فیوچرز چیست؟ معاملات آتی ارز دیجیتال، اهرم، لیکوئید و قرارداد دائمی
فهرست مطالب۱۴ بخش
- فیوچرز چیست؟ به زبانِ خیلی ساده
- معامله فیوچرز چطور کار می‌کند؟ لانگ، شورت و وجه تضمین
- اهرم در فیوچرز: ذره‌بینی که سود و ضرر را با هم بزرگ می‌کند
- چرا پوزیشن فیوچرز لیکوئید میشود؟
- مارجین ایزوله و کراس: کدام امنتر است؟
- تفاوت فیوچرز استاندارد و پرپچوال (قرارداد دائمی)
- فاندینگ ریت چیست و چرا مهم است؟
- تفاوت مارجین و فیوچرز و اسپات
- فیوچرز به چه کاری می‌آید؟ هج و سفته‌بازی
- فیوچرز در ایران: وضعِ قانونی و جایگزینِ رسمی
- هفت اشتباهِ رایج که در فیوچرز پول را می‌برد
- چک‌لیستِ پیش از اولین معامله فیوچرز
- سوالات متداول
- جمع‌بندی: فیوچرز چاقوی دولبه است
خیلی‌ها می‌پرسند: «فیوچرز چیست که می‌گویند با آن هم از بالا رفتنِ قیمت سود می‌کنند، هم از پایین آمدنش؟» جوابِ کوتاه این است: فیوچرز یا قراردادِ آتی، توافقی است برای خرید یا فروشِ یک دارایی با قیمتی که از امروز معلوم میشود. در ارز دیجیتال، بیشترِ این معامله‌ها با اهرم و روی قراردادِ دائمی انجام میشود. برای همین سودش میتواند زیاد باشد و ضررش هم تمامِ پولتان را ببرد.
در این راهنما قدم‌به‌قدم و با مثالِ عددی می‌بینیم معامله فیوچرز چطور کار می‌کند، اهرم دقیقاً چه می‌کند، چرا پوزیشن لیکوئید میشود، فاندینگ ریت چیست و تفاوتِ فیوچرز استاندارد و پرپچوال در چیست. آخرش هم یک چک‌لیست می‌دهم که پیش از هر تصمیمی مرورش کنید.
فیوچرز چیست؟ به زبانِ خیلی ساده
فرض کنید یک آپارتمانِ پیش‌فروش را امروز متری ۵۰ میلیون تومان قرارداد می‌بندید و یک سالِ دیگر تحویل می‌گیرید. قیمت از امروز قفل شده است. اگر یک سالِ دیگر قیمتِ بازار متری ۷۰ میلیون شود، شما برنده‌اید. اگر ۴۰ میلیون شود، باز باید همان ۵۰ میلیون را بپردازید و بازنده‌اید. (عددها مثال‌اند.)
قراردادِ آتی یا فیوچرز همین است: امروز قیمت را می‌بندیم، معامله را در آینده تمام می‌کنیم. فرقش با پیش‌فروشِ آپارتمان این است که قراردادِ فیوچرز استاندارد است و در بورس یا صرافی خرید و فروش میشود. یعنی لازم نیست تا روزِ تحویل صبر کنید؛ هر وقت خواستید می‌توانید قرارداد را به نفرِ بعدی بفروشید و سود یا ضررتان را بگیرید.
نکتهٔ مهم این است که در بیشترِ معامله‌های فیوچرز، اصلاً کالایی جابه‌جا نمی‌شود. کسی که فیوچرزِ بیت‌کوین می‌خرد، معمولاً هیچ‌وقت بیت‌کوین تحویل نمی‌گیرد. فقط اختلافِ قیمت با او حساب میشود. به این می‌گویند تسویهٔ نقدی. پس فیوچرز بیشتر شرط‌بستن روی قیمت است تا خریدِ خودِ دارایی.
یک قراردادِ آتی چه چیزهایی را از قبل معلوم می‌کند؟
- دارایی پایه: قرارداد روی چه چیزی است؛ بیت‌کوین، اتریوم، طلا، سکه یا نفت.
- اندازهٔ قرارداد: هر قرارداد معادلِ چند واحد از آن دارایی است.
