تاریخ بیت کوین: از وایتپیپر ساتوشی تا ETF، هاوینگ و سقف ۱۲۶ هزار دلاری
فهرست مطالب۲۱ بخش
- تاریخ بیت کوین در یک نگاه: مهمترین رویدادها
- بیت کوین در چه سالی ساخته شد؟ ماجرای ۲۰۰۸
- ۲۰۰۹: بلاک پیدایش و اولین تراکنش
- ۲۰۱۰: پیتزای بیتکوینی و تولدِ صرافی‌ها
- ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۳: یک دلار، اولین حباب و اولین هاوینگ
- ماجرای ماونت گاکس: سالِ سختِ ۲۰۱۴
- ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶: بازسازیِ آرام و هاوینگِ دوم
- حباب ۲۰۱۷: از هزار تا نزدیکِ ۲۰ هزار دلار
- ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰: زمستان، کرونا و ورودِ شرکت‌ها
- ۲۰۲۱: سالِ ایلان ماسک، السالوادور و سقفِ ۶۹ هزار دلار
- ۲۰۲۲: ترا، FTX و زمستانِ دوم
- ETF اسپات بیت کوین و هاوینگ ۲۰۲۴
- ۲۰۲۵: ذخیرهٔ دولتی و سقفِ ۱۲۶ هزار دلار
- ۲۰۲۶ تا امروز: اصلاحِ بیش از ۵۰ درصدی
- قیمت بیت کوین در ابتدا چقدر بود؟ جدول زمانی قیمت از ۲۰۱۰
- هاوینگ‌های بیت کوین چه اثری بر قیمت داشتند؟
- سقف ۲۱ میلیون: چرا تعدادِ بیتکوین محدود است؟
- ۵ درسی که تاریخ بیت کوین به ما می‌دهد
- اشتباه‌های رایج در خواندنِ تاریخِ بیتکوین
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
روزی با ۱۰ هزار بیتکوین دو پیتزا خریدند. همین ۱۰ هزار سکه چند سال بعد ارزشی به اندازهٔ صدها میلیون دلار پیدا کرد. تاریخ بیت کوین از ۳۱ اکتبر ۲۰۰۸ شروع میشود، روزی که فردی با نامِ مستعارِ ساتوشی ناکاموتو وایتپیپرِ آن را منتشر کرد. شبکه در ۳ ژانویهٔ ۲۰۰۹ با «بلاک پیدایش» راه افتاد. بعد از آن پیتزای معروف آمد، بعد سقوطِ ماونت گاکس، حبابِ ۲۰۱۷، ورشکستگیِ FTX، تأییدِ ETF اسپات و چهار هاوینگ.
این داستان را با هم، سال‌به‌سال و به زبانِ ساده مرور می‌کنیم. هر جا اصطلاحی آمد، همان‌جا معنایش را می‌گوییم. آخرِ کار هم یک جدولِ زمانیِ قیمت داریم و چند درسی که این ۱۷ سال به ما یاد می‌دهد.
تاریخ بیت کوین در یک نگاه: مهمترین رویدادها
اگر وقت ندارید همهٔ متن را بخوانید، این فهرست کوتاه کلِ ماجرا را می‌گوید. بعد هر کدام را جداگانه باز می‌کنیم.
- ۳۱ اکتبر ۲۰۰۸: انتشارِ وایتپیپرِ بیتکوین؛ یعنی یک مقالهٔ ۹ صفحه‌ای که طرحِ این پول را توضیح می‌داد.
- ۳ ژانویهٔ ۲۰۰۹ (دی ۱۳۸۷): استخراجِ بلاک پیدایش، یعنی اولین صفحهٔ دفترِ حسابِ بیتکوین.
- ۲۲ مهٔ ۲۰۱۰ (اول خرداد ۱۳۸۹): خریدِ دو پیتزا با ۱۰ هزار بیتکوین؛ اولین خریدِ واقعیِ شناختهشده.
- فوریهٔ ۲۰۱۱: قیمت برای اولین بار به یک دلار رسید.
- نوامبرِ ۲۰۱۲: اولین هاوینگ؛ پاداشِ استخراج از ۵۰ به ۲۵ بیتکوین رسید.
- فوریهٔ ۲۰۱۴: سقوطِ ماونت گاکس، بزرگ‌ترین صرافیِ آن روزها.
- دسامبرِ ۲۰۱۷: اوجِ حبابِ ۲۰۱۷، نزدیکِ ۲۰ هزار دلار.
- نوامبرِ ۲۰۲۱: سقفِ حدودِ ۶۹ هزار دلار.
- نوامبرِ ۲۰۲۲: ورشکستگیِ صرافیِ FTX و کفِ حدودِ ۱۵ هزار و ۵۰۰ دلار.
- ژانویهٔ ۲۰۲۴ (دی ۱۴۰۲): تأییدِ صندوق‌های ETF اسپاتِ بیتکوین در آمریکا.
- ۲۰ آوریلِ ۲۰۲۴ (اول اردیبهشت ۱۴۰۳): هاوینگِ چهارم؛ پاداش به ۳٫۱۲۵ بیتکوین رسید.
- دسامبرِ ۲۰۲۴: عبور از ۱۰۰ هزار دلار برای اولین بار.
- اکتبرِ ۲۰۲۵ (مهر ۱۴۰۴): سقفِ تاریخیِ حدودِ ۱۲۶ هزار دلار.
- ۲۰۲۶ (۱۴۰۴ و ۱۴۰۵): اصلاحِ بیش از ۵۰ درصدی تا حدودِ ۶۰ هزار دلار و بعد بازگشتِ نسبی.
