گواهی سپرده کالایی چیست؟ انواع، خرید، هزینه‌ها و تحویل در بورس کالا (۱۴۰۵)
فهرست مطالب۱۳ بخش
- گواهی سپرده کالایی چیست؟ به زبانِ ساده
- قبض انبار چه نقشی دارد؟
- کدام گواهیهای سپرده در بورس کالا معامله می‌شوند؟
- گواهی سپردهٔ سکه
- گواهی سپردهٔ شمش طلا
- گواهی سپردهٔ نقره
- زعفران و پسته
- کالاهای صنعتی
- گواهی پیوسته و ناپیوسته یعنی چه؟
- سررسید گواهی: دارایی‌ای که از جلوی چشم برود، از یاد هم می‌رود
- چطور گواهی سپرده بخریم؟ گام‌به‌گام
- ساعتِ معاملاتِ گواهی سپرده
- کارمزد و هزینهٔ انبارداریِ گواهی سپرده چقدر است؟
- مالیات گواهی سپرده
- تحویل فیزیکیِ کالا از انبار
- گواهی سپردهٔ کالایی با سپردهٔ بانکی چه فرقی دارد؟
- گواهی سپرده، صندوق کالایی یا قرارداد آتی؟
- مزایا و معایبِ گواهی سپرده کالایی
- مزایا
- معایب
- چک‌لیست پیش از خریدِ گواهی سپرده
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
گواهی سپرده کالایی سندی است که می‌گوید شما صاحبِ مقدارِ مشخصی از یک کالای واقعی هستید؛ کالایی که در انبارِ مورد تأییدِ بورس کالا نگه‌داری میشود. این گواهی را در بورس کالا مثلِ سهم می‌خرید و می‌فروشید و هر وقت خواستید، خودِ کالا را از انبار تحویل می‌گیرید. سکه، شمش طلا، نقره و زعفران معروف‌ترین‌هایش هستند.
خیلی‌ها از من می‌پرسند: «سکهٔ بورسی واقعاً سکه است یا فقط یک عدد روی صفحه؟» جوابِ کوتاه این است که پشتِ هر گواهی یک کالای واقعی در یک انبارِ امن نشسته است. بیایید با هم ببینیم این سند از کجا می‌آید، چه انواعی دارد، چطور خریده میشود، چقدر هزینه دارد و فرقش با سپردهٔ بانکی چیست.
گواهی سپرده کالایی چیست؟ به زبانِ ساده
یک مثالِ آشنا بزنم. وقتی به زیارت می‌روید، کفش‌تان را به کفشداری می‌دهید و یک ژتون می‌گیرید. کفش همان‌جا میماند و شما فقط ژتون را در جیب دارید. هر وقت ژتون را نشان بدهید، کفش‌تان را پس می‌گیرید.
گواهی سپرده همان ژتون است، با دو فرقِ مهم. اول اینکه الکترونیکی است و در کدِ بورسیِ شما ثبت میشود. دوم اینکه میشود آن را به دیگری فروخت. خریدار از آن لحظه صاحبِ کالا میشود، بی‌آنکه کالا یک سانت از جایش تکان بخورد.
برای همین به آن «سپرده» می‌گویند: کالا نزدِ انبار سپرده شده است. «کالایی» هم یعنی پشتش کالاست، نه پول. این را با گواهی سپردهٔ بانکی اشتباه نگیرید؛ جلوتر فرقشان را با جدول نشان می‌دهم.
قبض انبار چه نقشی دارد؟
هر گواهی از یک قبض انبار شروع میشود. قبض انبار یعنی رسیدِ رسمی‌ای که انبار به نامِ صاحبِ کالا صادر می‌کند. راهش این‌طور است:
- صاحبِ کالا، مثلاً یک کشاورزِ زعفران یا کسی که سکه دارد، کالا را به یکی از انبارهای مورد تأییدِ بورس کالا می‌برد.
- کارشناسانِ انبار وزن و کیفیت را می‌سنجند. کالای ناقص یا بی‌استاندارد پذیرفته نمی‌شود.
