کندل هیکن آشی چیست؟ فرمول، خواندن نمودار و دام‌هایش در بورس ایران

به نمودار نگاه می‌کنید و یک روز سبز است، یک روز قرمز، دوباره سبز. آخرش نمی‌فهمید سهم دارد بالا می‌رود یا پایین. کندل هیکن آشی برای همین ساخته شده است. هیکن آشی شکلی از کندل ژاپنی است که هر شمعش را از میانگینِ قیمت‌های امروز و شمعِ قبلی می‌سازد. نتیجه نموداری آرام‌تر است که روند را واضح‌تر نشان می‌دهد، ولی قیمتِ واقعی را نه.

بیایید قدم‌به‌قدم جلو برویم: اول معنا و فرمول، بعد یک مثالِ عددی که خودمان حساب می‌کنیم، و آخر اینکه هیکن آشی کجا به کار می‌آید و کجا آدم را گول می‌زند. اگر هنوز با خودِ کندل راحت نیستید، اول آموزشِ نمودار کندل و کندل‌شناسی را بخوانید؛ این متن روی همان پایه سوار است.

هیکن آشی چیست و نامش یعنی چه؟

«هیکن آشی» (Heikin Ashi) واژه‌ای ژاپنی است. «هیکن» یعنی میانگین و «آشی» یعنی میله یا پا. پس معنای ساده‌اش می‌شود «شمعِ میانگین». در فارسی آن را «هیکن اشی» یا «هایکن آشی» هم می‌نویسند؛ همه یک چیزند.

ظاهرش درست مثلِ کندلِ معمولی است: بدنه دارد، سایهٔ بالا و پایین دارد، سبز و قرمز می‌شود. فرقش در عددهایی است که پشتِ هر شمع نشسته. کندلِ معمولی چهار قیمتِ واقعیِ همان روز را نشان می‌دهد. هیکن آشی این عددها را با شمعِ قبلی میانگین می‌گیرد.

دربارهٔ اینکه دقیقاً چه کسی هیکن آشی را ساخته، منبعِ محکمی نیست. ریشه‌اش را به ژاپن نسبت می‌دهند و در دهه‌های اخیر، به‌ویژه با نوشته‌های «دن والکو» در سال ۲۰۰۴، میانِ تحلیلگرها رایج شد. برای ما مهم‌تر این است که چطور کار می‌کند.

یک تشبیه کمک می‌کند. فرض کنید هر روز دمای هوا را یادداشت می‌کنید. اگر فقط دمای همان روز را ببینید، یک روزِ خنکِ وسطِ مرداد ممکن است فکر کنید پاییز آمده. ولی اگر میانگینِ چند روزِ اخیر را ببینید، می‌فهمید هنوز تابستان است. هیکن آشی همان میانگین است. پس هیکن آشی نویز را کم می‌کند، ولی به همان اندازه دیرتر خبر می‌دهد.

فرمول هیکن آشی: چهار عدد، چهار حساب ساده

نرم‌افزارهای نمودار این حساب را خودشان انجام می‌دهند. ولی وقتی فرمول را بدانید، می‌فهمید چرا گاهی هیکن آشی سبز است در حالی که سهم آن روز ریخته. چهار عددِ هر شمعِ هیکن آشی این‌طور ساخته می‌شوند:

1. بسته شدن (HA Close): میانگینِ چهار قیمتِ واقعیِ امروز؛ یعنی (باز + بالاترین + پایین‌ترین + بسته) ÷ ۴.
2. باز شدن (HA Open): میانگینِ باز شدن و بسته شدنِ هیکن آشیِ شمعِ قبلی. برای اولین شمع که قبلی ندارد، میانگینِ باز و بسته شدنِ واقعیِ همان روز را می‌گیرند.
3. بالاترین (HA High): بزرگ‌ترین عدد میانِ بالاترین قیمتِ واقعی، باز شدنِ هیکن آشی و بسته شدنِ هیکن آشی.
4. پایین‌ترین (HA Low): کوچک‌ترین عدد میانِ پایین‌ترین قیمتِ واقعی، باز شدنِ هیکن آشی و بسته شدنِ هیکن آشی.

