ساعت کاری بورس ۱۴۰۵؛ زمان معاملات سهام، فرابورس، صندوق‌ها و بورس کالا

خیلی‌ها می‌پرسند: «بورس چه ساعتی باز است که من هم سفارشم را بگذارم؟» جواب کوتاه این است: ساعت کاری بورس تهران و فرابورس برای سهام، شنبه تا چهارشنبه از ۹ صبح تا ۱۲:۳۰ ظهر است. یک ربع قبلش، از ۸:۴۵ تا ۹، پیش‌گشایش است و فقط سفارش جمع می‌شود. صندوق‌های درآمد ثابت، صندوق‌های طلا و بورس کالا ساعت‌های جدای خودشان را دارند.

این ساعت‌ها در یک سال گذشته چند بار عوض شده‌اند. برای همین در این مطلب، ساعت هر بازار را جدا و با تاریخِ آخرین اطلاعیه نوشته‌ام (تا مهر ۱۴۰۵). بعد سراغ پرسشِ دومِ همه می‌رویم: «حالا بهترین ساعتِ خرید و فروشِ سهم کی است؟»

ساعت کاری بورس تهران و فرابورس در یک نگاه

روزِ معاملاتیِ سهام را مثلِ یک نانوایی تصور کنید. صبح زود صف تشکیل می‌شود ولی هنوز نان نمی‌دهند؛ این پیش‌گشایش است. ساعت ۹ تنور روشن می‌شود و فروش شروع می‌شود. ساعت ۱۲:۳۰ هم در بسته می‌شود.

جدولِ زیر چهار مرحلهٔ یک روزِ معمولیِ بازارِ سهام را نشان می‌دهد. این ساعت‌ها از ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ دوباره به روالِ عادی برگشته‌اند.

مرحله‌های یک روزِ معاملاتیِ سهام در بورس و فرابورس (تا مهر ۱۴۰۵)

مرحله	ساعت	چه اتفاقی می‌افتد؟
پیش‌گشایش	۸:۴۵ تا ۹:۰۰	سفارش ثبت می‌شود ولی معامله‌ای انجام نمی‌شود
پنج دقیقهٔ آخرِ پیش‌گشایش	۸:۵۵ تا ۹:۰۰	سفارشِ تازه می‌شود گذاشت، ولی حذف و ویرایشِ سفارشِ قبلی ممنوع است
معاملاتِ پیوسته (بازارِ عادی)	۹:۰۰ تا ۱۲:۳۰	خرید و فروش لحظه‌به‌لحظه انجام می‌شود
معاملاتِ پایانی (TAL)	۱۲:۴۵ تا ۱۳:۰۰	فقط با قیمتِ پایانیِ همان روز، برای نمادهای بازارِ اول و دوم

پس اگر کارمند هستید و صبح‌ها وقت ندارید، سفارش را می‌شود از شبِ قبل آماده کرد. ولی معامله فقط بین ۹ تا ۱۲:۳۰ انجام می‌شود. ساعت معاملات فرابورس هم برای سهام دقیقاً همین است؛ تفاوت‌های دیگرِ این دو را در مطلبِ فرق بین بورس و فرابورس نوشته‌ام.

پیش‌گشایش بورس چه ساعتی است و چه کاری در آن می‌شود کرد؟

پیش‌گشایش بورس از ۸:۴۵ تا ۹ صبح است. در این ۱۵ دقیقه همه سفارش‌هایشان را می‌فرستند، ولی هیچ معامله‌ای انجام نمی‌شود. سامانه فقط سفارش‌ها را کنارِ هم می‌چیند تا ببیند قیمتِ اولِ روز کجا باید باشد.

این روشِ کشفِ قیمت اسمِ رسمی دارد: حراج تک‌قیمتی. یعنی سامانه همهٔ سفارش‌های خرید و فروش را جمع می‌کند و قیمتی را پیدا می‌کند که بیشترین تعداد سهم با آن معامله شود. همهٔ این معامله‌ها ساعت ۹ با همان یک قیمت انجام می‌شوند. جزئیاتش را در مطلبِ حراج معاملاتی در بورس می‌خوانید.