- قیمت: قیمتی که دو طرف روی آن توافق کرده‌اند.
- تاریخ سررسید: روزی که قرارداد تمام و تسویه میشود. قراردادِ دائمی این تاریخ را ندارد.
- روشِ تسویه: تحویلِ خودِ کالا (تسویهٔ فیزیکی) یا فقط پرداختِ اختلافِ قیمت (تسویهٔ نقدی).
این ایده تازه نیست. کشاورزها و تاجرها صدها سال است که برای در امان ماندن از نوسانِ قیمتِ محصول، از قبل قیمت می‌بستند. اگر می‌خواهید نمونهٔ رسمی و داخلیِ آن را ببینید، معاملات آتی در بازار مشتقهٔ بورس کالا را بخوانید. آنچه در ارز دیجیتال می‌بینیم، نسخهٔ پرسرعت و پراهرمِ همین ابزار است.
پس فیوچرز یعنی قرارداد روی قیمتِ آینده، نه خریدِ خودِ کالا.
معامله فیوچرز چطور کار می‌کند؟ لانگ، شورت و وجه تضمین
تا اینجا فهمیدیم فیوچرز قرارداد است. حالا ببینیم وقتی کسی در صرافی «پوزیشن فیوچرز» باز می‌کند، دقیقاً چه اتفاقی می‌افتد.
پوزیشن لانگ و شورت
لانگ (Long) یعنی خرید؛ شما فکر میکنید قیمت بالا می‌رود. شورت (Short) یعنی فروش؛ فکر میکنید قیمت پایین می‌آید. در بازارِ معمولی، اول باید چیزی داشته باشید تا بفروشید. ولی در فیوچرز می‌توانید بدونِ داشتنِ بیت‌کوین، روی پایین آمدنش شورت بزنید.
مثال: قیمتِ یک ارز ۱۰۰ دلار است و شما شورت می‌زنید. اگر به ۹۰ دلار برسد، ۱۰ دلار سود کردهاید. اگر به ۱۱۰ دلار برسد، ۱۰ دلار ضرر کردهاید. یعنی شورت، آینهٔ لانگ است. جزئیاتِ بیشتر را در تفاوتِ پوزیشن لانگ و شورت آورده‌ایم.
وجه تضمین یا مارجین چیست؟
برای باز کردنِ پوزیشن، لازم نیست کلِ ارزشِ قرارداد را بپردازید. فقط بخشی از آن را به‌عنوانِ وثیقه کنار می‌گذارید. به این وثیقه وجه تضمین یا مارجین می‌گویند. مثلِ بیعانه‌ای که موقعِ قولنامه میدهید تا طرفِ مقابل مطمئن شود پای معامله هستید.
دو عدد را همیشه به خاطر بسپارید:
- مارجینِ اولیه: پولی که برای باز کردنِ پوزیشن لازم است.
- مارجینِ نگهداری: کمترین پولی که باید در پوزیشن بماند. اگر ضرر آنقدر زیاد شود که وثیقه از این حد پایین‌تر برود، صرافی پوزیشن را بهزور میبندد.
در بورس‌های رسمی، اگر وثیقه کم شود، اول به شما خبر می‌دهند تا پول اضافه کنید. به این «کال مارجین» می‌گویند. در صرافی‌های رمزارز معمولاً فرصتی در کار نیست و بستنِ اجباری خودکار و در چند ثانیه انجام میشود.
پس در فیوچرز با بیعانه معامله میکنید، و همین بیعانه است که در خطر است.
اهرم در فیوچرز: ذره‌بینی که سود و ضرر را با هم بزرگ می‌کند
اهرم یعنی چند برابرِ پولتان معامله کنید. اگر اهرمِ ۱۰ بگیرید، با ۱۰۰ تتر وثیقه، پوزیشنی به ارزشِ ۱٬۰۰۰ تتر باز میکنید. تتر یک ارز دیجیتال است که قیمتش تقریباً با یک دلار برابر میماند.
بیایید با هم حساب کنیم. شما با ۱۰۰ تتر و اهرمِ ۱۰، لانگِ بیت‌کوین باز میکنید:
- ارزشِ پوزیشن: ۱۰۰ × ۱۰ = ۱٬۰۰۰ تتر.