پس تاریخِ بیتکوین یک خطِ صاف نیست. بیشتر شبیهِ کوه‌پیمایی است: چند قله، چند درهٔ عمیق، و هر قله بالاتر از قبلی. حالا برویم سراغِ جزئیات.
بیت کوین در چه سالی ساخته شد؟ ماجرای ۲۰۰۸
جوابِ کوتاه: ایده در ۲۰۰۸ منتشر شد و شبکه در ۲۰۰۹ به راه افتاد. ولی برای اینکه بفهمیم چرا، باید ببینیم دنیا در آن سال چه حالی داشت.
سالِ ۲۰۰۸ بحرانِ بزرگِ مالی بود. بانک‌های بزرگِ آمریکا یکی‌یکی زمین خوردند و دولت‌ها با پولِ مالیات‌دهنده‌ها نجاتشان دادند. خیلی‌ها از خودشان پرسیدند: چرا پولِ ما باید دستِ بانکی باشد که خودش را هم نمی‌تواند نگه دارد؟
در همین فضا، در ۳۱ اکتبرِ ۲۰۰۸، فردی با نامِ ساتوشی ناکاموتو مقاله‌ای کوتاه در یک فهرستِ ایمیلیِ رمزنگاری فرستاد. عنوانش این بود: «بیتکوین؛ یک سیستمِ پولِ نقدِ الکترونیکیِ همتا‌به‌همتا». همتا‌به‌همتا یعنی پول مستقیم از من به شما می‌رسد، بی آنکه بانکی وسط باشد.
به این مقاله «وایتپیپر» می‌گویند؛ یعنی سندی که طرحِ یک پروژه را توضیح می‌دهد. وایتپیپرِ ۲۰۰۸ فقط ۹ صفحه است، ولی پایهٔ صنعتی شد که امروز به تریلیون‌ها دلار رسیده. ساتوشی هنوز ناشناس است. چند نفر ادعا کردهاند ساتوشی هستند، ولی هیچکدام ثابت نشده.
پس بیتکوین واکنشی بود به بی‌اعتمادی به بانک‌ها. این نکته را نگه دارید؛ در بحران‌های بعدی هم دوباره به آن برمی‌خوریم.
۲۰۰۹: بلاک پیدایش و اولین تراکنش
در ۳ ژانویهٔ ۲۰۰۹ ساتوشی اولین بلاکِ بیتکوین را استخراج کرد. به آن «بلاک پیدایش» یا بلاکِ صفر می‌گویند. برای اینکه بفهمیم بلاک چیست، دفترِ حسابِ یک مغازه را تصور کنید. هر صفحه از این دفتر یک بلاک است و صفحه‌ها پشتِ هم دوخته شده‌اند. به این دفترِ به‌هم‌دوخته بلاک چین می‌گویند.
ساتوشی در همین صفحهٔ اول یک جمله گذاشت. تیترِ آن روزِ روزنامهٔ تایمزِ لندن بود: «وزیرِ دارایی در آستانهٔ دومین نجاتِ بانک‌ها». این جمله هم تاریخ را ثبت می‌کرد و هم پیامی بود دربارهٔ اینکه چرا بیتکوین ساخته شده.
پاداشِ هر بلاک در آن زمان ۵۰ بیتکوین بود. یعنی هر کس با کامپیوترش بلاکِ تازه‌ای می‌ساخت، ۵۰ سکهٔ نو می‌گرفت. به این کار استخراج یا ماینینگ می‌گویند.
در ۱۲ ژانویهٔ ۲۰۰۹ اولین تراکنشِ بیتکوین انجام شد: ساتوشی ۱۰ بیتکوین برای هال فینی، برنامه‌نویسِ آمریکایی، فرستاد. در این سال بیتکوین هنوز قیمتی نداشت. در اکتبرِ ۲۰۰۹ یک سایتِ کوچک اولین نرخ را اعلام کرد: هر دلار حدودِ ۱٬۳۰۹ بیتکوین. یعنی هر بیتکوین کمتر از یکدهمِ سنت.
پس قیمتِ اولیهٔ بیتکوین تقریباً هیچ بود. حسابِ ساده کنیم: با پولِ یک بستنی می‌شد هزاران بیتکوین خرید.
۲۰۱۰: پیتزای بیتکوینی و تولدِ صرافی‌ها
در ۲۲ مهٔ ۲۰۱۰ برنامهنویسی به نامِ لازلو هانیچ در یک تالارِ اینترنتی نوشت: هر کس دو پیتزا برایم بفرستد، ۱۰ هزار بیتکوین می‌دهم. یک نفر قبول کرد. ارزشِ آن پیتزاها آن روز حدودِ ۴۰ دلار بود.
این اولین خریدِ واقعیِ شناختهشده با بیتکوین است و هنوز هر سال ۲۲ مه را «روزِ پیتزای بیتکوین» مینامند. بیایید با هم حساب کنیم. اگر هر بیتکوین ۸۰ هزار دلار باشد (این فقط مثال است)، آن ۱۰ هزار سکه میشود ۸۰۰ میلیون دلار. گران‌ترین پیتزای تاریخ!
ولی منصف باشیم. لازلو اشتباه نکرد. او ثابت کرد که این سکه‌های اینترنتی را میشود واقعاً خرج کرد. بدونِ این قدم، بیتکوین شاید فقط یک بازیِ برنامه‌نویس‌ها می‌ماند.
در همین سال اولین صرافی‌ها راه افتادند. صرافی جایی است که بیتکوین را با دلار عوض می‌کنید. در ژوئیهٔ ۲۰۱۰ صرافیِ ماونت گاکس (Mt. Gox) کارش را شروع کرد و چند سال بعد بیشترِ معامله‌های دنیا در آن انجام می‌شد. در اوت هم یک نفر از یک ایرادِ نرم‌افزاری سوءاستفاده کرد و میلیاردها بیت‌کوینِ جعلی ساخت. برنامه‌نویس‌ها در چند ساعت ایراد را بستند و آن تراکنش را پاک کردند.
