشنا نیستید، نمودار کندل را ببینید.

بروکس می‌گوید هر کندل یک «رأی» است. کندلِ سبزِ درشت که نزدیکِ سقفش بسته شده یعنی خریدارها این دور را بردند. کندلِ کوچک با سایه‌های بلند یعنی هیچ‌کدام برنده نشد. او حتی می‌گوید در نمودار چیزی به اسمِ «نویز» نداریم؛ هر حرکتی معنایی دارد.

سبکِ او چند پایهٔ ساده دارد:

• اندیکاتور کم: تنها ابزارِ کمکیِ او یک میانگین متحرک ۲۰ است. باقیِ کار با خودِ کندل‌هاست.
• شناختِ حالتِ بازار: اول باید بدانیم بازار در روند است، در کانال است یا در رنج. هر حالت قاعدهٔ خودش را دارد.
• شمارشِ تلاش‌ها: بازار معمولاً دو بار برای کاری تلاش می‌کند. اگر هر دو بار شکست بخورد، معمولاً جهت را عوض می‌کند.
• حسابِ احتمال: هیچ معامله‌ای قطعی نیست. فقط باید احتمال و سود و ضرر به نفعِ ما باشد.

پس سبک ال بروکس بیشتر یک «طرزِ فکر» است تا یک فرمولِ خرید و فروش. در ادامه هر کدام از این پایه‌ها را باز می‌کنیم.

بازار سه حالت دارد: روند، کانال و رنج معاملاتی

اولین سؤالِ بروکس جلوی هر نمودار این است: «الان بازار در چه حالی است؟» جوابِ این سؤال تعیین می‌کند کدام قاعده را به کار ببریم. جدولِ زیر سه حالتِ اصلی را کنار هم گذاشته است.

سه حالتِ بازار در پرایس اکشن ال بروکس

حالت	ظاهرِ نمودار	رفتارِ معامله‌گر
روندِ قوی	کندل‌های درشت پشتِ سرِ هم در یک جهت، اصلاح‌های کوتاه	فقط هم‌جهتِ روند وارد می‌شود و دنبالِ سقف و کف نمی‌گردد
کانال	روندِ آرام‌تر، با عقب‌نشینی‌های عمیق‌تر بین دو خطِ مورب	هم‌جهتِ کانال، ولی با احتیاطِ بیشتر؛ منتظرِ شکستِ کانال هم هست
رنج معاملاتی	قیمت بین یک سقف و یک کفِ افقی بالا و پایین می‌رود	نزدیکِ کف می‌خرد و نزدیکِ سقف می‌فروشد؛ به شکستِ رنج زود اعتماد نمی‌کند

نکتهٔ مهمِ بروکس این است که بازار بیشترِ وقت‌ها در رنج است، نه در روند. او می‌گوید بیشترِ تلاش‌ها برای شکستنِ سقف یا کفِ رنج شکست می‌خورند. برای همین در رنج، خریدن در سقف به امیدِ شکست معمولاً اشتباه است. دربارهٔ این حالت در بازار رنج مفصل نوشته‌ایم.

بروکس یک قاعدهٔ ساده هم دارد: هر حرکتی معمولاً دو پا دارد. یعنی وقتی قیمت در روندِ صعودی عقب می‌نشیند، اغلب دو موجِ کوچکِ نزولی می‌زند و بعد برمی‌گردد. به هر کدام از این موج‌ها یک «لگ» می‌گویند. شمارشِ همین لگ‌ها پایهٔ مهم‌ترین ابزارِ اوست.

شمارش لگ و کندل: High 1، High 2، Low 1 و Low 2

شمارشِ کندل‌ها شاید معروف‌ترین بخشِ پرایس اکشن ال بروکس باشد. اسمش ترسناک است، ولی خودش ساده است. بیایید با هم قدم‌به‌قدم جلو برویم.

فرض کنید سهمی در روندِ صعودی است. چند روز بالا رفته و حالا عقب می‌نشیند. یعنی هر روز سقفِ کندل پایین‌تر از سقفِ روزِ قبل است. بروکس منتظر می‌ماند ببیند خریدارها کِی دوباره زورشان را نشان می‌دهند.