- انبار قبض انبار را صادر می‌کند.
- بر پایهٔ همین قبض، شرکت سپرده‌گذاری مرکزی (سمات) گواهی سپرده را به نامِ صاحبِ کالا ثبت می‌کند.
- از این لحظه گواهی در بورس کالا قابلِ خرید و فروش است.
پس شما وقتی گواهی می‌خرید، در واقع همان قبض انبار را از صاحبِ قبلی‌اش می‌خرید. کالا در انبار میماند و فقط اسمِ صاحبش عوض میشود.
کدام گواهیهای سپرده در بورس کالا معامله می‌شوند؟
اولین گواهی سپردهٔ سکه سالِ ۱۳۹۴ راه افتاد. بعد پسته (مهر ۱۳۹۶)، زیرهٔ سبز (تیر ۱۳۹۸)، شمش طلا، شمش نقره (آذر ۱۴۰۳) و از پاییزِ ۱۴۰۴ چند کالای صنعتی هم آمدند. این جدول تصویرِ کلی را تا مهر ۱۴۰۵ نشان میدهد:
| کالا | هر گواهی برابر است با | نماد | نکته |
|---|---|---|---|
| سکهٔ تمام بهار آزادی | یک سکهٔ کامل | GoldCoin | بی‌سررسید؛ نصف و ربع ندارد |
| شمش طلا | ۰٫۱ گرم طلای عیار ۹۹۵ | GoldBar | با پولِ کم هم میشود خرید |
| شمش نقره | ۱ گرم نقرهٔ ۹۹۹٫۹ | شمش نقره (CD1SIB0001) | تحویل از ۱٬۰۰۰ گواهی (یک شمشِ ۱ کیلویی) |
| زعفران | ۱ گرم زعفران | با «زعف» شروع میشود | سررسید دارد؛ هر انبار نمادِ خودش را دارد |
| پسته، زیره، کشمش | بسته به اطلاعیهٔ هر نماد | متغیر | همیشه نمادِ فعال ندارند |
| مس کاتد، شمش روی، میلگرد، قیر، گندله | طبق اطلاعیهٔ بورس کالا | مثلاً CD1COP0001 برای مس | بیشتر برای فعالانِ صنعت و صندوق‌ها |
همان‌طور که می‌بینید، «یک گواهی» در هر کالا معنای جدایی دارد. یک گواهیِ سکه یک سکهٔ کامل است، ولی یک گواهیِ شمش طلا فقط یکدهمِ گرم. پس پیش از خرید، همیشه بپرسید: «هر واحدِ این نماد چقدر کالاست؟»
گواهی سپردهٔ سکه
پرطرفدارترینِ همه است. هر گواهی یک سکهٔ تمام بهار آزادی طرحِ جدید را نشان میدهد که در خزانهٔ بورس کالا نگه‌داری میشود. نمادهای قدیمیِ بانکی مثلِ «سکه رفاه» سررسید شدند و حالا معاملات در نمادِ بی‌سررسیدِ GoldCoin انجام میشود. خرید، تحویل و حسابِ حبابش را قدم‌به‌قدم در راهنمای گواهی سپرده سکه طلا نوشته‌ام.
گواهی سپردهٔ شمش طلا
هر واحد یکدهمِ گرم از شمش‌های یک‌کیلوییِ خزانه است. یعنی با قیمتِ کمتر از یک گرم طلا هم میشود شروع کرد. حبابش معمولاً از سکه کمتر است. برای تحویلِ فیزیکی باید به اندازهٔ یک شمشِ کامل گواهی جمع کنید. مقایسه‌اش با شمشِ بازار را در مقالهٔ شمش طلا ببینید.
گواهی سپردهٔ نقره
از آذر ۱۴۰۳ معامله میشود و هر گواهی یک گرم نقرهٔ تقریباً خالص است. جزئیاتِ کارمزد، انبارداری و تحویلِ شمش را در گواهی سپرده نقره چیست؟ آورده‌ام. قیمتِ روزِ گرمِ نقره و گواهی را هم در صفحهٔ قیمت نقره می‌بینید.
