اصطلاحات ارز دیجیتال: واژه‌نامهٔ کامل کریپتو به زبان ساده برای مبتدی‌ها

اولین بار که وارد یک گروهِ ارز دیجیتال می‌شوید، انگار زبانِ دیگری حرف می‌زنند: «هودل کن»، «فاد پخش کردند»، «با اهرمِ ده لیکوئید شد». این‌ها اصطلاحات ارز دیجیتال‌اند. نگران نباشید؛ هیچ‌کس این‌ها را از اول بلد نبوده.

اهلِ بازار کریپتو این واژه‌ها را برای پول، کیف پول، خرید و فروش و حال‌وهوای بازار به کار می‌برند. بیشترشان انگلیسی‌اند، ولی معنای ساده‌ای دارند. در این واژه‌نامه بیش از ۷۰ اصطلاح را دسته‌بندی کرده‌ام و هر کدام را با یک جملهٔ ساده و، هر جا لازم بوده، با یک مثال توضیح داده‌ام.

این متن قرار نیست شما را به خرید تشویق کند. قرار است وقتی کسی در گروه یا صرافی این واژه‌ها را گفت، بدانید منظورش چیست و فریب نخورید. برای هر واژه‌ای که عمقِ بیشتری دارد، به مقالهٔ کاملش پیوند داده‌ام.

اگر فقط ده اصطلاح ارز دیجیتال را یاد بگیرید، این‌ها باشند

خیلی از تازه‌واردها می‌پرسند از کجا شروع کنیم. جوابِ من این است: از واژه‌هایی که اگر ندانید، پول از دست می‌دهید. جدولِ زیر همین ده واژه است.

ده اصطلاحِ ضروری برای کسی که تازه وارد بازار کریپتو شده

اصطلاح	به زبانِ ساده	چرا مهم است
کیف پول (Wallet)	جایی که ارز دیجیتالِ شما نگه داشته می‌شود	بدونِ آن هیچ‌چیز مالِ خودتان نیست
عبارت بازیابی (Seed Phrase)	۱۲ یا ۲۴ کلمه که کلیدِ کلِ کیف پول است	هر کس داشته باشد، دارایی‌تان را دارد
شبکهٔ انتقال	جاده‌ای که ارز از آن رد می‌شود	شبکهٔ اشتباه یعنی گم شدنِ پول
کارمزد شبکه (گس فی)	پولی که برای هر انتقال می‌دهید	گاهی از خودِ مبلغ بیشتر می‌شود
استیبل‌کوین و تتر	ارزی که قیمتش به دلار گره خورده	پایهٔ بیشترِ خرید و فروش‌هاست
کوین و توکن	دو نوعِ ارز دیجیتال با فرقِ فنی	در انتخابِ شبکه و کیف پول به کار می‌آید
مارکت کپ	ارزشِ کلِ یک ارز در بازار	نشان می‌دهد قیمتِ پایین یعنی ارزان نیست
اهرم و لیکوییدیشن	معامله با پولِ قرضی و صفر شدنِ آن	سریع‌ترین راهِ از دست دادنِ سرمایه
فومو (FOMO)	ترس از جا ماندن از سود	عاملِ بیشترِ خریدهای بالای قیمت
فاد (FUD)	پخشِ ترس و شک	عاملِ بیشترِ فروش‌های ته قیمت

چهار ردیفِ اولِ این جدول دربارهٔ امنیت است، نه سود. این تصادفی نیست. در این بازار بیشترِ ضررهای تازه‌واردها از اشتباهِ فنی و کلاهبرداری است، نه از بالا و پایین شدنِ قیمت. پس اگر وقت کم دارید، اول همین چهار واژه را خوب بفهمید.

کریپتو چیست؟ واژه‌های پایه

بیایید از خودِ اسم شروع کنیم. کریپتو کوتاه‌شدهٔ Cryptocurrency است، یعنی رمزارز یا ارز دیجیتال: پولی که فقط روی اینترنت وجود دارد و هیچ بانکِ مرکزی‌ای آن را چاپ نمی‌کند. برای آشنایی کامل، ارز دیجیتال چیست؟ صفر تا صدِ ارزهای دیجیتال را بخوانید. این هم واژه‌های پایهٔ دیگر:

