خرید نقره از بورس: گواهی سپرده، صندوق نقره و آتی (راهنمای ۱۴۰۵)

خیلی‌ها از من می‌پرسند: «می‌شود نقره را هم مثل سهم از بورس خرید؟» بله، می‌شود. برای خرید نقره در بورس سه راه دارید: گواهی سپردهٔ شمش نقره در بورس کالا، صندوق نقره که مثل یک سهم از پنلِ همیشگیِ کارگزاری خریده می‌شود، و قرارداد آتی نقره که اهرمی و مخصوصِ حرفه‌ای‌هاست. برای هر سه، اول کد بورسی لازم دارید.

در این راهنما هر سه راه را قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهم، نامِ نمادها را می‌گویم، کارمزد را با یک مثالِ ساده حساب می‌کنیم و آخرش می‌گویم کدام راه به کارِ چه کسی می‌آید. عددهای مقررات تاریخ دارند، چون قاعده‌های این بازار در دو سالِ گذشته چند بار عوض شده‌اند.

خرید نقره در بورس یعنی چه؟ سه راه در یک نگاه

وقتی از بورس نقره می‌خرید، تکهٔ نقره‌ای دستِ شما نمی‌دهند. نقرهٔ واقعی در خزانهٔ بورس کالا می‌ماند و شما سندِ مالکیتش را می‌خرید. مثلِ کسی که خانه‌اش را اجاره داده؛ کلید دستِ مستأجر است، ولی سند به نامِ اوست.

بورس کالا همان بازاری است که در آن سکه، شمش طلا، نقره و خیلی کالاهای دیگر معامله می‌شوند. اگر با آن آشنا نیستید، نوشتهٔ بورس کالا چیست؟ را ببینید. جدولِ زیر سه راه را کنارِ هم گذاشته است:

سه راهِ خرید نقره از بورس (مهر ۱۴۰۵)

ویژگی	گواهی سپرده نقره	صندوق نقره	آتی نقره
چه می‌خرید؟	مالکیتِ مستقیمِ هر گرم نقره در خزانه	واحدِ صندوقی که بیشترِ دارایی‌اش گواهی نقره است	تعهدِ خرید یا فروش در آینده
کجا خریده می‌شود؟	بخشِ گواهی سپردهٔ بورس کالا در سامانهٔ کارگزاری	پنلِ معمولیِ سهام، مثلِ یک سهم	سامانهٔ معاملاتِ آتیِ بورس کالا
کمترین خرید	۱ گرم	۱ واحد	۱ قرارداد
تحویلِ شمش	دارد، از ۱٬۰۰۰ گرم	ندارد	در بعضی قراردادها، در سررسید
اهرم	ندارد	ندارد	دارد
مناسبِ چه کسی؟	مبلغِ بزرگ یا کسی که شاید شمش بخواهد	بیشترِ آدم‌های معمولی	معامله‌گرِ حرفه‌ای

پس دو راهِ اول برای پس‌انداز در نقره است و راهِ سوم برای معامله‌گری. بیشترِ این مقاله دربارهٔ همان دو راهِ اول است.

پیش از خرید: کد بورسی و دسترسی به بورس کالا

کارهای مقدماتی را فقط یک بار انجام می‌دهید. ترتیبش این است:

1. احراز هویت در سجام. سجام سامانه‌ای است که هویتِ شما را برای همهٔ بازارهای سرمایه ثبت می‌کند. راهنمای کاملش در سجام چیست؟ آمده است.
2. گرفتنِ کد بورسی از یک کارگزاری. کد بورسی شمارهٔ معاملاتیِ شماست. بیشترِ کارگزاری‌ها این کار را آنلاین انجام می‌دهند. مراحلش را در دریافت کد بورسی نوشته‌ام.
3. فعال‌کردنِ دسترسیِ بورس کالا (فقط برای گواهی و آتی). گواهی نقره در پنلِ معمولیِ سهام نیست. از کارگزار بخواهید بخشِ گواهی سپردهٔ بورس کالا را برایتان باز کند. فرقِ این کدها را در مقالهٔ «انواع کد معاملاتی در بورس کالا» توضیح داده‌ام.
4. شارژِ حساب. پول را از درگاهِ بانکی به حسابِ کارگزاری بریزید. اگر گواهی می‌خرید، مطمئن شوید موجودی در بخشِ بورس کالا هم قابلِ استفاده است.