زعفران و پسته
این‌ها گواهیهای کشاورزی‌اند. هر گواهیِ زعفران برابرِ یک گرم است و کیفیتش را انبار پیش از پذیرش می‌سنجد. فرقِ مهمشان با طلا این است که سررسید دارند، چون زعفران و پسته مثلِ طلا تا ابد سالم نمی‌مانند. برای کشاورز هم خوب است: به‌جای اینکه محصولش را زیرِ قیمت به دلال بدهد، در انبار می‌گذارد و گواهی‌اش را هر وقت قیمت مناسب بود می‌فروشد.
کالاهای صنعتی
از پاییزِ ۱۴۰۴ گواهی سپردهٔ مس کاتد، شمش روی، میلگرد، قیر و گندلهٔ سنگ‌آهن هم به تابلو آمد. بیشترِ خریدارانشان کارخانه‌ها، بازرگان‌ها و صندوق‌های کالایی‌اند. برای پس‌اندازِ خانوادگی معمولاً طلا و نقره ساده‌ترند، چون قیمتشان را همه می‌شناسند و تحویلشان هم آسان‌تر است.
پس اگر تازه‌کارید، گواهیِ سکه، شمش طلا یا نقره نقطهٔ شروعِ منطقی‌تری است. بقیه را وقتی سراغشان بروید که بازارِ خودِ آن کالا را می‌شناسید.
گواهی پیوسته و ناپیوسته یعنی چه؟
گواهی‌ها از نظرِ شیوهٔ معامله دو گروه‌اند:
- پیوسته: مثلِ سهام، در ساعتِ بازار هر لحظه میشود خرید و فروخت. سفارش اگر هم‌قیمتِ طرفِ مقابل باشد، همان لحظه انجام میشود. سکه، شمش طلا، نقره و زعفران پیوسته‌اند. در نمادهای قدیمی، حرفِ «پ» در نام همین را نشان می‌داد.
- ناپیوسته: هر روز برگزار نمی‌شود. سفارش‌ها در یک بازهٔ مشخص جمع می‌شوند و بعد یکجا معامله می‌شوند. در بعضی از آن‌ها، خریدار نمی‌تواند گواهی را دوباره در بازار بفروشد و باید کالا را تحویل بگیرد. حرفِ «ن» در نام این را نشان می‌داد.
پس برای سرمایه‌گذاری، فقط سراغِ گواهیهای پیوسته بروید. آن‌ها هر روز خریدار و فروشنده دارند و هر وقت لازم شد می‌توانید بفروشید.
سررسید گواهی: دارایی‌ای که از جلوی چشم برود، از یاد هم می‌رود
بعضی گواهی‌ها تاریخِ انقضا دارند. این تاریخ در خودِ نماد نوشته شده است. مثلاً در نمادی مثلِ «زعف۰۴۱۰پ۱۱»، عددِ «۰۴۱۰» یعنی سالِ ۱۴۰۴ و ماهِ دهم، یعنی دی ماه. حرفِ «پ» یعنی پیوسته و «۱۱» کدِ انبار است.
نزدیکِ سررسید معمولاً سه راه دارید:
- پیش از سررسید گواهی را بفروشید.
- کالا را از انبار تحویل بگیرید.
- اگر بورس کالا نمادِ جایگزین باز کرده باشد، دارایی‌تان را منتقل کنید.
بزرگ‌ترین خطر فراموشی است. اگر سررسید بگذرد و کاری نکنید، کالا در انبار محفوظ است، ولی گواهی ممکن است از سبدِ کارگزاری‌تان غیب شود. پیگیری‌اش هم وقت و هزینهٔ انبارداریِ عقب‌افتاده میخواهد. توصیهٔ من این است: اگر گواهی دارید، هر از گاهی به بخشِ «پیامِ ناظر» در صفحهٔ نماد سر بزنید. خبرِ سررسید و انتقال اول آنجا می‌آید.
خبرِ خوب اینکه نمادهای تازهٔ طلا و سکه در خزانهٔ بورس کالا دیگر سررسید ندارند. این دردسر بیشتر مالِ گواهیهای کشاورزی و نمادهای قدیمی است.