یک نکتهٔ مهم: از ۸:۵۵ تا ۹ نمی‌توانید سفارشِ قبلی‌تان را حذف یا ویرایش کنید. این قاعده را سازمان بورس گذاشت تا کسی نتواند صفِ خرید یا فروشِ ساختگی درست کند و لحظهٔ آخر جمعش کند. ولی سفارشِ تازه در همین پنج دقیقه هم پذیرفته می‌شود.

چرا بعضی‌ها ساعت ۸:۴۵ و چند ثانیه سفارش می‌فرستند؟ چون در صف، هر که زودتر برسد جلوتر می‌ایستد؛ مثلِ صفِ نانوایی. به این سفارش‌ها «سرخطی» می‌گویند. اگر می‌خواهید بدانید چطور کار می‌کند، مطلبِ سفارش سرخطی در بورس و راهنمای کاملِ مرحلهٔ پیش‌گشایش را ببینید.

پس پیش‌گشایش جای تماشاست، نه جای عجله. در همین ۱۵ دقیقه می‌شود فهمید امروز چند نفر خریدارِ یک سهم‌اند و چند نفر فروشنده.

ساعت معاملات صندوق‌ها، اوراق، آتی و آپشن

همهٔ نمادهای بورس با سهام باز و بسته نمی‌شوند. از مهر ۱۴۰۵ چند گروه از صندوق‌ها تا ساعت ۱۸ معامله می‌شوند. این تغییر در بورس تهران از شنبه ۱۸ مهر و در فرابورس از یکشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۵ اجرا می‌شود.

جدولِ زیر ساعتِ هر گروه را طبق آخرین اطلاعیه‌ها نشان می‌دهد.

ساعت معاملات صندوق‌ها و ابزارهای دیگر در بورس و فرابورس (از ۱۸ و ۱۹ مهر ۱۴۰۵)

ابزار	پیش‌گشایش	معامله
سهام و حق تقدم	۸:۴۵ تا ۹:۰۰	۹:۰۰ تا ۱۲:۳۰
صندوق‌های سهامی و مختلط	۸:۴۵ تا ۹:۰۰	۹:۰۰ تا ۱۲:۳۰
آتی و اختیار معاملهٔ سهام و صندوق‌های سهامی	مثلِ سهام	پایان ۱۲:۳۰
صندوق‌های درآمد ثابت	۸:۲۵ تا ۸:۳۰	۸:۳۰ تا ۱۸:۰۰
صندوق‌های املاک و مستغلات، زمین و ساختمان، پروژه و صندوق در صندوق	۸:۴۵ تا ۹:۰۰	۹:۰۰ تا ۱۸:۰۰
صندوق‌های جسورانه و خصوصی (فرابورس)	۸:۴۵ تا ۹:۰۰	۹:۰۰ تا ۱۸:۰۰
اوراق با درآمد ثابت (مثلِ اخزا و مرابحه)	۸:۲۵ تا ۸:۳۰	از ۸:۳۰؛ ساعتِ پایان را در پنلِ کارگزاری ببینید

یعنی اگر ساعت ۴ بعدازظهر خواستید پول‌تان را از صندوق درآمد ثابت بیرون بکشید، بازار هنوز باز است. ولی سهام و صندوق‌های سهامی همچنان ۱۲:۳۰ بسته می‌شوند. این را با هم قاطی نکنید.

دربارهٔ اوراق، اطلاعیهٔ مهر فقط صندوق‌ها را نام برده است. تا جایی که دیدم، اوراقِ با درآمد ثابت تا پیش از این تغییر تا ساعت ۱۵ معامله می‌شدند. برای همین ساعتِ پایانِ آن‌ها را از پنلِ کارگزاری‌تان بپرسید. اگر با این صندوق‌ها آشنا نیستید، مطلبِ صندوق با درآمد ثابت شروعِ خوبی است.