برای صندوق نقره، دو قدمِ اول کافی است. یعنی اگر همین حالا سهام می‌خرید، فردا هم می‌توانید صندوق نقره بخرید.

راه اول: خرید گواهی سپرده نقره در بورس کالا

این مستقیم‌ترین راه است. «گواهی سپرده» یعنی سندی که می‌گوید مقداری کالا به نامِ شما در انبارِ بورس است. هر واحدِ گواهیِ نقره برابرِ ۱ گرم نقرهٔ ۹۹۹٫۹ است. این نقره به شکلِ شمش‌های ۱ کیلویی در خزانهٔ بورس کالا نگهداری می‌شود.

معاملهٔ این گواهی از ۲۰ آذر ۱۴۰۳ شروع شد. نمادش در سامانه‌ها با نامِ «شمش نقره» و کدِ CD1SIB0001 دیده می‌شود. همهٔ جزئیاتش، از هزینهٔ انبارداری تا مالیات، در راهنمای کاملِ گواهی سپرده نقره آمده است.

خرید گواهی نقره قدم‌به‌قدم

1. وارد سامانهٔ کارگزاری شوید و به بخشِ گواهی سپردهٔ بورس کالا بروید. در کارگزاری فارابی این بخش در سامانهٔ «صحرا آتی کالا» است. در کارگزاری‌های دیگر نامش فرق می‌کند؛ از پشتیبانیِ خودشان بپرسید.
2. عبارتِ «شمش نقره» یا کدِ CD1SIB0001 را جست‌وجو کنید. حواستان باشد آن را با قراردادِ آتیِ نقره اشتباه نگیرید.
3. سفارش بدهید. در این نماد «تعداد» یعنی تعدادِ گرم. قیمت به ریال و برای هر گرم است. طبق راهنمای کارگزاری‌ها، هر سفارش دست‌کم ۱ و حداکثر ۱۰٬۰۰۰ گواهی است.
4. بعد از انجامِ معامله، گواهی‌ها را در پرتفو (فهرستِ دارایی‌هایتان) می‌بینید. فروش هم از همین‌جا انجام می‌شود.

طبق راهنمای چند کارگزاری، معاملهٔ گواهی نقره شنبه تا چهارشنبه، معمولاً از ظهر تا ساعت ۱۸ است و پولِ فروش یک روزِ کاری بعد آزاد می‌شود. این ساعت‌ها با اطلاعیه عوض می‌شوند. پیش از معامله، ساعتِ دقیق را در سامانهٔ خودتان ببینید.

سقف خرید و دامنهٔ نوسان

از ۷ مرداد ۱۴۰۵ و تا اطلاعِ ثانوی، هر شخصِ حقیقی حداکثر ۴۰٬۰۰۰ گواهی، یعنی ۴۰ کیلو نقره، می‌تواند نگه دارد. برای بیشترِ آدم‌ها این سقف مشکلی درست نمی‌کند. دامنهٔ نوسانِ روزانه هم از ۲۱ بهمن ۱۴۰۴، ۱۰ درصد بالا یا پایین است. یعنی قیمت در یک روز بیشتر از ۱۰٪ تکان نمی‌خورد. عددهای ۵ درصد یا سقفِ ۵ هزار گرمی که در بعضی سایت‌ها می‌بینید قدیمی است.

تحویل شمش نقره از بورس کالا

اگر ۱٬۰۰۰ گواهی جمع کنید، می‌توانید یک شمشِ ۱ کیلوییِ واقعی تحویل بگیرید. درخواست را از کارگزار می‌دهید، بدهیِ انبارداری را تسویه می‌کنید و موقعِ تحویل، مالیات بر ارزش افزوده می‌پردازید. خرید و فروشِ خودِ گواهی از این مالیات معاف است؛ این مالیات فقط وقتی می‌آید که شمش را بیرون بیاورید.