- بیت‌کوین ۵٪ بالا می‌رود: پوزیشن ۵۰ تتر سود می‌کند. یعنی ۵۰٪ روی ۱۰۰ تترِ شما.
- بیت‌کوین ۵٪ پایین می‌آید: ۵۰ تتر ضرر. نصفِ پولتان رفته است.
- بیت‌کوین ۱۰٪ پایین می‌آید: ۱۰۰ تتر ضرر. کلِ وثیقه رفته و پوزیشن بسته شده است.
اهرم مثلِ ذره‌بین است. حرکتِ کوچکِ قیمت را بزرگ نشان می‌دهد، هم به نفعِ شما، هم به ضررتان. برای همین بازار با همان نوسانی که در اسپات فقط نگرانتان می‌کرد، در فیوچرز حسابتان را صفر می‌کند. بحثِ کامل‌ترِ اهرم را در صفر تا صدِ اهرم در معاملات ارز دیجیتال نوشته‌ایم.
این جدول نشان می‌دهد با هر اهرم، قیمت حدوداً چقدر باید خلافِ شما حرکت کند تا کلِ وثیقه از دست برود:
| اهرم | حرکتِ خلافِ شما که وثیقه را صفر می‌کند | با حرکتِ ۱٪ به نفعتان |
|---|---|---|
| ۲ برابر | حدودِ ۵۰٪ | ۲٪ سود |
| ۵ برابر | حدودِ ۲۰٪ | ۵٪ سود |
| ۱۰ برابر | حدودِ ۱۰٪ | ۱۰٪ سود |
| ۲۰ برابر | حدودِ ۵٪ | ۲۰٪ سود |
| ۵۰ برابر | حدودِ ۲٪ | ۵۰٪ سود |
| ۱۰۰ برابر | حدودِ ۱٪ | ۱۰۰٪ سود |
بیت‌کوین گاهی در یک ساعت ۲ یا ۳ درصد بالا و پایین می‌رود. یعنی با اهرمِ ۵۰ یا ۱۰۰، یک تکانِ معمولی کافی است تا همه‌چیز تمام شود. عددِ واقعی کمی بدتر از جدول است، چون کارمزد و مارجینِ نگهداری هم از وثیقه کم میشود.
پس اهرمِ بالا شجاعت نیست؛ یعنی فاصله‌تان تا لیکوئید شدن را کوتاه کردهاید.
چرا پوزیشن فیوچرز لیکوئید میشود؟
لیکوئید شدن یا لیکوییدیشن یعنی صرافی پوزیشنِ شما را بهزور میبندد، چون ضرر به حدی رسیده که وثیقه دیگر کافی نیست. صرافی پولی را که به شما «قرض» داده نمی‌خواهد از دست بدهد. برای همین پیش از آنکه ضرر از وثیقهٔ شما بیشتر شود، پوزیشن را میبندد.
قیمت لیکوئید را چطور تخمین بزنیم؟
برای پوزیشنِ لانگ با مارجینِ ایزوله، یک فرمولِ تقریبی و ساده هست:
قیمت لیکوئید ≈ قیمتِ ورود × (۱ − ۱ ÷ اهرم + نرخِ مارجینِ نگهداری)
مثال: بیت‌کوین را ۱۰۰ هزار دلار لانگ کردهاید، با اهرمِ ۱۰. فرض کنیم نرخِ مارجینِ نگهداری نیم درصد باشد. حساب میشود ۱۰۰ هزار × (۱ − ۰٫۱ + ۰٫۰۰۵) = ۹۰ هزار و ۵۰۰ دلار. یعنی با حدودِ ۹٫۵٪ ریزش، پوزیشن بسته میشود. برای شورت، جهت برعکس است و قیمت لیکوئید بالاتر از قیمتِ ورود می‌نشیند. (عددها مثال‌اند؛ هر صرافی نرخ‌های خودش را دارد و قیمت لیکوئید را هم در صفحهٔ پوزیشن نشان می‌دهد.)