دو نکته در همین فرمول پنهان است. اول اینکه باز شدنِ هر شمع به شمعِ قبلی وصل است و آن هم به قبلی‌اش. یعنی هیکن آشی حافظه دارد. دوم اینکه بالاترین و پایین‌ترین هنوز از قیمتِ واقعی می‌آیند؛ پس سایه‌ها بیشتر به واقعیت نزدیک‌اند تا بدنه.

مثال عددی: هیکن آشی را با هم حساب کنیم

فرض کنیم سهمی داریم که در هفت روزِ کاری این قیمت‌ها را ثبت کرده است. عددها فرضی‌اند و فقط برای تمرین. قیمت‌ها به تومان است.

قیمت‌های واقعیِ یک سهمِ فرضی در هفت روز و هیکن آشیِ همان روزها (تومان؛ چند عدد گرد شده)

روز	باز	بالاترین	پایین‌ترین	بسته	رنگِ کندلِ معمولی	باز و بستهٔ هیکن آشی	رنگِ هیکن آشی
۱	۲٬۰۰۰	۲٬۰۶۰	۱٬۹۸۰	۲٬۰۴۰	سبز	۲٬۰۲۰ و ۲٬۰۲۰	خنثی
۲	۲٬۰۴۰	۲٬۱۲۰	۲٬۰۳۰	۲٬۱۱۰	سبز	۲٬۰۲۰ و ۲٬۰۷۵	سبز
۳	۲٬۱۱۰	۲٬۱۲۰	۲٬۰۵۰	۲٬۰۶۰	قرمز	۲٬۰۴۷٫۵ و ۲٬۰۸۵	سبز
۴	۲٬۰۶۰	۲٬۱۶۰	۲٬۰۵۰	۲٬۱۵۰	سبز	۲٬۰۶۶ و ۲٬۱۰۵	سبز
۵	۲٬۱۵۰	۲٬۲۲۰	۲٬۱۴۰	۲٬۲۱۰	سبز	۲٬۰۸۶ و ۲٬۱۸۰	سبز
۶	۲٬۲۱۰	۲٬۲۲۰	۲٬۱۲۰	۲٬۱۴۰	قرمز	۲٬۱۳۳ و ۲٬۱۷۲٫۵	سبز
۷	۲٬۱۴۰	۲٬۱۵۰	۲٬۰۶۰	۲٬۰۷۰	قرمز	۲٬۱۵۳ و ۲٬۱۰۵	قرمز

بیایید روزِ ۳ را قدم‌به‌قدم حساب کنیم، چون جالب‌ترین روزِ جدول است. سهم آن روز ۵۰ تومان ریخته و کندلِ معمولی‌اش قرمز است.

1. بسته شدن: (۲٬۱۱۰ + ۲٬۱۲۰ + ۲٬۰۵۰ + ۲٬۰۶۰) ÷ ۴ = ۸٬۳۴۰ ÷ ۴ = ۲٬۰۸۵ تومان.
2. باز شدن: میانگینِ باز و بستهٔ هیکن آشیِ روزِ ۲؛ یعنی (۲٬۰۲۰ + ۲٬۰۷۵) ÷ ۲ = ۲٬۰۴۷٫۵ تومان.
3. بالاترین: بزرگ‌ترینِ ۲٬۱۲۰ و ۲٬۰۴۷٫۵ و ۲٬۰۸۵؛ می‌شود ۲٬۱۲۰.
4. پایین‌ترین: کوچک‌ترینِ ۲٬۰۵۰ و ۲٬۰۴۷٫۵ و ۲٬۰۸۵؛ می‌شود ۲٬۰۴۷٫۵.

بسته شدن (۲٬۰۸۵) از باز شدن (۲٬۰۴۷٫۵) بالاتر است. پس شمعِ هیکن آشی سبز است. پایین‌ترینش هم با باز شدن یکی شده، یعنی سایهٔ پایینی ندارد. سهمی که آن روز حدودِ ۲٫۴٪ ریخته، در هیکن آشی یک شمعِ سبزِ قوی است.

