کسب ارز دیجیتال با بازی موبایل؛ بازی‌های P2E، درآمد واقعی و ریسک‌ها

«می‌شود با گوشی بازی کرد و ارز دیجیتال گرفت؟» این را زیاد از من می‌پرسند. جواب کوتاه: بله، کسب ارز دیجیتال با بازی موبایل شدنی است، ولی درآمدش برای بیشترِ آدم‌ها خیلی کم و ناپایدار است. بیشترِ این بازی‌ها برای شروع پول می‌خواهند، و بازی‌هایی که وعدهٔ «تتر رایگان» می‌دهند اغلب کلاهبرداری‌اند.

در این راهنما با هم می‌بینیم این بازی‌ها چطور پول می‌دهند، چرا بیشترشان بعد از یکی دو سال خوابیدند، کدام‌ها هنوز سرِ پا هستند و پیش از گذاشتنِ حتی یک تومان، چه چیزهایی را باید بسنجید.

بازی‌های Play to Earn چیست و چطور پول می‌دهند؟

بازی‌های Play to Earn (به اختصار P2E) یعنی «بازی کن و درآمد داشته باش». به مجموعهٔ این بازی‌ها و اقتصادشان GameFi هم می‌گویند؛ یعنی ترکیبِ بازی با امورِ مالی.

فرقشان با بازی‌های معمولی این است. در یک بازیِ معمولی، شمشیری که می‌خرید مالِ شرکتِ سازنده است. اگر بازی تعطیل شود، شمشیر هم با آن می‌رود. در بازیِ کریپتویی، آن شمشیر یک NFT است؛ یعنی یک سندِ دیجیتالِ منحصربه‌فرد که در کیف پولِ خودتان می‌ماند و می‌توانید به بازیکنِ دیگری بفروشید.

درآمد در این بازی‌ها معمولاً از چهار راه می‌آید:

• توکنِ درون‌بازی: با بردن، انجامِ مأموریت یا بازیِ روزانه، چند واحد از ارزِ خودِ بازی جایزه می‌گیرید. این ارز را می‌شود فروخت و به تتر یا ارزهای دیگر تبدیل کرد.
• فروشِ NFT بازی: کاراکتر، کارت، زمین یا ابزاری را که ارتقا داده‌اید، به بازیکنِ دیگری می‌فروشید.
• اجارهٔ دارایی: در بعضی بازی‌ها کسی که NFT دارد آن را به بازیکنِ دیگری می‌سپارد و بخشی از جایزه را برمی‌دارد.
• مسابقه و رویداد: جایزهٔ رتبه‌های بالای فصل یا تورنمنت.

پس درآمد همیشه به یک چیز گره خورده است: کسی باید حاضر باشد توکن یا NFT شما را بخرد. این نکته کلیدِ فهمِ همهٔ ماجراست.

چگونه با بازی موبایل ارز دیجیتال کسب کنیم؟ قدم‌به‌قدم

اگر با همهٔ هشدارهای این متن باز هم خواستید امتحان کنید، مسیرِ معمول این است:

1. بازی را فقط از منبعِ رسمی بشناسید. سایتِ رسمی و حساب‌های رسمیِ سازنده را پیدا کنید. فایلِ نصبی (APK) را از کانال و گروه نگیرید.
2. یک کیف پول ارز دیجیتال جدا بسازید. کیف پولی که فقط برای بازی است و دارایی اصلی‌تان در آن نیست. عبارتِ بازیابی (همان ۱۲ یا ۲۴ کلمه) را روی کاغذ بنویسید و به هیچ‌کس، هیچ سایت و هیچ «پشتیبانی» ندهید.
3. اول نسخهٔ رایگان را بازی کنید. خیلی از بازی‌ها بخشِ رایگان دارند. چند هفته بازی کنید تا ببینید اصلاً از خودِ بازی لذت می‌برید یا نه.
4. حساب کنید جایزهٔ روزانه چقدر می‌ارزد. تعدادِ توکنی که در روز می‌گیرید را ضربدر قیمتِ امروزش کنید. قیمت را از صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال یا سایت‌های معتبرِ قیمت ببینید.
5. هزینهٔ ورود را با این عدد مقایسه کنید. چند روز طول می‌کشد پولِ ورود برگردد؟ این را پایین‌تر با یک مثال حساب می‌کنیم.
6. برداشت را با مبلغِ کم امتحان کنید. پیش از آنکه وقتِ زیادی بگذارید، یک برداشتِ کوچک بزنید و ببینید واقعاً به کیف پولتان می‌رسد یا نه.