• بلاک‌چین (Blockchain): یک دفترِ حسابِ بزرگ که هزاران کامپیوتر در دنیا هم‌زمان یک نسخه از آن را دارند. هر صفحه‌اش یک «بلاک» است و صفحه‌ها به هم زنجیر شده‌اند؛ برای همین کسی نمی‌تواند پنهانی یک خط را پاک کند. توضیحِ کامل در بلاک چین چیست؟
• بیت‌کوین (Bitcoin): اولین و معروف‌ترین ارز دیجیتال، ساختهٔ سال ۲۰۰۹. تعدادش سقف دارد: هرگز بیشتر از ۲۱ میلیون بیت‌کوین ساخته نمی‌شود.
• ساتوشی: کوچک‌ترین واحدِ بیت‌کوین؛ یک صدمیلیونیُم آن. مثلِ ریال برای تومان. یعنی لازم نیست یک بیت‌کوینِ کامل بخرید.
• آلت‌کوین (Altcoin): هر ارز دیجیتالی جز بیت‌کوین؛ مثلِ اتریوم و لایت‌کوین. «آلت» یعنی جایگزین.
• ارز فیات: پولِ معمولیِ دولتی؛ تومان، دلار، یورو. اسکناسی که پشتش قدرتِ دولت است، نه طلا یا کد.
• نود (Node): هر کامپیوتری که یک نسخه از دفترِ بلاک‌چین را نگه می‌دارد و درستیِ تراکنش‌ها را چک می‌کند.
• تمرکززدایی (غیرمتمرکز): یعنی هیچ مدیر یا بانکی وسطِ کار نیست که بتواند حسابی را ببندد یا تراکنشی را برگرداند. این هم مزیت است و هم خطر: اشتباه کنید، کسی نیست که پول را برگرداند.
• وایت‌پیپر (سپیدنامه): سندی که سازندگانِ یک پروژه در آن می‌گویند ارزشان چه کاری می‌کند. پروژهٔ بی‌وایت‌پیپر یا با وایت‌پیپرِ کپی‌شده، زنگِ خطر است.

یک نکته را از همین‌جا به خاطر بسپارید. پشتِ بیت‌کوین نه طلاست و نه دلار. همان‌طور که در یکی از درس‌هایم گفته‌ام، پشتش «هیچ‌چیزی نیست جز اعتمادِ مردم» به همین ساختارِ بلاک‌چین. اولین بودن، امنیت و پیچیدگی‌اش آن را محبوب کرده. پس قیمتش را اعتمادِ خریداران تعیین می‌کند و این اعتماد می‌تواند تند بالا و پایین برود.

تفاوت کوین و توکن چیست؟

این یکی از پرسش‌های پرتکرار است. جوابِ کوتاه: کوین بلاک‌چینِ خودش را دارد، ولی توکن روی بلاک‌چینِ کسِ دیگری ساخته شده. مثلِ فرقِ کسی که خانهٔ خودش را دارد با کسی که در خانهٔ دیگری اتاق اجاره کرده.

مقایسهٔ کوین و توکن

ویژگی	کوین (Coin)	توکن (Token)
بلاک‌چین	شبکهٔ مستقلِ خودش	روی شبکهٔ دیگری (مثلاً اتریوم یا ترون)
نمونه	بیت‌کوین، اتریوم، لایت‌کوین	تترِ روی اتریوم، شیبا
کارمزدِ انتقال	با خودِ همان کوین	با کوینِ شبکهٔ میزبان
کاربردِ اصلی	پول و سوختِ شبکه	کاربردِ یک پروژه، رأی‌دادن، بازی و…

ردیفِ سوم را جدی بگیرید. اگر تترِ روی شبکهٔ اتریوم دارید، برای انتقالش باید کمی اتر هم در کیف پول داشته باشید. خیلی‌ها این را نمی‌دانند و تترشان در کیف پول «گیر می‌کند». پس پیش از هر انتقال بپرسید: این ارز روی کدام شبکه است؟ اگر بیشتر می‌خواهید، توکن چیست و چه فرقی با کوین دارد را ببینید.

