شمش طلا چیست؟ انواع، خرید از بازار و بورس کالا، حساب حباب و نکات فروش (۱۴۰۵)
فهرست مطالب۱۲ بخش
- شمش طلا چیست و چه فرقی با طلای زینتی دارد؟
- انواع شمش طلا
- شمش طلا را از کجا بخریم؟
- خرید شمش طلا از بورس کالا (گواهی سپرده)
- قیمت شمش طلا را چطور خودمان حساب کنیم؟
- مزایا و معایب شمش طلا
- شمش طلا بهتر است یا سکه؟
- فروش شمش طلا: نکته‌هایی که کمتر گفته میشود
- اشتباه‌های رایج در خرید شمش طلا
- آیا خرید شمش طلا برای شما مناسب است؟
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
شمش طلا یک تکه طلای تقریباً خالص است، با عیار ۹۹۵ تا ۹۹۹٫۹ در هزار، که همان «۲۴ عیار» بازار است. وزن، عیار، نام سازنده و شمارهٔ سریالش روی آن حک شده است. شمش اجرت ساخت ندارد. پس تقریباً همهٔ پولی که می‌دهید طلا میشود. در ایران شمش را یا از طلافروشی می‌خرید، یا گواهی‌اش را از بورس کالا.
خیلی‌ها از من می‌پرسند: «شمش بخرم یا سکه؟ از کجا بخرم که سرم کلاه نرود؟» این راهنما همین را قدم‌به‌قدم جواب می‌دهد. با هم انواع شمش را می‌شناسیم، قیمتش را خودمان حساب می‌کنیم و می‌بینیم موقع فروش چه چیزهایی پول‌تان را نگه می‌دارد.
شمش طلا چیست و چه فرقی با طلای زینتی دارد؟
شمش یعنی فلزی که ذوب کرده‌اند و در قالب ریخته‌اند. ولی وقتی در بازار می‌گویند «طلای شمش»، منظورشان طلای سرمایه‌ای با خلوص بالاست. شمش‌ها معمولاً مکعب‌مستطیل‌اند و در وزن‌های مختلف ساخته می‌شوند. رنگشان هم به طلای واقعی خیلی نزدیک است، چون خلوصشان نزدیک ۱۰۰ درصد است.
عیار شمش را «در هزار» می‌نویسند. شمش ۹۹۵ یعنی از هر هزار قسمتش، ۹۹۵ قسمت طلای خالص است. شمش ۹۹۹٫۹ خالص‌ترین شمشی است که در بازار می‌بینید. روی آن معمولاً عبارت Fine Gold هم نوشته‌اند. جالب است که هیچ‌وقت نمی‌گویند «۱۰۰ درصد خالص»؛ همیشه می‌گویند ۹۹٫۹۹ درصد.
برای مقایسه، طلای النگو و گردنبند در ایران ۱۸ عیار است، یعنی ۷۵۰ در هزار. یعنی یک‌چهارمش فلز دیگری است. اگر این عددها برایتان گنگ است، مقالهٔ عیار طلا چیست و چگونه محاسبه میشود را ببینید.
فرق اصلی شمش با طلای زینتی در هزینه است. وقتی النگو می‌خرید، اجرت ساخت، سود فروشنده و مالیات می‌دهید. روز فروش هیچ‌کدام از این‌ها به شما برنمی‌گردد. شمش این هزینه‌ها را ندارد یا خیلی کم دارد. برای همین من همیشه می‌گویم برای سرمایه‌گذاری طلای زینتی نخرید. آن‌قدر گران تمام میشود که بهتر است اسمش را هم نیاوریم.
پس اگر هدف‌تان فقط حفظ ارزش پول است، شمش جزو منطقی‌ترین شکل‌های داشتن طلاست.
انگِ شمش: روی شمش چه نوشته شده است؟
شاید شنیده باشید که می‌گویند «فلانی به من انگ زد». یعنی یک برچسب به من چسباند. در طلا هم «انگ» یعنی نشانه‌هایی که سازنده موقع تولید روی طلا حک می‌کند. این نشانه‌ها چسبانده نمی‌شوند؛ روی خود فلز کنده می‌شوند و با چشم یا ذره‌بین دیده می‌شوند.
روی هر شمش معتبر دست‌کم این چهار چیز را پیدا می‌کنید:
- نام یا نشان سازنده: روی شمش معمولاً با خطی تمیز و خوانا نوشته شده است.
- وزن: فقط روی شمش حک میشود. روی طلای آب‌شده و زینتی وزن نمی‌نویسند.
- عیار در هزار: مثل ۹۹۵ یا ۹۹۹٫۹. روی زینتی‌ها عیار را با مبنای ۲۴ می‌زنند، مثل 18K.
- شمارهٔ سریال یا کد اصالت: که از سایت یا تلفن سازنده قابل استعلام است.
شمشهای کوچک، مثلاً ۱، ۱۰، ۲۰ و ۱۰۰ گرمی و یک انس، معمولاً در یک بسته‌بندی پلمپ می‌آیند. همان سریال و وزن و عیار روی بسته هم چاپ شده است. نکتهٔ مهم این است که این بسته را باز نمی‌کنند. شمش با همان بسته دست‌به‌دست میشود.