پس قدمِ اول بازی است، نه خرید. اگر بازی‌ای از روزِ اول اصرار دارد پول بریزید، همین اولین زنگِ خطر است.

بازی‌های Play to Earn واقعاً درآمد دارند؟

بیایید صادق باشیم: برای آدمِ معمولی، معمولاً نه آن‌قدر که تبلیغ می‌کنند. داستانِ معروف‌ترین بازیِ این حوزه، اکسی اینفینیتی، همه چیز را نشان می‌دهد.

اکسی در سال‌های ۲۰۲۱ اوج گرفت. به‌گفتهٔ گزارش‌ها روزانه حدودِ ۲٫۷ میلیون نفر بازی‌اش می‌کردند. در فیلیپین عده‌ای با درآمدش اجاره می‌دادند و حتی کار را رها کرده بودند. چند سال بعد، طبقِ همین گزارش‌ها، شمارِ بازیکنانِ روزانه‌اش به کمتر از ۱۰۰ هزار نفر رسید. توکنِ جایزه‌اش هم بخشِ بزرگی از ارزشش را از دست داد.

این فقط مالِ اکسی نیست. توکنِ بازیِ گادز آنچیند (GODS) در آذرِ ۱۴۰۰ به حدودِ ۸٫۸ دلار رسید. در تابستانِ ۱۴۰۵ حدودِ ۲ سنت معامله می‌شد. یعنی کسی که آن روز ۱۰۰ دلار توکن داشت، حالا کمتر از ۳۰ سنت دارد؛ بیش از ۹۹٪ ریزش.

چرا اقتصادِ این بازی‌ها می‌خوابد؟

یک تشبیه ساده: فرض کنید یک صندوقِ قرض‌الحسنهٔ خانوادگی هر ماه به اعضا جایزه می‌دهد، ولی پولِ جایزه از جیبِ اعضای تازه می‌آید، نه از سودِ واقعی. تا آدمِ تازه می‌آید، همه راضی‌اند. روزی که آمدنِ آدمِ تازه کند شود، صندوق نمی‌تواند جایزه بدهد.

بیشترِ بازی‌های P2E همین گیر را دارند. زنجیره‌اش این است:

1. بازیکنانِ تازه برای ورود پول می‌دهند و NFT می‌خرند.
2. بازی هر روز توکنِ تازه به‌عنوانِ جایزه چاپ می‌کند.
3. بیشترِ بازیکنان توکن را نگه نمی‌دارند؛ می‌فروشند تا پولشان را بگیرند.
4. عرضهٔ توکن زیاد و خریدارش کم می‌شود؛ قیمت پایین می‌آید.
5. جایزهٔ روزانه کم‌ارزش می‌شود، بازیکنانِ تازه نمی‌آیند و قدیمی‌ها می‌روند.

این همان تورمِ درون‌بازی است. مثلِ وقتی که بانک مرکزی بی‌حساب پول چاپ کند: تعدادِ اسکناس‌ها بیشتر می‌شود، ولی با آن‌ها نانِ کمتری می‌شود خرید. ربات‌هایی که شبانه‌روز بازی می‌کنند و جایزه درو می‌کنند هم آتش را تندتر می‌کنند.

پس پیش از هر بازی بپرسید: پولِ جایزه از کجا می‌آید؟ اگر جوابش «از بازیکنانِ بعدی» است، آیندهٔ آن بازی روشن نیست. برای فهمِ بهترِ این نکته، مقالهٔ توکنومیکس چیست کمک می‌کند.

بازی‌های فعالِ Play to Earn در ۱۴۰۵

خیلی از بازی‌هایی که سالِ ۱۴۰۱ معروف بودند، یا تعطیل شده‌اند یا نیمه‌جان‌اند. سازنده‌های باقی‌مانده هم دیگر شعارِ «با بازی زندگی‌ات را بچرخان» نمی‌دهند. حالا بیشتر از «بازی کن و مالکِ دارایی‌ات باش» (Play and Own) حرف می‌زنند؛ یعنی اول خودِ بازی، بعد درآمدِ جانبی.

