هدرا (HBAR) چیست؟ شبکهی هشگراف، کاربرد ارز هدرا و ریسکهایش به زبان ساده
فهرست مطالب۱۲ بخش
- هدرا چیست؟ تعریف سادهی شبکهی هشگراف
- چه کسی هدرا را ساخت؟
- هشگراف چه فرقی با بلاکچین دارد؟
- ایدهی اول: شایعه دربارهی شایعه (Gossip about Gossip)
- ایدهی دوم: رایگیری مجازی
- ارز هدرا (HBAR) چیست و چه کاربردی دارد؟
- کارمزد ثابت به دلار: یک ویژگی کمتر شناختهشده
- سرویسهای اصلی شبکهی هدرا
- هدرا در عمل کجا به کار میرود؟
- شورای حاکمیتی هدرا: نقطهی قوت یا ضعف؟
- استیکینگ HBAR چطور کار میکند؟
- حساب در هدرا چه شکلی است؟ نکتهای که پول را نجات میدهد
- ریسکها و انتقادهای هدرا
- چند اشتباه رایج دربارهی هدرا
- خرید ارز هدرا در ایران؛ پیش از خرید چه بدانیم؟
- سوالات متداول
- جمعبندی: هدرا را در یک نگاه

هدرا (Hedera) یک شبکهی عمومی برای ثبت تراکنش است که بهجای بلاکچین از فناوری دیگری به نام هشگراف (Hashgraph) استفاده میکند. کوین اصلی این شبکه HBAR (اچبار) نام دارد. هدرا چیست، به زبان ساده؟ یک دفتر حساب مشترک، سریع و ارزان که یک شورای چنددهعضوی از شرکتها و دانشگاههای بزرگ دنیا ادارهاش میکند.
خیلیها از من میپرسند: «این همه ارز دیجیتال هست؛ هدرا چه فرقی با بقیه دارد که اسمش کنار گوگل و آیبیام میآید؟» جواب در سه چیز است: ساختار متفاوت هشگراف، کارمزد ثابت و بسیار کم، و شیوهی ادارهی شبکه. در این راهنما هر سه را با هم و قدمبهقدم باز میکنیم. ریسکهایش را هم بیپرده میگوییم، چون آنها هم بخشی از ماجرا هستند.
هدرا چیست؟ تعریف سادهی شبکهی هشگراف
بیایید از یک تصویر آشنا شروع کنیم. هر بلاکچین مثل یک دفتر حساب است که صفحهبهصفحه پر میشود. هر صفحه یک «بلاک» است و تا یک صفحه پر و تایید نشود، صفحهی بعد شروع نمیشود.
هدرا همین دفتر مشترک را دارد، ولی آن را صفحهبهصفحه پر نمیکند. اینجا همهی نگهدارندههای دفتر همزمان مینویسند و مدام خبرها را برای هم تعریف میکنند. به این نوع دفتر مشترک، دفتر کل توزیعشده یا DLT میگویند. یعنی دفتری که نسخهاش پیش چند رایانه است، نه یک بانک یا یک شرکت.
پس بلاکچین و هشگراف هر دو از خانوادهی DLT هستند. بلاکچین یک زنجیره است و هشگراف یک شبکهی درهمتنیده، شبیه تار عنکبوت.
چه کسی هدرا را ساخت؟
الگوریتم هشگراف را دکتر لیمون برد (Leemon Baird)، دانشمند علوم رایانه، طراحی کرد. او همراه با منس هارمون (Mance Harmon) شرکتی به نام Swirlds و بعد شبکهی هدرا را راه انداختند. هدرا در سال ۲۰۱۸ با فروش اولیهی توکن پول جمع کرد و شبکهی اصلیاش از شهریور ۱۳۹۸ (سپتامبر ۲۰۱۹) به روی همه باز شد.
اولش الگوریتم هشگراف ثبت اختراع داشت و خیلیها میگفتند «این که بسته است». در سال ۲۰۲۲ کد آن متنباز شد. در سال ۲۰۲۴ هم کل کد به بنیاد لینوکس سپرده شد و حالا با نام پروژهی Hiero زیر نظر بخش «اعتماد غیرمتمرکز» این بنیاد توسعه پیدا میکند. طبق خبرهای آبان ۱۴۰۵، این انتقال کامل شده و هیچ شرکتی، حتی اعضای شورای هدرا، کنترل انحصاری بر توسعهی کد ندارد.
