ارز IMX چیست؟ ایمیوتبل ایکس، لایهی دوم اتریوم برای NFT و بازی
فهرست مطالب۸ بخش
- ایمیوتبل ایکس چه مشکلی از اتریوم را حل میکرد؟
- لایهی دوم به زبانِ ساده
- کارمزد گس صفر یعنی واقعا مجانی؟
- ارز IMX چیست و چه کاربردی دارد؟
- از ایمیوتبل ایکس تا زنجیرهی Immutable: چه چیزی عوض شد؟
- من IMX یا NFT روی ایمیوتبل ایکس داشتم؛ چه کار کنم؟
- چه بازیهایی روی ایمیوتبل هستند؟
- ریسکهای ارز IMX را بیتعارف بگوییم
- یک حسابِ ساده برای اندازهی سرمایه
- چکلیستِ پیش از تصمیم دربارهی IMX
- سوالات متداول
- جمعبندی

ارز IMX توکنِ شبکهی ایمیوتبل (Immutable) است؛ شبکهای که برای بازیهای بلاکچینی و NFT روی اتریوم ساخته شد تا خرید و فروشِ آیتمهای بازی سریع و تقریبا بیکارمزد شود. با IMX کارمزدِ شبکه پرداخت میشود، میشود آن را استیک کرد و در رایگیریهای پروژه شرکت کرد. ارزشش هم بیش از هر چیز به موفقیتِ همین بازیها گره خورده است.
اگر قبلا اسمِ «ایمیوتبل ایکس» یا Immutable X را شنیدهاید، یک خبرِ مهم را هم بدانید: آن شبکهی قدیمی در بهمن ۱۴۰۴ (فوریهی ۲۰۲۶) بازنشسته شد و داراییهایش به شبکهی تازهتر همین شرکت منتقل شد. خیلی از متنهای فارسیِ اینترنت هنوز از این تغییر خبر ندارند. در ادامه هم ماجرای قدیم را ساده توضیح میدهم، هم وضعیتِ امروز را.
ایمیوتبل ایکس چه مشکلی از اتریوم را حل میکرد؟
برای فهمیدنِ IMX باید اول مشکلِ اتریوم را بفهمیم. اتریوم مثلِ یک بزرگراهِ معروف و امن است، ولی باریک. وقتی شلوغ میشود، هر ماشین برای رد شدن باید عوارضِ بیشتری بدهد. به این عوارض «گس» میگویند؛ یعنی کارمزدی که برای ثبتِ هر تراکنش به شبکه میپردازید.
حالا یک بازی را تصور کنید که هر روز هزاران بازیکن در آن شمشیر و کارت و زمین میخرند و میفروشند. هر کدام از این آیتمها یک NFT است؛ یعنی یک سندِ مالکیتِ دیجیتال که روی بلاکچین ثبت میشود. اگر بازیکن برای فروختنِ کارتی که ۲ دلار میارزد، ۵ دلار کارمزد بدهد، هیچکس بازی نمیکند. این دقیقا اتفاقی بود که در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ برای بازیهای کریپتویی افتاد. توضیحِ بیشتر دربارهی این کارمزد را در مقالهی گس فی یا کارمزد شبکه نوشتهام.
تیمِ ایمیوتبل همان سازندههای بازیِ کارتیِ گادز آنچیند بود. خودشان این درد را در بازیِ خودشان چشیده بودند. راهحلشان یک «لایهی دوم» بود.
لایهی دوم به زبانِ ساده
لایهی دوم یعنی یک شبکهی کمکی که کنارِ اتریوم کار میکند. تراکنشها را بیرون از اتریوم انجام میدهد، بعد خلاصهی همهی آنها را یکجا روی اتریوم ثبت میکند. تشبیهِ من این است: بهجای اینکه صد نفر هر کدام با ماشینِ خودشان وارد بزرگراه شوند و صد بار عوارض بدهند، همه سوارِ یک اتوبوس میشوند و فقط یک عوارض داده میشود. سهمِ هر نفر خیلی کم میشود.

