الگوی پروانه (Butterfly) در هارمونیک: نسبت‌ها، رسم و معامله

الگوی پروانه (Butterfly) یک الگوی هارمونیکِ پنج‌نقطه‌ای با نقطه‌های X، A، B، C و D است. نقطهٔ B حدودِ ۷۸٫۶ درصدِ موجِ اول را پس می‌دهد. نقطهٔ D از X هم رد می‌شود و معمولاً روی ۱٫۲۷ِ موجِ XA می‌نشیند. همان‌جا احتمالِ برگشتِ قیمت بیشتر است.

خیلی‌ها از من می‌پرسند: «قیمت کفِ قبلی را شکست؛ یعنی همه‌چیز تمام شد؟» جوابم این است: نه همیشه. گاهی بازار کمی آن طرفِ کفِ قبلی می‌رود، همه را می‌ترساند و بعد برمی‌گردد. الگوی پروانه دقیقاً همین حالت را اندازه می‌گیرد. بیایید قدم‌به‌قدم با هم یادش بگیریم.

الگوی پروانه چیست؟ به زبانِ ساده

تابِ بچه‌ها در پارک را تصور کنید. تاب را عقب می‌کشید و رها می‌کنید. جلو می‌رود، برمی‌گردد، و در رفت‌وبرگشتِ آخر کمی عقب‌تر از جایی می‌رود که اول رهایش کرده بودید. بعد دوباره رو به جلو می‌آید. قیمت هم گاهی همین‌طور حرکت می‌کند.

الگوی پروانه از چهار موج ساخته می‌شود. موج یعنی حرکتِ قیمت از یک نقطهٔ برگشت تا نقطهٔ برگشتِ بعدی. اسمِ این موج‌ها XA، AB، BC و CD است. چیزی که پروانه را از یک زیگزاگِ معمولی جدا می‌کند، اندازهٔ موج‌هاست. طولِ هر موج باید نسبتِ مشخصی با موجِ قبلی داشته باشد.

پروانه یکی از الگوهای هارمونیک است. الگوی هارمونیک یعنی الگویی که اندازهٔ موج‌هایش با نسبت‌های فیبوناچی سنجیده می‌شود. فرقِ اصلیِ پروانه با گارتلی و خفاش یک جمله است: در پروانه، نقطهٔ D از نقطهٔ X رد می‌شود و سقف یا کفِ جدید می‌سازد.

پس اگر قیمت کفِ قبلی را کمی شکست، الگوی پروانه به شما می‌گوید کجا با دقت نگاه کنید، نه اینکه کورکورانه بترسید یا کورکورانه بخرید.

الگوی باترفلای را چه کسی معرفی کرد؟

اسمِ «پروانه» یا «باترفلای» را معمولاً به برایس گیلمور (Bryce Gilmore)، تحلیل‌گرِ استرالیایی، نسبت می‌دهند. کار او بیشتر به ساختارِ کلیِ الگو برمی‌گشت: موجِ آخری که از نقطهٔ شروع جلوتر می‌رود. لری پساونتو (Larry Pesavento) هم روی همین شکل کار کرد.

نسبت‌های دقیقی که امروز در بیشترِ نرم‌افزارها می‌بینید، از اسکات کارنی (Scott Carney) است. او در کتابِ «معامله‌گرِ هارمونیک» (The Harmonic Trader) شرط گذاشت که نقطهٔ B دقیقاً نزدیکِ ۰٫۷۸۶ باشد و D روی ۱٫۲۷ِ موجِ XA تمام شود. پس اگر در منبع‌های مختلف عددهای کمی متفاوت دیدید، تعجب نکنید؛ ما در این راهنما تعریفِ کارنی را مبنا می‌گذاریم.

نسبت‌های الگوی پروانه چیست؟

اول یک کلمه را روشن کنیم. وقتی می‌گوییم «۰٫۷۸۶ از موجِ XA»، یعنی قیمت ۷۸٫۶ درصدِ آن موج را پس داده است. مثلاً اگر سهمی از ۱٬۰۰۰ تومان به ۱٬۵۰۰ تومان رفته باشد، طولِ موج ۵۰۰ تومان است. برگشتِ ۰٫۷۸۶ یعنی قیمت حدودِ ۳۹۳ تومان پایین بیاید و به ۱٬۱۰۷ تومان برسد.