انواعِ دیگرِ ارزها

• استیبل‌کوین (ارز پایدار): ارزی که قیمتش به یک دارایی گره خورده، معمولاً دلار. معروف‌ترینش تتر (USDT) است که قرار است هر واحدش برابرِ یک دلار باشد و پشتش ذخیره‌ای به همین اندازه نگه داشته شود. این «قرار» همیشه صددرصد نیست؛ اگر به پشتوانه شک کنند، ممکن است کمی زیرِ یک دلار برود. جزئیات در تتر (دلار دیجیتال) چیست؟
• رمزارزِ طلا: استیبل‌کوینی که پشتش طلاست و با قیمتِ جهانیِ طلا بالا و پایین می‌رود. اهلِ این بازار گاهی وقتی می‌خواهند مدتی از نوسان دور باشند، به جای تتر به این‌ها می‌روند. بیشتر در ارزهای دیجیتال با پشتوانه طلا.
• میم کوین (Memecoin): ارزی که با یک شوخیِ اینترنتی (مثلاً عکسِ یک سگ) ساخته شده و بیشتر با هیجان بالا می‌رود تا کاربرد.
• شت کوین (Shitcoin): اسمِ بی‌ادبانه‌ای که به ارزهای بی‌ارزش و بی‌پروژه می‌دهند. معمولاً قیمتش چند صفر بعد از ممیز دارد و صاحبانش منتظرِ «معجزه»اند. روش‌های شناختنش در شت کوین چیست؟ آمده.
• NFT: یک سندِ مالکیتِ دیجیتالِ یکتا؛ مثلاً برای یک عکس یا آیتمِ بازی. هر کدام با بقیه فرق دارد و نمی‌شود یکی را با دیگری عوض کرد.

پس قبل از خریدِ هر ارزی، اول بفهمید از کدام دسته است. تتر و بیت‌کوین و یک میم کوین، سه جانورِ کاملاً متفاوت‌اند.

ماینینگ، استیکینگ و هاوینگ: ارزهای تازه از کجا می‌آیند؟

پولِ کاغذی را بانکِ مرکزی چاپ می‌کند. ارز دیجیتال را چه کسی می‌سازد؟ جواب در همین چند واژه است.

• ماینینگ یا استخراج (Mining): کامپیوترهای قوی معمای ریاضی حل می‌کنند تا تراکنش‌ها را تأیید کنند و در عوض ارزِ تازه جایزه می‌گیرند. به این روش «اثبات کار» (Proof of Work) می‌گویند. بیت‌کوین این‌طور کار می‌کند.
• ماینر: دستگاهی که استخراج می‌کند. برق زیادی مصرف می‌کند و در ایران قانونِ خودش را دارد؛ ماینینگِ خانگی و با برقِ یارانه‌ای ممنوع است.
• استیکینگ (Staking): به جای برق، دارایی‌تان را در شبکه قفل می‌کنید تا به تأییدِ تراکنش‌ها کمک کند و سود بگیرید. به این روش «اثبات سهام» (Proof of Stake) می‌گویند. اتریوم از سال ۲۰۲۲ این‌طور کار می‌کند. مثل سپردهٔ بانکی است، با این فرق که سودش ثابت و تضمینی نیست. توضیحِ کامل در استیکینگ چیست؟
• هاوینگ (Halving): هر حدودِ چهار سال، جایزهٔ استخراجِ بیت‌کوین نصف می‌شود. آخرین بار اردیبهشت ۱۴۰۳ (آوریل ۲۰۲۴) بود و بعدی حدودِ سال ۲۰۲۸ است. یعنی بیت‌کوینِ تازه کندتر به بازار می‌آید.
• هش ریت: قدرتِ کلِ کامپیوترهایی که روی یک شبکه استخراج می‌کنند. هر چه بیشتر، شبکه امن‌تر.
• توکن سوزی (Burn): فرستادنِ بخشی از توکن‌ها به آدرسی که هیچ‌کس کلیدش را ندارد، تا برای همیشه از گردش خارج شوند. مثلِ آتش زدنِ اسکناس برای کم کردنِ تعدادش.

پس هر ارزی قاعدهٔ خودش را برای «چاپِ پول» دارد. پیش از خرید بپرسید: چقدر از این ارز هست و چقدر دیگر ساخته می‌شود؟ این را با واژهٔ توکنومیکس می‌شناسند؛ یعنی اقتصادِ یک توکن: تعداد، تقسیم و برنامهٔ عرضه‌اش.

اصطلاحات کیف پول و امنیت: مهم‌ترین بخشِ این واژه‌نامه

تا اینجا دیدیم ارزها چه هستند. ولی جایی که بیشترِ پول‌ها گم می‌شود، همین‌جاست. این واژه‌ها را با دقت بخوانید.