شمشهای سنگین، مثل ۵۰۰ گرمی و یک کیلویی، معمولاً بسته‌بندی ندارند. لبه‌هایشان را گرد می‌سازند تا کمتر ضربه ببینند، چون طلای پرعیار نرم است و زود آسیب می‌بیند.
انواع شمش طلا
شمش‌ها را از سه نظر دسته‌بندی می‌کنند: وزن، روش ساخت و اینکه چه کسی آن را ساخته یا عرضه کرده است. این سه دسته به شما می‌گوید شمشی که جلویتان است چقدر می‌ارزد و فروشش چقدر آسان است.
انواع شمش از نظر وزن
- شمش گرمی (۰٫۱ تا ۲۰ گرم): معمولاً پرسی و پلمپ‌شده با کارت شناسایی. برای پس‌انداز ماهانه و هدیه خوب است، ولی هر گرمش گران‌تر درمی‌آید.
- شمش میانی (۵۰ تا ۲۵۰ گرم و یک انس): هر انس حدود ۳۱٫۱ گرم است و در بازار جهانی وزن رایجی است.
- شمش کیلویی: واحد اصلی معاملات عمده در ایران است. شمشهای حراج بانک مرکزی و خزانهٔ بورس کالا حدود یک کیلو وزن دارند.
- شمش استاندارد لندن: حدود ۴۰۰ انس، یعنی نزدیک ۱۲٫۴ کیلو، با عیار دست‌کم ۹۹۵. استانداردش را انجمن بازار شمش لندن (LBMA) تعیین می‌کند. به کار خریدار خرد نمی‌آید، ولی قیمت جهانی طلا بر پایهٔ همین شمش‌ها اعلام میشود.
اگر با مثقال راحت‌ترید، هر مثقال حدود ۴٫۶۰۸ گرم است. پس یک شمش ۱۰۰ گرمی کمی بیشتر از ۲۱ مثقال است.
انواع شمش از نظر روش ساخت
شمش ریخته‌گری: طلای مذاب را در قالب می‌ریزند. سطحش کمی ناصاف است و نوشته‌ها را بعداً رویش می‌کوبند. شمشهای کیلویی معمولاً این‌طوری‌اند.
شمش پرسی: از ورق طلا با پرس بریده و نقش‌زنی میشود. صاف و براق است و اندازه‌اش دقیق. شمشهای گرمی تقریباً همه پرسی‌اند. ساختنشان خرج بیشتری دارد و همین خرج در قیمت گرمیِ بالاترشان دیده میشود.
انواع شمش از نظر سازنده و عرضه‌کننده
شمش بانک مرکزی: شمشهای کیلویی با عیار دست‌کم ۹۹۵ که بانک مرکزی در حراج مرکز مبادلهٔ ارز و طلای ایران میفروشد. در بازار به آن «شمش بانکی» می‌گویند.
شمش تولید داخل: شرکت‌های دارای مجوز طلای خام را تصفیه می‌کنند و شمش گرمی یا کیلویی می‌سازند. اعتبار این شمش‌ها به برند سازنده و امکان استعلام سریالشان است.
شمش وارداتی: ساخت پالایشگاه‌های معتبر خارجی که از مسیر رسمی وارد کشور شده‌اند. بخش مهمی از عرضهٔ بازار همین‌هاست.
طلای آب‌شده: در بازار گاهی به آن هم شمش می‌گویند، ولی شمش استاندارد نیست. از ذوب طلای کهنه ساخته میشود، عیارش ثابت نیست و با برگهٔ ری‌گیری (یعنی آزمایش عیار) معامله میشود. فرق‌ها را در مقالهٔ طلای آب‌شده چیست باز کرده‌ام.
شمش در دست یا گواهی شمش؟
یک دستهٔ دیگر هم هست که به شکل مالکیت برمی‌گردد. می‌توانید خود شمش را در دست داشته باشید. یا گواهی سپردهٔ شمش طلا بخرید که سهم شما از شمشهای خزانهٔ بورس کالاست. راه سوم صندوق طلاست که بیشتر دارایی‌اش همین گواهی‌هاست. هر سه را جلوتر کنار هم می‌گذاریم.
شمش طلا را از کجا بخریم؟
جواب کوتاه: آدم معمولی تا مهر ۱۴۰۵ دو راه رسمی دارد. یا شمش را از طلافروشی و فروشگاه دارای پروانه می‌خرد. یا با کد بورس کالا، گواهی سپردهٔ شمش طلا را در بورس کالا می‌خرد. خرید مستقیم از بانک مرکزی برای مردم عادی ممکن نیست.
خرید شمش طلا از بانک: چرا به دست مردم نمی‌رسد؟
بانک مرکزی شمش‌هایش را در حراج‌های مرکز مبادلهٔ ارز و طلای ایران میفروشد. این حراج‌ها از ۱۴۰۲ شروع شده‌اند. یکصد و پنجاه و هفتمین حراج، سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ برگزار شد.
ولی هر کسی نمی‌تواند در این حراج شرکت کند. طبق آگهی همان جلسه، فقط عمدهفروشان شمش، سازندگان مصنوعات طلا، خرده‌فروشان طلای آب‌شده و سکوهای آنلاین طلا با پروانهٔ کسب معتبر می‌توانستند بخرند. برای هر قطعه ۵ میلیارد تومان وجهالضمان لازم بود، یعنی پولی که به‌عنوان تضمین می‌گذارید. هر خریدار هم در هفته حداکثر ۲۵ قطعه می‌توانست بخرد.