واژهٔ دیگر «اکستنشن» است. اکستنشن یعنی امتدادِ موج، آن طرفِ نقطهٔ شروعش. وقتی می‌گوییم D روی «اکستنشن ۱٫۲۷» است، یعنی قیمت کلِ موجِ XA را پس داده و ۲۷ درصدِ دیگر هم جلوتر رفته است. جدولِ زیر نسبت‌های استانداردِ الگوی هارمونیک پروانه را نشان می‌دهد:

نسبت‌های فیبوناچیِ الگوی پروانه (بر پایهٔ تعریف‌های اسکات کارنی)

نقطه یا موج	نسبت	یعنی چه؟
نقطهٔ B	۰٫۷۸۶ از موجِ XA	برگشتِ عمیق؛ قیمت بیشترِ موجِ اول را پس می‌دهد
نقطهٔ C	۰٫۳۸۲ تا ۰٫۸۸۶ از موجِ AB	یک برگشتِ معمولی، نه خیلی کوتاه و نه خیلی بلند
موجِ CD	۱٫۶۱۸ تا ۲٫۲۴ برابرِ موجِ BC	موجِ آخر بلند است؛ بعضی منبع‌ها تا ۲٫۶۱۸ هم می‌پذیرند
نقطهٔ D	۱٫۲۷ از موجِ XA (حداکثر ۱٫۶۱۸)	آن طرفِ X؛ قلبِ ناحیهٔ برگشت
الگوی AB=CD	معمولاً نسخهٔ بلندشده، CD حدودِ ۱٫۲۷ برابرِ AB	عددِ کمکی برای باریک‌تر کردنِ ناحیهٔ برگشت

اگر فقط دو عدد را بخواهید به خاطر بسپارید، این دو است: ۰٫۷۸۶ برای B و ۱٫۲۷ برای D. بقیهٔ عددها برای تأیید و باریک‌تر کردنِ ناحیه‌اند. پس اول این دو را چک کنید؛ اگر جور نبود، اصلاً با پروانه طرف نیستید.

نقطهٔ D در الگوی پروانه کجاست؟ PRZ چیست؟

PRZ کوتاه‌شدهٔ Potential Reversal Zone است، یعنی «ناحیهٔ احتمالیِ برگشتِ قیمت». این ناحیه یک خط نیست؛ یک نوار است. از هم‌پوشانیِ چند عددِ فیبوناچی به دست می‌آید. هر چه این عددها به هم نزدیک‌تر باشند، نوار باریک‌تر و الگو قابل‌اعتمادتر است.

در الگوی پروانه، PRZ معمولاً از این سه عدد ساخته می‌شود:

1. اکستنشن ۱٫۲۷ِ موجِ XA. این مهم‌ترین عدد است.
2. امتدادِ ۱٫۶۱۸ تا ۲٫۲۴ِ موجِ BC، از نقطهٔ C.
3. الگوی AB=CD؛ یعنی موجِ CD هم‌اندازهٔ AB، یا ۱٫۲۷ برابرِ آن.

تشبیهش ساده است. فرض کنید سه نفر جدا جدا آدرسِ یک خانه را به شما داده‌اند. اگر هر سه به یک کوچه اشاره کنند، با خیالِ راحت‌تری دنبالش می‌گردید. اگر هر کدام یک محله را بگویند، به هیچ‌کدام اعتماد نمی‌کنید. پس D جایی است که دست‌کم دو تا از این سه عدد کنارِ هم بیفتند.

یک نکتهٔ مهم: اگر قیمت از ۱٫۶۱۸ِ موجِ XA هم جلوتر رفت، دیگر پروانه نیست. ممکن است خرچنگ باشد، یا اصلاً هیچ الگویی نباشد.

الگوی پروانه صعودی و نزولی

الگوی پروانه دو شکل دارد. نسبت‌ها در هر دو یکی است؛ فقط جهت برعکس است.

• پروانه صعودی شبیهِ حرفِ M است. قیمت در نقطهٔ D کفِ جدیدی پایین‌تر از X می‌زند. انتظار داریم از همین‌جا بالا برود. این شکل برای خریدار جالب است.
• پروانه نزولی شبیهِ حرفِ W است. قیمت در نقطهٔ D سقفِ جدیدی بالاتر از X می‌زند. انتظار داریم از همین‌جا پایین بیاید. این شکل برای کسی که سهم را دارد هشدار است.