توصیهٔ من این است که فقط وقتی شمش را بیرون بیاورید که واقعاً خودِ فلز را لازم دارید. با بیرون آوردنش، مالیات می‌دهید و نگرانیِ نگهداری و دزدی هم با خودتان می‌شود. پس برای بیشترِ پس‌اندازکننده‌ها، گواهی در خزانه بماند بهتر است.

راه دوم: خرید صندوق نقره، مثل خرید یک سهم

صندوق نقره مثلِ یک قلکِ بزرگِ مشترک است. هزاران نفر پول‌شان را رویِ هم می‌گذارند و مدیرِ صندوق با آن گواهی نقره می‌خرد. طبق مقررات، دست‌کم ۷۰ درصدِ داراییِ صندوق باید گواهیِ نقره باشد. شما در عوض «واحدِ صندوق» می‌گیرید که قیمتش با قیمتِ نقره بالا و پایین می‌رود.

خوبیِ بزرگش این است که به سامانهٔ جداگانه نیاز ندارد. صندوق‌های نقره در بورس کالا معامله می‌شوند، ولی آن‌ها را از همان پنلِ همیشگیِ سهام و با همان کد بورسی می‌خرید. فهرستِ کاملِ صندوق‌ها و مدیرشان را در راهنمای صندوق نقره آورده‌ام.

خرید صندوق نقره قدم‌به‌قدم

1. وارد پنلِ معاملاتیِ سهامِ کارگزاری‌تان شوید.
2. نمادِ یک صندوقِ نقره را تایپ کنید؛ مثلاً «نقرابی»، «سیلور» یا «نقراط».
3. پیش از خرید، قیمتِ تابلو را با NAV مقایسه کنید (پایین‌تر توضیح می‌دهم چرا).
4. تعداد و قیمت را بنویسید و سفارش بدهید. کمترین خرید ۱ واحد است.
5. هر وقت خواستید، واحدها را در همین پنل بفروشید. پولِ فروش معمولاً یک روزِ کاری بعد آزاد می‌شود.

NAV و حباب؛ عددی که پیش از خرید باید ببینید

هر واحدِ صندوق دو قیمت دارد. یکی NAV است، یعنی ارزشِ واقعیِ هر واحد؛ اگر صندوق امروز همهٔ دارایی‌اش را بفروشد، به هر واحد چقدر می‌رسد. دیگری قیمتِ تابلوست که خریدار و فروشنده می‌سازند. فاصلهٔ این دو را «حباب» می‌گویند. توضیحِ کاملش در ارزش خالص دارایی یا NAV چیست؟ آمده است.

بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنیم NAV هر واحد ۱۰٬۰۰۰ ریال باشد و تابلو ۱۰٬۸۰۰ ریال. شما ۸۰۰ ریال بیشتر از ارزشِ واقعی داده‌اید؛ یعنی ۸٪ حباب. اگر نقره یک ریال هم تکان نخورد ولی حباب از بین برود، حدودِ ۷٫۴٪ ضرر کرده‌اید. (این عددها مثال‌اند.)

این فقط حرفِ کتابی نیست. طبق گزارشِ صدای بورس، ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ همهٔ ۹ صندوقِ نقره‌ای که سابقهٔ معامله داشتند بین ۴٫۵ تا حدودِ ۱۲ درصد بالاتر از NAV معامله می‌شدند. فروردینِ همان سال، بیشترشان حبابِ منفی داشتند. پس پیش از هر خرید، NAV را در سایتِ خودِ صندوق ببینید و در شرایطِ برابر، صندوقِ کم‌حباب‌تر را انتخاب کنید.