ساعت معاملات صندوق طلا، گواهی سکه و بورس کالا

صندوق‌های طلا و نقره در بورس کالا معامله می‌شوند، نه در بورس تهران. برای همین ساعتشان کاملاً فرق دارد. طبق آخرین اطلاعیه‌ها، پیش‌گشایش‌شان ۱۱:۴۵ تا ۱۲ است و معامله از ۱۲ ظهر تا ۱۸ ادامه دارد.

پایانِ این گروه از ۲۵ مرداد ۱۴۰۵ از ۱۷ به ۱۸ رسید. این گروه شاملِ صندوق‌های کالایی، صندوق‌های طلا و نقره، گواهی سپردهٔ سکه و شمش، سلفِ موازیِ استاندارد و اختیار معاملهٔ بورس کالاست.

ساعت معاملات در بورس کالا و بورس انرژی (تا مهر ۱۴۰۵)

بازار یا ابزار	ساعت	نکته
صندوق‌های طلا و نقره، گواهی سپردهٔ سکه و شمش	پیش‌گشایش ۱۱:۴۵ تا ۱۲؛ معامله ۱۲ تا ۱۸	شنبه تا چهارشنبه
گواهی سپرده و مشتقه‌های کالایی در پنجشنبه	پیش‌گشایش ۱۱:۳۰ تا ۱۱:۴۵؛ معامله ۱۱:۴۵ تا ۱۵	از ۹ مهر ۱۴۰۵؛ به‌جز گواهی زعفران
بازار فیزیکی: فرآورده‌های نفتی و رینگ فرعی	از ۱۰:۰۰	هر تالار ساعتِ شروعِ خودش را دارد
بازار فیزیکی: تالار صنعتی	از ۱۰:۳۰	معاملاتِ مازاد تا ۱۵
بازار فیزیکی: حراج باز و هم‌زمان	از ۱۱:۰۰	معاملاتِ مازاد تا ۱۵
بازار فیزیکی: تالار پتروشیمی	از ۱۱:۳۰	معاملاتِ مازاد تا ۱۵
بورس انرژی: بازار فیزیکی	۹:۰۰ تا ۱۵:۰۰	برق، نفت و گاز
بورس انرژی: مشتقه، صندوق‌ها و گواهی‌ها	۸:۵۵ تا ۱۵:۰۰	پنج دقیقهٔ اول پیش‌گشایش است

پس کسی که صبح‌ها سرِ کار است، برای خریدِ صندوق طلا وقتِ بیشتری دارد تا خریدِ سهام. نکته‌های خرید و فروشِ این صندوق‌ها را در مزایا و معایب صندوق طلا نوشته‌ام.

ساعت ثبت سفارش عرضه اولیه

عرضهٔ اولیه ساعتِ ثابت ندارد. ساعتِ قطعی را «پیام ناظر» همان روز اعلام می‌کند؛ یعنی پیامی که در پنلِ کارگزاری و سایت TSETMC زیرِ بخشِ پیام‌های ناظر می‌آید.

با این حال، الگوی ۱۴۰۵ روشن بوده است. در عرضه‌های ترکیبیِ فرابورس، صبح نوبتِ صندوق‌ها بوده و ما حقیقی‌ها معمولاً حدودِ ۱۲ تا ۱۴ سفارش داده‌ایم. در عرضه‌های ثبت سفارشِ بورس تهران، بازه معمولاً تا ۱۲:۳۰ بوده است. همهٔ نمونه‌ها و پیام‌های ناظر را در مطلبِ ساعت عرضه اولیه جمع کرده‌ام. فهرستِ عرضه‌های پیشِ رو هم در تقویم عرضه اولیه هست.

بورس چه روزهایی تعطیل است؟

بازارِ سهام شنبه تا چهارشنبه باز است. پنجشنبه، جمعه و همهٔ تعطیلاتِ رسمیِ تقویم بسته است. تعطیلاتِ نوروز هم معمولاً با اطلاعیهٔ جداگانه اعلام می‌شود.

