تعدیل قیمت سهم چیست؟ نمودار تعدیل‌شده و تعدیل‌نشده با مثال

خیلی‌ها بعد از مجمع به نمودارِ سهم‌شان نگاه می‌کنند و دلشان هُری می‌ریزد: «قیمت نصف شد!» ولی بیشترِ وقت‌ها چیزی از دست نرفته است. تعدیل قیمت سهم یعنی اصلاحِ قیمت‌های گذشتهٔ سهم بعد از سود نقدی یا افزایش سرمایه، تا افتِ مصنوعیِ روزِ بازگشایی از نمودار پاک شود و نمودار، سود و زیانِ واقعیِ سهامدار را نشان بدهد.

در این راهنما با هم می‌بینیم چرا قیمت بعد از مجمع کم می‌شود، تعدیل را چطور با یک ماشین‌حسابِ ساده حساب کنیم، و در تحلیل تکنیکال کِی سراغِ نمودار تعدیل‌شده برویم و کِی سراغِ نمودار تعدیل‌نشده.

تعدیل قیمت سهم به زبان ساده یعنی چه؟

یک کیکِ تولد را تصور کنید. اگر آن را به هشت تکه ببرید، کیک بزرگ‌تر یا کوچک‌تر نمی‌شود؛ فقط تعدادِ تکه‌ها زیاد می‌شود و هر تکه کوچک‌تر. افزایش سرمایه همین است: تعدادِ سهم‌ها زیاد می‌شود و قیمتِ هر سهم کم.

سود نقدی هم شبیهِ این است که یک تکه از کیک را بردارید و بگذارید توی بشقابِ خودتان. کیکِ روی میز کوچک‌تر شده، ولی آن تکه مالِ شماست. قیمتِ سهم کم می‌شود، چون بخشی از ارزشش به شکلِ پولِ نقد به شما می‌رسد.

مشکل اینجاست که نمودار این را نمی‌فهمد. نمودارِ معمولی فقط قیمتِ هر روز را کنارِ هم می‌گذارد. پس روزِ بازگشایی یک سقوطِ ناگهانی نشان می‌دهد که از خرید و فروشِ مردم نیامده است. به این پرشِ ناگهانی شکاف قیمتی یا گپ می‌گویند (دربارهٔ انواعش در مقالهٔ انواع گپ قیمت در معامله‌گری سهام نوشته‌ایم).

تعدیل قیمت این شکاف را پر می‌کند. قیمت‌های قبل از مجمع را به همان نسبت پایین می‌آورد تا گذشته و امروز با یک «متر» اندازه گرفته شوند. پس تعدیل یعنی هم‌مقیاس کردنِ قیمت‌های دیروز با قیمت‌های امروز.

چرا قیمت سهم بعد از مجمع کم می‌شود؟

سه اتفاق باعث می‌شود قیمتِ سهم بدونِ دخالتِ عرضه و تقاضا پایین بیاید. هر سه معمولاً در مجمع تصویب می‌شوند و روزِ بازگشایی نماد روی تابلو می‌آیند.

1. سود نقدی: مجمع عمومی عادی تصویب می‌کند هر سهم مثلاً ۳۰۰ تومان سود بگیرد. روزِ بازگشایی، همین ۳۰۰ تومان از قیمتِ مبنا کم می‌شود. جزئیاتش در مقالهٔ سود سهام (DPS) چیست؟ آمده است.
2. افزایش سرمایه از سود انباشته یا تجدید ارزیابی: به سهامدار سهمِ رایگان می‌دهند که به آن سهام جایزه می‌گویند. تعدادِ سهم زیاد می‌شود و قیمتِ هر سهم به همان نسبت کم.
3. افزایش سرمایه از آورده نقدی: به سهامدار حق تقدم می‌دهند؛ یعنی حقِ خریدِ سهمِ تازه به قیمتِ اسمی ۱۰۰ تومان. قیمتِ سهم کم می‌شود، ولی نه به اندازهٔ جایزه، چون پولِ تازه وارد شرکت می‌شود.

در هر سه حالت، ارزشِ کلِ داراییِ شما در لحظهٔ بازگشایی تقریباً ثابت می‌ماند. سهم‌تان بیشتر شده یا پول به حساب‌تان می‌آید. پس افتِ قیمت بعد از مجمع ضرر نیست؛ جابه‌جاییِ ارزش است. اگر می‌خواهید انواعِ افزایش سرمایه را دقیق‌تر بشناسید، ۴ روش افزایش سرمایه شرکت‌ها را بخوانید.