این جدول چند بازیِ شناخته‌شده را که تا مهر ۱۴۰۵ هنوز فعال‌اند، کنارِ هم می‌گذارد. این فهرست معرفی است، نه پیشنهادِ خرید:

مقایسهٔ چند بازیِ کریپتوییِ فعال (وضعیت تا مهر ۱۴۰۵)

بازی	سبک	توکن	شروعِ رایگان	نکتهٔ مهم
اکسی اینفینیتی (Axie Infinity)	مبارزهٔ کارتی با موجودات	AXS، SLP	دارد (نسخهٔ Origins)	سازنده در دیِ ۱۴۰۴ پاداشِ SLP را در Origins قطع کرد تا جلوی ربات‌ها و تورم را بگیرد
پیکسلز (Pixels)	مزرعه‌داری و ماجراجویی	PIXEL	دارد؛ بخشِ پایه با سکهٔ غیرقابل‌برداشت	توکن بیشتر برای امکاناتِ ویژه است، نه درآمدِ روزانه
اسپلینترلندز (Splinterlands)	کارتیِ استراتژیک	SPS، DEC	محدود	هنوز کارتِ تازه می‌دهد، ولی بازیکنِ تازه کم دارد
گادز آنچیند (Gods Unchained)	کارتیِ رقابتی	GODS	دارد	بازی زنده است، ولی توکنش بیش از ۹۹٪ از اوج پایین آمده
سندباکس (The Sandbox)	دنیای مجازی (متاورس)	SAND	بخشی از رویدادها	درآمد بیشتر از زمین و رویداد است و هزینهٔ ورودِ جدی بالاست

همان‌طور که می‌بینید، در هیچ‌کدام درآمدِ ثابت و تضمینی نیست. حتی بازی‌های زنده هم با ریزشِ قیمتِ توکن روبه‌رو بوده‌اند. پس «فعال بودن» یعنی بازی هنوز سرِ پاست، نه اینکه پول‌ساز است.

اکسی اینفینیتی

در اکسی چند موجودِ کوچک به اسمِ «اکسی» جمع می‌کنید و با آن‌ها با بازیکنانِ دیگر مبارزه می‌کنید. اکسی‌ها NFT هستند و خرید و فروش می‌شوند. نسخهٔ Origins روی گوشی هم اجرا می‌شود و چند اکسیِ رایگانِ آغازین می‌دهد که فروختنی نیستند.

سازندهٔ اکسی بعد از ریزشِ بزرگ، اقتصادش را چند بار عوض کرد. آخرین بار در ژانویهٔ ۲۰۲۶ پاداشِ SLP را در Origins قطع کرد و تمرکزش را روی بازیِ تازه‌اش گذاشت. یعنی همان چیزی که روزی «درآمدِ روزانه» بود، دیگر نیست. جزئیاتِ بازی را در آموزش بازی اکسی اینفینیتی نوشته‌ایم.

یک درسِ دیگر هم از اکسی ماند: در فروردینِ ۱۴۰۱ پلِ شبکهٔ Ronin، که اکسی رویش کار می‌کند، هک شد و صدها میلیون دلار دارایی کاربران به سرقت رفت. ریسکِ بازیِ کریپتویی فقط ریزشِ قیمت نیست؛ هک هم هست.

اسپلینترلندز

اسپلینترلندز یک بازیِ کارتی است. یک دسته کارت (به آن «دِک» می‌گویند) می‌چینید و با دِکِ حریف مبارزه می‌کنید. کارت‌ها NFT هستند و با بازی و ادغام قوی‌تر می‌شوند. این بازی از قدیمی‌های این حوزه است و هنوز کارت و رویدادِ تازه دارد. ولی خودِ طرفدارانش می‌گویند بازیکنِ تازه کم می‌آید و قیمتِ کارت‌ها پایین رفته است.

گادز آنچیند

گادز آنچیند هم کارتی است، شبیهِ بازی‌های کارتیِ معروفِ رایانه. شروعش رایگان است و با بردن، کارت و توکن جایزه می‌گیرید. نقطهٔ قوتش این است که برای شروع پول نمی‌خواهد. نقطهٔ ضعفش همان ریزشِ شدیدِ توکن است. راهنمای کاملش را در معرفی بازی گادز آنچیند بخوانید.

پس اگر می‌خواهید امتحان کنید، بازی‌ای را انتخاب کنید که بی‌پول هم سرگرم‌تان کند. درآمدِ احتمالی را مثلِ انعام ببینید، نه حقوق.

هزینهٔ ورود را چطور حساب کنیم؟ یک مثالِ عددی

خیلی‌ها فقط به جایزهٔ روزانه نگاه می‌کنند و یادشان می‌رود جایزه هم قیمتش عوض می‌شود. بیایید با هم حساب کنیم. عددها فقط مثال‌اند.