از مهر ۱۴۰۵ یک استثنا اضافه شده است: بخشی از معاملاتِ بورس کالا، یعنی گواهی سپرده و مشتقه‌های کالایی، پنجشنبه‌ها هم برگزار می‌شود. سهام پنجشنبه‌ها همچنان معامله نمی‌شود.

تعطیلیِ ناگهانی هم پیش می‌آید. فقط در ۱۴۰۵ بازار یک بار سه روز پشتِ‌سرِ هم بسته شد و چند روز هم به‌خاطرِ گرما و صرفه‌جویی در برق تعطیل بود. این تعطیلی‌ها را سازمان بورس یا شورای عالی بورس معمولاً یکی دو روز قبل اعلام می‌کنند.

پس پیش از اینکه برای فردا برنامه بچینید، یک نگاه به اطلاعیه‌های کارگزاری بیندازید. اگر روزِ بعد تعطیل باشد، پولِ فروش هم دیرتر می‌رسد. چرا؟ جوابش در بخشِ بعد است.

تسویه T+2؛ پولِ فروشِ سهم کی به حساب می‌آید؟

وقتی سهم را می‌فروشید، پولش همان لحظه به حسابِ بانکی‌تان نمی‌آید. تسویهٔ سهام در بورس ایران T+2 است. یعنی پول دو روزِ کاری بعد از روزِ معامله آزاد می‌شود. T روزِ معامله است و ۲ یعنی دو روزِ کاری بعد از آن.

مثال: اگر یکشنبه سهم بفروشید، پول سه‌شنبه آزاد می‌شود. ولی اگر سه‌شنبه بفروشید، پنجشنبه و جمعه روزِ کاری نیستند. پس پول شنبه آزاد می‌شود. اگر شنبه هم تعطیل باشد، یک روزِ دیگر هم عقب می‌افتد.

البته همان روزِ فروش می‌توانید با «مانده‌ای» که در پنلِ کارگزاری می‌بینید، سهمِ دیگری بخرید. فقط برای بیرون کشیدنِ پول به حسابِ بانکی باید صبر کنید. سازمان بورس در ۱۴۰۴ دربارهٔ کوتاه کردنِ تسویه به یک روز نظر خواست، ولی تا مهر ۱۴۰۵ تصمیمِ قطعی‌ای اعلام نشده است.

پس اگر برای قسط یا اجارهٔ آخرِ ماه پول لازم دارید، سهم را دست‌کم سه چهار روز زودتر بفروشید، نه روزِ آخر.

معاملات پایانی یا TAL چیست؟

ساعت ۱۲:۳۰ معاملاتِ پیوسته تمام می‌شود و قیمتِ پایانیِ سهم معلوم می‌شود. قیمتِ پایانی یعنی میانگینِ وزنیِ قیمتِ معامله‌های آن روز؛ عددی که فردا مبنای دامنهٔ نوسان است. دربارهٔ نحوهٔ محاسبه‌اش، مطلبِ قیمت پایانی سهم را ببینید.

از ۱۲:۴۵ تا ۱۳ یک فرصتِ کوتاهِ دیگر هست که به آن معاملاتِ پایانی یا TAL می‌گویند. در این ۱۵ دقیقه فقط با همان قیمتِ پایانی می‌شود خرید و فروش کرد. قیمت دیگر تکان نمی‌خورد. این مرحله برای نمادهای بازارِ اول و دوم برگزار می‌شود.

به درد چه کسی می‌خورد؟ کسی که ساعت ۱۲:۲۹ جا ماند و می‌خواهد با قیمتِ پایانیِ امروز بخرد یا بفروشد. طبق اطلاعیهٔ خرداد ۱۴۰۵، معامله‌های این مرحله با نمادی جدا انجام می‌شود که عدد ۳ به آخرِ نامش اضافه شده است.

بهترین ساعت خرید سهام کی است؟

جوابِ صادقانه این است که هیچ ساعتِ جادویی‌ای وجود ندارد. بهترین زمانِ خرید را استراتژیِ خودتان تعیین می‌کند، نه ساعتِ دیواری. ولی بازارِ ایران در طولِ روز رفتارهای تکرارشونده‌ای دارد که دانستنشان کمک می‌کند. این‌ها مشاهده‌اند، نه قانون.