این کار شبیه میدان میوه و تره‌بار است. بار عمده آنجا به مغازه‌دارها فروخته میشود و ما میوه را از میوه‌فروشی محل می‌خریم. شمش بانکی هم اول به دست این فعالان می‌رسد و بعد، گاهی خردشده یا دوباره قالب‌گیری‌شده، به طلافروشی‌ها می‌آید.
پس اگر جایی تبلیغ «فروش شمش بانکی به مردم» دیدید، اول در سایت رسمی همان بانک یا مرکز مبادله (ice.ir) بررسی کنید.
بهترین جای خرید شمش در بازار کجاست؟
«بهترین» یعنی جایی که همان جنس را با قیمت بهتر می‌دهد. اینکه «فلانی دوست ماست» یا «همیشه از او خریده‌ایم» معیار بهترین قیمت نیست. البته به شرطی که در بازاری مطمئن و با فروشنده‌های معتبر خرید کنید.
جایی بروید که چند طلافروشی کنار هم باشند: بازار بزرگ شهر یا پاساژهای معروف طلا. در تهران، بازار بزرگ کنار کاخ گلستان و خیابان ۱۵ خرداد پر از شمش‌فروشی است. اگر حوصله دارید، یک روز تهران‌گردی هم بگذارید؛ رستوران‌های خوبی هم آن اطراف هست.
در شهرهای بزرگ قیمت‌ها معمولاً بهتر است و در شهرهای کوچک ممکن است کمی گران‌تر بخرید. اگر مغازهٔ محل‌تان تنهاست، تلفنی از چند طلافروشی بزرگ، حتی در بازار تهران، قیمت بگیرید. در نقشه‌های موبایل هم کلمهٔ «شمش» را جست‌وجو کنید. پیش از رفتن زنگ بزنید و بپرسید اصلاً شمش دارند یا نه.
از چند جا قیمت بگیرید، ولی وسواس به خرج ندهید. خودم یک بار در بازار از اولین مغازه قیمت گرفتم. مغازهٔ دوم گران‌تر داد و سومی گران‌تر. برگشتم سراغ اولی و دیدم کل بازار رو به بالا رفته است. اگر همان اول خریده بودم، از همه ارزان‌تر تمام می‌شد.
پس خرید شمش مثل خرید ماشین نیست که چند روز قیمت‌ها را زیر نظر بگیرید. در بازهٔ پنج دقیقه تا یک روز کار را تمام کنید. جایی که جنس و فروشنده‌اش به دلتان نشست، قیمت را ببندید.
چک‌لیست خرید شمش از طلافروشی
- پیش از رفتن، قیمت تقریبی را خودتان حساب کنید. با فرمولی که پایین‌تر یاد می‌گیریم، هوشیار وارد بازار می‌شوید.
- از فروشندهٔ دارای پروانه بخرید و فاکتور بگیرید. معاملهٔ شمش در بازار معمولاً بی فاکتور هم انجام میشود. ولی شما حتماً فاکتور بگیرید و ببینید وزن، عیار، برند و سریال در آن آمده باشد.
- سریال شمش را با کارتش تطبیق دهید. اگر سازنده سامانهٔ استعلام دارد، همان‌جا سریال را بزنید.
- پلمپ را باز نکنید. شمش بی‌پلمپ را خریدار بعدی ممکن است فقط بعد از ری‌گیری و به نرخ آب‌شده بخرد.
- قیمت را ریز بخواهید: ارزش خود طلا، مبلغ اضافه برای ساخت و بسته‌بندی، و هر کارمزد دیگر. بعد آن را با قیمت طلای همان ساعت مقایسه کنید.
- قیمت بازخرید را همان روز بپرسید. فروشنده‌ای که شمش خودش را با کسر کم پس می‌خرد، از بقیه بهتر است.
برای تشخیص اصالت هم راه‌های ساده‌ای هست که در مقالهٔ روش‌های تشخیص طلای اصل از تقلبی آورده‌ام. ولی برای شمش، مطمئن‌ترین راه همان فروشندهٔ معتبر و سریال قابل استعلام است.
پول را چطور بپردازیم و چطور بگیریم؟
بازار طلا مثل سوپرمارکت نیست که کارت بکشید و بیرون بیایید. گاهی معامله صدها میلیون تومان است. برای همین عرف بازار این است که فروشنده یک یا چند شماره حساب می‌دهد. مثلاً می‌گوید از یک میلیارد تومان، ۵۰۰ میلیون را به این حساب بزنید، ۲۰۰ میلیون به آن یکی و ۳۰۰ میلیون به سومی.
شاید بپرسید این حساب‌ها مال کیست؟ مال کسانی است که قبلاً به همین مغازه طلا فروخته‌اند و طلبکارند. فروشنده پشت صحنه حساب‌ها را با هم جور می‌کند.