پس هدرا امروز یک شبکهی عمومی با کد باز است، ولی ادارهی آن هنوز دست یک شوراست. این دو را از هم جدا نگه داریم؛ پایینتر به شورا میرسیم.
هشگراف چه فرقی با بلاکچین دارد؟
در هر شبکهای که رییس ندارد، باید راهی باشد که همه روی یک نسخه از دفتر توافق کنند. به این توافق «اجماع» میگویند. بیتکوین برای اجماع از اثبات کار استفاده میکند؛ یعنی رقابت سنگین رایانهها و مصرف برق زیاد. اتریوم از اثبات سهام استفاده میکند. هدرا راه سومی دارد که از دو ایده ساخته شده است.
ایدهی اول: شایعه دربارهی شایعه (Gossip about Gossip)
یک مهمانی خانوادگی را تصور کنید. خاله خبری را به دخترخاله میگوید. دخترخاله آن را به عمو میگوید و اضافه میکند: «این را از خاله شنیدم، ساعت فلان». عمو هم خبر را با همین سابقه به نفر بعد میدهد. چند دقیقه بعد همه نه فقط خبر را میدانند، بلکه میدانند چه کسی، کی و از چه کسی شنیده است.
گرههای هدرا دقیقا همین کار را میکنند. گره یعنی رایانهای که نسخهای از دفتر را نگه میدارد. هر گره تراکنشهای تازه را همراه با «سابقهی شنیدن» برای یک گره تصادفی دیگر میفرستد. این سابقهها روی هم یک نمودار درهمتنیده میسازند. اسم «هشگراف» از همینجا آمده: گرافی از رویدادها که با هش به هم دوخته شدهاند.
ایدهی دوم: رایگیری مجازی
در مهمانی بالا، لازم نیست کسی بلند شود و رای بگیرد که «اول کدام خبر رسید؟». چون همه سابقهی کامل را دارند، هر کس خودش میتواند حساب کند که بقیه چه رایای میدادند. هدرا به این «رایگیری مجازی» میگوید. نتیجه این است که شبکه بدون فرستادن پیامهای اضافه برای رایگیری، روی ترتیب تراکنشها به توافق میرسد.
این روش در دستهی اجماع aBFT قرار میگیرد. aBFT یعنی شبکه حتی اگر کمتر از یکسوم گرهها خراب یا بدخواه باشند، و حتی اگر پیامها دیر برسند، باز هم درست کار میکند. شبکهی فانتوم هم از خانوادهی همین ایدهها الهام گرفته است.

این جدول تفاوتهای اصلی را کنار هم میگذارد:
| ویژگی | بلاکچین (مثل بیتکوین) | هشگراف (هدرا) |
|---|---|---|
| شکل دفتر | زنجیرهای از بلاکها، یکی پس از دیگری | گرافی از رویدادها که همزمان ساخته میشوند |
| روش اجماع | اثبات کار یا اثبات سهام | شایعه دربارهی شایعه و رایگیری مجازی (aBFT) |
| قطعیشدن تراکنش | در بیتکوین معمولا چند ده دقیقه برای اطمینان | چند ثانیه و قطعی، بدون انشعاب |
| کارمزد | متغیر؛ در شلوغی گران میشود | ثابت و به دلار تعیین میشود |
| ترتیب تراکنشها | استخراجکننده یا اعتبارسنج ترتیب را انتخاب میکند | با زمانمهر اجماعی و منصفانه چیده میشود |
| ادارهی شبکه | جامعهی باز کاربران و توسعهدهندگان | شورای هدرا با چند ده سازمان |
پس مهمترین مزیت فنی هدرا سرعت، ترتیب منصفانه و قطعیبودن سریع است. ولی همان ستون آخر جدول، یعنی شیوهی اداره، جایی است که منتقدها بیشترین حرف را دارند.
ارز هدرا (HBAR) چیست و چه کاربردی دارد؟
HBAR کوین بومی شبکهی هدراست. یعنی مال خود این شبکه است، نه توکنی که روی شبکهی دیگری ساخته شده باشد. HBAR سه کار اصلی دارد:
- پرداخت کارمزد: هر کاری روی هدرا، از یک انتقال ساده تا اجرای قرارداد هوشمند، با HBAR هزینهاش پرداخت میشود.