ولی یک سوال میماند: از کجا بدانیم رانندهی اتوبوس تقلب نکرده است؟ اینجا ریاضی به کمک میآید. ایمیوتبل ایکس از فناوریِ شرکتی به نامِ StarkWare استفاده میکرد که به آن «اثباتِ دانشِ صفر» (zero-knowledge proof) میگویند. یعنی همراهِ خلاصهی تراکنشها، یک اثباتِ ریاضی هم به اتریوم فرستاده میشود که نشان میدهد همهی حسابها درست بوده، بیآنکه لازم باشد اتریوم تکتکِ تراکنشها را دوباره بررسی کند. به این روشِ کلی zk-rollup میگویند.
یک نکتهی فنی را هم صادقانه بگویم. در ایمیوتبل ایکس بخشی از دادهها بیرون از اتریوم نگهداری میشد (به این مدل validium میگویند). این کار هزینه را باز هم کمتر میکرد، ولی یعنی کاربر باید به گروهی که آن دادهها را نگه میداشت بیشتر اعتماد میکرد. پس «ارزانتر» همیشه با کمی «اعتمادِ بیشتر» همراه است. مقایسهی کاملِ این شبکهها را در لایه دوم اتریوم چیست ببینید.
کارمزد گس صفر یعنی واقعا مجانی؟
ایمیوتبل ایکس به «ساختِ NFT و معامله بی گس» معروف شد. یعنی بازیکن برای ساختن یا جابهجا کردنِ آیتم، کارمزدِ شبکهی اتریوم نمیداد. ولی مجانیِ کامل هم نبود. روی هر خرید و فروشِ NFT یک کارمزدِ پروتکل گرفته میشد که بخشی از آن با IMX گره خورده بود. پس دقیقتر این است که بگوییم: کارمزد خیلی کم و قابلپیشبینی شد، نه صفر.
پس ایمیوتبل ایکس برای یک کارِ مشخص ساخته شد: ارزان و سریع کردنِ خرید و فروشِ آیتمهای بازی روی اتریوم.
ارز IMX چیست و چه کاربردی دارد؟
توکنِ IMX در سال ۲۰۲۱ عرضه شد. تعدادِ کلِ آن ثابت است: ۲ میلیارد واحد، و بیشتر از این ساخته نمیشود. اگر فرقِ توکن و کوین برایتان روشن نیست، کوتاه بگویم: توکن روی شبکهی دیگری ساخته میشود و IMX هم در اصل یک توکنِ استاندارد روی اتریوم است.
این توکن امروز چهار کار اصلی دارد:
- پرداختِ کارمزدِ شبکه: روی شبکهی تازهی ایمیوتبل (که پایینتر توضیح میدهم) کارمزدِ هر تراکنش با IMX پرداخت میشود؛ همان نقشی که اتر در اتریوم دارد. البته بازیها میتوانند کارمزد را بهجای بازیکن بپردازند تا بازیکن اصلا متوجهش نشود.
- کارمزدِ پروتکل: بخشی از کارمزدی که از خرید و فروشِ NFTها در بازارچههای این شبکه گرفته میشود، به IMX مربوط است.
- استیکینگ: دارنده میتواند IMX را قفل کند و پاداش بگیرد. پاداش از محلِ بخشی از کارمزدهای شبکه پرداخت میشود و شرطهایی هم دارد، مثلا فعال بودن در بازارچهی NFT. سازوکارِ کلیِ این کار را در مقالهی استیکینگ چیست توضیح دادهام.
- توکن حاکمیتی: یعنی دارندهها میتوانند در رایگیری دربارهی تصمیمهای پروژه شرکت کنند. در عمل، مثلِ بیشترِ پروژهها، تصمیمهای اصلی هنوز دستِ خودِ شرکت و بنیادِ آن است.
پس ارزشِ IMX به یک چیز وابسته است: آیا مردم واقعا روی این شبکه بازی میکنند و آیتم معامله میکنند؟ اگر بله، تقاضا برای کارمزد و استیک بیشتر میشود. اگر نه، این کاربردها روی کاغذ میمانند.
از ایمیوتبل ایکس تا زنجیرهی Immutable: چه چیزی عوض شد؟
ایمیوتبل ایکس یک محدودیتِ بزرگ داشت. فقط برای ساختن و معاملهی NFT طراحی شده بود و نمیشد هر برنامهای را رویش نوشت. سازندههای بازی چیزهای بیشتری میخواستند: بازارچهی خودشان، قراردادهای پیچیدهتر، و کار با ابزارهای آشنای اتریوم.