قیمتِ مارک: چرا گاهی بی‌دلیل لیکوئید می‌شویم؟
صرافی‌ها معمولاً لیکوئید را با قیمتِ مارک حساب می‌کنند، نه آخرین معامله. قیمتِ مارک یعنی میانگینی از قیمتِ چند بازارِ اسپات. هدفش این است که یک سفارشِ بزرگِ ناگهانی، همه را بی‌دلیل لیکوئید نکند. با این حال در ریزش‌های تند، قیمتِ مارک هم سریع جابه‌جا میشود.
یک خطرِ دیگر هم هست: وقتی گروهی لیکوئید می‌شوند، فروشِ اجباریِ آن‌ها قیمت را پایین‌تر می‌برد و گروهِ بعدی هم لیکوئید می‌شوند. مثلِ صفِ دومینو. به این «آبشارِ لیکوییدیشن» می‌گویند. برای همین گاهی در چند دقیقه، شمعی بلند در نمودار می‌بینید که هیچ خبری پشتش نیست. لیکوییدیشن و راه‌های جلوگیری از آن را جداگانه مفصل توضیح داده‌ایم.
پس پیش از باز کردنِ هر پوزیشن، اول قیمت لیکوئید را ببینید، بعد تصمیم بگیرید.
مارجین ایزوله و کراس: کدام امنتر است؟
صرافی‌ها دو حالت برای وثیقه می‌دهند. فرقشان این است که ضررِ یک پوزیشن تا کجا میتواند جلو برود.
| ویژگی | مارجین ایزوله (Isolated) | مارجین کراس (Cross) |
|---|---|---|
| وثیقهٔ هر پوزیشن | فقط پولی که برای همان پوزیشن گذاشته‌اید | کلِ موجودیِ حسابِ فیوچرز |
| بیشترین ضرر | همان وثیقهٔ جداشده | میتواند کلِ حساب باشد |
| فاصله تا لیکوئید | کوتاه‌تر | بلندتر، چون بقیهٔ حساب پشتیبان است |
| مناسبِ چه کسی | تازهکار و هر کسی که می‌خواهد ضرر را محدود کند | حرفه‌ای که چند پوزیشنِ هم‌پوشان را با هم مدیریت می‌کند |
کراس شبیهِ این است که برای یک قسطِ کوچک، کلِ حسابِ بانکی‌تان را پشتوانه کنید. اگر کار خراب شود، از همه‌جا برداشت می‌کنند. توصیهٔ من به تازهکار روشن است: اگر وارد شدید، ایزوله کار کنید.
پس ایزوله ضرر را در یک قوطی نگه میدارد؛ کراس قوطی‌ها را به هم وصل می‌کند.
تفاوت فیوچرز استاندارد و پرپچوال (قرارداد دائمی)
در ارز دیجیتال دو نوع فیوچرز می‌بینید. بیشترِ حجمِ معاملات روی نوعِ دوم است، و خیلی‌ها حتی نمی‌دانند با نوعِ اول فرق دارد.
فیوچرز استاندارد (با سررسید)
این همان قراردادِ کلاسیک است. تاریخ سررسید دارد؛ مثلاً آخرِ ماه یا آخرِ فصل. هرچه به سررسید نزدیک‌تر شویم، قیمتِ قرارداد به قیمتِ بازارِ اسپات نزدیک‌تر میشود. روزِ سررسید هم تسویه میشود و تمام. فیوچرزِ بیت‌کوینِ بورس CME در آمریکا نمونه‌ای از همین نوع است.
به فاصلهٔ قیمتِ قرارداد با قیمتِ اسپات «بیس» (Basis) می‌گویند. معمولاً قراردادِ دورتر کمی گران‌تر است، چون خریدار پولش را زودتر درگیر نمی‌کند و فروشنده این را حساب می‌کند. مثلِ ماشینِ تحویلِ سه ماهِ بعد که گاهی قیمتش با ماشینِ حاضر فرق دارد.
قرارداد دائمی یا پرپچوال (Perpetual)
قرارداد دائمی سررسید ندارد. تا وقتی وثیقه کافی باشد، می‌توانید هر قدر بخواهید پوزیشن را نگه دارید. این راحتی، پرپچوال را محبوب‌ترین ابزارِ فیوچرز در ارز دیجیتال کرده است.