اسم نماد نقره در بورس چیست؟

در بورس سهمی به اسمِ «نقره» نداریم. آنچه پیدا می‌کنید یا نمادِ خودِ گواهی است، یا نمادِ صندوق‌ها، یا نمادِ قراردادهای آتی. این جدول نمونه‌ها را نشان می‌دهد:

نمادهای نقره در بورس کالا (مهر ۱۴۰۵)

نوع	نماد یا کد	کجا پیدایش می‌کنید
گواهی سپردهٔ شمش نقره	«شمش نقره»، کد CD1SIB0001	بخشِ گواهی سپردهٔ بورس کالا
صندوق‌های نقره (چند نمونه)	نقرابی، سیلور، سیمین، نقران، نقرین، نقرسا، نقرفام، سیگلو، پلاتا، نقراط، سیلوا، نقرآمد، نقرا	پنلِ معمولیِ سهام
آتیِ گواهی سپردهٔ نقره	نامِ قرارداد با ماهِ سررسید	سامانهٔ آتیِ بورس کالا
آتیِ نقرهٔ گرانول (قدیمی‌تر)	شروع با SIL و ماهِ سررسید	سامانهٔ آتیِ بورس کالا

صندوق‌های نقره از دی ۱۴۰۴ یکی‌یکی راه افتادند. طبق خبرها، شانزدهمین صندوق با نمادِ «نقراتی» از ۱۲ مهر ۱۴۰۵ پذیره‌نویسی شد. پذیره‌نویسی یعنی فروشِ اولیهٔ واحدها پیش از ورود به تابلو. اگر نمادی را پیدا نکردید، احتمالاً هنوز معامله‌اش شروع نشده است.

راه سوم: قرارداد آتی نقره، فقط برای حرفه‌ای‌ها

قرارداد آتی یعنی امروز قول می‌دهید نقره را در یک تاریخِ آینده با قیمتِ امروز بخرید یا بفروشید. کلِ پول را نمی‌دهید؛ فقط بخشی از آن را به اسمِ «وجه تضمین» کنار می‌گذارید. برای همین با پولِ کم، معاملهٔ بزرگ‌تری انجام می‌دهید. به این می‌گویند معاملهٔ اهرمی.

اهرم مثلِ ذره‌بین است؛ هم سود را بزرگ نشان می‌دهد، هم ضرر را. فرض کنیم با اهرمِ ۵ برابر وارد شوید. اگر قیمتِ نقره ۱۰٪ بالا برود، حدودِ ۵۰٪ سود می‌کنید. اگر ۱۰٪ پایین بیاید، حدودِ ۵۰٪ پول‌تان می‌رود. و چون بازار دوطرفه است، اگر جهت را اشتباه گرفته باشید، حتی وقتی قیمت بالا می‌رود هم ضرر می‌کنید.

در بورس کالا دو نوع آتیِ نقره هست: آتیِ گواهی سپردهٔ نقره که هر قراردادش ۱۰ گرم است، و آتیِ قدیمی‌ترِ نقرهٔ گرانول (ساچمه‌ای) که طبق راهنمای کارگزاری‌ها هر قراردادش ۱۰۰ گرم است. برای این بازار کدِ بورسی کافی نیست و باید از کارگزار کد معاملات آتی (کد مشتقه) بگیرید. اگر با این سازوکار آشنا نیستید، اول معاملات آتی چیست؟ را بخوانید.

من در دورهٔ صفر تا صد سرمایه‌گذاری در طلا همین حسابِ اهرم را برای آتیِ سکه و صندوق طلا توضیح داده‌ام؛ همان منطق برای نقره هم برقرار است. حرفم صریح است: اگر نمی‌توانید بالا و پایینِ بازار را تشخیص بدهید، سراغِ آتی نروید. پس‌اندازِ خانواده جای آزمایش نیست.

گواهی سپرده نقره بهتر است یا صندوق نقره؟

این مهم‌ترین سؤالِ کسانی است که می‌خواهند نقره در بورس بخرند. جواب به سه چیز بستگی دارد: مبلغ‌تان، اینکه شمش را می‌خواهید یا نه، و حوصله‌تان برای سامانهٔ جداگانه.