در بازار معمولاً حساب بانک‌های پرمشتری مثل ملت و ملی را می‌خواهند. دلیلش ساده است: انتقال از یک بانک به همان بانک سریع است و گرفتار سقف و تأخیر انتقال شبا نمیشود. کارت‌به‌کارت، شبا، انتقال داخلی و خودپرداز هر کدام سقف جداگانه دارند. پس پیش از رفتن به بازار، سقف حسابتان را بدانید. اگر مبلغ بزرگ است، شاید لازم باشد در شعبه چند نوبت بگیرید و چند بار واریز کنید.
موقع فروش هم شماره حساب یا شبای خودتان را به خریدار می‌دهید. پول ممکن است همان لحظه، همان روز یا تا فردا ظهر برسد. این را پیش از بستن قیمت با فروشنده توافق کنید. اگر حدود ۱۲ ظهر در بازار باشید، معمولاً تا ۲ یا ۳ بعدازظهر پول‌تان می‌رسد.
خرید آنلاین شمش: چه چیزهایی را چک کنیم؟
شمش را از سایت‌های فروش طلا هم میشود خرید. ولی همان‌طور که مغازهٔ معتبر پیدا می‌کنید، باید سایت معتبر هم پیدا کنید:
- مجوز طلافروشی سایت را ببینید.
- قیمتش را با بازار مقایسه کنید و حباب را خودتان حساب کنید.
- بپرسید حداقل مقدار تحویل فیزیکی چند گرم است و کمتر از آن نخرید.
- شمش را زود تحویل بگیرید.
همهٔ قاعده‌های خرید از مغازه، از فاکتور تا پلمپ، اینجا هم برقرار است.
خرید شمش طلا از بورس کالا (گواهی سپرده)
گواهی سپردهٔ شمش طلا مثل رسید یک امانت است. شمش واقعی در خزانه‌ای که بورس کالا تأییدش کرده نگه داشته میشود و شما رسید سهم خودتان را دارید. این رسید را هر روز کاری میشود خرید و فروخت، بی آنکه طلا از خزانه بیرون بیاید.
هر واحد گواهی برابر ۰٫۱ گرم طلای ۹۹۵ است. به زبان بازار یعنی ۱۰۰ سوت، چون هر گرم هزار سوت است. پس ۱۰ واحد یک گرم و ۱۰٬۰۰۰ واحد یک کیلو طلاست. معاملاتش شنبه تا چهارشنبه به‌صورت پیوسته انجام میشود و حجمش بالاست؛ مثلاً در یک هفتهٔ آذر ۱۴۰۴ حدود ۵۷۰ کیلو گواهی شمش طلا دست‌به‌دست شد.
مراحل خرید گواهی شمش طلا
- سجام و کد بورسی: اگر کد بورسی ندارید، اول در سجام احراز هویت کنید. مراحلش را در سجام چیست گفته‌ام.
- کد معاملاتی بورس کالا: گواهی‌ها در بورس کالا معامله می‌شوند و کد جداگانه می‌خواهند. راهش را در آموزش ثبت نام در بورس کالا نوشته‌ام. بیشتر کارگزاری‌ها این کد را آنلاین فعال می‌کنند.
- پیدا کردن نماد: در سامانهٔ معاملاتی کارگزار، نماد گواهی شمش طلا را جست‌وجو کنید. نمادها بر اساس خزانه از هم جدا می‌شوند و قیمتشان کمی فرق دارد.
- ثبت سفارش: حداقل سفارش یک واحد، یعنی ۰٫۱ گرم است. پس با پول کم هم میشود شروع کرد. برای هر سفارش و هر نفر سقف هست؛ سقف دارایی هر نفر طبق آخرین مشخصات ۵۰ کیلو است.
- نگهداری یا تحویل: گواهی در دارایی شما می‌ماند. اگر شمش در دست بخواهید، باید به حداقل مقدار تحویل برسید.
هزینه‌ها، تحویل فیزیکی و مالیات گواهی
- کارمزد معامله: طبق جدول کارمزد کارگزاری‌ها در ۱۴۰۴، حدود ۰٫۲۴ درصد در خرید و همین مقدار در فروش. یعنی برای ۱۰ میلیون تومان خرید، حدود ۲۴ هزار تومان. نرخ روز را از کارگزار خودتان بپرسید.
- هزینهٔ انبارداری: برای هر واحد گواهی، روزانه مبلغ کمی بابت نگهداری حساب میشود. نرخش چند بار عوض شده است؛ آخرین اطلاعیهٔ بورس کالا را ببینید.
- تحویل فیزیکی: دست‌کم ۱۱٬۰۰۰ واحد، یعنی ۱٫۱ کیلو، لازم است. شمشهای خزانه حدود یک کیلو هستند و وزن دقیقشان فرق دارد. هزینهٔ ارزیابی هر شمش هم جدا گرفته میشود. پس تحویل فیزیکی عملاً کار خریدار عمده است.
- مالیات: معاملات گواهی سپرده مالیات بر ارزش افزوده ندارد. در قانون تازهٔ مالیات بر سوداگری هم معاملات بورسی از مالیات بر سود کنار گذاشته شده‌اند.
بورس کالا قرارداد آتی شمش طلا هم دارد. ولی آن ابزار اهرمی است، یعنی با بخشی از پول، سود و زیان چند برابر را می‌پذیرید. برای پس‌انداز طلا مناسب نیست. شیوهٔ کار گواهی سکه هم تقریباً شبیه گواهی شمش است و در مقالهٔ گواهی سپرده سکه طلا توضیحش داده‌ام.