به این شکل دقت کنید: خطِ چین سطحِ X را نشان می‌دهد و D آن طرفِ این خط است. پس هر جا دیدید قیمت سقف یا کفِ جدیدی زد، ولی موجِ قبلی‌اش روی ۰٫۷۸۶ برگشته بود، به پروانه فکر کنید.

الگوی پروانه را چطور روی نمودار پیدا کنیم؟

این قدم‌ها را به ترتیب بروید. اگر در هر قدم نسبت جور نبود، همان‌جا بایستید:

1. نمودارِ درست را باز کنید. در بورس تهران حتماً از نمودارِ تعدیل‌شده استفاده کنید. وگرنه بعد از مجمع یا افزایشِ سرمایه، قیمت یک‌شبه «می‌افتد» و نسبت‌ها بی‌معنی می‌شوند.
2. موجِ XA را پیدا کنید. یک حرکتِ بزرگ و روشن، نه یک نوسانِ کوچک.
3. B را بسنجید. با ابزارِ فیبوناچیِ اصلاحی از X تا A بکشید. B باید نزدیکِ ۰٫۷۸۶ باشد.
4. C را بسنجید. فیبوناچی را از A تا B بکشید. C باید بینِ ۰٫۳۸۲ تا ۰٫۸۸۶ باشد.
5. PRZ را حساب کنید. اکستنشن ۱٫۲۷ِ XA، امتدادِ ۱٫۶۱۸ تا ۲٫۲۴ِ BC و AB=CD را علامت بزنید. جایی که به هم نزدیک‌اند، ناحیهٔ شماست.
6. صبر کنید. تا قیمت به PRZ نرسیده و نشانهٔ برگشت نداده، الگویی کامل نشده است.

در نرم‌افزارهای نمودار، ابزاری به اسمِ XABCD هست که پنج نقطه را وصل می‌کند و نسبت‌ها را خودش کنارِ خط‌ها می‌نویسد. اگر با تریدینگ‌ویو کار می‌کنید، این ابزار در بخشِ الگوها پیدا می‌شود. ولی توصیهٔ من این است که چند بار اول دستی حساب کنید. وقتی خودتان عددها را درآورید، دیگر هر زیگزاگی را پروانه نمی‌بینید.

یک مثالِ عددی: از رسم تا حد ضرر و تارگت

بیایید یک پروانهٔ صعودیِ فرضی را با هم حساب کنیم. قیمت‌ها به تومان و فقط مثال‌اند؛ برای هیچ سهمِ واقعی نیستند.

فرض کنیم سهمی از ۱٬۰۰۰ تومان (X) به ۱٬۵۰۰ تومان (A) رفته است. طولِ موجِ XA می‌شود ۵۰۰ تومان. بعد قیمت به ۱٬۱۰۷ تومان (B) برگشته است؛ یعنی دقیقاً ۰٫۷۸۶ِ موج. بعد دوباره تا ۱٬۳۵۰ تومان (C) بالا رفته است؛ یعنی حدودِ ۰٫۶۱۸ِ موجِ AB. تا اینجا همه‌چیز با پروانه جور است.

حالا سه عددِ PRZ را حساب می‌کنیم:

• اکستنشن ۱٫۲۷ِ XA: ۵۰۰ ضربِ ۱٫۲۷ می‌شود ۶۳۵. از ۱٬۵۰۰ کم کنیم: ۸۶۵ تومان.
• امتدادِ ۲ برابرِ BC: موجِ BC حدودِ ۲۴۳ تومان است. دو برابرش ۴۸۶ می‌شود. از ۱٬۳۵۰ کم کنیم: ۸۶۴ تومان.
• AB=CD بلندشده: موجِ AB حدودِ ۳۹۳ تومان است. ۱٫۲۷ برابرش حدودِ ۴۹۹ می‌شود. از ۱٬۳۵۰ کم کنیم: ۸۵۱ تومان.

هر سه عدد بینِ ۸۵۰ تا ۸۶۵ تومان افتاده‌اند. این یعنی یک PRZِ باریک و خوب: فاصله‌اش فقط حدودِ ۲ درصد است.