1. High 1: اولین کندلی که در این عقب‌نشینی سقفش از سقفِ کندلِ قبلی بالاتر برود. این «تلاشِ اولِ» خریدارهاست.
2. اگر بعد از آن قیمت باز هم پایین رفت، یعنی تلاشِ اول شکست خورد. حالا لگِ دومِ عقب‌نشینی شروع شده است.
3. High 2: دومین باری که یک کندل سقفِ کندلِ قبلی‌اش را می‌شکند. این «تلاشِ دومِ» خریدارهاست.
4. اگر تلاشِ دوم هم شکست بخورد، بروکس به آن High 3 می‌گوید و معمولاً شکلِ یک گُوه (Wedge) به خودش می‌گیرد. اینجا احتمالِ تغییرِ روند بیشتر می‌شود.

Low 1 و Low 2 دقیقاً برعکس‌اند. در روندِ نزولی، وقتی قیمت کمی بالا می‌آید، اولین کندلی که کفش از کفِ کندلِ قبلی پایین‌تر برود Low 1 است. دومین بار Low 2 است.

یک مثالِ عددی

این مثال فرضی است. سهمی در روندِ صعودی از ۱٬۰۰۰ تومان به ۱٬۳۰۰ تومان رسیده است. بعد سه روز عقب می‌نشیند و به ۱٬۲۲۰ تومان می‌رسد. روزِ چهارم سقفِ کندل ۱٬۲۵۰ است، بالاتر از سقفِ روزِ قبل که ۱٬۲۴۰ بود. این High 1 است.

ولی روزهای بعد قیمت دوباره پایین می‌رود و به ۱٬۱۸۰ تومان می‌رسد. حالا نزدیکِ میانگینِ متحرکِ ۲۰ روزه است. روزِ بعد یک کندلِ سبزِ خوب شکل می‌گیرد و سقفِ روزِ قبل را می‌شکند. این High 2 است. خریدارها دو بار تلاش کرده‌اند و بارِ دوم جای بهتری است.

چرا ورودِ دوم از ورودِ اول بهتر است؟

بروکس روی «ورودِ دوم» خیلی تأکید دارد. دلیلش ساده است. تلاشِ اول خیلی وقت‌ها زود است؛ فروشنده‌ها هنوز کارشان تمام نشده است. وقتی بازار یک بار تلاش کرده و شکست خورده و بارِ دوم دوباره تلاش می‌کند، یعنی فروشنده‌ها دو بار شانس داشتند و نتوانستند قیمت را خیلی پایین ببرند.

مثلِ کسی که دو بار به در می‌زند. بارِ اول شاید کسی نشنیده باشد. ولی بارِ دوم معلوم است که واقعاً کار دارد. پس در روندِ صعودی، High 2 نزدیکِ میانگین متحرک ۲۰ یکی از ستاپ‌های محبوبِ این سبک است. ستاپ یعنی موقعیتی که شرایطِ ورود در آن جمع شده است.

بار سیگنال و بار ورود چیست؟

«بار» در زبانِ بروکس همان کندل است. بار سیگنال کندلی است که به ما می‌گوید «آماده باش». مثلاً همان کندلِ High 2. بار ورود کندلِ بعدی است که در آن واقعاً وارد معامله می‌شویم.

روشِ ورودِ بروکس این است که سفارشِ خرید را کمی بالای سقفِ بار سیگنال می‌گذارد. اگر قیمت به آنجا رسید، یعنی خریدارها واقعاً قوی‌اند و معامله باز می‌شود. اگر نرسید، معامله‌ای هم انجام نمی‌شود و ضرری نکرده‌ایم. حد ضرر معمولاً کمی زیرِ کفِ بار سیگنال است.

همهٔ بارهای سیگنال یک‌اندازه خوب نیستند. پیش از اعتماد به یک بار سیگنالِ خرید، این‌ها را چک کنید:

• کندل سبز است و نزدیکِ سقفش بسته شده است؟
• سایهٔ پایینش بلندتر از سایهٔ بالاست؟ یعنی فروشنده‌ها قیمت را پایین بردند و خریدارها پسش زدند.
• اندازه‌اش معقول است؟ کندلِ خیلی بزرگ یعنی حد ضرر خیلی دور می‌شود.
• هم‌جهتِ روندِ بزرگ‌تر است؟ بار سیگنالِ خلافِ روند احتمالِ کمتری دارد.
• کنارِ یک سطحِ مهم شکل گرفته است؟ مثلاً نزدیکِ میانگین متحرک یا یک ناحیهٔ حمایت.