• ولت یا کیف پول (Wallet): برنامه یا دستگاهی که کلیدهای دسترسی به ارزتان را نگه می‌دارد. خودِ ارز همیشه روی بلاک‌چین است؛ کیف پول در واقع «کلیدِ گاوصندوق» است. شروعِ خوب: ولت یا کیف پول ارز دیجیتال چیست؟
• کلید خصوصی (Private Key): رمزی طولانی که مالکیتِ شما را ثابت می‌کند. هر کس آن را داشته باشد، صاحبِ دارایی است. هرگز به هیچ‌کس، حتی «پشتیبانی»، ندهید.
• کلید عمومی و آدرس: شمارهٔ حسابِ شما که برای گرفتنِ ارز به دیگران می‌دهید. دادنش خطری ندارد. فرقِ این دو را در کلید خصوصی و عمومی چیست؟ خوب توضیح داده‌ایم.
• عبارت بازیابی (Seed Phrase): ۱۲ یا ۲۴ کلمهٔ انگلیسی که کیف پول موقعِ ساخته شدن به شما می‌دهد. اگر گوشی گم شود، با همین کلمه‌ها همه‌چیز برمی‌گردد. روی کاغذ بنویسید و جای امن بگذارید؛ نه عکس، نه یادداشتِ گوشی.
• کیف پول گرم و سرد: گرم یعنی همیشه به اینترنت وصل است (اپِ گوشی)؛ راحت ولی آسیب‌پذیرتر. سرد یعنی آفلاین (کیف پولِ سخت‌افزاری یا کاغذی)؛ امن‌تر برای پس‌اندازِ بلندمدت.
• کیف پول امانی و غیرامانی: امانی یعنی کلید دستِ صرافی است، مثلِ پولی که در بانک دارید. غیرامانی یعنی کلید دستِ خودتان است؛ مسئولیتش هم با خودتان. جمله‌ای معروف در این بازار هست: «کلیدش دستِ تو نیست، پس ارزش هم مالِ تو نیست.»
• شبکهٔ انتقال: یک ارز مثلِ تتر ممکن است روی چند شبکه باشد؛ مثلاً ERC-20 (اتریوم) یا TRC-20 (ترون). فرستنده و گیرنده باید یک شبکه را انتخاب کنند. مقایسهٔ تتر ERC20 و TRC20 را پیش از اولین انتقال بخوانید.
• ممو یا تگ (Memo / Tag): یک عددِ اضافه که بعضی ارزها کنارِ آدرس می‌خواهند؛ مثلِ شمارهٔ واحد در یک ساختمان. اگر جا بیندازید، پول به ساختمان می‌رسد ولی نه به واحدِ شما.
• گس فی یا کارمزد شبکه (Gas Fee): پولی که برای هر انتقال به شبکه می‌دهید. در شلوغی بالا می‌رود. روی اتریوم با واحدی به نامِ «گوئی» (Gwei) حسابش می‌کنند. بیشتر در کارمزد شبکه یا گس فی چیست؟
• تراکنش و TxID (هش تراکنش): هر انتقال یک کدِ رهگیری دارد، مثلِ کدِ پیگیریِ پست. اگر پولی نرسید، اول همین کد را بخواهید.
• احراز هویتِ دومرحله‌ای (2FA): یعنی برای ورود، علاوه بر رمز، یک کدِ یک‌بارمصرف هم لازم است. روشن کردنش واجب است.
• فیشینگ: سایت یا پیامِ جعلی که شبیهِ صرافی یا کیف پول است تا رمز یا عبارت بازیابیِ شما را بگیرد.

بیایید یک مثالِ ساده بزنیم. فرض کنید ۱۰ میلیون تومان تتر را با شبکهٔ TRC-20 می‌فرستید، ولی آدرسِ گیرنده روی شبکهٔ دیگری است. در بهترین حالت، پشتیبانیِ صرافی بعد از چند هفته و با کارمزدِ سنگین پول را برمی‌گرداند. در بدترین حالت، آن ۱۰ میلیون برای همیشه رفته. پس قبل از هر انتقالِ بزرگ، اول مبلغی کوچک بفرستید و رسیدنش را ببینید.

اصطلاحات خرید و فروش در بازار کریپتو

کیف پول را ساختید و امنیت را فهمیدید. حالا نوبتِ واژه‌هایی است که در صفحهٔ صرافی می‌بینید.