ولی یک سؤال پیش می‌آید. وقتی سررسیدی نیست که قیمتِ قرارداد و قیمتِ واقعی را به هم برساند، چه چیزی نمی‌گذارد این دو از هم دور شوند؟ جوابش فاندینگ ریت است که در بخشِ بعد می‌بینیم.
| ویژگی | فیوچرز استاندارد | پرپچوال (قرارداد دائمی) |
|---|---|---|
| تاریخ سررسید | دارد (ماهانه، فصلی و…) | ندارد |
| چه چیزی قیمت را به اسپات وصل می‌کند | نزدیک شدنِ سررسید | فاندینگ ریت |
| هزینهٔ نگهداری | در خودِ قیمت (بیس) دیده میشود | پرداخت‌های دوره‌ایِ فاندینگ، معمولاً هر ۸ ساعت |
| تمدیدِ پوزیشن | باید پیش از سررسید ببندید و قراردادِ بعدی را باز کنید | لازم نیست |
| کاربردِ رایج | پوشش ریسک و قفل کردنِ قیمت برای تاریخی معین | معاملهٔ کوتاه‌مدت و سفته‌بازی |
پس استاندارد مثلِ قراردادِ اجاره با تاریخِ پایان است؛ پرپچوال مثلِ اجاره‌ای که هر ماه تمدید میشود، ولی هر بار حسابش را جدا می‌کنند.
فاندینگ ریت چیست و چرا مهم است؟
فاندینگ ریت یا نرخ فاندینگ، مبلغی است که در قرارداد دائمی، هر چند ساعت یک‌بار، بینِ لانگ‌ها و شورت‌ها جابه‌جا میشود. این پول به صرافی نمی‌رسد؛ از جیبِ یک گروه به جیبِ گروهِ دیگر می‌رود. در بیشترِ صرافی‌ها این کار هر ۸ ساعت انجام میشود، ولی بعضی فاصله‌های کوتاه‌تر هم دارند.
- فاندینگِ مثبت: قیمتِ پرپچوال بالاتر از اسپات است؛ یعنی خریدارها زیادند. لانگ‌ها به شورت‌ها پول می‌دهند. این خرید را گران و فروش را جذاب می‌کند تا قیمت پایین بیاید.
- فاندینگِ منفی: قیمتِ پرپچوال پایین‌تر از اسپات است. شورت‌ها به لانگ‌ها پول می‌دهند.
مثلِ ترازویی است که هر طرف سنگین‌تر شود، باید جریمه بدهد تا دوباره صاف شود. در حالتِ آرامِ بازار، بسیاری از صرافی‌ها نرخِ پایه را حدودِ ۰٫۰۱٪ در هر ۸ ساعت می‌گذارند. در بازارِ داغ، این عدد چند برابر میشود.
یک عددِ کوچک که بزرگ میشود
۰٫۰۱٪ خیلی کم به نظر می‌رسد. بیایید با هم حساب کنیم. همان پوزیشنِ ۱٬۰۰۰ تتری با ۱۰۰ تتر وثیقه را در نظر بگیرید:
- هر ۸ ساعت: ۱٬۰۰۰ × ۰٫۰۱٪ = ۰٫۱ تتر.
- هر روز (سه نوبت): ۰٫۳ تتر.
- هر ماه (۳۰ روز): حدودِ ۹ تتر.
۹ تتر از ۱٬۰۰۰ تتر چیزی نیست. ولی فاندینگ روی ارزشِ کلِ پوزیشن حساب میشود، نه روی پولِ شما. ۹ تتر از ۱۰۰ تترِ وثیقه یعنی ۹٪ در ماه. اگر بازار داغ باشد و نرخ به ۰٫۰۵٪ برسد، این عدد حدودِ ۴۵٪ وثیقه در ماه میشود. (عددها مثال‌اند.) یعنی حتی اگر قیمت تکان نخورد، پوزیشنِ لانگ آرام‌آرام آب می‌رود. مثلِ لیوانِ شیری که هر روز یک قاشقش برمی‌دارند.
