ثروت ایلان ماسک چقدر است؟ منابع دارایی، ارزهای دیجیتال و زندگی‌نامه

خیلی‌ها از من می‌پرسند: «این ایلان ماسک واقعاً چقدر پول دارد؟» جواب کوتاه این است: ثروت ایلان ماسک در مهر ۱۴۰۵ حدودِ یک تریلیون دلار است و هر روز چند ده میلیارد بالا و پایین می‌رود. تقریباً همهٔ آن سهام است، نه پولِ نقد. بیشترش سهمِ او در اسپیس‌ایکس است و بقیه‌اش سهامِ تسلا.

در این مقاله با هم می‌بینیم این عدد از کجا آمده، چرا هر سایتی عددِ دیگری می‌گوید و ماسک چطور از یک بازیِ کامپیوتریِ ۵۰۰ دلاری به نخستین تریلیونرِ تاریخ رسید. بعد سراغِ ارزهای دیجیتالِ او و اثرِ توییت‌هایش بر بازار می‌رویم. آخرِ کار هم چهار درسی را می‌گویم که خودم از این ماجرا برای سرمایه‌گذارِ ایرانی می‌گیرم.

ثروت ایلان ماسک امروز چقدر است؟ (بازبینی: ۱۷ مهر ۱۴۰۵)

ثروتِ ماسک مثلِ حقوقِ ماهانه نیست که یک عددِ ثابت باشد. مثلِ خانه‌ای است که قیمتش هر روز در بنگاه عوض می‌شود. او صاحبِ سهامِ دو شرکت است: اسپیس‌ایکس با نمادِ SPCX و تسلا با نمادِ TSLA. هر وقت قیمتِ این دو سهم در بورسِ نزدک تکان بخورد، ثروتِ او هم تکان می‌خورد.

برای همین عددِ دقیقِ امروز را باید در فهرست‌های لحظه‌ای دید، مثلِ صفحهٔ ایلان ماسک در فوربس. جدولِ زیر چند برآوردِ معتبرِ ماه‌های اخیر را با تاریخ نشان می‌دهد.

برآوردهای اخیرِ ثروت ایلان ماسک (به میلیارد دلار)

تاریخ	منبع	برآورد	چه شد؟
۲۲ خرداد ۱۴۰۵ (۱۲ ژوئن ۲۰۲۶)	گزارش‌های رسانه‌ای	بیش از ۱٬۰۰۰	روزِ اولِ معاملهٔ اسپیس‌ایکس؛ نخستین تریلیونرِ تاریخ
هفتهٔ پس از عرضه (خرداد ۱۴۰۵)	فوربس	حدود ۱٬۴۵۰ در اوج	بالاترین عددی که تا امروز ثبت شده
۵ مرداد ۱۴۰۵ (۲۷ ژوئیه)	فوربس	حدود ۶۹۶	سهمِ اسپیس‌ایکس از اوجش حدودِ نصف شد
۶ مهر ۱۴۰۵ (۲۸ سپتامبر)	فوربس	حدود ۹۱۵	بازگشتِ تدریجیِ سهام
۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر)	فوربس و بلومبرگ	حدود ۱٬۰۰۰ تا ۱٬۰۴۰	دوباره بالای یک تریلیون
۱۶ مهر ۱۴۰۵ (۸ اکتبر)	فوربس	حدود ۹۹۲	افتِ اسپیس‌ایکس و تسلا؛ دوباره کمی زیرِ یک تریلیون

به ستونِ برآورد نگاه کنید. ثروتِ یک نفر در کمتر از دو ماه از حدودِ ۱٬۴۵۰ به حدودِ ۷۰۰ میلیارد دلار رسید؛ یعنی نصف شد. بعد دوباره برگشت. این یعنی عددِ ماسک بیشتر «ارزشِ امروزِ سهام» است تا «پولی که در جیب دارد».

برای مقایسه، ثروتِ نفرِ دومِ فهرست‌ها در همین روزها چند صد میلیارد دلار کمتر از ماسک است.