• صرافیِ متمرکز (CEX): شرکتی که مثلِ بازارچه خریدار و فروشنده را به هم می‌رساند و دارایی‌تان را نگه می‌دارد. صرافی‌های ایرانی از این نوع‌اند و احراز هویت می‌خواهند.
• صرافیِ غیرمتمرکز (DEX): برنامه‌ای روی بلاک‌چین که بدونِ واسطه، از کیف پولِ خودتان معامله می‌کند.
• جفت‌ارز: هر معامله دو طرف دارد؛ مثلاً بیت‌کوین به تتر (BTC/USDT) یا تتر به تومان. یعنی با چه چیزی، چه چیزی را می‌خرید.
• اسپات (Spot): خرید و فروشِ نقد و معمولی؛ پول می‌دهید و خودِ ارز را تحویل می‌گیرید. ساده‌ترین و کم‌خطرترین نوعِ معامله است. بیشتر در اسپات تریدینگ چیست؟
• سفارشِ بازار (Market): «همین الان، به هر قیمتی که هست، بخر.» سریع است، ولی ممکن است گران‌تر از انتظار تمام شود.
• سفارشِ محدود (Limit): «فقط اگر قیمت به این عدد رسید، بخر.» کندتر، ولی قیمت دستِ خودتان است.
• حد ضرر (Stop Loss): دستوری که اگر قیمت تا جایی پایین آمد، خودکار بفروشد تا ضرر بزرگ‌تر نشود.
• میکر و تیکر: میکر سفارشی می‌گذارد و منتظر می‌ماند؛ تیکر سفارشِ موجود را همان لحظه برمی‌دارد. خیلی از صرافی‌ها کارمزدِ این دو را متفاوت می‌گیرند.
• اسلیپیج (Slippage): فاصلهٔ قیمتی که انتظار داشتید با قیمتی که واقعاً معامله شد. در ارزهای کم‌معامله زیاد است.
• نقدشوندگی: اینکه چقدر راحت و بدونِ افتِ قیمت می‌شود خرید و فروش کرد. ارزِ کم‌نقد مثلِ خانه‌ای در کوچهٔ بن‌بست است: فروختنش طول می‌کشد.
• اسپرد: فاصلهٔ بهترین قیمتِ خرید و بهترین قیمتِ فروش در یک لحظه.

پس اگر تازه‌کارید، معاملهٔ اسپات با سفارشِ محدود ساده‌ترین شروع است. اگر می‌خواهید قدم‌به‌قدم جلو بروید، آموزش ترید ارز دیجیتال برای مبتدیان را بخوانید.

واژه‌هایی که حالِ بازار را توصیف می‌کنند

در گروه‌ها و خبرها این واژه‌ها را مدام می‌شنوید. بیشترشان دربارهٔ اندازه و جهتِ بازارند.

• مارکت کپ (Market Cap): قیمتِ هر واحد ضربِ تعدادِ واحدهای در گردش. مثال: اگر ارزی ۱۰ میلیارد واحد داشته باشد و هر واحد ۱ دلار باشد، مارکت کپش ۱۰ میلیارد دلار است. یعنی قیمتِ «یک سنتی» به‌تنهایی ارزان بودن نیست. بیشتر در مارکت کپ چیست؟
• دامیننس (Dominance): سهمِ یک ارز از کلِ بازار. مثلاً دامیننسِ ۵۵ درصدیِ بیت‌کوین یعنی از هر ۱۰۰ دلارِ بازار، ۵۵ دلارش بیت‌کوین است. توضیحِ کامل در دامیننس بیت کوین چیست؟
• حجمِ معاملات: چقدر پول در یک بازهٔ زمانی دست‌به‌دست شده. قیمتی که با حجمِ کم بالا می‌رود، کم‌دوام‌تر است.
• ATH و ATL: بالاترین و پایین‌ترین قیمتی که یک ارز تا امروز داشته. وقتی می‌گویند «۸۰ درصد زیرِ ATH است»، یعنی از سقفش ۸۰ درصد پایین آمده.
• بازارِ گاوی و خرسی: گاوی یعنی دورهٔ بالا رفتنِ قیمت‌ها (گاو با شاخ رو به بالا می‌زند)؛ خرسی یعنی دورهٔ پایین آمدن (خرس با پنجه رو به پایین).
• آلت سیزن: دوره‌ای که آلت‌کوین‌ها تندتر از بیت‌کوین بالا می‌روند.
• پامپ و دامپ: بالا بردنِ ساختگیِ قیمت با تبلیغ و خریدِ گروهی، و بعد فروشِ ناگهانی به تازه‌واردها. این یکی از قدیمی‌ترین کلاهبرداری‌های بازار است. بیشتر در خطراتِ سیگنال‌های تقلبی و پامپ و دامپ.
• نهنگ (Whale): کسی که آن‌قدر ارز دارد که با خرید یا فروشش قیمت تکان می‌خورد.
• شاخص ترس و طمع: عددی بین صفر تا صد که حالِ روحیِ بازار را نشان می‌دهد؛ نزدیکِ صفر یعنی ترسِ شدید و نزدیکِ صد یعنی طمعِ شدید.