پس ۲۰۱۰ سالی بود که بیتکوین از آزمایشگاه بیرون آمد و پا به بازار گذاشت.
۲۰۱۱ تا ۲۰۱۳: یک دلار، اولین حباب و اولین هاوینگ
در فوریهٔ ۲۰۱۱ قیمتِ بیتکوین به یک دلار رسید. چند ماه بعد، با خبرهای رسانه‌ها، تا حدودِ ۳۱ دلار بالا رفت. بعد هکِ ماونت گاکس آمد و قیمت تا حدودِ ۲ دلار افتاد. یعنی بیش از ۹۰٪ ریزش، در کمتر از شش ماه.
این اولین درسِ تاریخِ بیتکوین است: هر چه تند بالا برود، می‌تواند تند پایین بیاید. در همین سال‌ها ساتوشی هم کم‌کم کنار رفت و کار را به برنامه‌نویس‌های دیگر سپرد. آخرین پیامهای شناخته‌شده‌اش مالِ سالِ ۲۰۱۱ است.
سالِ ۲۰۱۱ سالِ تولدِ آلت کوینها هم بود؛ یعنی رمزارزهای دیگری که از روی کدِ بیتکوین ساخته شدند، مثلِ لایت‌کوین.
اولین هاوینگ در نوامبرِ ۲۰۱۲
هاوینگ یعنی نصف شدنِ پاداشِ استخراج. در ۲۸ نوامبرِ ۲۰۱۲ پاداشِ هر بلاک از ۵۰ به ۲۵ بیتکوین رسید. تصور کنید چاهی داریم که هر روز ۵۰ سطل آب می‌دهد. طبقِ قانونی که از روزِ اول نوشته شده، هر چهار سال آبش نصف میشود. آب کم‌یاب‌تر میشود، ولی تشنه‌ها کم نمی‌شوند.
قیمت در روزِ هاوینگِ اول حدودِ ۱۲ دلار بود. حدودِ یک سال بعد، در اواخرِ ۲۰۱۳، به بیش از هزار دلار رسید.
۲۰۱۳: قبرس، چین و هزار دلار
در بهارِ ۲۰۱۳ دولتِ قبرس برای نجاتِ بانک‌هایش تصمیم گرفت از سپرده‌های بزرگ برداشت کند. مردم ترسیدند و بخشی از پول‌ها به سمتِ بیتکوین رفت. قیمت در چند هفته از حدودِ ۴۰ دلار به بیش از ۲۰۰ دلار رسید.
در اکتبرِ ۲۰۱۳ پلیسِ آمریکا سایتِ غیرقانونیِ «جادهٔ ابریشم» را بست؛ بازاری که در آن با بیتکوین کالاهای ممنوع می‌فروختند. ورودِ معامله‌گرانِ چینی هم در پاییزِ همان سال قیمت را برای اولین بار بالای هزار دلار برد. چند هفته بعد بانکِ مرکزیِ چین بانک‌ها را از کار با بیتکوین منع کرد و قیمت پایین آمد.
پس در همین سه سال الگوی اصلیِ بیتکوین شکل گرفت: خبرِ خوب، هیجان، اوج، خبرِ بد، سقوط.
ماجرای ماونت گاکس: سالِ سختِ ۲۰۱۴
در فوریهٔ ۲۰۱۴ ماونت گاکس برداشتِ پول را بست و چند هفته بعد اعلامِ ورشکستگی کرد. حدودِ ۸۵۰ هزار بیتکوین گم شده بود؛ بعدها حدودِ ۲۰۰ هزارتایش پیدا شد. این بزرگ‌ترین صرافیِ دنیا بود و ضربه‌اش به اعتمادِ مردم خیلی سنگین بود.
مثلِ این است که بزرگ‌ترین صندوقِ قرض‌الحسنهٔ محل یک صبح درش را باز نکند. مشکل از پولِ شما نیست؛ مشکل از جایی است که پول را آنجا گذاشته بودید. این درس هنوز هم تازه است: صرافی بانک نیست و دارایی‌ای که در صرافی است، کاملاً در دستِ شما نیست.
طلبکارانِ ماونت گاکس ده سال منتظر ماندند. بازپرداختِ بیت‌کوین‌هایشان تازه از ژوئیهٔ ۲۰۲۴ شروع شد.
قیمت از حدودِ هزار دلار در اوایلِ ۲۰۱۴ تا حدودِ ۱۷۰ دلار در اوایلِ ۲۰۱۵ پایین آمد. یعنی حدودِ ۸۵٪ ریزش. پس اگر کسی در اوجِ ۲۰۱۳ یک میلیون تومان بیتکوین خریده بود، یک سال بعد حدودِ ۱۵۰ هزار تومانش مانده بود.
۲۰۱۵ و ۲۰۱۶: بازسازیِ آرام و هاوینگِ دوم
بعد از هر سقوط، بیتکوین دوره‌ای آرام و بی‌سروصدا داشته. سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ همین‌طور بود. قیمت کم‌کم از زیرِ ۲۰۰ دلار به نزدیکِ هزار دلار برگشت.
در این دو سال چند اتفاقِ مهم افتاد:
- در سپتامبرِ ۲۰۱۵ نهادِ ناظرِ بازارِ آتیِ آمریکا (CFTC) بیتکوین را «کالا» شناخت، مثلِ نفت و گندم.