فرض کنیم قیمت به ۸۶۰ تومان رسید و یک شمعِ برگشتیِ قوی ساخت. ما با ۸۷۰ تومان وارد می‌شویم. حالا برنامهٔ معامله را در یک جدول می‌نویسیم:

برنامهٔ معاملهٔ پروانهٔ صعودیِ فرضی (قیمت‌ها به تومان و فقط مثال)

بخش	قیمت	چطور به دست آمد؟
ناحیهٔ PRZ	۸۵۰ تا ۸۶۵	هم‌پوشانیِ سه عددِ بالا
ورود	۸۷۰	بعد از شمعِ برگشتی، نه به محضِ لمس
حد ضرر	۷۹۰	کمی آن طرفِ اکستنشن ۱٫۴۱۴ِ XA (حدودِ ۷۹۳)
تارگتِ اول	حدودِ ۱٬۱۰۵	۰٫۳۸۲ِ موجِ AD (از ۱٬۵۰۰ تا ۸۶۰)؛ نزدیکِ نقطهٔ B
تارگتِ دوم	حدودِ ۱٬۲۵۵	۰٫۶۱۸ِ موجِ AD

ریسکِ هر سهم ۸۰ تومان است (۸۷۰ منهای ۷۹۰). سودِ تارگتِ اول حدودِ ۲۳۵ تومان است. یعنی برای هر یک تومان ریسک، حدودِ سه تومان سودِ احتمالی. این همان نسبتِ ریسک به ریوارد است و سه به یک عددِ خوبی است.

حالا حجمِ خرید. فرض کنیم کلِ سرمایهٔ شما ۱۰۰ میلیون تومان است و نمی‌خواهید در یک معامله بیش از ۲ درصدش، یعنی ۲ میلیون تومان، را از دست بدهید. ۲ میلیون تقسیم بر ۸۰ تومان می‌شود ۲۵ هزار سهم. ارزشِ این خرید حدودِ ۲۱ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان است. یعنی با همهٔ پول وارد نمی‌شوید. این همان چیزی است که در مدیریت سرمایه و ریسک به آن تکیه می‌کنیم.

کارمزد را هم فراموش نکنید. در بورس تهران کارمزدِ خرید و فروش روی هم حدودِ یک درصد یا کمی بیشتر است؛ در این مثال یعنی حدودِ ۹ تومان از هر سهم. پس سودِ واقعیِ تارگتِ اول کمی کمتر از ۲۳۵ تومان است.

ورود، حد ضرر و حد سود در الگوی پروانه

این سه را همیشه پیش از خرید روی کاغذ بنویسید. بعد از خرید، احساس جای فکر را می‌گیرد.

نقطهٔ ورود

ورود داخلِ PRZ است، ولی فقط بعد از دیدنِ نشانهٔ برگشت. چون D در پروانه کفِ جدید می‌سازد، خیلی‌ها همان لحظه وحشت می‌کنند و می‌فروشند. معامله‌گرِ صبور منتظر می‌ماند ببیند خریدارها واقعاً برگشته‌اند. این نشانه‌ها کمک می‌کنند:

• یک شمعِ برگشتی مثلِ چکش یا پوشای صعودی. اگر با این شکل‌ها آشنا نیستید، الگوهای شمعیِ مهم را ببینید.
• واگرایی در اندیکاتوری مثلِ RSI؛ یعنی قیمت کفِ پایین‌تر زده، ولی اندیکاتور کفِ بالاتر. در پروانه این نشانه زیاد دیده می‌شود، چون D از X پایین‌تر است.
• بالا رفتنِ حجمِ معاملات هم‌زمان با برگشتِ قیمت.

حد ضرر

چون D در پروانه از X رد شده، دیگر نمی‌شود X را مرزِ ابطال گرفت. حدِ ضرر را معمولاً کمی آن طرفِ دورترین عددِ PRZ می‌گذارند؛ مثلاً کمی بعد از اکستنشن ۱٫۴۱۴ِ XA. اگر قیمت از ۱٫۶۱۸ هم گذشت، الگو قطعاً باطل است. دربارهٔ اصولِ کلیِ این کار، استراتژی حدضرر را بخوانید.

حد سود (تارگت)

تارگت‌های رایج ۰٫۳۸۲ و ۰٫۶۱۸ِ موجِ AD است، یعنی کلِ مسیرِ A تا D. بعضی‌ها سطحِ B و بعد A را هم هدف می‌گیرند. توصیهٔ من این است که در تارگتِ اول بخشی از سهم را بفروشید و حد ضررِ بقیه را به نقطهٔ ورود ببرید. این‌طوری اگر بازار برگشت، دستِ‌کم ضرر نکرده‌اید.