۸:۴۵ تا ۹:۰۰؛ تماشا کنید

در پیش‌گشایش هیجان زیاد است. صف‌ها پر و خالی می‌شوند و بعضی سفارش‌ها فقط برای ترساندن یا وسوسه کردنِ دیگران گذاشته می‌شوند. توصیهٔ من این است که اینجا بیشتر نگاه کنید تا معامله. ببینید سهمِ موردِ نظرتان چقدر خریدار دارد.

۹:۰۰ تا ۹:۳۰؛ نیم ساعتِ پرنوسان

نیم ساعتِ اولِ بازار معمولاً پرتلاطم‌ترین بخشِ روز است. جهتِ شاخص هنوز معلوم نیست و خبرها اثرشان را کامل نگذاشته‌اند. خیلی‌ها در این دقیقه‌ها گرفتارِ ترس از جا ماندن می‌شوند؛ همان چیزی که به آن فومو می‌گویند.

اگر سهمی دارید که به هدفِ قیمتی‌تان رسیده، این زمان برای فروش بد نیست. چون تقاضا اولِ روز معمولاً بیشتر است. ولی ورود به یک معاملهٔ تازه را بهتر است کمی عقب بیندازید.

۹:۳۰ تا ۱۱:۰۰؛ وقتِ تصمیم

کم‌کم تکلیفِ بازار روشن می‌شود. حالا وقت دارید نمودار را با حوصله ببینید، تابلو را بخوانید و نسبتِ ریسک به سودِ معامله را حساب کنید. خیلی از نوسان‌گیرها همین بازه را برای خرید انتخاب می‌کنند، به‌خصوص برای سهمی که ممکن است صفِ خرید شود.

۱۱:۰۰ تا ۱۲:۰۰؛ نیمهٔ دوم

در بازارِ ایران معمولاً فشارِ فروش در نیمهٔ دوم بیشتر می‌شود. دلیلش ساده است: معامله‌گرانِ روزانه می‌خواهند پیش از پایان معامله‌شان را ببندند. اطلاعیه‌های کدال هم تا این ساعت خوانده شده‌اند و اثرشان را گذاشته‌اند.

برای همین خیلی از تحلیل‌گران این زمان را برای فروش مناسب نمی‌دانند، ولی برای خرید با قیمتِ بهتر جذاب می‌بینند.

۱۲:۰۰ تا ۱۲:۳۰؛ نیم ساعتِ پایانی

بعضی‌ها به نیم ساعتِ آخر «زمانِ طلایی» می‌گویند. شمعِ روزانهٔ سهم تقریباً شکل گرفته، اثرِ خبرها و شایعه‌ها معلوم شده و فشارِ فروشِ آخرِ روز گاهی قیمت را پایین می‌آورد. برای کسی که نگاهِ بلندمدت دارد، این ساعت معمولاً از اولِ صبح آرام‌تر است.

ساعت‌ها را در یک جدول خلاصه کنیم

جدولِ زیر همان مشاهده‌ها را برای کسی که نگاهِ بلندمدت دارد و کسی که نوسان‌گیری می‌کند کنارِ هم می‌گذارد.

رفتارِ معمولِ بازارِ سهام در طولِ روز (مشاهدهٔ تجربی، نه قانون)

بازه	حالِ بازار	سرمایه‌گذارِ بلندمدت	نوسان‌گیر
۸:۴۵ تا ۹:۰۰	هیجان و سفارشِ نمایشی	فقط تماشا	سرخطی، با احتیاط
۹:۰۰ تا ۹:۳۰	پرنوسان، جهت نامعلوم	اگر قصدِ فروش دارد، مناسب	فروشِ سهمی که به هدف رسیده
۹:۳۰ تا ۱۱:۰۰	جهتِ روز روشن می‌شود	بررسی و تصمیم	بهترین زمانِ ورود از نظرِ خیلی‌ها
۱۱:۰۰ تا ۱۲:۰۰	فشارِ فروشِ بیشتر	فرصتِ خرید با قیمتِ بهتر	بستنِ معامله‌های روزانه
۱۲:۰۰ تا ۱۲:۳۰	شمعِ روزانه شکل گرفته	خرید با دیدِ روشن‌تر	ورود بر پایهٔ شمعِ روزانه