- در اکتبرِ ۲۰۱۵ دیوانِ دادگستریِ اروپا گفت خرید و فروشِ بیتکوین مشمولِ مالیاتِ بر ارزشِ افزوده نیست.
- در ۹ ژوئیهٔ ۲۰۱۶ هاوینگِ دوم انجام شد و پاداش از ۲۵ به ۱۲٫۵ بیتکوین رسید. قیمت آن روز حدودِ ۶۵۰ دلار بود.
- در اوتِ ۲۰۱۶ صرافیِ بیت‌فینکس هک شد و حدودِ ۱۲۰ هزار بیتکوین دزدیده شد.
پس دوره‌های آرام بخشی از تاریخِ بیت‌کوین‌اند. همان وقتی که کسی حرفش را نمی‌زند، زیرساخت‌ها ساخته می‌شوند.
حباب ۲۰۱۷: از هزار تا نزدیکِ ۲۰ هزار دلار
سالِ ۲۰۱۷ را با بیت‌کوینِ حدودِ هزار دلاری شروع کردیم. در دسامبر به نزدیکِ ۲۰ هزار دلار رسید. یعنی حدودِ ۲۰ برابر در یک سال. اسمِ بیتکوین در هر مهمانی و تاکسی و صفِ نانوایی بود.
چه چیزهایی این هیجان را ساخت؟
- موجِ ICO: صدها پروژه با فروشِ توکن پول جمع کردند. خیلی‌هایشان بعداً معلوم شد کلاه‌برداری بوده‌اند.
- دعوا بر سرِ ظرفیتِ شبکه: در اوت ارتقایی به نامِ سگ‌ویت (SegWit) فعال شد. گروهی که با آن موافق نبودند جدا شدند و بیت کوین کش را ساختند. به این جدا شدن فورک می‌گویند.
- ورودِ بازارهای رسمی: در دسامبر بورس‌های شیکاگو قراردادِ آتیِ بیتکوین را راه انداختند. قراردادِ آتی یعنی توافق امروز، تحویل در آینده؛ مثلِ پیش‌خریدِ آپارتمان.
کمی بعد از ورودِ قراردادهای آتی، اوج ثبت شد. سالِ ۲۰۱۸ قیمت تا حدودِ ۳٬۲۰۰ دلار پایین آمد؛ یعنی حدودِ ۸۴٪ ریزش. به این دورهٔ طولانیِ ریزش و بی‌حوصلگی «زمستانِ کریپتو» می‌گویند.
پس حبابِ ۲۰۱۷ درسِ تلخی داشت: وقتی همه از چیزی حرف می‌زنند، معمولاً دیر رسیده‌ایم.
۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰: زمستان، کرونا و ورودِ شرکت‌ها
سالِ ۲۰۱۸ سالِ سختی بود. شبکه‌های اجتماعی و موتورهای جستجو تبلیغِ رمزارزها را محدود کردند و چند صرافی هک شدند. در ۲۰۱۹ قیمت از حدودِ ۳٬۴۰۰ دلار تا حدودِ ۱۴ هزار دلار برگشت و دوباره پایین آمد.
در ایران هم همین سال‌ها بیتکوین به خبرها آمد. در سالِ ۱۳۹۸ دولت استخراجِ رمزارز را با مجوز به‌عنوانِ یک فعالیتِ صنعتی پذیرفت. بحثِ مصرفِ برق و رابطهٔ ماینینگ با قطعیِ برق هم از همان زمان داغ شد.
کرونا و سومین هاوینگ
در ۱۲ مارسِ ۲۰۲۰، با شیوعِ کرونا، همهٔ بازارهای دنیا ریختند. بیتکوین در یک روز حدودِ ۴۰٪ افت کرد و کوتاه‌مدت زیرِ ۴ هزار دلار رفت. دو ماه بعد، در ۱۱ مهٔ ۲۰۲۰، هاوینگِ سوم انجام شد و پاداش به ۶٫۲۵ بیتکوین رسید.
بعد اتفاقِ تازه‌ای افتاد. بانک‌های مرکزی برای نجاتِ اقتصاد پولِ زیادی چاپ کردند. چند شرکتِ بزرگ ترسیدند ارزشِ پولِ نقدشان کم شود. در اوتِ ۲۰۲۰ شرکتِ مایکرواستراتژی (امروز با نامِ Strategy) ۲۵۰ میلیون دلار بیتکوین خرید و آن را دارایی ذخیرهٔ خودش اعلام کرد.
ما ایرانی‌ها این حس را خوب می‌شناسیم. وقتی پول هر سال کم‌ارزش‌تر میشود، دنبالِ چیزی می‌گردیم که تعدادش محدود باشد. بیتکوین برای این شرکت‌ها همین نقش را داشت. در پایانِ ۲۰۲۰ قیمت از سقفِ ۲۰۱۷ گذشت و به حدودِ ۲۹ هزار دلار رسید.
پس ۲۰۲۰ نقطهٔ عطف بود: بیتکوین از اسباب‌بازیِ اینترنتی به داراییِ شرکت‌ها تبدیل شد.
۲۰۲۱: سالِ ایلان ماسک، السالوادور و سقفِ ۶۹ هزار دلار
سالِ ۲۰۲۱ پر از خبر بود:
- فوریه: تسلا اعلام کرد ۱٫۵ میلیارد دلار بیتکوین خریده. چند ماه بعد پذیرشِ بیتکوین برای خریدِ خودرو را به خاطرِ مصرفِ برق متوقف کرد و قیمت ریخت.
- آوریل: صرافیِ کوین‌بیس در بورسِ نزدک عرضه شد و بیتکوین به حدودِ ۶۴ هزار دلار رسید.