کندلِ پین‌بار، همان کندلی که سایهٔ بلندی در یک طرف دارد، یکی از بارهای سیگنالِ رایج است. شرحِ کاملش را در پین‌بار چیست ببینید. پس بار سیگنال خوب یعنی کندلی که برندهٔ آن دور را روشن نشان می‌دهد.

میانگین متحرک ۲۰ در سبک ال بروکس

بروکس تقریباً همیشه یک خط روی نمودارش دارد: میانگین متحرکِ نماییِ ۲۰ کندلی، یا EMA20. میانگین متحرک یعنی میانگینِ قیمتِ ۲۰ کندلِ آخر که با هر کندلِ تازه جلو می‌رود. «نمایی» یعنی کندل‌های تازه‌تر وزنِ بیشتری دارند.

این خط برای او دو کار می‌کند. اول، جهتِ کلی را نشان می‌دهد. اگر قیمت بالای خطی است که رو به بالا می‌رود، خریدارها دستِ بالا را دارند. دوم، جای عقب‌نشینی را نشان می‌دهد. در روندِ صعودی، قیمت خیلی وقت‌ها تا نزدیکِ این خط پایین می‌آید و دوباره بالا می‌رود.

بروکس به این خط به چشمِ «آهنربا» نگاه می‌کند. قیمت هر قدر از آن دور شود، دیر یا زود برمی‌گردد و آن را لمس می‌کند. برای همین در روندِ قوی، او ترجیح می‌دهد نزدیکِ خط بخرد، نه وقتی قیمت خیلی از آن فاصله گرفته است. پس میانگین متحرک ۲۰ برای او قطب‌نماست، نه سیگنالِ خرید.

همیشه در بازار (Always In) یعنی چه؟

یکی از اصطلاح‌های مخصوصِ بروکس «همیشه در بازار» یا Always In است. معنایش این نیست که همیشه معامله باز داشته باشید. یعنی در هر لحظه از خودتان بپرسید: «اگر مجبور بودم همین الان یا بخرم یا بفروشم، کدام را انتخاب می‌کردم؟»

اگر جواب «خرید» است، بازار از نگاهِ شما «همیشه خرید» است. پس فقط دنبالِ ستاپ‌های خرید می‌گردید. اگر جواب روشن نیست، احتمالاً بازار در رنج است و باید صبر کنید. این سؤالِ ساده جلوی خیلی از معامله‌های خلافِ روند را می‌گیرد.

معادلهٔ معامله‌گر: حسابِ احتمال و سود و ضرر

بروکس روی یک حسابِ ساده خیلی پافشاری می‌کند. اسمش را «معادلهٔ معامله‌گر» گذاشته است. می‌گوید معامله فقط وقتی ارزش دارد که این شرط برقرار باشد:

احتمالِ برد × اندازهٔ سود > احتمالِ باخت × اندازهٔ ضرر

بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنید روی سهمی حد ضرر ۱۰۰ تومان پایین‌تر است و هدفِ سود ۲۰۰ تومان بالاتر. اگر فکر می‌کنید احتمالِ رسیدن به هدف ۴۰٪ است، حساب این می‌شود: ۰٫۴ × ۲۰۰ = ۸۰ و ۰٫۶ × ۱۰۰ = ۶۰. هشتاد از شصت بیشتر است، پس این معامله منطقی است.

حالا همین معامله را با هدفِ ۱۰۰ تومان حساب کنید. ۰٫۴ × ۱۰۰ = ۴۰ و ۰٫۶ × ۱۰۰ = ۶۰. چهل کمتر از شصت است. آیا این معامله در درازمدت سود می‌دهد؟ نه. حتی اگر گاهی برنده شوید، آخرش ضرر کرده‌اید.

پس در سبک ال بروکس، یک ستاپِ زیبا کافی نیست. باید عددها هم جور باشند. همین حساب را در برنامهٔ معاملاتی خودتان بنویسید.

کتاب‌های ال بروکس کدام‌اند؟

بروکس چهار کتابِ اصلی دارد که همه را انتشاراتِ Wiley منتشر کرده است. جدولِ زیر آن‌ها را به ترتیبِ پیشنهادیِ خواندن نشان می‌دهد.