یک نکته هم دربارهٔ واژه‌ها. در بورس «تعدیل سود» معنای دیگری هم دارد: وقتی شرکت پیش‌بینیِ سودش را بالا یا پایین می‌برد (تعدیل مثبت یا منفی). آن موضوعِ بنیادی است و ربطی به تعدیلِ قیمت در نمودار ندارد. این دو را با هم قاطی نکنید.

تعدیل قیمت را چطور محاسبه کنیم؟

بیایید با یک سهمِ فرضی حساب کنیم. فرض کنید قیمت پایانیِ سهم در آخرین روزِ پیش از مجمع ۳٬۰۰۰ تومان است و شما ۱٬۰۰۰ سهم دارید؛ یعنی دارایی‌تان ۳ میلیون تومان است. همهٔ عددها مثال‌اند.

۱. تعدیل سود نقدی

فرمولش ساده است: قیمت تئوریک بعد از مجمع = قیمت پایانیِ پیش از مجمع − سود نقدیِ هر سهم. قیمت تئوریک یعنی قیمتی که سهم «باید» با آن باز شود، اگر هیچ خبرِ خوب یا بدی در کار نباشد.

اگر سود نقدی ۳۰۰ تومان باشد، سهم با ۲٬۷۰۰ تومان باز می‌شود. داراییِ شما روی تابلو ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان است، به‌علاوهٔ ۳۰۰ هزار تومان سودی که شرکت بدهکارِ شماست. جمعش همان ۳ میلیون تومان.

۲. تعدیل افزایش سرمایه از سود انباشته (جایزه)

فرمول: قیمت جدید = قیمت پیش از مجمع ÷ (۱ + درصد افزایش سرمایه). با افزایش سرمایهٔ ۱۰۰٪، قیمت تقسیم بر ۲ می‌شود: ۱٬۵۰۰ تومان.

در عوض ۱٬۰۰۰ سهمِ شما ۲٬۰۰۰ سهم می‌شود. ۲٬۰۰۰ ضرب در ۱٬۵۰۰ می‌شود باز همان ۳ میلیون تومان. کیک همان کیک است؛ فقط تکه‌ها دو برابر شده‌اند.

۳. تعدیل افزایش سرمایه از آورده نقدی (حق تقدم)

اینجا سهامدار برای هر سهمِ تازه ۱۰۰ تومان می‌پردازد. فرمول: قیمت جدید = (قیمت پیش از مجمع + درصد آورده × ۱۰۰) ÷ (۱ + درصد آورده).

با افزایش سرمایهٔ ۵۰٪ از آورده: (۳٬۰۰۰ + ۰٫۵ × ۱۰۰) ÷ ۱٫۵ ≈ ۲٬۰۳۳ تومان. می‌بینید که قیمت کمتر از حالتِ جایزه پایین آمد، چون شرکت پولِ تازه گرفته است. محاسبهٔ کامل‌ترِ هر نوع را در روش محاسبه قیمت سهم بعد از افزایش سرمایه قدم‌به‌قدم آورده‌ایم.

اگر شرکتی هم سود نقدی بدهد و هم افزایش سرمایه بگیرد، فرمولِ کلی این می‌شود: (قیمت پیش از مجمع − سود نقدی + درصد آورده × ۱۰۰) ÷ (۱ + درصد آورده + درصد جایزه). نگران نباشید؛ بورس این عدد را خودش حساب می‌کند و قیمتِ مبنای روزِ بازگشایی را اعلام می‌کند. ولی بلد بودنش کمک می‌کند گولِ تابلو را نخورید.

جدولِ زیر سه حالت را برای همان سهمِ ۳٬۰۰۰ تومانی کنارِ هم گذاشته است:

مثال: قیمت تئوریک بعد از مجمع برای سهمی با قیمت پایانیِ ۳٬۰۰۰ تومان و ۱٬۰۰۰ سهم

رویداد	قیمت بعد از بازگشایی	ضریب تعدیل	داراییِ شما
سود نقدی ۳۰۰ تومان	۲٬۷۰۰ تومان	۰٫۹۰	سهم‌ها ۲٫۷ میلیون تومان + ۳۰۰ هزار تومان طلب
افزایش سرمایهٔ ۱۰۰٪ از سود انباشته	۱٬۵۰۰ تومان	۰٫۵۰	۲٬۰۰۰ سهم = ۳ میلیون تومان
افزایش سرمایهٔ ۵۰٪ از آورده	حدودِ ۲٬۰۳۳ تومان	حدودِ ۰٫۶۸	۱٬۵۰۰ سهم ≈ ۳٫۰۵ میلیون تومان، با ۵۰ هزار تومان پولی که خودتان گذاشته‌اید

ستونِ «ضریب تعدیل» همان عددی است که قیمت‌های گذشته در آن ضرب می‌شوند. یعنی قیمتِ بعد تقسیم بر قیمتِ قبل. پس در هر سه ردیف، داراییِ واقعیِ شما عوض نشده است؛ فقط شکلش عوض شده.