- مه و ژوئن: چین استخراج را ممنوع کرد و ماینرها به آمریکا و کشورهای دیگر کوچ کردند. قیمت تا حدودِ ۳۰ هزار دلار افتاد. در ایران هم در خردادِ ۱۴۰۰ استخراج به خاطرِ کمبودِ برق موقتاً ممنوع شد.
- سپتامبر: السالوادور اولین کشوری شد که بیتکوین را پولِ قانونی کرد. این کشور بعدها، در توافقی با صندوقِ بین‌المللیِ پول، پذیرشِ اجباریِ بیتکوین را برداشت.
- نوامبر: ارتقای تپ‌روت (Taproot) فعال شد و قیمت به سقفِ حدودِ ۶۹ هزار دلار رسید.
توییت‌های ایلان ماسک در این سال بارها قیمت را تکان داد. درسش ساده است: داراییِ پرنوسان به حرفِ یک نفر هم حساس است.
۲۰۲۲: ترا، FTX و زمستانِ دوم
سالِ ۲۰۲۲ برای بازارِ رمزارزها مثلِ سیل بود. بانک‌های مرکزی برای مهارِ تورم نرخِ بهره را بالا بردند. زنجیرهٔ ساده‌اش این است: بهره که بالا برود، سپردهٔ بانکی جذاب‌تر میشود؛ پولِ داغ از داراییِ پرریسک بیرون میرود؛ بیتکوین پایین می‌آید.
در مهٔ ۲۰۲۲ پروژهٔ ترا و استیبل‌کوینش در چند روز فروپاشید. استیبل‌کوین یعنی رمزارزی که قرار است همیشه یک دلار بماند؛ این یکی نماند. ده‌ها میلیارد دلار دود شد و چند شرکتِ وام‌دهندهٔ رمزارزی پشتِ سرش ورشکست شدند.
در نوامبرِ ۲۰۲۲ هم ورشکستگی صرافی FTX اتفاق افتاد. معلوم شد پولِ مشتری‌ها بی‌اجازه خرجِ کارهای دیگر شده. مدیرش بعداً در آمریکا به زندانِ طولانی محکوم شد. بیتکوین تا حدودِ ۱۵ هزار و ۵۰۰ دلار پایین آمد؛ یعنی حدودِ ۷۷٪ کمتر از سقفِ ۲۰۲۱.
پس همان درسِ ماونت گاکس، هشت سال بعد تکرار شد: مشکل معمولاً از خودِ بیتکوین نیست، از واسطه‌ای است که به آن اعتماد کرده‌ایم.
ETF اسپات بیت کوین و هاوینگ ۲۰۲۴
سالِ ۲۰۲۳ سالِ برگشت بود. قیمت از حدودِ ۱۶ هزار دلار به بالای ۴۲ هزار دلار رسید. دلیلِ اصلی امید به یک خبر بود: صندوقِ ETF اسپاتِ بیتکوین.
ETF اسپات یعنی چه؟
صندوقِ ETF صندوقی است که مثلِ سهم در بورس معامله میشود. «اسپات» یعنی صندوق خودِ بیتکوین را واقعاً می‌خرد و نگه می‌دارد. برای ما ایرانی‌ها مثالِ نزدیکش گواهیِ سپردهٔ سکه در بورسِ کالاست. سکه در خزانه است و شما فقط برگه‌اش را می‌خرید و می‌فروشید.
در ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۴ کمیسیونِ بورسِ آمریکا (SEC) یازده صندوقِ ETF اسپاتِ بیتکوین را تأیید کرد و معامله‌شان از فردای آن روز شروع شد. حالا بازنشسته‌های آمریکایی هم می‌توانستند از حسابِ بورسیِ معمولی بیتکوین بخرند. جزئیاتِ این صندوق‌ها را در مقالهٔ ETF بیت کوین چیست نوشته‌ایم.
نتیجه‌اش این شد که در مارسِ ۲۰۲۴ قیمت به حدودِ ۷۳ هزار دلار رسید. این اولین بار بود که بیتکوین پیش از هاوینگ سقفِ تازه می‌زد.
هاوینگ چهارم: ۲۰ آوریلِ ۲۰۲۴
در اولِ اردیبهشتِ ۱۴۰۳ هاوینگِ چهارم انجام شد و پاداش از ۶٫۲۵ به ۳٫۱۲۵ بیتکوین رسید. قیمت آن روز حدودِ ۶۴ هزار دلار بود. بعد از انتخاباتِ آمریکا در نوامبر، بیتکوین بالا رفت و در ۵ دسامبرِ ۲۰۲۴ برای اولین بار از ۱۰۰ هزار دلار گذشت.
پس ETF یک تفاوتِ بزرگ ساخت: خریدارانِ تازه‌ای آمدند که تا دیروز راهی به بیتکوین نداشتند.
۲۰۲۵: ذخیرهٔ دولتی و سقفِ ۱۲۶ هزار دلار
در مارسِ ۲۰۲۵ رئیس‌جمهورِ آمریکا فرمانی برای ساختِ «ذخیرهٔ راهبردیِ بیتکوین» امضا کرد. این ذخیره از بیت‌کوین‌هایی ساخته شد که دولت پیش‌تر در پرونده‌های قضایی توقیف کرده بود، نه از خریدِ تازه.
در مهرِ ۱۴۰۴ (اوایلِ اکتبرِ ۲۰۲۵) بیتکوین به سقفِ تاریخیِ حدودِ ۱۲۶ هزار دلار رسید. هاوینگ در آوریلِ ۲۰۲۴ بود و این اوج حدودِ ۱۸ ماه بعد آمد. فاصله‌ای شبیهِ دو دورهٔ قبل.