برای همین در قدیمی‌ترین نسخهٔ این مقاله هم نوشته بودیم که پوزیشنِ اهرمی را ماه‌ها باز نگذارید. آن روز اسمش را «کارمزدِ روزانه» گذاشته بودیم؛ اسمِ دقیقش فاندینگ است.
فاندینگ دربارهٔ بازار چه می‌گوید؟
فاندینگِ خیلی مثبت یعنی بیشترِ معامله‌گرها لانگ و پراهرم‌اند. این وضع شکننده است؛ یک ریزشِ کوچک میتواند آبشارِ لیکوییدیشن راه بیندازد. فاندینگِ خیلی منفی هم برعکس است. پس فاندینگ را هم هزینه ببینید و هم دماسنجِ هیجانِ بازار. ولی آن را سیگنالِ خرید یا فروش ندانید.
پس پیش از باز کردنِ پرپچوال، نرخِ فاندینگ و زمانِ پرداختِ بعدی را نگاه کنید.
تفاوت مارجین و فیوچرز و اسپات
این سه اسم زیاد با هم قاطی می‌شوند. هر سه در صرافی‌ها هستند، ولی چیزی که میخرید فرق دارد.
| ویژگی | اسپات | مارجین | فیوچرز |
|---|---|---|---|
| چه میخرید | خودِ دارایی | خودِ دارایی با پولِ قرضی | قرارداد روی قیمتِ دارایی |
| اهرم | ندارد | معمولاً کم | معمولاً زیاد |
| شورت زدن | نمی‌شود | با قرض گرفتنِ دارایی | به‌سادگی |
| لیکوئید شدن | ندارد | دارد | دارد |
| هزینهٔ نگهداری | ندارد | بهرهٔ وام | فاندینگ (در پرپچوال) |
| بدترین حالت | دارایی ارزان شده ولی هنوز مالِ شماست | از دست رفتنِ وثیقه | از دست رفتنِ وثیقه |
مهم‌ترین ردیف، آخری است. در معاملهٔ اسپات اگر قیمت نصف شود، دارایی‌تان نصف میشود ولی هنوز دستتان است و می‌توانید صبر کنید. در فیوچرز ممکن است قیمت بعداً برگردد، ولی شما دیگر پوزیشنی ندارید که از برگشتش سود کنید. دربارهٔ مارجین هم معاملات اهرمی یا مارجین تریدینگ را بخوانید.
پس اسپات به شما زمان می‌دهد؛ فیوچرز زمان را از شما می‌گیرد.
فیوچرز به چه کاری می‌آید؟ هج و سفته‌بازی
هج یا پوشش ریسک
کاربردِ اصلی و قدیمیِ قرارداد آتی، هج است؛ یعنی بیمه کردنِ دارایی در برابرِ ریزش. فرض کنید ارز دیجیتالی به ارزشِ ۱٬۰۰۰ تتر دارید و نمی‌خواهید بفروشید، ولی چند هفته نگرانِ ریزش‌اید. می‌توانید به همان اندازه و بی‌اهرم شورت بزنید. اگر قیمت ۲۰٪ بیفتد، دارایی‌تان ۲۰۰ تتر کم میشود و شورت حدودِ ۲۰۰ تتر سود می‌دهد. دو طرف تقریباً همدیگر را خنثی می‌کنند.
البته هج مجانی نیست. کارمزد و فاندینگ دارد، و اگر قیمت بالا برود، سودِ دارایی‌تان را هم شورت می‌خورد. این را در هج یا پوشش ریسک با آپشن و آتی مفصل‌تر توضیح داده‌ایم.
سفته‌بازی
بیشترِ کسانی که در صرافی‌ها فیوچرز معامله می‌کنند، هج نمی‌کنند. آن‌ها روی جهتِ کوتاه‌مدتِ قیمت شرط می‌بندند، آن هم با اهرم. این همان جایی است که بیشترِ ضررها اتفاق می‌افتد. نوسانِ کوتاه‌مدت تقریباً پیش‌بینی‌ناپذیر است و اهرم هر اشتباهِ کوچک را بزرگ می‌کند.
پس فیوچرز در دستِ کسی که دارایی دارد ابزارِ بیمه است، و در دستِ کسی که دنبالِ پولدار شدنِ سریع است، ابزارِ ضرر.