این همان چیزی است که هیکن آشی را محبوب کرده و هم خطرناکش می‌کند. یک ریزشِ کوچکِ وسطِ روند دیگر شما را نمی‌ترساند. ولی روزِ ۶ و ۷ را هم ببینید: سهم دو روزِ پشتِ سرِ هم ریخته و ۱۴۰ تومان از سقفش پایین آمده، اما هیکن آشی تازه در روزِ ۷ قرمز شده است. پس هیکن آشی هم در ترسیدنِ بی‌جا کمک می‌کند، هم در دیر فهمیدنِ برگشت.

هیکن آشی چه فرقی با کندل معمولی دارد؟

این دو را نباید رقیبِ هم دید. هر کدام به یک سؤال جواب می‌دهد. جدولِ زیر فرق‌ها را کنارِ هم گذاشته است.

مقایسهٔ کندلِ معمولی و کندلِ هیکن آشی

ویژگی	کندلِ معمولی	کندلِ هیکن آشی
عددهای هر شمع	قیمت‌های واقعیِ همان دوره	میانگینِ امروز و شمعِ قبلی
قیمتِ بسته شدن	همان قیمتی که معامله شده	عددی که شاید هیچ‌وقت معامله نشده
گپ (فاصلهٔ قیمتی)	دیده می‌شود	تقریباً پنهان می‌شود
نویز و رنگ‌عوض‌کردن	زیاد	کم؛ شمع‌های هم‌رنگِ پشتِ سرِ هم
سرعتِ خبر دادن	فوری	با تأخیر قیمتی
الگوهای شمعی (چکش، پوشا، دوجی)	معنا دارند	معنای کلاسیک را ندارند
به چه کار می‌آید؟	نقطهٔ دقیقِ ورود، خروج و حد ضرر	تشخیص روند و ماندن در آن

خلاصهٔ این جدول یک جمله است: کندلِ معمولی می‌گوید «چه شد»، هیکن آشی می‌گوید «جهتِ کلی کدام طرف است». پس هر دو را لازم دارید، هر کدام برای کارِ خودش. برای آشنایی با بقیهٔ نمودارها، مثلِ رنکو و خطی، نوشتهٔ انواع چارت در تحلیل تکنیکال را ببینید.

چرا قیمت واقعی در هیکن آشی دیده نمی‌شود؟

چون هیکن آشی قیمت‌ها را میانگین می‌گیرد. بسته شدنِ هیکن آشی میانگینِ چهار عدد است، نه قیمتِ آخرین معامله. باز شدنش هم از شمعِ دیروز می‌آید، نه از اولین معاملهٔ امروز.

تشبیهِ ساده‌اش معدلِ کارنامه است. معدلِ ۱۷ به شما نمی‌گوید بچه در ریاضی چند گرفته. ممکن است ریاضی ۱۲ باشد و ورزش ۲۰. هیکن آشی هم معدل است. اگر بخواهید بدانید سهم امروز دقیقاً کجا بسته شد، باید کارنامهٔ اصلی، یعنی کندلِ معمولی، را ببینید.

این نکته یک نتیجهٔ عملی مهم دارد. حد ضرر، حد سود و سفارشِ خرید و فروش را هرگز روی عددِ هیکن آشی نگذارید. اگر روی نمودارِ هیکن آشی خطی کشیدید و گفتید «اگر قیمت زیرِ ۲٬۰۸۵ آمد می‌فروشم»، ممکن است چنین قیمتی اصلاً در تابلو نیامده باشد. برای جای درستِ حد ضرر، استراتژی حد ضرر را بخوانید. پس عددِ واقعی را همیشه از کندلِ معمولی بگیرید.