- امنیت شبکه: دارندگان HBAR میتوانند کوینشان را به یک گره «پشتوانه» بدهند. هرچه پشتوانهی یک گره بیشتر باشد، وزن رای آن در اجماع بیشتر است.
- انتقال ارزش: مثل هر ارز دیجیتال دیگری میشود آن را فرستاد و گرفت.
کل عرضهی HBAR از روز اول ۵۰ میلیارد عدد تعیین شده و استخراجی در کار نیست. همهی این کوینها همان ابتدا ساخته شدند و بخشی از آنها در خزانه ماند تا بهتدریج وارد بازار شود. این نکته برای توکنومیکس مهم است: هر بار که سهم بیشتری از خزانه آزاد میشود، عرضه در بازار بالا میرود.
کارمزد ثابت به دلار: یک ویژگی کمتر شناختهشده
در بیشتر شبکهها کارمزد شبکه در شلوغی بالا میرود. در هدرا کارمزد به دلار تعیین میشود و شبکه آن را با نرخ روز به HBAR تبدیل میکند. طبق جدول کارمزد رسمی هدرا، یک انتقال سادهی HBAR حدود ۰٫۰۰۰۱ دلار است؛ یعنی یکصدم سنت.
بیایید این عدد را ملموس کنیم. فرض کنیم هر دلار ۱۰۰ هزار تومان باشد (این فقط مثال است). آن وقت کارمزد یک انتقال ساده حدود ۱۰ تومان میشود. یعنی با پول یک نان میشود صدها تراکنش فرستاد. انتقال توکن و اجرای قرارداد هوشمند گرانترند، ولی باز هم معمولا کسری از یک سنت یا چند سنت.
این ثبات برای شرکتها خیلی مهم است. شرکتی که میخواهد روزی یک میلیون رکورد ثبت کند، باید از قبل بداند هزینهاش چقدر میشود. پس کارمزد ثابت یکی از دلیلهایی است که هدرا را برای کاربرد سازمانی جذاب کرده است.
سرویسهای اصلی شبکهی هدرا
هدرا بهجای یک کاربرد، چند سرویس جدا دارد. هر کدام مثل یک باجه در یک اداره است که کار مشخصی انجام میدهد:
- سرویس اجماع (HCS): برای ثبت پیام با زمانمهر دقیق. مثلا شرکتی میخواهد ثابت کند یک سند در فلان لحظه وجود داشته، بیآنکه خود سند را عمومی کند. فقط اثر انگشت آن (هش) ثبت میشود.
- سرویس توکن (HTS): برای ساختن توکن، از استیبلکوین تا توکنهای غیرمثلی (NFT)، بدون نوشتن قرارداد هوشمند.
- سرویس قرارداد هوشمند: برای اجرای قرارداد هوشمند. این بخش با ماشین مجازی اتریوم (EVM) سازگار است؛ یعنی برنامهنویسهای اتریوم میتوانند با همان زبان Solidity روی هدرا کار کنند.
- سرویس فایل: برای نگهداری فایلهای کوچک، مثل خود کد قراردادها.
پس هدرا بیشتر از آنکه «یک ارز» باشد، یک زیرساخت است. HBAR بلیت استفاده از این زیرساخت است.
هدرا در عمل کجا به کار میرود؟
بیشترین تمرکز هدرا روی کاربردهای سازمانی و دولتی است. چند حوزه که بیشتر اسمش میآید:
- توکنیزهکردن داراییهای واقعی: تبدیل سهم یک ملک، اوراق یا کالا به توکن دیجیتال. این همان روندی است که در مطلب ارزهای حوزهی RWA توضیح دادهام.
- اعتبار کربن و گزارش زیستمحیطی: هدرا ابزار متنبازی به نام Guardian دارد که برای ثبت و ردیابی اعتبار کربن ساخته شده است.
- زنجیرهی تامین و ردیابی: ثبت مسیر یک کالا از کارخانه تا مغازه با زمانمهر قابل اعتماد.
- پرداختهای خرد: چون کارمزد ناچیز است، پرداختهای چندتومانی هم معنا پیدا میکند.
حواسمان باشد که «همکاری اعلامشده» با «استفادهی واقعی و پرحجم» یکی نیست. خیلی از پروژهها در مرحلهی آزمایشی میمانند. برای سنجیدن هر پروژه، معیارهای مطلب ارزیابی یک ارز دیجیتال به کار میآید.