صندوق طلا: ساده‌ترین راه خرید غیرفیزیکی
اگر حوصلهٔ کد بورس کالا و هزینهٔ انبارداری را ندارید، صندوق طلا را با همان کد بورسی معمولی می‌خرید. صندوق گواهی سکه و شمش نگه می‌دارد و مدیر حرفه‌ای دارد. در عوض کارمزد مدیریت سالانه می‌گیرد و گاهی کمی حباب دارد.
یک نکته را هم حواس‌مان باشد. گواهی شمش معمولاً حباب خیلی کمتری از سکه دارد. پس صندوقی که بیشتر دارایی‌اش گواهی شمش است، معمولاً حباب واقعی کمتری از صندوقی دارد که بیشترش سکه است. برای انتخاب بین صندوق‌ها، مقالهٔ بهترین صندوق طلا را ببینید.
قیمت شمش طلا را چطور خودمان حساب کنیم؟
قیمتی که فروشنده می‌گوید سه بخش دارد: ارزش خود طلا، هزینهٔ ساخت و سود فروشنده. به ارزش خود طلا «ارزش ذاتی» می‌گوییم. هر چه قیمت بازار بالاتر از ارزش ذاتی باشد، به آن «حباب» می‌گویند. پس اول باید ارزش ذاتی را بدانیم.
ارزش ذاتی شمش = قیمت انس به دلار × قیمت دلار ÷ ۳۱٫۱ × (عیار ÷ ۱۰۰۰) × وزن به گرم
نترسید؛ هر تکه‌اش معنای ساده‌ای دارد. انس حدود ۳۱٫۱ گرم طلای خالص است. پس قیمت انس تقسیم بر ۳۱٫۱ میشود قیمت یک گرم طلای خالص به دلار. ضرب در قیمت دلار، آن را تومانی می‌کند. ضرب در عیار، خلوص شمش را حساب می‌کند. ضرب در وزن هم کل شمش را می‌دهد.
مثال قدم‌به‌قدم: ارزش یک شمش ۱۰ گرمی
فرض کنیم انس ۳٬۰۰۰ دلار و دلار ۱۰۰ هزار تومان باشد. این عددها فقط برای راحتی حساب‌اند؛ قیمت امروز را از صفحه‌های قیمت طلا و قیمت دلار بردارید. می‌خواهیم یک شمش ۱۰ گرمی ۹۹۹٫۹ بخریم.
- ۳٬۰۰۰ ÷ ۳۱٫۱ ≈ ۹۶٫۵ دلار. این قیمت یک گرم طلای خالص است.
- ۹۶٫۵ × ۱۰۰٬۰۰۰ ≈ ۹ میلیون و ۶۵۰ هزار تومان برای هر گرم.
- ضرب در عیار ۰٫۹۹۹۹ تقریباً همان عدد می‌ماند.
- ضرب در ۱۰ گرم: ارزش ذاتی شمش حدود ۹۶٫۵ میلیون تومان است.
حالا فروشنده می‌گوید این شمش ۹۹ میلیون تومان است. یعنی ۲٫۵ میلیون تومان بالاتر از ارزش طلایش. برای اینکه بهتر حسش کنیم، به درصد تبدیلش می‌کنیم:
درصد حباب = (قیمت فروشنده − ارزش ذاتی) ÷ ارزش ذاتی × ۱۰۰ = ۲٫۵ ÷ ۹۶٫۵ × ۱۰۰ ≈ ۲٫۶٪
این عدد زیاد است یا کم؟ معیار من این است: اگر با «دلار طلا» حساب کنید، حباب یکی دو درصدی مناسب است و سه درصد شاید زیاد باشد. اگر با دلار آزاد حساب کنید، عدد کمی بزرگ‌تر درمی‌آید و ممکن است به سه چهار درصد هم برسد. پس ۲٫۶ درصد با دلار آزاد خرید بدی نیست.
اگر قیمت یک گرم طلای ۱۸ عیار را دارید، راه کوتاه‌تری هم هست: وزن × عیار ÷ ۷۵۰ × قیمت یک گرم ۱۸ عیار. در همان مثال، گرم ۱۸ عیار حدود ۷ میلیون و ۲۴۰ هزار تومان درمی‌آید. پس ۱۰ × ۹۹۹٫۹ ÷ ۷۵۰ × ۷٫۲۴ میلیون باز هم حدود ۹۶٫۵ میلیون تومان میشود. حساب‌های دیگر طلا را در محاسبه قیمت طلا آورده‌ام.
دلار آزاد یا دلار طلا؟
شاید شنیده باشید دلار دارو با دلار خودرو فرق دارد. طلا هم دلار خودش را دارد. «دلار طلا» یعنی قیمت یک گرم طلای ۲۴ عیار در ایران به تومان، تقسیم بر قیمت جهانی همان یک گرم به دلار. معمولاً یکی دو درصد با دلار آزاد فرق دارد.
- اگر می‌خواهید بدانید شمش نسبت به طلای جهانی چقدر حباب دارد، با دلار آزاد حساب کنید.