کتاب‌های اصلیِ ال بروکس

نامِ کتاب	سالِ انتشار	موضوع
Reading Price Charts Bar by Bar	۲۰۰۹	اولین کتاب؛ خواندنِ نمودار کندل به کندل با تمرکز بر روند
Trading Price Action Trends	۲۰۱۲	جلدِ اولِ مجموعهٔ سه‌جلدی؛ پایه‌های پرایس اکشن و روندها
Trading Price Action Trading Ranges	۲۰۱۲	جلدِ دوم؛ رنج‌ها، شکست‌ها، حمایت و مقاومت و مدیریتِ ورود و خروج
Trading Price Action Reversals	۲۰۱۲	جلدِ سوم؛ انواعِ بازگشتِ روند و نشانه‌هایشان

مجموعهٔ سه‌جلدی خیلی مفصل است و در مجموع چند هزار صفحه می‌شود. بعضی از این کتاب‌ها به فارسی هم ترجمه شده‌اند، مثلاً با نامِ «پرایس اکشن بازگشت‌ها». خودِ بروکس پیشنهاد می‌کند به ترتیبِ روندها، رنج‌ها و بازگشت‌ها بخوانید.

یک نکتهٔ صادقانه: نثرِ بروکس سنگین است و تکرار زیاد دارد. خیلی‌ها جلدِ اول را نیمه‌کاره رها می‌کنند. توصیهٔ من این است که هر فصل را با نمودارِ واقعی جلوی چشم بخوانید، نه مثلِ رمان. پس کتاب را کنارِ نمودار بخوانید، نه به‌جای نمودار.

پرایس اکشن ال بروکس برای بورس ایران مناسب است؟

جوابِ کوتاه: اصولش بله، ولی نه همه‌اش را عیناً. بروکس روی بازاری کار می‌کند که بسیار پرحجم است، تقریباً شبانه‌روز باز است و در آن هم می‌شود خرید و هم فروش. بورس تهران با این بازار چند فرقِ مهم دارد.

جدولِ زیر این فرق‌ها و راهِ کنار آمدن با آن‌ها را نشان می‌دهد.

تطبیقِ سبک ال بروکس با بورس ایران

ویژگی	بازارِ بروکس	بورس ایران	پیشنهاد
تایم‌فریم	نمودارِ ۵ دقیقه‌ای	ساعتِ معاملات کوتاه است و نمودارهای خیلی کوتاه پر از پرش‌اند	روی نمودارِ روزانه کار کنید
فروش	هم خرید و هم فروشِ پیش از خرید ممکن است	در بیشترِ نمادها فقط می‌شود خرید و بعد فروخت	Low 1 و Low 2 را برای خروج به کار ببرید، نه برای ورود
محدودیتِ قیمت	سقف و کفِ روزانهٔ تنگ ندارد	دامنهٔ نوسانِ روزانه دارد و صفِ خرید و فروش زیاد است	کندلِ روزِ صف را با کندلِ عادی یکی ندانید
نقدشوندگی	بسیار بالا	در خیلی از سهم‌ها کم	سهم‌های پرحجم را انتخاب کنید

نکتهٔ دومِ جدول مهم است. در بورس ایران «فروشِ استقراضی»، یعنی فروختنِ سهمی که هنوز ندارید، فقط برای تعدادِ کمی از نمادها و با شرایطِ خاص ممکن است. پس ستاپ‌های فروشِ بروکس برای ما بیشتر علامتِ خروج‌اند. اگر سهمی دارید و در روندِ نزولی یک Low 2 قوی دیدید، شاید وقتِ فروش رسیده باشد.

نکتهٔ سوم هم مهم است. وقتی سهمی صفِ خرید است، کندلِ آن روز نتیجهٔ یک چانه‌زدنِ آزاد نیست. قیمت به سقفِ مجاز چسبیده است. خواندنِ «رأیِ» چنین کندلی مثلِ شمردنِ رأی در انتخاباتی است که صندوق‌هایش زودتر بسته شده‌اند. دربارهٔ انتخابِ بازهٔ زمانی هم در تایم فریم در تحلیل تکنیکال نوشته‌ایم.

پس سبک ال بروکس در بورس ایران به کار می‌آید، به شرطی که آن را روی نمودارِ روزانهٔ سهم‌های پرحجم و با تمرکز بر خرید پیاده کنید.

ال بروکس در برابر سبک‌های دیگرِ پرایس اکشن

پرایس اکشن سبک‌های زیادی دارد. سبک ال بروکس، وایکوف، عرضه و تقاضا و اسمارت مانی معروف‌ترین‌ها هستند. جدولِ زیر فرقِ اصلیِ چند سبک را خلاصه کرده است.