شورای حاکمیتی هدرا: نقطهی قوت یا ضعف؟
هدرا را یک شورا اداره میکند که از اردیبهشت ۱۴۰۴ (مه ۲۰۲۵) نامش از «شورای حاکمیتی هدرا» به «شورای هدرا» (Hedera Council) تغییر کرد. طبق قواعد هدرا، شورا حداکثر ۳۹ عضو دارد و هر عضو برای دورههای محدود انتخاب میشود. در میان اعضا نامهایی مثل گوگل، آیبیام، بویینگ، الجی، دویچه تلکام و دانشگاه یونیورسیتی کالج لندن دیده میشود.
شورا دربارهی چیزهای مهمی تصمیم میگیرد: بهروزرسانی نرمافزار، جدول کارمزد، نرخ پاداش استیکینگ و نحوهی خرجکردن کوینهای خزانه. از تیر ۱۴۰۴ هم منس هارمون، همبنیانگذار هدرا، برای دو سال رییس شورا شده است.
دو طرف این ماجرا را منصفانه ببینیم:
- موافقان میگویند: وقتی شرکتهای بزرگ با اسم و اعتبارشان پای شبکهاند، احتمال تصمیم عجولانه یا دعوای جامعه و انشعاب کم است. برای یک بانک یا شرکت بیمه، طرف حساب مشخص خیالراحتی میآورد.
- منتقدان میگویند: شبکهای که چند ده سازمان ادارهاش میکنند و بیشتر گرههایش را همانها میگردانند، به معنای واقعی غیرمتمرکز نیست. اگر روزی این سازمانها با هم تصمیمی بگیرند، کاربر عادی حرفی برای گفتن ندارد.
این دوستان هر دو حرفشان منطقی است. هدرا وعده داده که بهتدریج اجرای گره را برای عموم باز کند، ولی این مسیر هنوز کامل نشده است. پس اگر برای شما «غیرمتمرکز بودن» مهمترین معیار است، هدرا با بیتکوین یکی نیست.
استیکینگ HBAR چطور کار میکند؟
استیکینگ یعنی کوینتان را پشتوانهی امنیت شبکه کنید و در عوض پاداش بگیرید. استیکینگ بومی هدرا چند ویژگی ساده و کمی متفاوت دارد:
- کوین از کیف پول شما بیرون نمیرود. فقط حسابتان را به یک گره «وصل» میکنید.
- قفلشدن طولانی ندارد و هر وقت بخواهید میتوانید آن را بردارید.
- جریمهی «اسلشینگ» ندارد؛ یعنی اگر گره خطا کند، از اصل کوین شما کم نمیشود.
- پاداش روزانه حساب میشود و حساب باید دستکم یک دورهی کامل روزانه وصل مانده باشد.
نرخ پاداش را شورا تعیین میکند و ثابت نیست. این نرخ یک سقف دارد و اگر کوین زیادی استیک شود، سهم هر نفر کم میشود. در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ این نرخ برای مدتی به کمتر از نیم درصد در سال رسید و بعد دوباره بالاتر رفت. پس روی عدد ثابتی حساب نکنید و نرخ روز را از منبع رسمی ببینید.
یک مثال ساده: فرض کنیم نرخ پاداش ۲٪ در سال باشد و شما ۱۰ هزار HBAR داشته باشید. در یک سال حدود ۲۰۰ HBAR پاداش میگیرید. حالا اگر قیمت HBAR در همان سال ۳۰٪ پایین بیاید، این ۲٪ آن ضرر را جبران نمیکند. پس استیکینگ ریسک قیمت را از بین نمیبرد؛ فقط کمی سود کنار آن میگذارد.
حساب در هدرا چه شکلی است؟ نکتهای که پول را نجات میدهد
در بیشتر شبکهها آدرس کیف پول یک رشتهی طولانی از حرف و عدد است. در هدرا هر حساب یک شناسهی سهبخشی دارد، مثل 0.0.123456. حسابها برای شبکههای سازگار با اتریوم یک آدرس شبیه آدرس اتریوم هم دارند.