گواهی سپرده نقره در برابرِ صندوق نقره (مهر ۱۴۰۵)

ویژگی	گواهی سپرده نقره	صندوق نقره
سامانهٔ خرید	بخشِ جداگانهٔ بورس کالا	پنلِ معمولیِ سهام
هزینهٔ انبارداری	روزانه، خودتان می‌پردازید	مستقیم نمی‌پردازید (در NAV اثر دارد)
کارمزدِ مدیریت	ندارد	دارد، از NAV کم می‌شود
سقفِ خرید برای شخصِ حقیقی	۴۰ کیلو	سقفِ فردی ندارد
تحویلِ شمش	از ۱ کیلو به بالا	ندارد
حباب نسبت به NAV	ندارد، ولی ممکن است از قیمتِ بازارِ آزاد جدا شود	دارد، گاهی مثبت و گاهی منفی

پس اگر مبلغ‌تان معمولی است و نمی‌خواهید درگیرِ سامانهٔ جدا و انبارداری شوید، صندوق ساده‌تر است. اگر مبلغ‌تان بزرگ است یا دوست دارید دقیقاً صاحبِ گرم‌های نقره باشید و شاید روزی شمش بگیرید، گواهی منطقی‌تر است. تصمیمِ نهایی با خودتان.

کارمزد خرید نقره از بورس چقدر است؟

کارمزد همان سهمی است که کارگزار و بورس از هر معامله برمی‌دارند. در گواهیِ نقره، طبق راهنمای کارگزاری‌ها، حدودِ ۰٫۲۴ درصد در خرید و همین مقدار در فروش گرفته می‌شود. در صندوق‌ها، کارمزد نزدیکِ کارمزدِ صندوق‌های قابلِ معامله است و منابع عددِ یکسانی نمی‌گویند. عددِ دقیق را پیش از تأییدِ سفارش در پنلِ خودتان ببینید.

هزینه‌های خرید نقره از بورس (مهر ۱۴۰۵)

هزینه	گواهی سپرده نقره	صندوق نقره
کارمزدِ خرید	حدودِ ۰٫۲۴٪	نزدیکِ کارمزدِ صندوق‌های قابلِ معامله
کارمزدِ فروش	حدودِ ۰٫۲۴٪	نزدیکِ کارمزدِ صندوق‌های قابلِ معامله
انبارداری	حدودِ ۰٫۸٪ قیمت در سال، روزانه	جدا نمی‌پردازید
مالیات بر ارزش افزوده	فقط هنگامِ تحویلِ شمش	مطرح نیست

یک مثالِ ساده: فرض کنیم ۱۰ میلیون تومان گواهی بخرید. کارمزدِ خرید حدودِ ۲۴ هزار تومان می‌شود و موقعِ فروش هم تقریباً همین‌قدر. یعنی رفت‌وبرگشت حدودِ ۴۸ هزار تومان، کمتر از نیم درصد. پس قیمت باید حدودِ نیم درصد بالا برود تا فقط کارمزد جبران شود. با طلافروشیِ محل مقایسه کنید که اختلافِ قیمتِ خرید و فروشش معمولاً خیلی بیشتر است.

قیمت منصفانهٔ هر گرم نقره را خودتان حساب کنید

پیش از هر خرید، بد نیست بدانید قیمتِ تابلو گران است یا ارزان. قیمتِ نقره در ایران تقریباً از دو عدد ساخته می‌شود: قیمتِ جهانیِ هر انس نقره به دلار، و نرخِ دلارِ بازارِ آزاد. هر انس حدودِ ۳۱٫۱ گرم است. پس:

قیمتِ تقریبیِ هر گرم نقره به تومان = (قیمتِ انس به دلار ÷ ۳۱٫۱) × نرخِ دلار به تومان

بیایید با عددِ گرد حساب کنیم. فرض کنیم انس ۶۲ دلار باشد و دلار ۲۵۰ هزار تومان. ۶۲ تقسیم بر ۳۱٫۱ می‌شود حدودِ ۲ دلار برای هر گرم. ضرب در ۲۵۰ هزار، می‌شود حدودِ ۵۰۰ هزار تومان. (این فقط مثال است؛ عددهای امروز را از صفحهٔ قیمت نقره امروز و نرخ دلار را از صفحهٔ قیمت دلار بردارید.)