چطور گواهی سپرده بخریم؟ گام‌به‌گام
خریدِ گواهی سپرده سخت نیست، ولی با خریدِ سهم یک فرق دارد: این معامله در بخشِ گواهی سپردهٔ بورس کالا انجام میشود و دسترسیِ جداگانه میخواهد. قدم‌ها به ترتیب این‌هاست:
- سجام: اگر تا حالا در بورس معامله نکرده‌اید، اول در سامانهٔ سجام ثبتنام و احرازِ هویت کنید. سجام یعنی شناسنامهٔ شما در بازارِ سرمایه.
- کدِ بورسی: از کارگزاری‌ای که مجوزِ بورس کالا دارد کد بگیرید.
- دسترسیِ بورس کالا: از کارگزار بخواهید دسترسیِ معاملاتِ گواهی سپرده را فعال کند. برای بعضی نمادها، مثلِ سکه، کدِ بازارهای مالیِ بورس کالا هم لازم است. فرقِ این کدها را در انواع کد معاملاتی در بورس کالا نوشته‌ام.
- واریزِ پول: حساب را شارژ کنید. کارتِ بانکی باید به نامِ خودِ صاحبِ کد باشد؛ با کارتِ همسر یا فرزند واریز نکنید.
- پیدا کردنِ نماد: در بخشِ گواهی سپرده، نامِ کالا را جست‌وجو کنید. حواس‌تان باشد گواهی را با قرارداد آتی یا صندوقِ همان کالا اشتباه نگیرید؛ اسم‌هایشان شبیه است.
- ثبتِ سفارش: تعداد را به «واحدِ همان نماد» بزنید و قیمت را به ریال. قیمت باید داخلِ دامنهٔ نوسانِ آن روز باشد. از آبان ۱۴۰۴ دامنهٔ نوسانِ نمادهای گواهی سپرده ۱۰٪ بالا و پایینِ قیمتِ پایانیِ روزِ قبل است.
- دیدنِ دارایی: بعد از خرید، گواهی در سبدتان دیده میشود. پولِ فروش هم معمولاً یک روزِ کاری بعد (T+1) آزاد میشود.
یک نکتهٔ عملی از تجربهٔ خودم: اگر قیمتِ خرید را کمی بالاتر از ارزان‌ترین فروشنده بزنید، اتفاقِ بدی نمی‌افتد؛ سامانه از همان ارزان‌ترین فروشنده برایتان می‌خرد. ولی اگر خیلی ارزان بزنید، ممکن است اصلاً گیرتان نیاید.
ساعتِ معاملاتِ گواهی سپرده
طبق راهنمای کارگزاری‌ها تا شهریور ۱۴۰۵، گواهیهای طلا، سکه و نقره شنبه تا چهارشنبه از حدودِ ظهر تا ساعتِ ۱۸ معامله می‌شوند. زعفران و کالاهای کشاورزی صبح‌ها، از ۸:۴۵ تا ۱۵. پنجشنبه که بازارِ طلای شهر باز است، این بازار بسته است. ساعت‌ها با اطلاعیهٔ بورس کالا عوض می‌شوند؛ پیش از معامله در سامانهٔ کارگزاری‌تان نگاه کنید.
کارمزد و هزینهٔ انبارداریِ گواهی سپرده چقدر است؟
گواهی سپرده دو هزینهٔ اصلی دارد: کارمزدِ معامله و هزینهٔ انبارداری. اولی را یک بار موقعِ خرید و یک بار موقعِ فروش می‌دهید. دومی مثلِ کرایهٔ انبار است و برای هر روزی که گواهی دستتان است حساب میشود.
| هزینه | گواهی سکه | بقیهٔ گواهی‌ها |
|---|---|---|
| کارمزدِ هر طرفِ معامله | حدودِ ۰٫۱۲۵٪ | حدودِ ۰٫۲۴٪ |
| هزینهٔ انبارداری | روزانه ۲ هزار تومان برای هر سکه بهعلاوهٔ ارزش افزوده (از فروردین ۱۴۰۵) | روزانه؛ برای نقره حدودِ ۰٫۸٪ قیمت در سال؛ هر فصل بازبینی میشود |
| مالیات بر ارزش افزودهٔ معامله | صفر | صفر |
| هنگامِ تحویلِ فیزیکی | انبارداریِ تا روزِ تحویل، هزینهٔ کارشناسی و اگر کالا مشمول باشد، ارزش افزوده | |
عددها شاید خشک به نظر برسند. بیایید با هم حساب کنیم تا ببینیم در عمل چقدر میشود.