پس پروانه سه عدد به شما می‌دهد: کجا منتظر بمانید، کجا اشتباه‌تان را بپذیرید و تا کجا امید داشته باشید.

پروانه با خفاش، گارتلی و خرچنگ چه فرقی دارد؟

این چهار الگو همه پنج نقطه دارند و در نگاهِ اول شبیهِ هم‌اند. فرقشان در دو جاست: B تا کجا برگشته و D تا کجا رفته. این جدول مقایسه را ساده می‌کند:

مقایسهٔ الگوی پروانه با الگوهای هارمونیکِ شبیه

الگو	نقطهٔ B (از XA)	نقطهٔ D (از XA)	D نسبت به X
پروانه	۰٫۷۸۶	۱٫۲۷ (تا ۱٫۶۱۸)	کمی آن طرفِ X
خفاش	۰٫۳۸۲ تا ۰٫۵	۰٫۸۸۶	پیش از X، خیلی نزدیکش
گارتلی	۰٫۶۱۸	۰٫۷۸۶	پیش از X
خرچنگ	۰٫۳۸۲ تا ۰٫۶۱۸	۱٫۶۱۸	خیلی دورتر از X

خلاصه‌اش این است. پروانه با خفاش از دو جا فرق دارد: در خفاش B کم‌عمق است و D به X نمی‌رسد؛ در پروانه B عمیق است و D از X رد می‌شود. به زبانِ تصویری، بال‌های پروانه بازتر از بال‌های خفاش است. پروانه با خرچنگ هم در یک چیز شبیه است: هر دو از X رد می‌شوند. ولی خرچنگ خیلی جلوتر می‌رود و Bِ کم‌عمق‌تری دارد.

یک خطرِ رایج همین‌جاست. قیمت از PRZِ پروانه رد می‌شود و آدم با خودش می‌گوید: «شاید خرچنگ است». بعد حد ضرر را پایین‌تر می‌برد. این‌طوری یک ضررِ کوچک به ضررِ بزرگ تبدیل می‌شود. پس نوعِ الگو را پیش از ورود تعیین کنید، نه بعد از ضرر.

الگوی پروانه در بورس ایران چه نکته‌هایی دارد؟

بیشترِ آموزش‌های پروانه برای بازارهایی نوشته شده‌اند که شبانه‌روزی و بدونِ سقفِ قیمتِ روزانه کار می‌کنند. بورس تهران چند فرقِ مهم دارد:

• دامنهٔ نوسان و صف. در بورس تهران قیمتِ هر سهم در یک روز فقط تا سقف و کفِ مشخصی تغییر می‌کند. نقطهٔ Dِ پروانه معمولاً با یک ریزشِ ترسناک ساخته می‌شود؛ همان روزهایی که سهم صفِ فروش است. اگر حد ضرر خورد و صف بود، ممکن است چند روز نتوانید بفروشید. پس ضررِ واقعی می‌تواند بیشتر از ضررِ روی کاغذ باشد.
• پروانهٔ نزولی برای بیشترِ ما یعنی «نخریدن» یا «سبک کردن». فروشِ سهمی که ندارید برای بیشترِ سرمایه‌گذارانِ عادیِ بورس تهران عملاً در دسترس نیست. پس پروانهٔ نزولی بیشتر به کارِ این می‌آید که سهمی را که دارید سبک کنید یا سهمِ تازه نخرید.
• نقدشوندگی. در سهم‌های کوچک و کم‌معامله، چند سفارشِ بزرگ شکلِ نمودار را عوض می‌کند. الگو در این سهم‌ها کم‌اعتبارتر است. سهم‌های بزرگ و پرمعامله را ترجیح بدهید.
• حمایتِ قدیمی. اگر PRZِ پروانه روی یک ناحیهٔ حمایتیِ قدیمی بیفتد، اعتبارش خیلی بیشتر می‌شود.

پس پروانه در بورس تهران هم به کار می‌آید، ولی با حد ضررِ واقع‌بینانه و حجمِ کوچک‌تر.

الگوی پروانه چقدر قابل اعتماد است؟

صادقانه بگویم: هیچ الگویی همیشه درست نیست. برای پروانه هم آمارِ موفقیتِ معتبری که برای همهٔ بازارها صدق کند منتشر نشده است. پس اگر جایی دیدید «پروانه ۹۰ درصد جواب می‌دهد»، باور نکنید.