فرض کنیم برای ورود به یک بازی باید ۵ میلیون تومان NFT بخرید. بازی می‌گوید روزانه جایزه‌ای می‌دهد که امروز ۱۰۰ هزار تومان می‌ارزد. حسابِ ساده می‌گوید: ۵ میلیون تقسیم بر ۱۰۰ هزار، یعنی ۵۰ روز. بعد از ۵۰ روز پولتان برگشته و از آن به بعد سود است. وسوسه‌انگیز است، نه؟

حالا فرض کنیم قیمتِ توکنِ جایزه، مثلِ خیلی از این بازی‌ها، هر ماه نصف شود:

مثالِ فرضی: ارزشِ جایزهٔ روزانه وقتی قیمتِ توکن هر ماه نصف شود

ماه	ارزشِ جایزهٔ روزانه	جمعِ جایزهٔ آن ماه (۳۰ روز)	جمعِ برگشتی تا پایانِ ماه
اول	۱۰۰ هزار تومان	۳ میلیون تومان	۳ میلیون تومان
دوم	۵۰ هزار تومان	۱٫۵ میلیون تومان	۴٫۵ میلیون تومان
سوم	۲۵ هزار تومان	۷۵۰ هزار تومان	۵٫۲۵ میلیون تومان
چهارم	۱۲٫۵ هزار تومان	۳۷۵ هزار تومان	۵٫۶۲۵ میلیون تومان

می‌بینید؟ به‌جای ۵۰ روز، نزدیکِ سه ماه طول کشید تا ۵ میلیون برگردد. تازه فرض کردیم NFTی که خریده‌اید هم ارزشش را حفظ کرده؛ که معمولاً نمی‌کند. اگر قیمت سریع‌تر بیفتد، شاید هیچ‌وقت پولتان برنگردد.

حالا همین را با حقوق مقایسه کنید. اگر روزی دو ساعت بازی کنید، در ماهِ چهارم ساعتی حدودِ ۶ هزار تومان درآمد دارید. با این پول در بیشترِ شهرها یک نان هم به‌سختی می‌شود خرید.

پس سه عدد را همیشه کنارِ هم بنویسید: هزینهٔ ورود، ارزشِ جایزه با فرضِ ریزشِ قیمت، و ساعتی که می‌گذارید. اگر می‌خواهید بدانید همان ۵ میلیون در جای کم‌ریسک‌تر چه می‌کرد، با ماشین‌حساب سود بانکی مقایسه کنید.

بازی‌های تتر رایگان قابل اعتمادند؟

کوتاه بگویم: بیشترشان نه. بازی‌ها و اپ‌هایی که با اسمِ «بازی تتر رایگان»، «ماینینگِ رایگانِ تتر» یا «با تماشای تبلیغ دلار بگیر» تبلیغ می‌شوند، در بهترین حالت پولِ خیلی کمی می‌دهند و در بدترین حالت کلاهبرداری‌اند.

منطقش ساده است. هیچ‌کس بی‌دلیل به شما دلار نمی‌دهد. اگر بازی‌ای واقعاً بی‌هزینه تتر بدهد، باید از جای دیگری پول دربیاورد: از تبلیغ، از اطلاعاتِ شما، یا از پولی که بعداً از شما می‌گیرد.

نشانه‌های کلاهبرداری در بازی‌های تتر رایگان

این‌ها الگوهایی است که در شکایت‌های کاربران بارها تکرار شده. اگر حتی یکی را دیدید، کنار بکشید:

• برای برداشت، اول واریز بخواهد. «برای تأییدِ کیف پول ۲۰ تتر واریز کنید، بعد برمی‌گردد.» برنمی‌گردد.
• حداقلِ برداشت دست‌نیافتنی باشد. موجودی‌تان ۹ تتر است و حداقلِ برداشت ۱۰؛ وقتی به ۱۰ رسیدید، حداقل ۲۰ می‌شود.
• برداشت را به آوردنِ زیرمجموعه گره بزند. «تا ۱۰ دوست نیاورید، برداشت باز نمی‌شود.» این ساختارِ هرمی است.
• عبارتِ بازیابی یا کلیدِ کیف پول را بخواهد. هیچ بازیِ درستی این را نمی‌خواهد. هر کس آن ۱۲ کلمه را داشته باشد، صاحبِ کیف پولِ شماست.
• فایلِ نصبی از کانال یا گروه بیاید. فایلِ ناشناس ممکن است بدافزار باشد و رمزها و پیامک‌های بانکی‌تان را بدزدد.
• سودِ ثابت و تضمینی وعده بدهد. «روزی ۳٪ سود.» یعنی پول در یک ماه تقریباً دو برابر شود؛ هیچ کارِ واقعی این‌قدر نمی‌دهد.
• سازنده ناشناس باشد. نه تیمِ معلوم، نه سایتِ درست، نه سابقه. فقط کانالی پر از عکسِ «برداشتِ موفق».