چند روز بعد، در ۱۰ اکتبر، خبرِ تعرفه‌های تازهٔ آمریکا بر کالاهای چین بازار را ترساند. در یکی دو روز حدودِ ۱۹ میلیارد دلار موقعیتِ اهرمی «لیکویید» شد. اهرم یعنی معامله با پولِ قرضی. لیکویید یعنی صرافی وقتی ضرر به اندازهٔ وثیقه رسید، معامله را خودکار می‌بندد. مثلِ ماشینی که با قسطِ سنگین خریده‌اید و با عقب افتادنِ چند قسط، فروشنده پس می‌گیردش.
پس حتی در سالِ سقفِ تاریخی، معامله با پولِ قرضی می‌تواند در یک شب همه‌چیز را ببرد.
۲۰۲۶ تا امروز: اصلاحِ بیش از ۵۰ درصدی
بیتکوین سالِ ۲۰۲۶ را حدودِ ۸۷ هزار دلار شروع کرد. در بهمنِ ۱۴۰۴ (فوریهٔ ۲۰۲۶) تند ریخت و به حدودِ ۶۰ هزار دلار رسید. در خرداد و تیرِ ۱۴۰۵ دوباره زیرِ ۶۰ هزار دلار رفت؛ یعنی بیش از ۵۰٪ کمتر از سقفِ اکتبرِ ۲۰۲۵.
گزارش‌ها چند دلیل را با هم می‌آورند: خروجِ پول از صندوق‌های ETF، بالا رفتنِ تورم و قیمتِ انرژی بعد از جنگِ منطقه، انتظارِ بهرهٔ بالاتر در آمریکا و فروشِ اجباریِ معامله‌های اهرمی. تا شهریورِ ۱۴۰۵ قیمت بخشی از ریزش را جبران کرد و دوباره به بالای ۸۰ هزار دلار برگشت.
قیمتِ امروز را از صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال امروز ببینید؛ عدد در متن کهنه میشود، صفحهٔ قیمت نه.
پس ۲۰۲۶ یادآوری کرد که حتی با ETF و ذخیرهٔ دولتی، بیتکوین هنوز داراییِ پرنوسانی است.
قیمت بیت کوین در ابتدا چقدر بود؟ جدول زمانی قیمت از ۲۰۱۰
این جدول بیشترین و کمترین قیمتِ تقریبیِ هر سال را نشان می‌دهد. عددها گرد شده‌اند و صرافی‌های مختلف کمی فرق دارند.
| سال | کمترین | بیشترین | رویدادِ شاخص |
|---|---|---|---|
| ۲۰۰۹ | کمتر از ۰٫۰۰۱ (اولین نرخ) | بلاک پیدایش | |
| ۲۰۱۰ | ۰٫۰۵ | ۰٫۴ | پیتزای بیتکوینی |
| ۲۰۱۱ | ۰٫۳ | ۳۱ | رسیدن به یک دلار |
| ۲۰۱۲ | ۴ | ۱۴ | هاوینگِ اول |
| ۲۰۱۳ | ۱۳ | ۱٬۱۵۰ | قبرس و چین |
| ۲۰۱۴ | ۳۱۰ | ۱٬۰۰۰ | سقوطِ ماونت گاکس |
| ۲۰۱۵ | ۱۷۰ | ۴۶۵ | بیتکوین «کالا» شد |
| ۲۰۱۶ | ۳۶۵ | ۹۸۰ | هاوینگِ دوم |
| ۲۰۱۷ | ۷۸۰ | ۱۹٬۷۰۰ | حباب ۲۰۱۷ |
| ۲۰۱۸ | ۳٬۲۰۰ | ۱۷٬۲۰۰ | زمستانِ کریپتو |
| ۲۰۱۹ | ۳٬۴۰۰ | ۱۳٬۸۰۰ | برگشتِ کوتاه |
| ۲۰۲۰ | ۳٬۹۰۰ | ۲۹٬۰۰۰ | کرونا، هاوینگِ سوم |
| ۲۰۲۱ | ۲۹٬۰۰۰ | ۶۹٬۰۰۰ | تسلا، السالوادور |
| ۲۰۲۲ | ۱۵٬۵۰۰ | ۴۸٬۰۰۰ | ترا و FTX |
| ۲۰۲۳ | ۱۶٬۵۰۰ | ۴۴٬۷۰۰ | امید به ETF |
| ۲۰۲۴ | ۳۸٬۵۰۰ | ۱۰۸٬۰۰۰ | ETF اسپات، هاوینگِ چهارم |
| ۲۰۲۵ | ۷۴٬۵۰۰ | ۱۲۶٬۰۰۰ | سقفِ تاریخی |
| ۲۰۲۶ (تا شهریور ۱۴۰۵) | حدودِ ۵۸٬۰۰۰ | حدودِ ۹۸٬۰۰۰ | اصلاحِ بیش از ۵۰٪ |
یک نکته از این جدول بیرون می‌زند: تقریباً هر کفِ دوره بالاتر از کفِ دورهٔ قبل بوده. ولی در دلِ هر سال، نوسان‌های خیلی بزرگ هم بوده. پس اگر کسی فقط اولِ و آخرِ جدول را ببیند، تصویرِ ناقصی می‌گیرد.