قیمتِ لحظه‌ایِ ارزها را در متن نمی‌نویسیم، چون هر دقیقه عوض می‌شود. برای دیدنِ قیمت و مارکت کپِ امروز، صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال امروز را ببینید.

معاملات پرریسک: فیوچرز، اهرم و لیکوییدیشن

این بخش را کوتاه ولی جدی می‌گویم. بیشترِ داستان‌های «همه‌چیزم را از دست دادم» به همین چند واژه برمی‌گردد.

• فیوچرز (معاملات آتی): به جای خریدِ خودِ ارز، روی بالا یا پایین رفتنِ قیمتش قرارداد می‌بندید.
• لانگ و شورت: لانگ یعنی شرط بر بالا رفتن؛ شورت یعنی شرط بر پایین آمدن. بیشتر در پوزیشن لانگ و شورت چیست؟
• اهرم یا لوریج (Leverage): معامله با چند برابرِ پولِ خودتان، با پولِ قرضیِ صرافی. اهرمِ ۱۰ یعنی با ۱ میلیون تومان، ۱۰ میلیون معامله می‌کنید.
• مارجین: همان پولِ خودتان که به‌عنوانِ وثیقه گذاشته‌اید.
• لیکوییدیشن (Liquidation): وقتی ضرر به اندازهٔ وثیقه رسید، صرافی معامله را خودکار می‌بندد و وثیقه از دست می‌رود.
• رکت (Rekt): زبانِ عامیانهٔ بازار برای کسی که سرمایه‌اش نابود شده. توضیح در رکت چیست؟

بیایید با هم حساب کنیم. ۱ میلیون تومان دارید و با اهرمِ ۱۰، معادلِ ۱۰ میلیون تومان بیت‌کوین لانگ می‌گیرید. اگر قیمت فقط ۱۰ درصد پایین بیاید، ۱۰ میلیون شما ۱ میلیون تومان کم می‌شود. یعنی کلِ وثیقه‌تان. معامله بسته می‌شود و حتی اگر فردا قیمت برگردد، شما دیگر در بازار نیستید (این عددها مثال‌اند و کارمزد را حساب نکرده‌ایم).

۱۰ درصد نوسان در بازار کریپتو گاهی در یک روز اتفاق می‌افتد. پس توصیهٔ من به تازه‌کار ساده است: تا این واژه‌ها را کامل نفهمیده‌اید و با پولی که از دست دادنش زندگی‌تان را به هم نمی‌ریزد تمرین نکرده‌اید، سراغِ اهرم نروید. لیکوییدیشن چیست؟ را هم حتماً بخوانید.

HODL و FUD یعنی چه؟ زبانِ شبکه‌های اجتماعی

بخشی از اصطلاحات ارز دیجیتال از شوخی‌ها و غلط‌های تایپیِ اینترنت آمده. ولی پشتِ هر کدام یک رفتارِ واقعی است که باید بشناسید.

هودل (HODL)

HODL از یک غلطِ تایپی در یک انجمنِ اینترنتی در سال ۲۰۱۳ آمد: کسی می‌خواست بنویسد HOLD یعنی «نگه دار». حالا یعنی ارز را در بالا و پایینِ بازار نفروشی و بلندمدت نگه داری. بعدها برایش معنای «محکم نگه دار برای زندگی» (Hold On for Dear Life) را هم ساختند. داستانِ کاملش در HODL چیست؟ آمده.

فومو (FOMO)

FOMO یعنی ترس از جا ماندن. همان حسی که وقتی همسایه می‌گوید «فلان ارز دو برابر شد» به سراغتان می‌آید و می‌خواهید همین الان بخرید. معمولاً همین حس آدم را بالای قیمت خریدار می‌کند. بیشتر در فومو؛ ترسی از جنسِ بورس.

فاد (FUD)

FUD سرواژهٔ ترس، تردید و شک است. یعنی پخشِ خبرِ منفی، گاهی درست و گاهی ساختگی، تا مردم بترسند و بفروشند. گاهی همان کسانی فاد پخش می‌کنند که می‌خواهند ارزان بخرند. راهِ مقابله با آن در فاد (FUD) چیست؟ آمده.