- اگر می‌خواهید شمش را با طلای آب‌شده مقایسه کنید و ببینید کدام را بخرید، دلار طلا دقیق‌تر است.
مهم این است که همهٔ گزینه‌ها را با یک دلار بسنجید. وگرنه مقایسه‌تان مثل مقایسهٔ سیب و پرتقال میشود.
من در دورهٔ صفر تا صد سرمایه‌گذاری در طلا همین محاسبه را با هر دو دلار، برای شمش و آب‌شده و سکه، قدم‌به‌قدم نشان داده‌ام.
هزینهٔ رفت‌وبرگشت شمش ۱۰ گرمی چقدر است؟
هر درصدی که موقع خرید بالاتر از ارزش ذاتی بدهید، روز فروش انگار کارمزد داده‌اید. جدول زیر همان شمش ۱۰ گرمی مثال بالا را از خرید تا فروش دنبال می‌کند:
| مرحله | محاسبه | مبلغ (میلیون تومان) |
|---|---|---|
| ارزش ذاتی طلا | از مثال بالا | ۹۶٫۵ |
| مبلغ اضافه برای ساخت و بسته‌بندی (فرض ۳٪) | ۹۶٫۵ × ۰٫۰۳ | ۲٫۹ |
| قیمت خرید | جمع دو ردیف بالا | ۹۹٫۴ |
| قیمت فروش با پلمپ سالم (فرض: ارزش ذاتی منهای ۱٪) | ۹۶٫۵ × ۰٫۹۹ | ۹۵٫۵ |
| هزینهٔ رفت‌وبرگشت | ۹۹٫۴ − ۹۵٫۵ | ۳٫۹ (حدود ۳٫۹٪) |
درصدهای این جدول فرضی‌اند و در بازار واقعی به برند، وزن و فروشنده بستگی دارند. ولی منطقش ثابت است: قیمت طلا باید حدود ۴ درصد بالا برود تا شما فقط سر به سر شوید. همین ۱۰ گرم را اگر گواهی بخرید، با کارمزد حدود ۰٫۲۴ درصد در هر طرف، هزینه‌تان حدود نیم درصد به‌علاوهٔ انبارداری است.
پس اگر پول‌تان کم است یا زود به آن نیاز دارید، گواهی و صندوق به‌صرفه‌ترند. اگر طلای در دست می‌خواهید، شمش بزرگ‌تر هزینهٔ هر گرمش کمتر است.
مزایا و معایب شمش طلا
شمش همه‌چیزش خوب نیست. بیایید منصفانه هر دو طرف را ببینیم.
مزایا:
- عیارش روشن و حکشده است و ری‌گیری نمی‌خواهد. لازم نیست تکه‌ای از آن را برای آزمایش بکنند.
- قیمتش به قیمت جهانی طلا نزدیک است و حبابش معمولاً کم است.
- وزن و اندازه‌اش استاندارد است و تشخیص اصالتش ساده‌تر است.
- در بیشتر طلافروشی‌های شهرهای بزرگ خرید و فروش میشود.
- برای نگهداری ثروت در بلندمدت مناسب است. طلا فاسد نمیشود، خراب نمیشود و استهلاک ندارد.
معایب:
- کمی گران‌تر از طلای آب‌شده معامله میشود، چون هزینهٔ ساخت و برند دارد.
- نمیشود بخشی از آن را فروخت. هیچ‌کس شمش تر و تمیزی را که پول بیشتری بابتش داده، قیچی نمی‌کند. باید یک شمش کامل را بخرید یا بفروشید.
- شمشهای بزرگ پول زیادی می‌خواهند. شمشهای کوچک هم هست، ولی هر گرمشان گران‌تر است.
- نگه‌داری‌اش در خانه خطر سرقت دارد.
پس شمش برای کسی خوب است که چند سال نگه می‌دارد و نمی‌خواهد هر ماه بخشی از آن را بفروشد.
شمش طلا بهتر است یا سکه؟
این را از من زیاد می‌پرسند. هیچ‌کدام همیشه بهتر نیست؛ به مبلغ، شهر و مدت نگهداری بستگی دارد. جدول زیر فرق‌ها را کنار هم می‌گذارد:
| ویژگی | شمش فیزیکی | سکهٔ امامی | گواهی سپردهٔ شمش |
|---|---|---|---|
| عیار | ۹۹۵ تا ۹۹۹٫۹ | ۹۰۰ (۲۱٫۶ عیار) | ۹۹۵ |
| حباب | معمولاً کم | گاهی زیاد و متغیر | کم و شفاف |
| هزینهٔ خرید و فروش | در وزن کم زیاد، در وزن بالا کم | اختلاف قیمت خرید و فروش | کارمزد کارگزاری و انبارداری |
| نقدشوندگی | خوب در شهرهای بزرگ؛ به برند وابسته | خیلی بالا در همهٔ شهرها | بالا در ساعت معاملات |
| فروش بخشی از آن | شمش بزرگ را نمیشود نصف کرد | با تمام، نیم و ربع | تا ۰٫۱ گرم |
| خطر سرقت و تقلب | دارد | دارد | ندارد |
سکه در ایران برند آشناتری است و هر طلافروشی آن را می‌خرد. ولی حباب دارد و حباب ممکن است در یک روز آب شود. معنا و روش حسابش را در حباب سکه چیست نوشته‌ام و قیمت روز سکه‌ها را در قیمت سکه امروز می‌بینید. قاعدهٔ ساده‌اش این است: اگر حباب سکه زیاد است، شمش یا آب‌شده منطقی‌تر است.