برای همین ایمیوتبل با همکاریِ تیمِ پالیگان شبکهی دومی به نامِ Immutable zkEVM ساخت که اوایلِ ۲۰۲۴ راه افتاد. «zkEVM» یعنی شبکهای که هم از اثباتِ دانشِ صفر استفاده میکند و هم همان برنامههایی را اجرا میکند که روی اتریوم اجرا میشوند. چند سال این دو شبکه کنارِ هم کار کردند و همین باعث سردرگمیِ کاربران شد.
در فروردینِ ۱۴۰۴ (آوریلِ ۲۰۲۵) شرکت اعلام کرد این دو شبکه یکی میشوند. قدمهایش اینطور برداشته شد:
| زمان | چه اتفاقی افتاد |
|---|---|
| ۲۰۲۱ | ایمیوتبل ایکس روی فناوریِ StarkEx راه افتاد و توکنِ IMX عرضه شد |
| اوایلِ ۲۰۲۴ | شبکهی Immutable zkEVM با همکاریِ پالیگان راه افتاد |
| فروردینِ ۱۴۰۴ (آوریلِ ۲۰۲۵) | برنامهی یکی کردنِ دو شبکه اعلام شد |
| خردادِ ۱۴۰۴ (ژوینِ ۲۰۲۵) | استیکینگِ IMX به zkEVM منتقل شد و استیکهای قدیمی آزاد شد |
| ۲۲ بهمنِ ۱۴۰۴ (۱۱ فوریهی ۲۰۲۶) | ایمیوتبل ایکس فقطخواندنی شد؛ دیگر نمیشد رویش معامله کرد |
| ۱۴ تا ۱۸ اسفندِ ۱۴۰۴ (۵ تا ۹ مارسِ ۲۰۲۶) | داراییهای باقیمانده خودکار به شبکهی تازه منتقل شد |
نتیجه یک شبکهی واحد است که شرکت آن را «زنجیرهی ایمیوتبل» (Immutable Chain) مینامد. نکتهی مهم برای دارندهها این است که خودِ توکنِ IMX تعویض نشد و نسخهی تازهای بهجایش نیامد.

من IMX یا NFT روی ایمیوتبل ایکس داشتم؛ چه کار کنم؟
طبقِ اطلاعیههای رسمیِ ایمیوتبل، برای بیشترِ کاربران کاری لازم نبود و نشانیِ کیف پول همان ماند. داراییهای جامانده هم در اسفندِ ۱۴۰۴ خودکار به شبکهی تازه منتقل شد. کسانی که پیش از ۲۲ بهمن برداشت را شروع کرده ولی تمامش نکرده بودند، باید طبقِ راهنمای رسمیِ خودِ ایمیوتبل برداشت را روی اتریوم کامل کنند.
یک هشدارِ جدی: هر جا تغییرِ شبکه هست، کلاهبردار هم هست. پیام میدهند که «مهلتِ انتقال تمام میشود، روی این لینک بزنید». هیچوقت عبارت بازیابی کیف پول را در هیچ سایتی وارد نکنید. هیچ انتقالِ واقعی این را از شما نمیخواهد.
چه بازیهایی روی ایمیوتبل هستند؟
ایمیوتبل از اول روی بازی تمرکز کرد و امروز صدها بازی روی آن ساخته شده یا در حالِ ساخت است. چند نامِ شناختهشدهتر اینها هستند:
- گادز آنچیند (Gods Unchained): بازیِ کارتیِ خودِ تیمِ ایمیوتبل و قدیمیترین بازیِ این شبکه.
- ایلوویوم (Illuvium): بازیِ جهانباز با موجوداتی که جمع میکنید و با آنها مبارزه میکنید.
- گیلد آو گاردینز (Guild of Guardians): بازیِ موبایلیِ نقشآفرینی.
- همکاری با چند شرکتِ بزرگِ بازیسازی، از جمله یوبیسافت برای یک بازیِ تازه.
ایمیوتبل یک کیف پولِ ساده هم به نامِ Passport دارد که بازیکن با ایمیل واردش میشود و لازم نیست اول همهچیز را دربارهی کیف پول یاد بگیرد. ایده این است که بازیکن اصلا نفهمد با بلاکچین سروکار دارد. به نظرِ من همین درستترین مسیر است؛ ولی هنوز معلوم نیست بازیکنهای معمولی چقدر به داشتنِ واقعیِ آیتم اهمیت میدهند. حساب و کتابِ درآمد از این بازیها و ریسکش را جدا در بازیهای کریپتویی و درآمد واقعی آنها نوشتهام.