فیوچرز در ایران: وضعِ قانونی و جایگزینِ رسمی
برای ارز دیجیتال، چارچوبِ قانونیِ روشن و تثبیت‌شده‌ای در ایران نیست. طبق گزارش‌ها، در پیش‌نویسِ ضوابطِ بانک مرکزی برای فعالانِ رمزارز، معامله‌های مشتقه و اهرمی جزوِ کارهای ممنوع آمده است. چند صرافیِ داخلی بخشی شبیهِ معاملهٔ اهرمی یا «تعهدی» راه انداخته‌اند، ولی وضعِ آن‌ها ممکن است با هر ابلاغیهٔ تازه عوض شود. پیش از هر کاری قوانین ایران برای خرید و فروش ارز دیجیتال را ببینید و از آخرین اطلاعیه‌ها مطمئن شوید.
اگر هدفتان یادگرفتنِ خودِ ابزارِ آتی است، راهِ رسمی و زیرِ نظارت هم هست. بورس کالای ایران قراردادهای آتی دارد که زیرِ نظرِ سازمان بورس معامله می‌شوند. در آنجا هم اهرم و وجه تضمین و تسویهٔ روزانه هست، ولی قواعد شفاف‌تر و اهرم بسیار کمتر است. برای شروع، بازار آتی و کاربردِ آن در بورس ایران را بخوانید.
پس پیش از اینکه بپرسید «کجا فیوچرز بزنم؟»، بپرسید «آیا این کار قانونی و امن است و ضررش را تحمل می‌کنم؟»
هفت اشتباهِ رایج که در فیوچرز پول را می‌برد
- اهرمِ بالا به امیدِ سودِ سریع. اهرمِ ۵۰ یعنی ۲٪ حرکتِ خلاف، و تمام.
- معامله بدونِ حد ضرر. حد ضرر را پیش از ورود بگذارید و آن را عقب نکشید.
- مارجین کراس برای تازهکار. یک پوزیشنِ بد کلِ حساب را می‌برد.
- بی‌توجهی به فاندینگ. پوزیشنی که هفته‌ها باز میماند، بی‌صدا آب می‌رود.
- انتقام از بازار. بعد از ضرر، با اهرمِ بیشتر برگشتن تا «جبران» کنید. این معمولاً ضررِ دوم را می‌آورد.
- اضافه کردنِ پول به پوزیشنِ در حالِ ضرر. فقط قیمت لیکوئید را کمی عقب می‌برد و ضررِ بالقوه را بزرگ‌تر می‌کند.
- معامله با پولی که لازمش دارید. پولِ اجاره، قسط یا جهیزیه جایش در فیوچرز نیست.
چک‌لیستِ پیش از اولین معامله فیوچرز
اگر بعد از همهٔ این حرف‌ها باز هم تصمیم دارید امتحان کنید، این‌ها را یکی‌یکی جواب بدهید:
- آیا اگر کلِ این پول صفر شود، زندگی‌ام عوض نمی‌شود؟
- قیمت لیکوئید را دیده‌ام و می‌دانم با چند درصد حرکتِ خلاف، پوزیشن بسته میشود؟
- اهرم را پایین (مثلاً ۲ یا ۳) و مارجین را ایزوله گذاشته‌ام؟
- حد ضرر و حد سود را پیش از ورود مشخص کرده‌ام؟
- نرخ فاندینگ و زمانِ پرداختِ بعدی را دیده‌ام؟
- از هر معامله، بیشتر از ۱ تا ۲ درصدِ کلِ سرمایه‌ام در خطر نیست؟
- از وضعِ قانونیِ این معامله و امنیتِ جایی که پول را می‌گذارم مطمئنم؟
اگر حتی یکی از جواب‌ها «نه» است، هنوز وقتش نرسیده. با تمرین روی کاغذ شروع کنید.
سوالات متداول
فیوچرز چیست؟
فیوچرز یا قرارداد آتی توافقی برای خرید یا فروش یک دارایی با قیمتی است که امروز معلوم میشود و در آینده تسویه میشود. در ارز دیجیتال معمولاً کالایی تحویل نمی‌شود و فقط اختلافِ قیمت حساب میشود، آن هم بیشتر با اهرم.