مقایسهٔ سبک ال بروکس با چند سبکِ دیگرِ پرایس اکشن

سبک	تمرکزِ اصلی	مناسبِ چه کسی
ال بروکس	تک‌تکِ کندل‌ها، شمارشِ تلاش‌ها، روند و رنج	کسی که حوصلهٔ جزئیات و تمرینِ زیاد دارد
وایکوف	فازهای انباشت و توزیع و رابطهٔ حجم با قیمت	کسی که نگاهِ میان‌مدت و توجه به حجم را دوست دارد
عرضه و تقاضا	ناحیه‌هایی که قیمت از آن‌ها با شتاب دور شده است	کسی که روشی با قاعده‌های کمتر و مشخص‌تر می‌خواهد

هیچ‌کدام از این سبک‌ها بر دیگری برتری قطعی ندارد. انتخاب بیشتر به شخصیت و وقتِ شما بستگی دارد. برای شناختِ دو سبکِ دیگر، الگوی وایکوف و پرایس اکشن عرضه و تقاضا را بخوانید.

پنج اشتباهِ رایج در یادگیری سبک ال بروکس

تا اینجا قاعده‌ها را دیدیم. ولی خیلی‌ها با همین قاعده‌ها ضرر می‌کنند. این‌ها اشتباه‌هایی است که زیاد دیده می‌شود:

1. شمردنِ مکانیکیِ High 2 در همه‌جا. High 2 در روندِ صعودیِ روشن معنا دارد. وسطِ یک رنجِ شلوغ، همین الگو بارها شکست می‌خورد.
2. ندیدنِ حالتِ بازار. قاعدهٔ روند را در رنج به کار بردن یعنی خریدن در سقف و فروختن در کف.
3. کپیِ مستقیمِ نمودارِ ۵ دقیقه‌ای. چیزی که در بازارِ پرحجمِ آمریکا روی ۵ دقیقه جواب می‌دهد، در سهمی با حجمِ کم جواب نمی‌دهد.
4. فراموش کردنِ معادلهٔ معامله‌گر. ستاپِ قشنگ با حد ضررِ دور و هدفِ نزدیک، در درازمدت پول‌تان را می‌برد.
5. عجله در شکست‌ها. بیشترِ شکست‌های رنج کاذب‌اند. کسی که با اولین شکست می‌خرد، زیاد در تلهٔ گاوی و خرسی می‌افتد.

پس پیش از هر معامله سه چیز را بپرسید: بازار در چه حالی است؟ این تلاشِ چندم است؟ و عددهای سود و ضرر جور است یا نه؟

چطور پرایس اکشن ال بروکس را تمرین کنیم؟

این سبک با خواندن یاد گرفته نمی‌شود، با دیدن یاد گرفته می‌شود. این قدم‌ها شروعِ خوبی است:

1. نمودارِ روزانهٔ یک سهمِ پرحجم را باز کنید و فقط EMA20 را رویش بگذارید.
2. هر بخش از نمودار را برچسب بزنید: روند، کانال یا رنج.
3. در هر عقب‌نشینیِ روندِ صعودی، High 1 و High 2 را پیدا کنید و ببینید بعدش چه شد.
4. برای هر ستاپ، معادلهٔ معامله‌گر را روی کاغذ حساب کنید.
5. چند هفته فقط روی کاغذ معامله کنید، بعد با پولِ کم شروع کنید.

اگر می‌خواهید پایه‌های تحلیل تکنیکال را منظم یاد بگیرید، دورهٔ آموزشی تحلیل تکنیکال را ببینید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

پرایس اکشن ال بروکس یعنی خواندنِ صبورانهٔ نمودار، کندل به کندل. اول حالتِ بازار را بشناسید: روند، کانال یا رنج. بعد تلاش‌های خریدار و فروشنده را بشمارید و منتظرِ ورودِ دوم بمانید. و همیشه پیش از ورود، احتمال و سود و ضرر را با هم حساب کنید.

این سبک معجزه نمی‌کند و تمرینِ زیادی می‌خواهد. ولی به شما یاد می‌دهد به‌جای حدس زدن، نمودار را بفهمید. پس از همین امروز یک نمودارِ روزانه باز کنید و فقط High 1 و High 2 را پیدا کنید. تصمیمِ نهاییِ هر معامله هم با خودتان است.