ریسکهای ارز IMX را بیتعارف بگوییم
من توصیهی خرید یا فروش نمیکنم. ولی اگر کسی از من بپرسد «IMX را بخرم؟»، اول این ریسکها را جلویش میگذارم:
- وابستگی به یک صنعت: ارزشِ IMX تقریبا کامل به بازیهای بلاکچینی بسته است. این بازار بعد از اوجِ ۲۰۲۱ خیلی کوچک شد و هنوز به آن اندازه برنگشته است.
- رقیبهای زیاد: شبکههای دیگری هم برای بازی ساخته شدهاند. سازندهی بازی میتواند فردا شبکهاش را عوض کند.
- تمرکزِ تصمیمگیری: در شبکهی فعلیِ ایمیوتبل، ترتیبِ تراکنشها را یک نهادِ مرکزی (خودِ شرکت) تعیین میکند. یعنی این شبکه هنوز به اندازهی خودِ اتریوم غیرمتمرکز نیست.
- آزادسازیِ تدریجیِ توکنها: بخشی از ۲ میلیارد توکن طبقِ یک برنامهی زمانی بهتدریج وارد بازار شده است. هر آزادسازی یعنی عرضهی بیشتر. پیش از هر تصمیمی، برنامهی آزادسازی را در سایتهای آماری ببینید و معنایش را در مقالهی توکنومیکس بخوانید.
- ریسکِ قانونی: نهادِ ناظرِ بازار سرمایهی آمریکا (SEC) در پاییزِ ۲۰۲۴ دربارهی فروشِ این توکن به ایمیوتبل هشدارِ رسمی داد، ولی در مارسِ ۲۰۲۵ پرونده را بی هیچ اتهامی بست. این خطر فعلا کم شده، ولی قانونگذاری در دنیای کریپتو هنوز ثابت نیست.
- نوسانِ شدید: مثلِ همهی آلتکوینها، قیمتِ IMX میتواند در چند هفته نصف یا دو برابر شود.
یک حسابِ ساده برای اندازهی سرمایه
بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنید ۱۰۰ میلیون تومان پسانداز دارید و میخواهید وارد کریپتو شوید. اگر ۵٪ آن، یعنی ۵ میلیون تومان، را در یک آلتکوینِ پرریسک مثلِ IMX بگذارید و قیمتش ۷۰٪ بریزد، ۳ و نیم میلیون تومان از دست دادهاید؛ یعنی ۳ و نیم درصدِ کلِ پسانداز. دردناک است، ولی زندگیتان به هم نمیریزد.
حالا اگر همان ۷۰٪ ریزش روی ۵۰ میلیون تومان، یعنی نصفِ پسانداز، اتفاق بیفتد، ۳۵ میلیون تومان رفته است. این دیگر قابلتحمل نیست. (این عددها فقط مثالاند.) پس اندازهی سهمِ یک آلتکوین را اول تعیین کنید، بعد سراغِ خرید بروید. روشِ چیدنِ این سهمها را در سبد ارز دیجیتال با ریسک کنترلشده قدمبهقدم توضیح دادهام.
چکلیستِ پیش از تصمیم دربارهی IMX
- میدانید شبکهی ایمیوتبل ایکس بازنشسته شده و حالا همهچیز روی زنجیرهی ایمیوتبل است؟
- تعدادِ کاربرانِ فعال و حجمِ معاملهی NFT در این شبکه را در سایتهای آماری دیدهاید، نه فقط قیمت را؟
- برنامهی آزادسازیِ توکنها را چک کردهاید؟
- قیمتِ روز را از جای معتبر دیدهاید؟ قیمتِ ارزهای اصلی را در صفحهی قیمت ارزهای دیجیتال امروز ببینید.
- آدرسِ قراردادِ توکن را از سایتِ رسمی گرفتهاید تا توکنِ جعلی نخرید؟ نشانههای پروژهی تقلبی را در شناسایی توکنهای کلاهبرداری ببینید.