نمودار تعدیل نشده چیست؟

نمودار تعدیل‌نشده (یا نمودار بدون تعدیل) همان قیمت‌هایی را نشان می‌دهد که واقعاً در تابلو معامله شده‌اند. هیچ دستی به گذشته نمی‌خورد. روزِ بازگشایی بعد از افزایش سرمایه، یک پلهٔ بزرگ رو به پایین در نمودار می‌بینید.

نمونه‌اش را در نمودارِ پلیمر آریا ساسول (آریا) می‌بینید. در دوشنبه ۲۲ دی ۱۳۹۹، بعد از افزایش سرمایهٔ ۱۰۰ درصدی، قیمتِ سهم تقریباً نصفِ روزِ معاملاتیِ قبل شد (نقطهٔ زرد). در جای دیگری از همین نمودار (نقطهٔ آبی) شرکت برای هر سهم ۱٬۱۵۰ تومان سود نقدی داده و یک شکافِ کوچک‌تر ساخته است.

همان‌طور که می‌بینید، شکافِ سود نقدی معمولاً خیلی کوچک‌تر از شکافِ افزایش سرمایه است. ولی هر دو، خط‌های روند، حمایت و مقاومت و اندیکاتورها را به هم می‌ریزند. اندیکاتور یعنی فرمولی که از قیمت‌های گذشته یک نشانه برای خرید یا فروش می‌سازد؛ وقتی گذشته پله‌پله باشد، این نشانه‌ها هم غلط می‌شوند.

نمودار تعدیل شده چیست؟

نمودار تعدیل‌شده قیمت‌های پیش از هر مجمع را در ضریبِ تعدیل ضرب می‌کند. نتیجه نموداری است که در آن پله‌های مصنوعی حذف شده‌اند و حرکتِ قیمت پیوسته دیده می‌شود. قیمت تعدیل‌شده یعنی قیمتی که سهم «با معیارِ امروز» در گذشته داشته است.

این نمودارِ همان سهمِ آریاست، این بار تعدیل‌شده. اثرِ افزایش سرمایه و سود نقدی در آن حساب شده و شکاف‌ها دیگر دیده نمی‌شوند:

شکلِ زیر همین فرق را با یک مثالِ ساده نشان می‌دهد. سهمی از ۲٬۴۰۰ به ۳٬۰۰۰ تومان رسیده، بعد افزایش سرمایهٔ ۱۰۰٪ گرفته و با ۱٬۵۰۰ تومان باز شده، و حالا ۱٬۸۰۰ تومان است:

در نمودار تعدیل‌نشده به نظر می‌رسد سهم از ۳٬۰۰۰ به ۱٬۸۰۰ تومان رسیده؛ یعنی ۴۰٪ زیان. ولی کسی که با ۳٬۰۰۰ تومان خریده، حالا دو برابر سهم دارد: ۲ × ۱٬۸۰۰ = ۳٬۶۰۰ تومان. یعنی ۲۰٪ سود کرده است. نمودار تعدیل‌شده دقیقاً همین ۲۰٪ را نشان می‌دهد. پس اگر می‌خواهید بدانید واقعاً سود کرده‌اید یا نه، به نمودار تعدیل‌شده نگاه کنید.

دو روش تعدیل: درصدی یا تفریقی؟

تا اینجا قیمت‌ها را در ضریب ضرب کردیم. به این روش درصدی (نسبتی) می‌گویند و رایج‌ترین روش است. روشِ دیگری هم هست که فقط مبلغِ سود را از قیمت‌های گذشته کم می‌کند؛ به آن روش تفریقی می‌گویند.

فرقش را با همان سود نقدیِ ۳۰۰ تومانی ببینیم. فرض کنید سهم چند ماه پیش ۲٬۰۰۰ تومان بوده است.