اگر HBAR را از کیف پول به یک صرافی میفرستید، صرافیها معمولا علاوه بر شناسهی حساب، یک «ممو» هم میدهند. ممو یعنی شمارهی شناسایی شما در حساب مشترک صرافی؛ شبیه شمارهی واحد در یک آپارتمان که نشانی ساختمانش برای همه یکی است. اگر ممو را جا بیندازید، پول به ساختمان میرسد ولی معلوم نیست مال کدام واحد است. در مطلب اهمیت ممو یا تگ این را مفصل گفتهام.
چکلیست کوتاه پیش از هر انتقال HBAR:
- شبکه را درست انتخاب کنید: هدرا، نه شبکهی دیگری که توکنی به همین اسم دارد.
- شناسهی حساب را رقمبهرقم چک کنید، مخصوصا چند رقم آخر آن.
- اگر مقصد ممو خواسته، آن را حتما وارد کنید.
- بار اول مبلغ کمی بفرستید و بعد از رسیدن، بقیه را.
- عبارت بازیابی کیف پول را هیچوقت به کسی ندهید؛ هیچ پشتیبان واقعی آن را نمیخواهد.
ریسکها و انتقادهای هدرا
من همیشه میگویم پیش از هر دارایی، اول ببینید چه چیزی میتواند خراب شود. هدرا هم از این قاعده جدا نیست. مهمترین ریسکهایش اینهاست:
- تمرکز در اداره: همان بحث شورا. تصمیمهای اصلی دست چند ده سازمان است.
- عرضهی خزانه: بخشی از ۵۰ میلیارد کوین هنوز بهتدریج آزاد میشود و میتواند روی قیمت فشار بیاورد.
- سابقهی حادثهی امنیتی: در اسفند ۱۴۰۱ (مارس ۲۰۲۳) مهاجمی از یک ایراد در سرویس قرارداد هوشمند استفاده کرد و توکنهایی از چند استخر نقدینگی را برد. شبکه برای مهار ماجرا بخشی از دسترسیها را موقتا بست. خسارت محدود بود، ولی یادآوری کرد که هیچ شبکهای بیخطر نیست.
- رقابت سنگین: شبکههایی مثل سولانا، آوالانچ و لایههای دوم اتریوم هم سریع و ارزاناند و جامعهی برنامهنویس بزرگتری دارند.
- فاصلهی همکاری تا استفاده: اسم شرکت بزرگ در شورا به این معنا نیست که آن شرکت میلیاردها دلار روی هدرا جابهجا میکند.
- نوسان قیمت: HBAR مثل بیشتر آلتکوینها نوسان شدید دارد. حتی در پاییز ۲۰۲۵ که نخستین صندوق قابل معاملهی HBAR در آمریکا آغاز به کار کرد، قیمت هنوز با سقف سال ۲۰۲۱ فاصلهی زیادی داشت.
پس هدرا فناوری جدی و خلاقانهای دارد، ولی فناوری خوب لزوما سرمایهگذاری خوب نیست. فهرست کاملتر ریسکهای این بازار را در مطلب ریسکها و معایب ارزهای دیجیتال نوشتهام.
چند اشتباه رایج دربارهی هدرا
- «هدرا بلاکچین نیست، پس ارز دیجیتال هم نیست.» نه. هدرا بلاکچین نیست، ولی یک دفتر کل توزیعشده است و HBAR هم یک ارز دیجیتال کامل است.
- «گوگل پشت هدراست، پس ضرر نمیکند.» عضویت در شورا یعنی مشارکت در ادارهی شبکه، نه ضمانت قیمت HBAR.
- «کارمزد ثابت یعنی هیچوقت عوض نمیشود.» کارمزد به دلار ثابت است، ولی شورا میتواند جدول کارمزد را تغییر دهد.
- «استیکینگ سود تضمینی است.» نرخ پاداش عوض میشود و قیمت کوین هم ممکن است پایین بیاید.
خرید ارز هدرا در ایران؛ پیش از خرید چه بدانیم؟
بعضی صرافیهای داخلی HBAR را در فهرست خود دارند. من صرافی خاصی را پیشنهاد نمیکنم و پیشنهاد خرید هم نمیدهم. اگر تصمیم دارید، دستکم این چند نکته را رعایت کنید: صرافی مجاز و دارای احراز هویت را انتخاب کنید، قوانین را بشناسید و فقط پولی بگذارید که از دست دادنش زندگیتان را به هم نمیریزد.