اگر قیمتِ گواهی روی تابلو چند درصد بالاتر از این عدد باشد، یعنی گران‌تر از ارزشِ نظری می‌خرید. این اتفاق افتاده است: ۶ مهر ۱۴۰۵ گواهی حدودِ ۵٪ گران‌تر از نقرهٔ بازارِ آزاد معامله شد. اگر این فاصله کم شود، حتی با ثابت ماندنِ انس و دلار ضرر می‌کنید. پس این حسابِ دودقیقه‌ای را پیش از هر خرید انجام بدهید.

خرید نقره در بورس از مفید، آگاه یا کارگزاری‌های دیگر

خیلی‌ها «خرید نقره در بورس کالا مفید» یا «خرید نقره در بورس آگاه» را جست‌وجو می‌کنند. جواب ساده است: صندوق‌های نقره را از پنلِ هر کارگزاریِ آنلاینی می‌شود خرید. لازم نیست مشتریِ گروهی باشید که صندوق را راه انداخته است. مثلاً صندوقِ نقرهٔ گروه آگاه با نمادِ نقراط را از پنلِ مفید هم می‌خرید.

برای گواهیِ نقره، فقط باید کارگزاری‌تان معاملهٔ گواهی سپردهٔ بورس کالا را پشتیبانی کند و این دسترسی برایتان فعال باشد. اگر هنوز کارگزاری انتخاب نکرده‌اید، مقایسهٔ بهترین کارگزاری بورس ۱۴۰۵ کمک‌تان می‌کند.

اشتباه‌های رایج در خرید نقره از بورس

این‌ها اشتباه‌هایی است که بیشتر از همه دیده‌ام. پیش از خرید، یک بار این فهرست را مرور کنید:

• خریدِ صندوق بدونِ نگاه به NAV. با حبابِ ۱۰ درصدی، نقره باید ۱۰٪ بالا برود تا شما تازه سرِ جای اول برگردید.
• اشتباه گرفتنِ گواهی با آتی. نمادِ آتی شبیه است، ولی اهرم دارد و سررسید. پیش از سفارش، نامِ کاملِ نماد را بخوانید.
• فراموش کردنِ هزینهٔ انبارداری. در نگهداریِ چندسالهٔ گواهی، این هزینهٔ روزانه جمع می‌شود و عددِ کمی نیست.
• همهٔ پول در نقره. نقره از طلا پرنوسان‌تر است. طبق گزارشِ صدای بورس، بعضی صندوق‌های نقره در شش ماهِ منتهی به ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ نزدیکِ ۳۰٪ افت کردند. نقره را بخشی از سبد ببینید، نه همهٔ آن.
• اعتماد به عددهای قدیمی. دامنهٔ نوسان، سقفِ خرید و نرخِ انبارداری چند بار عوض شده‌اند. آخرین اطلاعیهٔ بورس کالا را در سامانهٔ کارگزاری بخوانید.
• خرید در روزِ هیجان. وقتی همه از نقره حرف می‌زنند، معمولاً حباب بالاست. عجله نکنید.

ریسک‌های خودِ بازارِ نقرهٔ ایران را جداگانه در ریسک‌های نقره برای سرمایه‌گذاری بررسی کرده‌ام. اگر هم هنوز بین بورس و نقرهٔ فیزیکی مردد هستید، روش‌های سرمایه‌گذاری در نقره در بازار ایران را ببینید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

خرید نقره در بورس از هر روشِ سنتی ساده‌تر و مطمئن‌تر است: نقره‌تان عیارِ ۹۹۹٫۹ دارد، در خزانهٔ بورس امن است و با یک کلیک فروخته می‌شود. برای بیشترِ آدم‌ها صندوق نقره راحت‌ترین شروع است؛ گواهی سپرده برای مبلغِ بزرگ یا کسی که شاید شمش بخواهد؛ و آتی فقط برای معامله‌گرِ حرفه‌ای.

پس دفعهٔ بعد که خواستید نقره بخرید، اول سه کار بکنید: قیمتِ منصفانه را با انس و دلار حساب کنید، اگر صندوق می‌خرید حباب را ببینید، و فقط بخشی از پس‌انداز را به نقره بدهید. این مطلب آموزشی است و پیشنهادِ خرید یا فروش نیست.