- مبلغی که میگذارید، اگر صفر شود، زندگیتان را به هم نمیریزد؟
پس اگر به یکی از این سوالها جوابِ «نه» دارید، هنوز وقتِ تصمیم نیست. تصمیمِ نهایی با خودتان است.
سوالات متداول
ارز IMX چیست؟
IMX توکن شبکهی ایمیوتبل است که برای بازیهای بلاکچینی و NFT روی اتریوم ساخته شده. با آن کارمزد شبکه پرداخت میشود، میشود استیکش کرد و در رایگیریهای پروژه شرکت کرد. تعداد کل آن ثابت و ۲ میلیارد واحد است.
ایمیوتبل ایکس چه مشکلی از اتریوم را حل میکند؟
اتریوم در شلوغی کند و پرکارمزد میشود و خرید و فروش آیتمهای ارزان بازی را بیصرفه میکند. ایمیوتبل ایکس تراکنشها را بیرون از اتریوم انجام میداد و فقط خلاصه و اثبات ریاضی آنها را روی اتریوم ثبت میکرد. نتیجه، کارمزد بسیار کم و سرعت بالا بود.
توکن IMX چه کاربردی دارد؟
چهار کاربرد اصلی دارد: پرداخت کارمزد تراکنش روی زنجیرهی ایمیوتبل، کارمزد پروتکل در معاملهی NFT، استیکینگ برای گرفتن پاداش از محل کارمزدها، و رای دادن در تصمیمهای پروژه بهعنوان توکن حاکمیتی.
آیا ایمیوتبل ایکس تعطیل شده است؟
شبکهی قدیمی ایمیوتبل ایکس در ۲۲ بهمن ۱۴۰۴ فقطخواندنی شد و داراییهای باقیمانده در اسفند ۱۴۰۴ خودکار به شبکهی تازهتر منتقل شد. خود پروژه و توکن IMX ادامه دارند و حالا روی یک شبکهی واحد به نام زنجیرهی ایمیوتبل کار میکنند.
با یکی شدن شبکهها، توکن IMX عوض شد؟
نه. طبق اطلاعیههای پروژه، توکن IMX تعویض نشد و نسخهی تازهای به جایش نیامد. فقط شبکهی قدیمی بسته شد و داراییها و استیکینگ به شبکهی تازه رفتند. هر پیامی که برای تعویض توکن لینک میفرستد، احتمالا کلاهبرداری است.
کارمزد گس در ایمیوتبل واقعا صفر است؟
کاملا صفر نیست. در ایمیوتبل ایکس بازیکن برای ساخت و جابهجایی NFT کارمزد اتریوم نمیداد، ولی روی خرید و فروش کارمزد پروتکل گرفته میشد. در شبکهی فعلی هم کارمزد با IMX پرداخت میشود، اما بسیار کم است و بازیها میتوانند آن را به جای بازیکن بپردازند.
فرق ایمیوتبل ایکس و Immutable zkEVM چیست؟
ایمیوتبل ایکس فقط برای ساخت و معاملهی NFT طراحی شده بود. Immutable zkEVM که با همکاری پالیگان ساخته شد، هر برنامهای را که روی اتریوم اجرا میشود اجرا میکند. از سال ۲۰۲۶ این دو یکی شدهاند و فقط شبکهی دوم با نام زنجیرهی ایمیوتبل مانده است.
آیا خرید ارز IMX ریسک دارد؟
بله، ریسک بالایی دارد. ارزش آن تقریبا کامل به موفقیت بازیهای بلاکچینی وابسته است، رقیبهای زیادی دارد، توکنهایش بهتدریج آزاد شدهاند و قیمتش نوسان شدید دارد. فقط پولی بگذارید که از دست دادنش زندگیتان را به هم نریزد.
جمعبندی
ارز IMX توکنِ پروژهای است که با یک هدفِ روشن شروع شد: ارزان کردنِ معاملهی آیتمهای بازی روی اتریوم. شبکهی اولش، ایمیوتبل ایکس، کارش را کرد و حالا جایش را به زنجیرهی ایمیوتبل داده است. خودِ توکن همان مانده، ولی ارزشش هنوز به یک سوالِ بزرگ بسته است: آیا بازیهای بلاکچینی واقعا فراگیر میشوند؟ پس پیش از هر تصمیمی، بهجای نمودارِ قیمت، اول ببینید چند نفر واقعا روی این شبکه بازی میکنند.