وضعیت قانونی خرید و فروش رمزارز در ایران را در مطلب قوانین ایران برای ارزهای دیجیتال ببینید. قیمت روز HBAR و دیگر رمزارزها را هم از صفحهی قیمت ارزهای دیجیتال امروز بگیرید. من در این متن عمدا قیمتی ننوشتهام، چون قیمت هر روز عوض میشود.
سوالات متداول
هدرا چیست؟
هدرا یک شبکهی عمومی دفتر کل توزیعشده است که بهجای بلاکچین از فناوری هشگراف استفاده میکند. تراکنشها در چند ثانیه قطعی میشوند، کارمزدش بسیار کم و ثابت است و یک شورا از شرکتها و دانشگاههای بزرگ آن را اداره میکند.
هشگراف چه فرقی با بلاکچین دارد؟
بلاکچین تراکنشها را در بلاکهایی پشت سر هم ثبت میکند. هشگراف گرافی از رویدادهاست که گرهها همزمان میسازند و با شایعه دربارهی شایعه و رایگیری مجازی روی ترتیب تراکنشها توافق میکنند. نتیجه، سرعت بیشتر و قطعیشدن سریع است.
کاربرد ارز HBAR چیست؟
HBAR کوین بومی هدراست. با آن کارمزد تراکنش، ساخت توکن و اجرای قرارداد هوشمند پرداخت میشود. دارندگانش میتوانند آن را استیک کنند تا به امنیت شبکه کمک کنند و پاداش بگیرند. مثل هر ارز دیجیتالی هم قابل انتقال است.
کل عرضهی HBAR چقدر است؟
کل عرضهی HBAR از ابتدا ۵۰ میلیارد عدد تعیین شده و استخراجی ندارد. همهی کوینها در آغاز ساخته شدند و بخشی از آنها در خزانه ماند تا بهتدریج وارد بازار شود؛ این آزادسازی میتواند روی قیمت اثر بگذارد.
آیا هدرا غیرمتمرکز است؟
کد هدرا متنباز است و زیر نظر بنیاد لینوکس توسعه پیدا میکند، ولی ادارهی شبکه دست شورای هدراست و بیشتر گرهها را اعضای همین شورا اجرا میکنند. برای همین هدرا را نیمهمتمرکز میدانند و با بیتکوین قابل مقایسه نیست.
استیکینگ HBAR قفل دارد؟
استیکینگ بومی هدرا قفل طولانی و جریمهی اسلشینگ ندارد. کوین در کیف پول خودتان میماند و فقط حساب به یک گره وصل میشود. پاداش روزانه حساب میشود و نرخ آن را شورا تعیین میکند، پس ثابت نیست.
کارمزد تراکنش در هدرا چقدر است؟
کارمزد هدرا به دلار تعیین میشود و با نرخ روز به HBAR تبدیل میشود. یک انتقال سادهی HBAR حدود یکصدم سنت است. انتقال توکن و اجرای قرارداد هوشمند گرانتر است، ولی معمولا باز هم کسری از یک سنت یا چند سنت.
چه شرکتهایی در شورای هدرا هستند؟
شورای هدرا حداکثر ۳۹ عضو دارد و اعضایش دورهای عوض میشوند. نامهایی مثل گوگل، آیبیام، بویینگ، الجی، دویچه تلکام و دانشگاه یونیورسیتی کالج لندن در میان اعضا دیده میشود. عضویت در شورا ضمانتی برای قیمت HBAR نیست.
جمعبندی: هدرا را در یک نگاه
هدرا شبکهای است که با هشگراف، یعنی شایعه دربارهی شایعه و رایگیری مجازی، تراکنشها را سریع، ارزان و با ترتیب منصفانه ثبت میکند. HBAR سوخت این شبکه است. نقطهی قوتش کارمزد ثابت، سرعت و پشتوانهی سازمانهای بزرگ است و نقطهی ضعفش تمرکز در اداره و رقابت سخت.
پس اگر دفعهی بعد کسی گفت «هدرا آیندهی بلاکچین است»، این سه سوال را بپرسید: چه کسی شبکه را اداره میکند؟ چند درصد کوینها هنوز در خزانه است؟ و چه استفادهی واقعی و پرحجمی از آن میشود؟ جواب این سه سوال از هر پیشبینی قیمتی مفیدتر است. تصمیم نهایی با خودتان.