رقیب اصلی شمش در بازار فیزیکی در واقع طلای آب‌شده است، نه سکه. آب‌شده معمولاً کمی ارزان‌تر است، ولی عیارش ثابت نیست و ری‌گیری می‌خواهد. شمش گران‌تر است، ولی خیال‌تان از عیارش راحت است.
پیشنهاد من برای بیشتر پس‌اندازکننده‌ها این است: بخشی را گواهی یا صندوق نگه دارید. اگر طلای در دست می‌خواهید، چند شمش یا سکهٔ کوچک‌تر بخرید تا روز نیاز مجبور نشوید همه را یک‌جا بفروشید. مقایسهٔ کامل همهٔ روش‌ها را در بهترین روش سرمایه‌گذاری در طلا آورده‌ام.
فروش شمش طلا: نکته‌هایی که کمتر گفته میشود
- شمش را به خود فروشنده یا برند برگردانید. معمولاً آنجا کمترین کسر را می‌دهید، چون اصالت شمش برایشان روشن است.
- بسته‌بندی و فاکتور را هیچ‌وقت گم نکنید. شمش بیکارت یا با پلمپ باز ممکن است به نرخ آب‌شده و بعد از ری‌گیری خریده شود. یعنی چند درصد ضرر.
- بپرسید با چه عیاری حساب می‌کنند. بعضی خریدارها شمش ۹۹۹٫۹ را ۹۹۵ حساب می‌کنند. همین نیم درصد در یک شمش کیلویی مبلغ کمی نیست.
- قیمت پیشنهادی را با ارزش ذاتی مقایسه کنید. با فرمول بالا و قیمت لحظه‌ای طلا، خودتان حساب کنید کسر خریدار چند درصد است.
- شمش بزرگ را در اوج نیاز نفروشید. چون نمیشود بخشی‌اش را فروخت، صاحب شمش کیلویی گاهی مجبور میشود همه‌اش را بفروشد.
مالیات خرید و فروش شمش
خود شمش طلا، چه وارداتی و چه تولید داخل، طبق قانون مالیات بر ارزش افزودهٔ مصوب ۱۴۰۰ معاف است. دیوان عدالت اداری هم در تیر ۱۴۰۳ مصوبه‌ای را که این معافیت را به بعضی شمش‌ها محدود می‌کرد باطل کرد. اگر فروشنده روی فاکتور مبلغی بابت خدمات جدا گرفته، بپرسید روی چه رقمی مالیات حساب کرده است.
موضوع دوم مالیات بر سود فروش است. قانون مالیات بر سوداگری که مرداد ۱۴۰۴ ابلاغ شد، سود فروش طلا و سکه را برای اشخاص عادی مشمول مالیات کرده است. تا مهر ۱۴۰۵ زمان اجرای کامل و جزئیات آن قطعی نشده و نرخ‌هایی که در رسانه‌ها آمده با هم نمی‌خواند. معاملات بورسی، از جمله گواهی سپرده و صندوق طلا، از این مالیات مستثنا شده‌اند. اگر شمش زیادی دارید، فاکتور خرید را نگه دارید؛ برای حساب سودتان به آن نیاز پیدا می‌کنید.
اشتباه‌های رایج در خرید شمش طلا
- خریدن به خاطر قشنگی. شمش زیبا و تمیز است و آدم دلش می‌خواهد بخرد. همین باعث میشود حباب بیشتری بدهد. پیش از امضا، درصد حباب را حساب کنید.
- مقایسهٔ قیمت گرمی شمش ۱ گرمی با ۱۰۰ گرمی. شمش کوچک‌تر هر گرمش گران‌تر است و این طبیعی است. اشتباه آن است که این هزینه را نبینید و فکر کنید روز اول سود کرده‌اید.
- خرید از فروشندهٔ ناشناس به خاطر قیمت پایین‌تر. شمش تقلبی را معمولاً از فلزی سنگین با روکش طلا می‌سازند و با چشم تشخیص داده نمیشود.
- اعتماد به «شمش بانکی» بی مدرک. مردم عادی در حراج بانک مرکزی خرید نمی‌کنند. هر کس ادعا کند شمش را مستقیم از بانک برایتان می‌گیرد، باید مدرک رسمی نشان بدهد.
- نگهداری بی‌احتیاط در خانه. اگر شمش زیادی دارید، صندوق امانات بانک یا بخشی گواهی سپرده را در نظر بگیرید.
- ریختن همهٔ پس‌انداز در طلا. طلا در برابر تورم و گرانی دلار پشتوانهٔ خوبی است، ولی دوره‌های طولانیِ درجا زدن هم دارد. تخم‌مرغ‌ها را در یک سبد نگذارید.
آیا خرید شمش طلا برای شما مناسب است؟
اگر از این مقاله فقط یک جمله یادتان بماند، این باشد: هر درصدی که موقع خرید بی‌دلیل بالاتر از ارزش ذاتی بدهید، در درازمدت از سرمایهٔ شما کم می‌کند. شمش برای کسی مناسب است که چند سال نگه می‌دارد، مبلغ معقولی دارد و جای امنی برای نگه‌داری‌اش دارد.