مثال: قیمتِ ۲٬۰۰۰ تومانیِ گذشته بعد از سود نقدیِ ۳۰۰ تومان (قیمت پایانیِ پیش از مجمع ۳٬۰۰۰ تومان)

روش	حساب	قیمت تعدیل‌شده	چه چیزی را درست نگه می‌دارد
درصدی (نسبتی)	۲٬۰۰۰ × ۰٫۹	۱٬۸۰۰ تومان	درصدِ بازده‌ها و شکلِ روند
تفریقی	۲٬۰۰۰ − ۳۰۰	۱٬۷۰۰ تومان	فاصلهٔ تومانیِ قیمت‌ها

همان‌طور که می‌بینید، با روشِ تفریقی سهم‌های ارزان در گذشته بیش از اندازه پایین می‌آیند و حتی ممکن است قیمتِ منفی بسازند. برای همین، برای تحلیل تکنیکال و حسابِ بازده، روشِ درصدی منطقی‌تر است. پس پیش از تحلیل، در تنظیماتِ نرم‌افزار ببینید تعدیل با کدام روش انجام می‌شود.

در تحلیل تکنیکال از نمودار تعدیل شده استفاده کنیم یا تعدیل نشده؟

جوابِ کوتاه: برای بیشترِ کارهای تکنیکال، نمودار تعدیل‌شده. ولی نمودار تعدیل‌نشده هم کنار گذاشتنی نیست. هر کدام کارِ خودش را دارد.

کِی از کدام نمودار استفاده کنیم؟

کار	نمودار تعدیل‌شده	نمودار تعدیل‌نشده
رسمِ خطِ روند و کانال	مناسب	گمراه‌کننده بعد از هر مجمع
اندیکاتورها (میانگین متحرک، RSI، MACD)	مناسب	سیگنالِ غلط روزِ بازگشایی
حسابِ بازدهِ واقعی در چند سال	مناسب	زیانِ ساختگی نشان می‌دهد
دیدنِ قیمتی که واقعاً معامله شده	عددها با تابلو نمی‌خواند	مناسب
سقف و کفِ تاریخیِ معامله‌شده و حافظهٔ قیمتیِ بازار	کمکی نمی‌کند	مناسب
تحلیلِ کوتاه‌مدت در فاصلهٔ بینِ دو مجمع	هر دو یکی‌اند	هر دو یکی‌اند

چرا نمودار تعدیل‌نشده هنوز به کار می‌آید؟ چون آدم‌ها قیمت‌های واقعیِ تابلو را یادشان می‌ماند. کسی که سهم را ۳٬۰۰۰ تومان خریده، با همان عدد در ذهنش تصمیم می‌گیرد. برای همین گاهی نواحی حمایتی و مقاومتی روی قیمت‌های تعدیل‌نشده هم واکنش نشان می‌دهند، به‌خصوص اگر مجمع تازه گذشته باشد.

توصیهٔ من این است: تحلیلِ اصلی را روی نمودار تعدیل‌شده انجام بدهید و نمودار تعدیل‌نشده را برای دیدنِ قیمت‌های واقعی و رفتارِ معامله‌گرها کنارش باز نگه دارید. اگر تازه با تحلیل تکنیکال آشنا شده‌اید، دورهٔ آموزشی تحلیل تکنیکال بازار این پایه‌ها را مرتب یاد می‌دهد. پس نکتهٔ اصلی این است که همیشه بدانید روی کدام نمودار کار می‌کنید.

نمودار تعدیل‌شده را کجا ببینیم؟

بیشترِ نرم‌افزارهای نمودار و سامانه‌های معاملاتیِ کارگزاری‌ها گزینهٔ تعدیل دارند. معمولاً سه حالت پیشنهاد می‌کنند: بدون تعدیل، تعدیل فقط برای افزایش سرمایه، و تعدیل برای افزایش سرمایه و سود نقدی. اسمِ گزینه‌ها از نرم‌افزاری به نرم‌افزارِ دیگر فرق می‌کند.

در سایت TSETMC هم در صفحهٔ هر نماد، سابقهٔ افزایش سرمایه‌ها و تغییراتِ تعداد سهم ثبت شده است. از آنجا می‌توانید درصدِ هر افزایش سرمایه را ببینید و خودتان ضریب را حساب کنید. اگر با این سایت آشنا نیستید، راهنمای سایت TSETMC را ببینید.