هاوینگ‌های بیت کوین چه اثری بر قیمت داشتند؟
جوابِ کوتاه: بعد از هر چهار هاوینگ، قیمت در حدودِ ۱۲ تا ۱۸ ماه به سقفِ تازه رسیده. ولی هر بار رشد کمتر از دفعهٔ قبل بوده. این جدول را ببینید:
| هاوینگ | تاریخ | پاداشِ هر بلاک | قیمت در روزِ هاوینگ | سقفِ بعدی |
|---|---|---|---|---|
| اول | نوامبرِ ۲۰۱۲ | ۵۰ به ۲۵ | ۱۲ | حدودِ ۱٬۱۵۰ (حدودِ یک سال بعد) |
| دوم | ژوئیهٔ ۲۰۱۶ | ۲۵ به ۱۲٫۵ | ۶۵۰ | حدودِ ۱۹٬۷۰۰ (حدودِ ۱۷ ماه بعد) |
| سوم | مهٔ ۲۰۲۰ | ۱۲٫۵ به ۶٫۲۵ | ۸٬۶۰۰ | حدودِ ۶۹٬۰۰۰ (حدودِ ۱۸ ماه بعد) |
| چهارم | آوریلِ ۲۰۲۴ | ۶٫۲۵ به ۳٫۱۲۵ | ۶۴٬۰۰۰ | حدودِ ۱۲۶٬۰۰۰ (حدودِ ۱۸ ماه بعد) |
بیایید رشدها را به «چند برابر» ترجمه کنیم. بعد از هاوینگِ اول حدودِ ۹۵ برابر، بعد از دومی حدودِ ۳۰ برابر، بعد از سومی حدودِ ۸ برابر و بعد از چهارمی کمتر از ۲ برابر. یعنی هر دوره بازار بزرگ‌تر شده و تکان دادنش سخت‌تر.
هاوینگِ بعدی حدودِ سالِ ۲۰۲۸ است. ولی حواسمان باشد: چهار بار تکرار قانونِ طبیعت نیست. خیلی‌ها حالا بازار را از روی جریانِ پولِ صندوق‌ها و نرخِ بهره می‌سنجند، نه فقط تقویمِ هاوینگ. جزئیاتِ بیشتر را در مقالهٔ تاثیر هاوینگ بر قیمت بیت کوین ببینید.
پس هاوینگ عرضه را کم می‌کند، ولی قیمت را عرضه و تقاضا با هم می‌سازند.
سقف ۲۱ میلیون: چرا تعدادِ بیتکوین محدود است؟
از روزِ اول در کدِ بیتکوین نوشته شده که هرگز بیش از ۲۱ میلیون سکه ساخته نمی‌شود. هاوینگ‌ها همین سقف را ممکن می‌کنند. چون پاداش هر چهار سال نصف میشود، جمعِ همهٔ سکه‌ها هیچ‌وقت از ۲۱ میلیون بالاتر نمی‌رود.
تا سالِ ۲۰۲۶ حدودِ ۲۰ میلیون سکه استخراج شده؛ یعنی نزدیکِ ۹۵٪ کل. باقی‌مانده آرام‌آرام تا حدودِ سالِ ۲۱۴۰ استخراج میشود. مقایسه کنید با ریال: بانکِ مرکزی هر وقت لازم بداند پولِ تازه چاپ می‌کند. اینجا کسی نمی‌تواند تصمیم بگیرد سکهٔ اضافه بسازد.
بخشی از سکه‌ها هم برای همیشه گم شده‌اند؛ کیف‌پول‌هایی که صاحبشان رمز را فراموش کرده یا از دنیا رفته. برای همین عرضهٔ واقعی حتی از ۲۱ میلیون هم کمتر است.
۵ درسی که تاریخ بیت کوین به ما می‌دهد
تاریخ را برای سرگرمی نمی‌خوانیم. می‌خوانیم که اشتباهِ دیگران را تکرار نکنیم. این پنج درس از همین ۱۷ سال بیرون می‌آید:
- ریزشِ ۷۰ تا ۹۰ درصدی بارها اتفاق افتاده. ۲۰۱۱ حدودِ ۹۳٪، ۲۰۱۴ حدودِ ۸۵٪، ۲۰۱۸ حدودِ ۸۴٪، ۲۰۲۲ حدودِ ۷۷٪ و ۲۰۲۶ بیش از ۵۰٪. اگر با پولی وارد شوید که ماهِ بعد لازمش دارید، در همین دره‌ها مجبور به فروش می‌شوید.
- بیشترِ ضررهای بزرگ از واسطه بوده، نه از خودِ بیتکوین. ماونت گاکس، بیت‌فینکس و FTX همه صرافی بودند. پس دربارهٔ اینکه دارایی‌تان کجا نگه داشته میشود، سخت‌گیر باشید.
- اهرم یعنی بازی با آتش. شبِ ۱۰ اکتبرِ ۲۰۲۵ کسانی که با پولِ قرضی معامله می‌کردند، در چند ساعت همه‌چیز را باختند.
- وقتی همه حرفش را می‌زنند، احتیاط کنید. اوجِ ۲۰۱۷ و ۲۰۲۱ دقیقاً وقتی بود که بیتکوین سرِ زبانِ همه بود.
- گذشته تضمینِ آینده نیست. الگوی چهارسالهٔ هاوینگ تا امروز تکرار شده، ولی هیچ قانونی نمی‌گوید همیشه تکرار میشود.
پس توصیهٔ من این است: اگر می‌خواهید بیتکوین داشته باشید، فقط بخشی از دارایی‌تان را به آن بدهید که اگر نصف شد، خواب‌تان به هم نریزد. پیش از هر کاری هم قوانین ایران برای خرید و فروش ارزهای دیجیتال را بدانید. تصمیمِ نهایی با خودتان.
اشتباه‌های رایج در خواندنِ تاریخِ بیتکوین
در متن‌های فارسی چند اشتباه زیاد تکرار میشود. این‌ها را بدانید تا گول نخورید:
- «پاداشِ استخراج ۵۰ دلار بود.» نه؛ پاداش ۵۰ بیتکوین بود. هاوینگ تعدادِ سکه را نصف می‌کند، نه دلار را.