اگر پول‌تان کم است یا می‌خواهید هر وقت لازم شد بخشی را بفروشید، گواهی سپرده یا صندوق طلا کار را ساده‌تر می‌کند. تصمیم نهایی با خودتان است؛ فقط با چشم باز و ماشین‌حساب در دست بگیریدش.
سوالات متداول
شمش طلا چند عیار است؟
شمش طلای استاندارد عیار ۹۹۵ تا ۹۹۹٫۹ در هزار دارد که در بازار به آن ۲۴ عیار می‌گویند. یعنی از هر هزار قسمت، دست‌کم ۹۹۵ قسمت طلای خالص است. شمشهای بانک مرکزی و خزانهٔ بورس کالا دست‌کم ۹۹۵ هستند.
انواع شمش طلا کدام‌اند؟
از نظر وزن، شمش گرمی، میانی و کیلویی داریم. از نظر ساخت، ریخته‌گری و پرسی. از نظر سازنده، شمش بانک مرکزی، تولید داخل و وارداتی. گواهی سپردهٔ شمش در بورس کالا هم شکل غیرفیزیکی آن است.
شمش طلا را از کجا بخریم؟
دو راه رسمی هست: خرید شمش از طلافروشی یا فروشگاه دارای پروانه با فاکتور، یا خرید گواهی سپردهٔ شمش طلا از بورس کالا با کد معاملاتی و از راه کارگزاری. بهتر است در بازاری بخرید که چند فروشنده کنار هم باشند.
آیا میتوان شمش طلا را مستقیم از بانک مرکزی خرید؟
نه. بانک مرکزی شمشهای کیلویی را در حراج مرکز مبادلهٔ ارز و طلای ایران میفروشد و طبق آگهیهای ۱۴۰۵ فقط عمدهفروشان، سازندگان و فروشندگان دارای پروانه میتوانند شرکت کنند. وجهالضمان هر قطعه هم چند میلیارد تومان است.
شمش طلا بهتر است یا سکه؟
سکه در هر شهری راحت فروخته میشود، ولی حباب دارد. شمش حباب کمتری دارد و قیمتش به طلای خام نزدیکتر است، ولی شمش گرمی هزینهٔ ساخت دارد و شمش بزرگ را نمیشود بخشبخش فروخت. انتخاب به مبلغ و مدت نگهداری بستگی دارد.
حباب شمش طلا را چطور حساب کنیم؟
اول ارزش ذاتی را حساب کنید: قیمت انس ضرب در دلار، تقسیم بر ۳۱٫۱، ضرب در عیار و وزن. بعد اختلاف قیمت فروشنده با این عدد را بر ارزش ذاتی تقسیم و ضرب در صد کنید. با دلار طلا، حباب یکی دو درصدی مناسب است.
حداقل مبلغ خرید شمش طلا از بورس چقدر است؟
هر واحد گواهی سپردهٔ شمش طلا برابر ۰٫۱ گرم طلای ۹۹۵ است و حداقل سفارش یک واحد است. پس با پول یک‌دهم گرم طلای ۲۴ عیار به‌علاوهٔ کارمزد میشود شروع کرد. برای تحویل فیزیکی دست‌کم ۱۱ هزار واحد لازم است.
خرید شمش طلا مالیات دارد؟
خود شمش طلا از مالیات بر ارزش افزوده معاف است. قانون مالیات بر سوداگری که مرداد ۱۴۰۴ ابلاغ شد، سود فروش طلا را برای اشخاص عادی مشمول مالیات کرده، ولی تا مهر ۱۴۰۵ زمان اجرایش قطعی نشده است. معاملات بورسی از آن مستثنا هستند.
چگونه اصالت شمش طلا را تشخیص دهیم؟
از فروشندهٔ دارای پروانه با فاکتور بخرید. سریال حکشده روی شمش را با کارت شناساییاش تطبیق دهید و اگر سازنده سامانهٔ استعلام دارد، سریال را آنجا بزنید. پلمپ را باز نکنید و برای شمش بیکارت آزمایش عیار در آزمایشگاه معتبر بخواهید.
جمع‌بندی
شمش طلا ساده‌ترین شکل داشتن طلای خالص است: عیار بالا، بی اجرت و با قیمتی نزدیک به طلای خام. شمش بانک مرکزی فقط به فعالان دارای پروانه فروخته میشود. شما شمش را یا از بازار با فاکتور و کارت شناسایی می‌خرید، یا گواهی‌اش را در بورس کالا.
پس دفعهٔ بعد که خواستید شمش بخرید، اول ارزش ذاتی‌اش را با فرمول بالا حساب کنید. بعد از چند جا قیمت بگیرید، درصد حباب و قیمت بازخرید را بپرسید و فاکتور و پلمپ را مثل چشم‌تان نگه دارید. اگر می‌خواهید همین حساب‌ها را برای آب‌شده و سکه و صندوق هم تمرین کنید، در دورهٔ صفر تا صد سرمایه‌گذاری در طلا با مثال‌های واقعی آمده‌اند.