این هم چند واژهٔ دیگر که در گروه‌ها زیاد می‌بینید:

• DYOR: «خودت تحقیق کن». یعنی حرفِ من را بی‌چون‌وچرا قبول نکن. نصیحتِ خوبی است، حتی وقتی گوینده‌اش قصدِ فروختن دارد.
• To the Moon (تا ماه): یعنی «قیمت خیلی بالا می‌رود». معمولاً نشانهٔ هیجان است، نه تحلیل.
• راگ پول (Rug Pull): یعنی «فرش را از زیرِ پا کشیدن»؛ سازندگانِ یک پروژه پولِ مردم را برمی‌دارند و ناپدید می‌شوند.
• ایردراپ (Airdrop): پخشِ رایگانِ توکن برای تبلیغِ یک پروژه. ایردراپِ واقعی هیچ‌وقت عبارت بازیابیِ شما را نمی‌خواهد.
• دست‌های الماسی و دست‌های کاغذی: الماسی یعنی کسی که در ترس نمی‌فروشد؛ کاغذی یعنی کسی که با اولین افت می‌فروشد.
• بگ‌هولدر (Bag Holder): کسی که ارزی را گران خریده و حالا با ضررِ سنگین روی دستش مانده.

پس دفعهٔ بعد که در گروهی «تا ماه» و «همین الان بخرید» شنیدید، یادتان باشد که فومو دارد کار می‌کند. یک روز صبر کنید، بعد تصمیم بگیرید.

اصطلاحات دیفای و درآمدِ غیرفعال

این واژه‌ها کمی پیشرفته‌ترند، ولی وعدهٔ «سودِ دلاری» معمولاً با همین‌ها داده می‌شود. بهتر است معنایشان را بدانید.

• دیفای (DeFi): یعنی مالیِ غیرمتمرکز؛ وام دادن، وام گرفتن و معامله بدونِ بانک و فقط با برنامه‌هایی روی بلاک‌چین. بیشتر در دیفای چیست؟
• قرارداد هوشمند: برنامه‌ای روی بلاک‌چین که وقتی شرطی برقرار شد، خودکار اجرا می‌شود؛ مثلِ دستگاهِ خرید که پول بگیرد و نوشابه بدهد.
• استخر نقدینگی: انباری از دو ارز که مردم در آن می‌ریزند تا دیگران بتوانند معامله کنند و در عوض سهمی از کارمزد بگیرند.
• ضرر ناپایدار (Impermanent Loss): ضرری که صاحبِ پول در استخر نقدینگی می‌بیند، وقتی قیمتِ یکی از دو ارز تند عوض شود.
• APY و APR: هر دو سودِ سالانه‌اند. APY سودِ مرکب را هم حساب می‌کند (سودِ روی سود)، APR نه. عددِ APY همیشه بزرگ‌تر و وسوسه‌انگیزتر به نظر می‌رسد.
• TVL: کلِ پولی که در یک پروژهٔ دیفای قفل شده. نشانهٔ اعتمادِ مردم است، نه تضمینِ امنیت.

یک قاعدهٔ ساده دارم: اگر جایی سودِ ثابت و بالای «۵ درصد در ماه» وعده داد، اول دنبالِ این بگردید که این سود از جیبِ چه کسی می‌آید. اگر جوابِ روشنی پیدا نکردید، احتمالاً از جیبِ خودِ شما.

اصطلاحاتی که مخصوصِ بازارِ ایران است

بیشترِ واژه‌نامه‌ها این بخش را ندارند. ولی کاربرِ ایرانی هر روز با این واژه‌ها سروکار دارد.

• بازارِ تومانی و تتری: در صرافی‌های ایرانی، معمولاً هر ارز را هم با تومان و هم با تتر می‌شود خرید. قیمتِ تتر به تومان، تقریباً هم‌پای دلارِ آزاد بالا و پایین می‌رود. قیمتِ امروزِ دلار را در قیمت دلار امروز ببینید.
• احراز هویت (KYC): یعنی صرافی با کارت ملی و شمارهٔ موبایلی که به نامِ خودتان است، هویتتان را تأیید کند. صرافی‌های قانونیِ داخلی این را لازم دارند.
• ریال دیجیتال: نسخهٔ دیجیتالِ ریال که بانک مرکزی منتشر می‌کند. ارز دیجیتالِ غیرمتمرکز نیست؛ همان ریال است، در قالبِ دیجیتال. بیشتر در ریال دیجیتال چیست؟
• استخراجِ مجاز: ماینینگ در ایران فقط با مجوز و برقِ مشخص قانونی است.