مثال (عددها فرضی‌اند): فرض کنیم یک سکه ۱۰۰ میلیون تومان باشد و شما یک گواهیِ سکه بخرید و شش ماه نگه دارید.
- کارمزدِ خرید: ۰٫۱۲۵٪ از ۱۰۰ میلیون، یعنی ۱۲۵ هزار تومان.
- کارمزدِ فروش: باز حدودِ ۱۲۵ هزار تومان.
- انبارداری: ۱۸۰ روز × ۲ هزار تومان = ۳۶۰ هزار تومان، و با ارزش افزوده حدودِ ۴۰۰ هزار تومان.
- جمع: حدودِ ۶۵۰ هزار تومان، یعنی کمتر از ۰٫۷٪ قیمتِ سکه برای شش ماه.
این را با بازار مقایسه کنید. در طلافروشیِ محل، فاصلهٔ قیمتِ خرید و فروشِ سکه خیلی وقت‌ها بیشتر از همین است، تازه اگر فروشنده بهانهٔ «زدگی» نیاورد. قیمتِ روزِ سکه را از صفحهٔ قیمت سکه بگیرید و همین حساب را با عددِ امروز تکرار کنید.
مالیات گواهی سپرده
خرید و فروشِ گواهی در بورس مالیات بر ارزش افزوده ندارد؛ نرخش صفر است. اگر کالا ذاتاً مشمولِ ارزش افزوده باشد، این مالیات فقط یک بار و آن هم هنگامِ تحویلِ فیزیکی از تحویل‌گیرنده گرفته میشود. در قانونِ مالیات بر عایدیِ سرمایه هم معاملاتِ بورسی، از جمله گواهی سپرده و صندوق‌های کالایی، مستثنا شده‌اند. قانون‌های مالیاتی عوض می‌شوند؛ پیش از تصمیمِ بزرگ، آخرین بخشنامه را از کارگزارتان بپرسید.
تحویل فیزیکیِ کالا از انبار
یکی از بهترین ویژگی‌های گواهی سپرده این است که هر وقت خواستید، خودِ کالا را تحویل می‌گیرید. روندِ کلی این است:
- به اندازهٔ حداقلِ تحویل گواهی داشته باشید: در سکه یک گواهی، در نقره ۱٬۰۰۰ گواهی (یک شمشِ ۱ کیلویی) و در شمش طلا به اندازهٔ یک شمشِ کامل.
- درخواستِ تحویل را از راهِ کارگزاری ثبت کنید.
- با انبار هماهنگ کنید؛ ساعتِ حضور را انبار می‌گوید. نمی‌شود همان روزِ خرید کالا را تحویل گرفت؛ دستکم یک روز باید بگذرد.
- با کارت ملی به انبار بروید.
- هزینه‌های باقی‌مانده (انبارداری، کارشناسی و اگر لازم باشد ارزش افزوده) را بپردازید.
- کالا را با دقت بررسی کنید و بعد رسید را امضا کنید.
قدمِ آخر را جدی بگیرید. یک بار سکه‌ای داشتم که تازه از پلمب باز کرده بودم. بردم به انبار بسپارم، قبول نکردند. در بازار هم گفتند ایراد دارد و زیرِ قیمت برمی‌داریم. اگر موقعِ تحویل گرفتن دقت کرده بودم، این مشکل پیش نمی‌آمد. پس رودربایستی نکنید؛ با نورِ خوب، و اگر شد با ذره‌بین یا دوربینِ موبایل، کالا را جلوی خودشان نگاه کنید و بعد امضا کنید.