نمودار هیکن آشی را چطور بخوانیم؟ پنج شکلِ اصلی

خواندنِ نمودار هیکن آشی از کندلِ معمولی ساده‌تر است. بیشترِ حرف را رنگ و سایه‌ها می‌زنند. این پنج شکل را بشناسید:

1. شمعِ سبز بی سایهٔ پایین: قوی‌ترین نشانهٔ روندِ صعودی. خریدارها آن‌قدر مسلط‌اند که میانگین حتی یک لحظه پایین‌تر از باز شدن نرفته. روزِ ۲ و ۳ و ۵ مثالِ ما این‌طورند.
2. شمعِ قرمز بی سایهٔ بالا: قوی‌ترین نشانهٔ روندِ نزولی. روزِ ۷ مثالِ ما همین شکل را دارد.
3. شمعِ سبز با سایهٔ پایین: روند هنوز صعودی است ولی فروشنده‌ها هم پیدا شده‌اند. روزِ ۶ مثالِ ما؛ یک چراغِ زرد.
4. بدنهٔ کوچک با سایه‌های بلندِ دوطرفه: بازار مردد است. شبیهِ دوجی در کندلِ معمولی. ممکن است روند عوض شود یا بازار مدتی بی‌جهت بماند.
5. عوض شدنِ رنگ: وقتی بعد از چند شمعِ سبز یک شمعِ قرمز می‌آید، یعنی میانگین برگشته. ولی یک شمع کافی نیست؛ معمولاً منتظرِ شمعِ دوم می‌مانند.

یک چیز را هم فراموش نکنید: بدنه‌های کوچک‌شونده در یک روند، اغلب زودتر از عوض شدنِ رنگ هشدار می‌دهند. وقتی شمع‌های سبز پشتِ سرِ هم کوچک‌تر می‌شوند و سایهٔ پایینی پیدا می‌کنند، روند دارد نفس کم می‌آورد. پس به اندازهٔ بدنه و سایه‌ها، بیشتر از رنگ، دقت کنید.

کاربرد هیکن آشی در تشخیص روند و ماندن در آن

بزرگ‌ترین فایدهٔ هیکن آشی کمک به صبر است. خیلی از ما با اولین کندلِ قرمز می‌ترسیم و سهمی را که در روند بود زود می‌فروشیم. هیکن آشی این ترس‌های کوچک را کم می‌کند و کمک می‌کند تا وقتی روند سالم است، در آن بمانید.

روشِ ساده‌ای که خیلی‌ها به کار می‌برند این است:

• تا وقتی شمع‌ها سبزند و سایهٔ پایینیِ مهمی ندارند، روند را سالم بدانید.
• وقتی سایهٔ پایینی پیدا شد و بدنه‌ها کوچک شدند، هوشیار شوید؛ نه اینکه فوری بفروشید.
• وقتی دو شمعِ قرمزِ پشتِ سرِ هم آمد، تصمیم را روی کندلِ معمولی و سطحِ حمایت بسنجید.

این روش در بازارِ رنج جواب نمی‌دهد. وقتی قیمت میانِ یک کف و سقف بالا و پایین می‌رود، هیکن آشی هم مدام رنگ عوض می‌کند و سیگنال‌های دیرِ بی‌فایده می‌دهد. شناختنِ این وضعیت را در نوشتهٔ بازار رنج و شکست رنج توضیح داده‌ام. پس هیکن آشی ابزارِ بازارِ رونددار است.

هیکن آشی در کنارِ ابزارهای دیگر

هیکن آشی تنها، سیستمِ معاملاتی نیست. معمولاً آن را با یکی دو ابزارِ دیگر ترکیب می‌کنند:

• سطوح حمایت و مقاومت: وقتی هیکن آشی نزدیکِ یک ناحیهٔ حمایتی یا مقاومتی رنگ عوض می‌کند، حرفش جدی‌تر است.
• میانگین متحرک: شمع‌های سبزِ بالای یک میانگین متحرک، روند را تأیید می‌کنند. ولی یادتان باشد هر دو تأخیر دارند و تأخیرشان روی هم جمع می‌شود.
• ایچیموکو: بسیاری از کاربرانِ ایچیموکو هیکن آشی را زیرِ ابرِ ایچیموکو می‌گذارند تا جهت را راحت‌تر ببینند. دربارهٔ خودِ این ابزار، آموزش معامله‌گری با ایچیموکو را بخوانید.

پس هیکن آشی را مثلِ یک عینکِ اضافه ببینید که روند را واضح می‌کند، نه مثلِ چشمِ اصلی.