این جدول نسخهٔ قطعی نیست. روزهایی هست که بازار از اولِ صبح یک‌طرفه می‌رود و هیچ‌کدام از این الگوها کار نمی‌کند. پس مهم‌تر از ساعت، این است که بدانید چرا می‌خرید و اگر اشتباه کردید کجا بیرون می‌آیید؛ یعنی همان مدیریت سرمایه و ریسک.

چهار اشتباهِ رایج دربارهٔ ساعت معاملات بورس

1. فکر می‌کنند صندوق طلا هم ساعت ۹ باز می‌شود. صندوق‌های طلا در بورس کالا معامله می‌شوند و پیش‌گشایش‌شان ۱۱:۴۵ است. سفارشِ صبحِ زود فقط در صف می‌ماند.
2. همه چیز را تا ۱۸ باز می‌دانند. تمدید تا ۱۸ فقط برای چند گروه صندوق و ابزارِ بورس کالاست. سهام و صندوق‌های سهامی ۱۲:۳۰ بسته می‌شوند.
3. در پنج دقیقهٔ آخرِ پیش‌گشایش سفارشِ عجولانه می‌گذارند. بعد از ۸:۵۵ دیگر نمی‌شود آن را پس گرفت. اگر مطمئن نیستید، صبر کنید تا ساعت ۹.
4. روزِ فروش را با روزِ رسیدنِ پول یکی می‌گیرند. با تسویهٔ دوروزه و تعطیلیِ پنجشنبه و جمعه، فروشِ سه‌شنبه تازه شنبه نقد می‌شود.

پس پیش از هر معامله، این سه چیز را چک کنید: نماد در کدام بازار است، ساعتِ همان بازار چیست، و پول کی لازم دارید.

ساعت معاملات را از کجا چک کنیم؟

ساعت‌ها ممکن است باز هم عوض شوند، همان‌طور که در ۱۴۰۵ چند بار عوض شدند. این سه جا را همیشه می‌شود دید:

• پیام‌های ناظر در پنلِ کارگزاری: هر تغییرِ ساعت، تعطیلی یا عرضهٔ اولیه اول اینجا اعلام می‌شود.
• سایت TSETMC: وضعیتِ لحظه‌ایِ هر نماد و پیام‌های ناظر را نشان می‌دهد.
• صفحهٔ شاخص کل بورس: در شاخص کل بورس امروز می‌بینید بازار امروز باز بوده یا نه و چطور بسته شده است.

سوالات متداول

جمع‌بندی

ساعت کاری بورس برای سهام ساده است: پیش‌گشایش ۸:۴۵، معامله از ۹ تا ۱۲:۳۰ و معاملاتِ پایانی ۱۲:۴۵ تا ۱۳. پیچیدگی از جایی شروع می‌شود که صندوق‌ها و بورس کالا را هم اضافه کنیم. صندوق درآمد ثابت از ۸:۳۰ تا ۱۸ و صندوق طلا از ۱۲ تا ۱۸ باز است.

دربارهٔ بهترین ساعتِ خرید هم نسخهٔ واحدی وجود ندارد. توصیهٔ من این است که اولِ صبح بیشتر تماشا کنید و با عجله وارد نشوید. یک دفترچه هم داشته باشید و بنویسید کِی خریدید و چرا. چند ماه که بگذرد، خودتان می‌فهمید کدام ساعت با روحیه و روشِ شما جور است. پس دفعهٔ بعد پیش از سفارش، اول بپرسید: «این نماد در کدام بازار است و آن بازار الان باز است؟»