راهِ برعکس هم هست. در دوره‌هایی که انبار پذیرش دارد، می‌توانید سکهٔ خانگی را به انبار بسپارید و روزِ کاریِ بعد آن را به شکلِ گواهی در سبدتان ببینید. کارشناس‌های انبار «مو را از ماست می‌کشند»، پس آمادهٔ رد شدنِ سکهٔ خش‌دار باشید.
گواهی سپردهٔ کالایی با سپردهٔ بانکی چه فرقی دارد؟
اسم‌ها شبیه‌اند و خیلی‌ها گیج می‌شوند. گواهی سپردهٔ بانکی برگه‌ای است که بانک در برابرِ پولِ شما میدهد و سودِ ثابتی وعده می‌کند. گواهی سپردهٔ کالایی سندِ مالکیتِ یک کالاست و هیچ سودی وعده نمی‌دهد. بازده‌اش فقط از بالا رفتنِ قیمتِ همان کالا می‌آید.
| ویژگی | گواهی سپرده کالایی | سپرده یا گواهی سپردهٔ بانکی |
|---|---|---|
| صاحبِ چه هستید؟ | مقدارِ مشخصی کالا (سکه، طلا، نقره…) | طلب از بانک به ریال |
| بازده از کجا می‌آید؟ | تغییرِ قیمتِ کالا | سودِ از پیش تعیین‌شده |
| خطرِ اصلی | افتِ قیمتِ کالا | جا ماندن از تورم |
| سودِ دوره‌ای | ندارد؛ هزینهٔ انبارداری هم دارد | دارد (ماهانه یا در سررسید) |
| نقد کردن | فروش در ساعتِ بازار، پول T+1 | شکستنِ سپرده، گاهی با جریمه |
| تحویلِ فیزیکی | دارد | ندارد |
یک مثالِ زندگی (عددها فرضی‌اند): اگر تورم ۴۰٪ باشد و سودِ بانک ۲۵٪، پولِ شما در بانک عدد پیدا می‌کند ولی قدرتِ خریدش کم میشود. سکه یا طلا در درازمدت معمولاً با تورم و دلار بالا رفته‌اند، ولی در کوتاه‌مدت ممکن است ماه‌ها پایین بمانند. این دو، دو کارِ جدا می‌کنند. سودِ سپرده را با ماشین‌حساب سود بانکی حساب کنید و کنارِ ارزشِ طلا بگذارید.
گواهی سپرده، صندوق کالایی یا قرارداد آتی؟
اگر می‌خواهید در طلا یا نقره سرمایه‌گذاری کنید، گواهی سپرده تنها راهِ بورسی نیست. سه ابزار را کنارِ هم بگذاریم:
| ویژگی | گواهی سپرده | صندوق طلا یا نقره | قرارداد آتی |
|---|---|---|---|
| مالکیت | مستقیم، روی خودِ کالا | غیرمستقیم، سهمی از صندوق | تعهد به خرید یا فروش در آینده |
| کمترین پول | یک واحد (در سکه، یک سکهٔ کامل) | قیمتِ یک واحدِ صندوق | وجهِ تضمین |
| تحویلِ فیزیکی | دارد | ندارد | در سررسید، طبقِ شرایط |
| هزینهٔ نگه‌داری | انبارداریِ روزانه | کارمزدِ مدیریتِ صندوق | — |
| کدِ لازم | دسترسیِ گواهی سپردهٔ بورس کالا | کدِ بورسیِ معمولی | کدِ معاملاتِ آتی |
| خطر | قیمتِ کالا | قیمتِ کالا و حبابِ صندوق | اهرم؛ خیلی پرخطر |
صندوق‌های کالایی خودشان بیشترِ دارایی‌شان را گواهی سپرده نگه می‌دارند. فرقش این است که کارِ خرید و نگه‌داری را مدیرِ صندوق انجام میدهد و شما با پولِ کم وارد می‌شوید. اگر پول‌تان کم است، صندوق طلا یا صندوق نقره سادهتر است. اگر مالکیتِ مستقیم و امکانِ تحویل برایتان مهم است، گواهی منطقی‌تر است. قرارداد آتی اما ابزارِ حرفه‌ای‌هاست و برای پس‌انداز مناسب نیست.