کدام تایم فریم برای هیکن آشی بهتر است؟

هیکن آشی در تایم فریم‌های بالاتر، مثلِ روزانه و هفتگی، کارِ خودش را بهتر انجام می‌دهد. در آنجا روندها طولانی‌ترند و تأخیرِ چند شمع کمتر ضرر می‌زند. در تایم فریم‌های خیلی کوتاه، مثلِ پنج دقیقه‌ای، همان تأخیر می‌تواند کلِ سودِ یک معامله را ببرد. برای انتخابِ دورهٔ مناسب، نوشتهٔ تایم فریم در تحلیل تکنیکال را ببینید.

هیکن آشی در بورس ایران: سه نکته که در منابعِ خارجی نیست

بیشترِ آموزش‌های هیکن آشی برای بازارهایی نوشته شده که دامنهٔ نوسان و صف ندارند. در بورسِ ما سه چیز این نمودار را عوض می‌کند.

۱. روزهای صف، شمع‌های «بی‌نقص» می‌سازند

وقتی سهمی کلِ روز در صفِ خرید بماند، باز و بالاترین و پایین‌ترین و بسته همه یک عدد می‌شوند: سقفِ دامنهٔ نوسان. بسته شدنِ هیکن آشی همان عدد می‌شود و باز شدنش از دیروز می‌آید که پایین‌تر است. نتیجه یک شمعِ سبزِ کامل، بی سایهٔ بالا و بی سایهٔ پایین است؛ همان شکلی که در کتاب‌ها «قوی‌ترین روند» می‌نامند.

ولی این قدرت را صف ساخته، نه بازارِ آزاد. چند روز صفِ خرید، نمودارِ هیکن آشی را پر از شمع‌های «بی‌نقص» می‌کند و روزی که صف باز شود، تا هیکن آشی قرمز شود چند روز طول می‌کشد. دربارهٔ صف خرید و صف فروش و دامنهٔ مجاز قیمت پیش‌تر نوشته‌ام. پس در سهمِ صفی، شکلِ شمعِ هیکن آشی را جدی نگیرید.

۲. گپ‌ها پنهان می‌شوند

سهمی که بعد از یک توقفِ طولانی با چند درصد افت باز می‌شود، در کندلِ معمولی یک فاصلهٔ خالی، یعنی گپ، دارد. در هیکن آشی این فاصله تقریباً گم می‌شود، چون باز شدن از میانگینِ دیروز می‌آید. ممکن است فکر کنید چیزی نشده، در حالی که سهم با یک ضربه پایین آمده.

۳. حتماً با نمودارِ تعدیل‌شده کار کنید

بعد از مجمع و پرداختِ سود، یا بعد از افزایشِ سرمایه، قیمتِ سهم یکباره پایین می‌آید. اگر نمودار تعدیل نشده باشد، این افتِ مصنوعی در هیکن آشی هم می‌نشیند. چون هر شمع به شمعِ قبلی وصل است، اثرش چند شمع ادامه پیدا می‌کند و یک روندِ نزولیِ ساختگی می‌سازد. فرقِ این دو نمودار را در تفاوت نمودار تعدیل‌شده و بدون تعدیل توضیح داده‌ایم.

نمودار هیکن آشی را کجا و چطور باز کنیم؟

بیشترِ نرم‌افزارهای نمودار، چه سامانه‌های داخلیِ کارگزاری‌ها و چه ابزارهای جهانی، هیکن آشی را جزوِ انواعِ نمودار دارند. لازم نیست چیزی نصب کنید.

1. نمودارِ نماد را باز کنید و مطمئن شوید روی دادهٔ تعدیل‌شده است.
2. منوی «نوعِ نمودار» را پیدا کنید؛ معمولاً کنارِ انتخابِ تایم فریم است.
3. گزینهٔ Heikin Ashi یا «هیکن آشی» را بزنید.
4. اگر نرم‌افزار اجازه می‌دهد، یک پنجرهٔ دوم با کندلِ معمولی کنارش باز کنید.