تفاوت قرارداد دائمی و استاندارد چیست؟
فیوچرز استاندارد تاریخ سررسید دارد و در آن روز تسویه میشود. قرارداد دائمی یا پرپچوال سررسید ندارد و تا وقتی وثیقه کافی باشد باز میماند. بهجای سررسید، فاندینگ ریت قیمتِ آن را نزدیکِ قیمتِ بازارِ اسپات نگه میدارد.
فاندینگ ریت چیست؟
فاندینگ ریت مبلغی است که در قرارداد دائمی، معمولاً هر ۸ ساعت، بینِ لانگ‌ها و شورت‌ها جابه‌جا میشود. اگر مثبت باشد لانگ‌ها به شورت‌ها می‌پردازند و اگر منفی باشد برعکس. این مبلغ روی ارزشِ کلِ پوزیشن حساب میشود، نه فقط وثیقه.
چرا پوزیشن فیوچرز لیکوئید میشود؟
وقتی قیمت خلافِ پوزیشن حرکت کند و ضرر آنقدر زیاد شود که وثیقه از مارجینِ نگهداری کمتر شود، صرافی پوزیشن را بهزور میبندد. هرچه اهرم بالاتر باشد، حرکتِ کوچکتری برای لیکوئید شدن کافی است. با اهرمِ ۱۰ حدودِ ۱۰٪ حرکتِ خلاف کافی است.
تفاوت مارجین و فیوچرز چیست؟
در مارجین، خودِ دارایی را با پولِ قرضی میخرید و بهرهٔ وام میدهید. در فیوچرز، قراردادی روی قیمتِ دارایی میخرید و خودِ دارایی را ندارید. فیوچرز معمولاً اهرمِ بالاتری دارد و در نوعِ دائمی بهجای بهره، فاندینگ پرداخت میشود.
مارجین ایزوله بهتر است یا کراس؟
برای تازهکار، ایزوله امنتر است چون بیشترین ضرر همان وثیقهای است که برای آن پوزیشن جدا کردهاید. در کراس، کلِ موجودیِ حساب پشتوانهٔ پوزیشن است و یک معاملهٔ بد میتواند همهٔ حساب را ببرد.
آیا با فیوچرز میشود از ریزشِ قیمت سود کرد؟
بله. با باز کردنِ پوزیشنِ شورت، اگر قیمت پایین بیاید سود میکنید و اگر بالا برود ضرر میکنید. این همان امکانی است که بازارِ اسپات ندارد. ولی ضررِ شورت هم با اهرم بزرگ میشود و ممکن است لیکوئید شوید.
معامله فیوچرز برای تازه‌کارها مناسب است؟
نه. فیوچرز ابزاری برای کسانی است که مدیریتِ ریسک، حد ضرر و رفتارِ بازار را خوب می‌شناسند. توصیهٔ من این است که اول در بازارِ اسپات تجربه بگیرید و اگر خواستید فیوچرز را بشناسید، با اهرمِ کم و پولِ خیلی کم شروع کنید.
جمع‌بندی: فیوچرز چاقوی دولبه است
فیوچرز ابزاری قدیمی و مفید است. کشاورز با آن قیمتِ محصولش را بیمه می‌کند و سرمایه‌گذار دارایی‌اش را در برابرِ ریزش می‌پوشاند. ولی در ارز دیجیتال، با اهرمِ بالا و قرارداد دائمی، بیشتر به ابزارِ سفته‌بازیِ کوتاه‌مدت تبدیل شده است. کوچک‌ترین بی‌دقتی در آن به لیکوئید شدن می‌رسد.
پس اگر یک چیز از این مقاله در ذهنتان بماند، این باشد: پیش از هر پوزیشن، سه عدد را بدانید. قیمت لیکوئید، نرخ فاندینگ و اینکه حاضرید چقدر از دست بدهید. اگر یکی را نمی‌دانید، هنوز وقتِ معامله نیست. برای دیدنِ قیمت‌های لحظه‌ایِ بازار هم به قیمت ارزهای دیجیتال امروز سر بزنید.
خیلی خوب توضیح دادن