قانون‌های ایران دربارهٔ خرید و فروش، مالیات و استخراجِ رمزارز چند بار عوض شده و ممکن است باز هم عوض شود. برای همین در این واژه‌نامه عددی از قانون نمی‌آورم. آخرین وضعیت را در آیا ارز دیجیتال در ایران قانونی است؟ دنبال کنید.

پنج اشتباهِ رایج در فهمِ اصطلاحات کریپتو

بعضی واژه‌ها را خیلی‌ها غلط می‌فهمند و همین غلط‌فهمی خرج دارد. این پنج مورد از همه رایج‌ترند:

1. «ارزان» را با «قیمتِ پایین» یکی گرفتن. ارزی که هر واحدش چند تومان است، ممکن است با مارکت کپِ میلیاردی از بیت‌کوین گران‌تر باشد. معیار مارکت کپ است، نه عددِ قیمت.
2. فکر کنید تتر هیچ ریسکی ندارد. ارزشش به دلار گره خورده، ولی به پشتوانه و ناشرش هم وابسته است. کمی ریسک همیشه هست.
3. کیف پول را با صرافی یکی گرفتن. پولی که در حسابِ صرافی است، کلیدش دستِ صرافی است. اگر صرافی مشکل پیدا کند، دسترسی شما هم مشکل پیدا می‌کند.
4. استیکینگ را سپردهٔ بانکیِ بی‌خطر دیدن. سود به ارز داده می‌شود و اگر قیمتِ آن ارز ۵۰ درصد بریزد، سودِ ۱۰ درصدی چیزی را جبران نمی‌کند.
5. هودل را با «هرگز نفروش» یکی گرفتن. هودل یعنی برای یک ارزِ معتبر، صبورِ بلندمدت بودن. نگه داشتنِ یک شت کوین به امیدِ معجزه، هودل نیست؛ بگ‌هولدر شدن است.

پس هر واژه‌ای که شنیدید، از خودتان بپرسید: این حرف دربارهٔ ریسک چه می‌گوید؟ اگر هیچ چیزی دربارهٔ ریسک نمی‌گفت، به احتمالِ زیاد نیمی از حقیقت را شنیده‌اید.

چک‌لیست: پیش از اولین خرید، این‌ها را بلد هستید؟

این فهرست را کنارِ دستتان نگه دارید. اگر معنای هر کدام را با یک جمله نمی‌توانید بگویید، برگردید و همان بخش را دوباره بخوانید.

• فرقِ کیف پولِ امانی و غیرامانی را می‌دانم.
• عبارت بازیابی‌ام را روی کاغذ نوشته‌ام و جای امن گذاشته‌ام.
• می‌دانم ارزی که می‌خرم کوین است یا توکن، و روی کدام شبکه است.
• گس فیِ آن شبکه را پیش از انتقال چک می‌کنم.
• فرقِ سفارشِ بازار و سفارشِ محدود را می‌دانم.
• مارکت کپِ ارز را دیده‌ام، نه فقط قیمتش را.
• می‌دانم اهرم و لیکوییدیشن چطور سرمایه را صفر می‌کنند.
• در برابرِ فومو و فاد یک روز صبر می‌کنم.
• احراز هویتِ دومرحله‌ای را روشن کرده‌ام.
• هیچ‌وقت کلید خصوصی یا عبارت بازیابی را به کسی نمی‌دهم.

اگر همهٔ این‌ها را تیک زدید، زبانِ این بازار را به اندازهٔ کافی بلدید که فریب نخورید. برای قدمِ بعدی، ۱۰ اشتباهِ مبتدیان در دنیای ارز دیجیتال و مهم‌ترین ریسک‌ها و معایبِ ارزهای دیجیتال را بخوانید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

اصطلاحات ارز دیجیتال در نگاهِ اول ترسناک‌اند، ولی پشتِ هر کدام یک فکرِ ساده است: پول کجا نگه داشته می‌شود، چطور جابه‌جا می‌شود، چطور خرید و فروش می‌شود و چه حسی بازار را تکان می‌دهد. مهم‌ترین‌هایشان هم دربارهٔ امنیت‌اند، نه سود.

پس این صفحه را نشان کنید و هر بار واژهٔ تازه‌ای شنیدید، برگردید. اگر می‌خواهید این بازار را منظم و از پایه یاد بگیرید، آموزش کریپتو از صفر قدمِ بعدیِ خوبی است. تصمیمِ ورود یا نکردنش هم، مثلِ همیشه، با خودتان.