کلاهبرداری در دنیای رمزارز تازه نیست. نمونه‌های بزرگش را در مشهورترین پروژه‌های کلاهبرداری در ارزهای دیجیتال مرور کرده‌ایم. الگوها تقریباً همیشه یکی‌اند.

پس قاعدهٔ طلایی این است: اگر برای گرفتنِ «پولِ رایگان» باید پول بدهید، رایگان نیست.

ریسک‌های کسب ارز دیجیتال با بازی موبایل

جدا از کلاهبرداری، بازی‌های درستِ کریپتویی هم ریسک‌های خودشان را دارند. این‌ها را پیش از شروع بدانید:

• ریزشِ قیمتِ توکن و NFT: همان چیزی که در مثالِ بالا دیدیم. ارزشِ هر دو ممکن است تا نزدیکِ صفر بیاید.
• تعطیلیِ بازی یا تغییرِ قانون‌ها: سازنده ممکن است پاداش را قطع کند، مثلِ کاری که اکسی با SLP کرد، یا کلِ بازی را ببندد.
• هک و سرقت: هم کیف پولِ شما و هم زیرساختِ بازی ممکن است هک شود. دربارهٔ این خطر در آیا امکان هک شدن ارزهای دیجیتال وجود دارد بیشتر بخوانید.
• محدودیت برای کاربرانِ ایرانی: بسیاری از بازی‌ها و بازارهای NFTِ خارجی کاربرانِ ایران را محدود می‌کنند. دارایی‌ای که هر لحظه ممکن است دسترسی به آن بسته شود، جای پول گذاشتن نیست.
• وقت: ساعت‌هایی که پای بازی می‌گذارید هم هزینه است، حتی اگر پولی ندهید.
• اعتیاد و هیجان: ترکیبِ بازی و پول، آدم را به «یک دستِ دیگر» و «یک خریدِ دیگر» می‌کشاند. پژوهش‌های دانشگاهی هم دربارهٔ همین خطر هشدار داده‌اند.

یک پرسشِ مهم هم بماند: آیا می‌شود همهٔ پول را از دست داد؟ بله. در مقالهٔ آیا در بازار ارزهای دیجیتال امکان از دست دادن تمام سرمایه وجود دارد این را باز کرده‌ام. دربارهٔ قاعده‌های خرید و فروشِ رمزارز در ایران هم قوانین ایران برای ارزهای دیجیتال را ببینید.

چک‌لیستِ پیش از شروعِ هر بازیِ کریپتویی

پیش از اینکه وقت یا پول بگذارید، این فهرست را تیک بزنید:

• سایت و حساب‌های رسمیِ سازنده را پیدا کرده‌ام و تیمِ سازنده معلوم است.
• می‌دانم پولِ جایزه از کجا می‌آید؛ فقط از ورودِ بازیکنانِ تازه نیست.
• بخشِ رایگان را چند هفته بازی کرده‌ام و از خودِ بازی لذت می‌برم.
• هزینهٔ ورود را با فرضِ نصف شدنِ قیمتِ توکن دوباره حساب کرده‌ام.
• یک برداشتِ کوچک زده‌ام و به کیف پولم رسیده است.
• کیف پولِ بازی از کیف پولِ اصلی‌ام جداست و عبارتِ بازیابی را به کسی نداده‌ام.
• فقط پولی گذاشته‌ام که اگر صفر شود، زندگی‌ام عوض نمی‌شود.

اگر یکی از این‌ها تیک نخورد، صبر کنید. بازی فرار نمی‌کند؛ ولی پولِ رفته برنمی‌گردد.

سوالات متداول

جمع‌بندی

کسب ارز دیجیتال با بازی موبایل ممکن است، ولی آن رؤیای «بازی کن و حقوق بگیر» که سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ فروخته می‌شد، برای بیشترِ آدم‌ها تمام شده است. بازی‌های باقی‌مانده اول بازی‌اند، بعد شاید کمی درآمد.

پس اگر خواستید امتحان کنید، با بخشِ رایگان شروع کنید، جایزه را با فرضِ ریزشِ قیمت حساب کنید و از هر «بازی تتر رایگان» که اول پول می‌خواهد دوری کنید. تصمیمِ نهایی با خودتان؛ فقط حواسمان باشد سرگرمی را با سرمایه‌گذاری اشتباه نگیریم.