در تریدینگ‌ویو این گزینه در همان منوی نوعِ نمودار، بالای چارت است. اگر با این سایت کار نکرده‌اید، آموزشِ شروع با تریدینگ ویو را ببینید. بعضی نرم‌افزارها نسخهٔ «هیکن آشیِ هموار» (Smoothed Heikin Ashi) هم دارند که یک میانگینِ دیگر هم رویش می‌گیرد؛ نرم‌تر است، ولی تأخیرش هم بیشتر است.

مزایا و معایب کندل هیکن آشی

جدولِ زیر خوبی‌ها و بدی‌ها را رو در رو گذاشته است تا خودتان داوری کنید.

مزایا و معایب نمودار هیکن آشی

مزایا	معایب
حذف نویز و دیدنِ واضح‌ترِ روند	تأخیر قیمتی؛ برگشت را دیر نشان می‌دهد
کمک به صبر و نفروختنِ زودهنگام	قیمتِ باز و بسته واقعی نیست
خواندنِ ساده با رنگ و سایه	گپ‌ها پنهان می‌شوند
کارِ خوب در روندهای طولانی	در بازارِ رنج سیگنالِ غلطِ زیاد
ترکیبِ راحت با ایچیموکو و میانگین متحرک	الگوهای شمعیِ کلاسیک رویش جواب نمی‌دهند

اگر دقت کنید، تقریباً هر مزیت روی دیگرِ همان سکه است. نرمی و تأخیر از یک جا می‌آیند. پس انتخابِ هیکن آشی یعنی پذیرفتنِ اینکه کمی دیرتر بفهمید، به این امید که کمتر گول بخورید.

پنج اشتباهِ رایج با هیکن آشی

• گذاشتنِ حد ضرر روی عددِ هیکن آشی: این عدد ممکن است هرگز معامله نشده باشد. حد ضرر را روی کندلِ معمولی بگذارید.
• دنبالِ چکش و پوشا گشتن: الگوهای شمعیِ کلاسیک مالِ کندلِ معمولی‌اند. روی هیکن آشی شکلشان فریبنده است.
• خرید با اولین شمعِ سبز: یک شمعِ سبز بعد از روندِ نزولی هنوز برگشت نیست. صبر کنید شمعِ دوم هم بیاید و سطحِ قیمت را ببینید.
• استفاده در تایم فریم‌های خیلی کوتاه: در آنجا تأخیر از فایده بیشتر است.
• اعتماد به شمع‌های روزهای صف: شمعِ سبزِ کاملِ روزِ صف، قدرتِ واقعیِ بازار نیست.

چک‌لیستِ پیش از تصمیم با هیکن آشی

• نمودار تعدیل‌شده است؟
• بازار رونددار است یا رنج؟
• سهم در روزهای اخیر صف بوده یا نه؟
• اندازهٔ بدنه‌ها بزرگ می‌شود یا کوچک؟ سایهٔ خلافِ روند پیدا شده؟
• کندلِ معمولیِ همان روزها چه می‌گوید؟
• حد ضرر را روی کدام قیمتِ واقعی گذاشته‌ام؟

اگر به همهٔ این‌ها جواب داده‌اید، هیکن آشی کارِ خودش را کرده است: کمکتان کرده تصویرِ بزرگ را ببینید. برای یادگیریِ منظمِ همهٔ این ابزارها کنارِ هم، دورهٔ آموزشی تحلیل تکنیکال را ببینید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

هیکن آشی معدلِ کارنامهٔ قیمت است. بالا و پایین‌های کوچک را صاف می‌کند تا جهتِ کلی را ببینید و با هر کندلِ قرمز نترسید. بهایش هم تأخیر است و پنهان شدنِ قیمتِ واقعی و گپ‌ها. در بورسِ ما روزهای صف و نمودارِ تعدیل‌نشده هم می‌توانند گولش را دوچندان کنند.

پس توصیهٔ من این است: هیکن آشی را کنارِ کندلِ معمولی باز کنید، نه به‌جای آن. با هیکن آشی روند را ببینید و با کندلِ معمولی تصمیم بگیرید. تصمیمِ نهایی هم با خودتان است.