مزایا و معایبِ گواهی سپرده کالایی
هیچ ابزاری بی‌عیب نیست. من هر دو طرف را صادقانه می‌گویم تا خودتان تصمیم بگیرید.
مزایا
- اصالتِ تضمین‌شده: کالا پیش از ورود به انبار کارشناسی شده. موقعِ فروش کسی نمی‌گوید «سکه‌تان زدگی دارد».
- نگه‌داریِ امن: دیگر نگرانِ دزد و گم شدن و خط و خش نیستید.
- قیمتِ شفاف: همهٔ کشور همان صفِ خرید و فروش را می‌بینند. لازم نیست از ده مغازه قیمت بپرسید.
- هزینهٔ کم: کارمزد و انبارداری روی هم معمولاً از اختلافِ خرید و فروشِ بازارِ فیزیکی کمتر است.
- نقد شدنِ سریع: در ساعتِ بازار با چند کلیک می‌فروشید و پول در کارگزاری میماند تا اگر خواستید چیزِ دیگری بخرید.
- امکانِ تحویل: هر وقت خواستید، خودِ کالا را می‌گیرید.
معایب
- دامنهٔ نوسان: وقتی بازارِ آزاد یک‌دفعه جهش یا سقوط می‌کند، گواهی ممکن است یکی دو روز در صف بماند تا برسد.
- حباب: حبابِ گواهیِ سکه همان حبابِ سکهٔ بازار است. اگر حباب زیاد است، گواهی آن را ارزان نمی‌کند. پیش از خرید، حباب را حساب کنید.
- ساعتِ محدود: فقط روزهای کاری و ساعتِ بازار.
- هزینهٔ انبارداریِ مداوم: کم است، ولی هر روز جمع میشود.
- مالکیتِ غیرمستقیم: کالا دستِ خودتان نیست. به قولِ معروف، در این سیستم ما «طلبکارِ» انباریم. کسی که میخواهد طلا در خانه‌اش باشد، حرفش منطقی است؛ فقط جای واقعاً امن میخواهد.
- تغییرِ قاعده‌ها: کارمزد، دامنهٔ نوسان، ساعت و مالیات ممکن است عوض شوند.
یک نکته دربارهٔ بحران‌ها هم بگویم. اگر بورس چند روز تعطیل شود یا صفِ فروش طولانی بماند، نقد شدن سخت میشود، ولی مالکیتِ شما از بین نمی‌رود. مثلِ خانه‌ای که روزِ تعطیلیِ بانک فروخته‌اید: پولش را دیرتر می‌گیرید، ولی خانه هنوز مالِ شماست.
چک‌لیست پیش از خریدِ گواهی سپرده
- هر واحدِ این نماد چقدر کالاست؟ (یک سکه؟ یکدهمِ گرم؟ یک گرم؟)
- نماد سررسید دارد؟ اگر بله، کِی؟
- آیا گواهی را با صندوق یا قرارداد آتیِ همان کالا اشتباه نگرفته‌ام؟
- کارمزدِ رفت و برگشت و انبارداری را برای مدتی که نگه می‌دارم حساب کرده‌ام؟
- حبابِ امروز چقدر است؟ گران‌تر از ارزشِ واقعی نمی‌خرم؟
- کارتِ بانکی به نامِ خودم است؟
- پولی که می‌گذارم، تا چند ماه لازمش ندارم؟
سوالات متداول
گواهی سپرده کالایی چیست؟
سندی است که نشان میدهد شما صاحبِ مقدارِ مشخصی از یک کالای واقعی، مثلِ سکه، شمش طلا، نقره یا زعفران، هستید. کالا در انبارِ مورد تأییدِ بورس کالا میماند و خودِ سند در بورس کالا خرید و فروش میشود.