- «هاوینگ دقیقاً هر چهار سال است.» هاوینگ هر ۲۱۰ هزار بلاک اتفاق می‌افتد. چون هر بلاک حدودِ ۱۰ دقیقه است، تقریباً چهار سال میشود، نه دقیقاً.
- «بیتکوین ۱۱ سال است که هست.» این عدد مالِ متن‌های چند سال پیش است. از بلاک پیدایش تا امروز نزدیکِ ۱۸ سال گذشته.
- «با پیتزا ۵ هزار بیتکوین داد.» عددِ درست ۱۰ هزار بیتکوین برای دو پیتزاست.
- «قیمت‌های جدولِ این سایت با آن سایت فرق دارد، پس یکی دروغ است.» در سال‌های اول هر صرافی قیمتِ خودش را داشت و فاصله‌ها زیاد بود. برای همین همه‌جا عددِ گرد می‌آوریم.
پس هر بار عددی دربارهٔ گذشتهٔ بیتکوین خواندید، بپرسید: بیتکوین یا دلار؟ کدام سال؟ کدام صرافی؟
سوالات متداول
بیت کوین در چه سالی ساخته شد؟
طرحِ بیتکوین در ۳۱ اکتبرِ ۲۰۰۸ با انتشارِ وایتپیپرِ ساتوشی ناکاموتو منتشر شد. شبکه در ۳ ژانویهٔ ۲۰۰۹ با استخراجِ بلاک پیدایش به راه افتاد. برای همین معمولاً ۲۰۰۹ را سالِ تولدِ بیتکوین میدانند.
قیمت بیت کوین در ابتدا چقدر بود؟
در ۲۰۰۹ بیتکوین قیمتی نداشت. اولین نرخِ ثبتشده در اکتبرِ ۲۰۰۹ حدودِ ۱٬۳۰۹ بیتکوین در برابرِ یک دلار بود؛ یعنی هر بیتکوین کمتر از یکدهمِ سنت. در فوریهٔ ۲۰۱۱ قیمت برای اولین بار به یک دلار رسید.
مهمترین رویدادهای تاریخ بیت کوین کداماند؟
وایتپیپر ۲۰۰۸، بلاک پیدایش در ۲۰۰۹، پیتزای بیتکوینی در ۲۰۱۰، سقوطِ ماونت گاکس در ۲۰۱۴، حبابِ ۲۰۱۷، ورشکستگیِ FTX در ۲۰۲۲، تأییدِ ETF اسپات و هاوینگِ چهارم در ۲۰۲۴ و سقفِ حدودِ ۱۲۶ هزار دلاری در اکتبرِ ۲۰۲۵.
هاوینگ‌های بیت کوین چه اثری بر قیمت داشتند؟
بعد از هر چهار هاوینگ، قیمت حدودِ ۱۲ تا ۱۸ ماه بعد به سقفِ تازه رسیده است. ولی رشدِ هر دوره کمتر از دورهٔ قبل بوده؛ از حدودِ ۹۵ برابر بعد از هاوینگِ اول تا کمتر از ۲ برابر بعد از هاوینگِ ۲۰۲۴. گذشته تضمینِ آینده نیست.
سازنده بیت کوین کیست؟
بیتکوین را فرد یا گروهی با نامِ مستعارِ ساتوشی ناکاموتو ساخت. هویتِ واقعیِ او هنوز معلوم نیست. چند نفر ادعا کردهاند ساتوشی هستند، ولی هیچکدام نتوانستهاند آن را ثابت کنند. آخرین پیامهای شناختهشدهٔ او مالِ سالِ ۲۰۱۱ است.
بالاترین قیمت بیت کوین در تاریخ چقدر بوده است؟
سقفِ تاریخیِ بیتکوین تا مهرِ ۱۴۰۵ حدودِ ۱۲۶ هزار دلار است که در اوایلِ اکتبرِ ۲۰۲۵ ثبت شد. بعد از آن قیمت در سالِ ۲۰۲۶ بیش از ۵۰ درصد اصلاح کرد و بعد بخشی از ریزش را جبران کرد.
پیتزای بیت کوینی چه بود؟
در ۲۲ مهٔ ۲۰۱۰ برنامهنویسی به نامِ لازلو هانیچ ۱۰ هزار بیتکوین داد و دو پیتزا گرفت. این اولین خریدِ واقعیِ شناختهشده با بیتکوین است. هر سال ۲۲ مه را روزِ پیتزای بیتکوین مینامند.
هاوینگ بعدی بیت کوین چه زمانی است؟
هاوینگ هر ۲۱۰ هزار بلاک یک بار انجام میشود. هاوینگِ پنجم حدودِ سالِ ۲۰۲۸ انتظار میرود و پاداشِ هر بلاک را از ۳٫۱۲۵ به حدودِ ۱٫۵۶ بیتکوین میرساند. تاریخِ دقیقش به سرعتِ ساختِ بلاکها بستگی دارد.
جمع‌بندی
تاریخ بیت کوین داستانِ یک ایدهٔ ۹ صفحه‌ای است که از دلِ بحرانِ ۲۰۰۸ بیرون آمد. از قیمتِ تقریباً صفر و پیتزای ۱۰ هزار بیتکوینی شروع شد و به صندوق‌های بورسیِ آمریکا و سقفِ ۱۲۶ هزار دلاری رسید. در این راه چهار بار بیش از ۷۰٪ ریخت و هر بار برگشت.
پس اگر از این تاریخ فقط یک جمله یادتان بماند، این باشد: بیتکوین بارها بالا رفته و بارها نصف شده؛ با پولی واردش شوید که بتوانید صبر کنید. برای شناختِ بیشترِ خودِ این دارایی، مقالهٔ بیت کوین چیست را بخوانید.