ارزشِ اصلیِ پروانه در «درست بودنِ همیشگی» نیست. در این است که پیش از ورود ریسک را اندازه می‌گیرد. وقتی حد ضرر نزدیک و تارگت دور است، حتی اگر نیمی از معامله‌ها ضرر بدهند، حسابِ کلی می‌تواند مثبت بماند. اعتبارِ الگو وقتی بیشتر می‌شود که چند دلیل با هم جمع شوند: PRZِ باریک، حمایتِ قدیمی، شمعِ برگشتی و واگرایی.

پس پروانه را یک دلیل در کنارِ دلیل‌های دیگر ببینید، نه تنها دلیلِ خرید.

چک‌لیستِ پیش از معامله با الگوی پروانه

پیش از هر معامله این فهرست را مرور کنید. اگر حتی یکی «نه» بود، صبر کنید:

• نمودار تعدیل‌شده است و تایم‌فریم را از قبل انتخاب کرده‌ام.
• موجِ XA بزرگ و روشن است.
• B نزدیکِ ۰٫۷۸۶ و C بینِ ۰٫۳۸۲ تا ۰٫۸۸۶ است.
• D از X رد شده، ولی از ۱٫۶۱۸ِ XA جلوتر نرفته است.
• دست‌کم دو عدد از سه عددِ PRZ نزدیکِ هم‌اند.
• در PRZ نشانهٔ برگشت دیده‌ام، نه فقط رسیدنِ قیمت.
• حد ضرر را نوشته‌ام و جابه‌جایش نمی‌کنم.
• نسبتِ ریسک به ریوارد، با حسابِ کارمزد، دست‌کم ۱٫۵ به ۱ است.
• حجمِ خرید طوری است که اگر حد ضرر خورد، بیش از ۱ تا ۲ درصدِ کلِ سرمایه‌ام را از دست ندهم.

این فهرست را در برنامهٔ معاملاتیِ خودتان هم بگذارید تا هر بار تکرار شود.

پنج اشتباهِ رایج در معامله با الگوی پروانه

1. خریدن روی X. بعضی‌ها همین که قیمت به کفِ قبلی رسید، می‌خرند. ولی در پروانه، قیمت قرار است از X هم پایین‌تر برود. خریدِ زودهنگام یعنی تحملِ یک ریزشِ اضافه.
2. اشتباه گرفتن با خفاش یا گارتلی. اگر B را دقیق نسنجید، ممکن است منتظرِ برگشت پیش از X باشید و با شکستنِ X بی‌دلیل بترسید. یا برعکس.
3. به زور جا دادنِ الگو. وقتی دنبالِ پروانه بگردید، همه‌جا پروانه می‌بینید. اگر B روی ۰٫۷۸۶ نیست، رهایش کنید.
4. جابه‌جا کردنِ حد ضرر. «شاید خرچنگ است» جملهٔ گرانی است. امید را جای قاعده نگذارید.
5. حجمِ خریدِ بزرگ. الگو هر چقدر هم زیبا باشد، ممکن است شکست بخورد. حجم را از روی حد ضرر حساب کنید، نه از روی هیجان.

پس بیشترِ ضررهای پروانه از خودِ الگو نیست، از رفتارِ ما با آن است.

سوالات متداول

جمع‌بندی

الگوی پروانه برای همان لحظه‌ای ساخته شده که قیمت کفِ قبلی را می‌شکند و همه می‌ترسند. دو عدد را به خاطر بسپارید: ۰٫۷۸۶ برای B و ۱٫۲۷ برای D. ناحیهٔ PRZ را از هم‌پوشانیِ سه عدد پیدا کنید، منتظرِ نشانهٔ برگشت بمانید و حد ضرر را پیش از خرید بنویسید.

پس قدمِ بعدیِ شما این است: نمودارِ تعدیل‌شدهٔ یک سهمِ بزرگ را باز کنید، یک پروانهٔ قدیمی پیدا کنید و مثلِ مثالِ بالا هر سه عددِ PRZ و حجمِ خرید را خودتان حساب کنید. اگر خواستید این مسیر را منظم و با تمرین جلو ببرید، دورهٔ آموزشی تحلیل تکنیکال برای همین ساخته شده است. تصمیمِ نهایی برای هر معامله همیشه با خودتان است.