چطور گواهی سپرده بخریم؟
در سجام ثبتنام کنید، از کارگزاری دارای مجوزِ بورس کالا کد بورسی بگیرید و دسترسیِ گواهی سپرده را فعال کنید. بعد حساب را با کارتِ به نامِ خودتان شارژ کنید، نمادِ کالا را پیدا کنید و سفارشِ خرید را داخلِ دامنهٔ نوسان ثبت کنید.
گواهی سپردهٔ کالایی با سپردهٔ بانکی چه فرقی دارد؟
سپردهٔ بانکی طلبِ ریالی از بانک است و سودِ ثابت دارد. گواهی سپردهٔ کالایی سندِ مالکیتِ کالاست، سودِ ثابت ندارد و بازده‌اش فقط از تغییرِ قیمتِ همان کالا می‌آید. در عوض قابلِ تحویلِ فیزیکی است.
کدام گواهیهای سپرده در بورس کالا معامله می‌شوند؟
تا مهر ۱۴۰۵ گواهیِ سکهٔ تمام، شمش طلا، شمش نقره و زعفران پرمعامله‌ترین‌ها هستند. پسته و زیره هم سابقه دارند و از پاییزِ ۱۴۰۴ گواهی مس کاتد، شمش روی، میلگرد، قیر و گندله هم آمده است. فهرستِ نمادهای فعال با اطلاعیه‌های بورس کالا تغییر می‌کند.
هزینهٔ انبارداریِ گواهی سپرده چطور کم میشود؟
برای هر روزی که گواهی در سبدتان است حساب میشود و معمولاً هنگامِ فروش یا تحویل، یکجا از حسابتان در کارگزاری کسر میشود. در گواهیِ سکه از فروردین ۱۴۰۵ روزانه ۲ هزار تومان برای هر سکه بهعلاوهٔ ارزش افزوده است.
آیا گواهی سپرده سررسید دارد؟
بستگی به کالا دارد. گواهیهای کشاورزی مثلِ زعفران سررسید دارند و تاریخش در نامِ نماد نوشته شده است. نمادهای تازهٔ سکه و شمش طلا در خزانهٔ بورس کالا سررسید ندارند. پیامِ ناظرِ نماد را هر از گاهی بخوانید.
آیا میشود با پولِ کم گواهی سپرده خرید؟
بله، در بعضی نمادها. هر واحدِ گواهیِ شمش طلا یکدهمِ گرم و هر واحدِ نقره یک گرم است، پس با پولِ کم هم میشود شروع کرد. ولی گواهیِ سکه دستکم یک سکهٔ کامل میخواهد. برای مبلغهای خیلی کم، صندوق طلا یا نقره سادهتر است.
آیا خرید و فروش گواهی سپرده مالیات دارد؟
معاملهٔ گواهی در بورس مالیات بر ارزش افزوده ندارد و طبقِ قانونِ مالیات بر عایدیِ سرمایه هم مستثناست. اگر کالا مشمولِ ارزش افزوده باشد، این مالیات فقط هنگامِ تحویلِ فیزیکی گرفته میشود. قانون‌ها ممکن است عوض شوند؛ از کارگزارتان بپرسید.
جمع‌بندی
گواهی سپرده کالایی یعنی مالکیتِ یک کالای واقعی، بی‌دردسرِ نگه‌داری در خانه. کالا در انبارِ امن میماند، سندش در بورس دست‌به‌دست میشود و هر وقت خواستید خودِ کالا را تحویل می‌گیرید. در عوض کمی کارمزد و هزینهٔ انبارداری می‌دهید و باید حواس‌تان به سررسید و حباب باشد.
پس دفعهٔ بعد که خواستید گواهی بخرید، اول این سه را بپرسید: هر واحد چقدر کالاست، سررسیدش کِی است، و حبابِ امروز چقدر است. من در دورهٔ صفر تا صد سرمایه‌گذاری در طلا خرید و فروشِ گواهیِ سکه، حسابِ حبابِ واقعی و سپردن و تحویل گرفتنِ سکه از انبار را قدم‌به‌قدم نشان داده‌ام. تصمیمِ نهایی با خودتان است.