در تریدینگ‌ویو هم، برای سهم‌های بازارهای جهانی، تقسیمِ سهم (اسپلیت) خودکار تعدیل می‌شود و برای سود تقسیمی دکمه‌ای به نامِ ADJ هست که می‌توانید روشن یا خاموشش کنید. منطق همان است: اگر روشن باشد، اثرِ سود تقسیمی از نمودار پاک می‌شود.

بعد از بازگشایی چه می‌شود؟ قیمت تئوریک، قول نیست

قیمت تئوریک فقط نقطهٔ شروع است. روزِ بازگشایی نماد، عرضه و تقاضا حرفِ آخر را می‌زند. اگر خبرِ مجمع خوب بوده باشد، ممکن است سهم بالاتر از قیمتِ تعدیل‌شده معامله شود. اگر بد بوده باشد، پایین‌تر.

بعضی‌ها به این می‌گویند «پر کردنِ شکاف»؛ یعنی قیمت دوباره به سطحِ پیش از مجمع برگردد. این اتفاق قطعی نیست. شکاف وقتی پر می‌شود که شرکت واقعاً ارزشش را داشته باشد، نه چون نمودار پله دارد. برای مقایسهٔ قیمت‌ها هم بهتر است به قیمت پایانی نگاه کنید، نه قیمتِ آخرین معامله؛ چون بورس قیمتِ مبنای روزِ بعد را از قیمت پایانی می‌سازد.

پس قبل از مجمع، قیمت تئوریک را خودتان حساب کنید تا روزِ بازگشایی بدانید سهم بالای آن معامله می‌شود یا پایینش. این تنها عددی است که واقعاً قضاوتِ بازار را نشان می‌دهد.

اشتباه‌های رایج درباره تعدیل قیمت

این‌ها اشتباه‌هایی است که بارها در بازار دیده‌ام. پیش از هر تحلیل، این فهرست را یک بار مرور کنید:

• افتِ بعد از مجمع را ضرر حساب کردن. با سهم‌های تازه یا پولِ سود نقدی جمع بزنید، بعد قضاوت کنید.
• رسمِ خطِ روند روی نمودارِ پله‌دار. یک خطِ حمایتی که از روی شکاف بگذرد، معنایی ندارد.
• خرید چون «سهم ارزان شده». سهمی که از ۳٬۰۰۰ به ۱٬۵۰۰ رسیده، ارزان‌تر نشده؛ فقط تکه‌هایش کوچک‌تر شده.
• مقایسهٔ قیمتِ امروز با سقفِ چند سال پیش در نمودار تعدیل‌نشده. شاید سهم از آن روز چند بار افزایش سرمایه گرفته باشد.
• ندانستنِ تنظیماتِ نرم‌افزار. ببینید نمودارتان سود نقدی را هم تعدیل می‌کند یا فقط افزایش سرمایه را.
• یکی گرفتنِ «تعدیل قیمت» با «تعدیل سود». اولی اصلاحِ نمودار است؛ دومی تغییرِ پیش‌بینیِ سودِ شرکت.
• یادِ حق تقدم نبودن. در افزایش سرمایه از آورده، اگر حق تقدم‌تان را نه بفروشید و نه پولش را بپردازید، ارزشش از دست می‌رود و تعدیلِ قیمت این را جبران نمی‌کند.

بیشترِ این اشتباه‌ها از یک جا می‌آید: نگاه به عددِ تابلو بدونِ دیدنِ تعدادِ سهم. پس همیشه «قیمت × تعداد» را ببینید، نه فقط قیمت. اگر دربارهٔ برنامهٔ مجامع و زمانِ بازگشایی سؤال دارید، مقالهٔ مجمع عمومی چیست؟ را هم بخوانید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

تعدیل قیمت سهم کارِ پیچیده‌ای نیست. یعنی قیمت‌های دیروز را با متر امروز اندازه بگیریم تا سود نقدی و افزایش سرمایه شبیهِ سقوط به نظر نرسند. نمودار تعدیل‌شده برای تحلیل و حسابِ بازده است؛ نمودار تعدیل‌نشده برای دیدنِ قیمت‌های واقعیِ تابلو.

پس دفعهٔ بعد که سهم‌تان بعد از مجمع «نصف شد»، اول تعدادِ سهم‌ها و سود نقدی را با قیمت جمع بزنید. بعد قیمت تئوریک را حساب کنید و ببینید بازار بالاتر از آن معامله می‌کند یا پایین‌تر. تصمیمِ نهایی با خودتان است، ولی دیگر با یک نمودارِ پله‌دار نمی‌ترسید.