چرا فوربس و بلومبرگ عددِ متفاوتی می‌گویند؟

هر دو سهام را به قیمتِ بازار حساب می‌کنند، اما در سه جا راهشان جدا می‌شود. مثلِ دو کارشناسِ خودرو که یک ماشین را قیمت می‌کنند: یکی لوازمِ اضافه را حساب می‌کند و دیگری نه.

1. پاداش‌های مشروط. تسلا دو بستهٔ پاداشِ بزرگ به ماسک داده است. یعنی اگر شرکت به هدف‌هایی برسد، سهامِ بیشتری به او می‌رسد. یکی این پاداش‌ها را کامل می‌شمارد، دیگری با تخفیف یا اصلاً نمی‌شمارد.
2. وام و سهامِ وثیقه. ماسک بخشی از سهامش را پیشِ بانک وثیقه گذاشته و وام گرفته است. هر مؤسسه این بدهی را به روشِ خودش کم می‌کند.
3. شرکت‌های خصوصی. نورالینک و شرکتِ بورینگ در بورس نیستند و قیمتِ روز ندارند. ارزششان حدسی است.

پیش از بورسی شدنِ اسپیس‌ایکس، اختلافِ دو فهرست گاهی به ۲۰۰ میلیارد دلار می‌رسید. حالا که بزرگ‌ترین دارایی‌اش قیمتِ روزانه دارد، فاصله کمتر شده است. پس اگر دو عددِ کمی متفاوت دیدید، هیچ‌کدام لزوماً غلط نیست.

یک تریلیون دلار یعنی چقدر؟

عددِ به این بزرگی را ذهن درست حس نمی‌کند. بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنید کسی هر روز یک میلیون دلار خرج کند. برای تمام کردنِ یک تریلیون دلار، یک میلیون روز وقت لازم دارد؛ یعنی حدودِ ۲٬۷۴۰ سال. اگر از زمانِ هخامنشیان شروع کرده بود، هنوز تمامش نکرده بود.

تبدیلِ این عدد به تومان را عمداً اینجا نمی‌نویسم، چون با نرخِ هر روز عوض می‌شود. اگر کنجکاوید، نرخِ امروز را در صفحهٔ قیمت دلار امروز ببینید و در یک تریلیون ضرب کنید. پس عددِ «یک تریلیون» را بیشتر یک مقیاس ببینید تا یک رقمِ دقیق.

بیشتر ثروت ایلان ماسک از کجا می‌آید؟ منابع دارایی

سرمایه ایلان ماسک در چند شرکت پخش شده، اما وزنِ آن‌ها اصلاً یکی نیست. اسپیس‌ایکس به‌تنهایی حدودِ سه‌چهارم یا بیشترِ ثروتِ او را می‌سازد. تسلا تقریباً بقیه را پر می‌کند. جدولِ زیر این را خلاصه کرده است.

منابع اصلی دارایی ایلان ماسک (برآورد تا مهر ۱۴۰۵)

دارایی	سهم ماسک	وضعیت	وزن در کلِ ثروت
اسپیس‌ایکس (همراه با xAI و ایکس)	حدود ۳۸ تا ۴۲ درصد از سود، ۸۲٫۴٪ حقِ رأی	بورسی در نزدک از خرداد ۱۴۰۵	بزرگ‌ترین؛ حدودِ سه‌چهارم یا بیشتر
تسلا	نزدیکِ ۱۱ تا ۱۳ درصد سهامِ مستقیم، به‌علاوهٔ پاداش‌های مشروط	بورسی در نزدک از ۱۳۸۹	دوم؛ حدودِ یک‌پنجم
نورالینک	سهمِ اکثریت (رقمِ دقیق اعلام نشده)	خصوصی	چند درصد یا کمتر
شرکت بورینگ	سهمِ اکثریت (رقمِ دقیق اعلام نشده)	خصوصی	چند درصد یا کمتر
پولِ نقد و دارایی‌های دیگر	—	بخشی از سهام وثیقهٔ وام است	ناچیز

یک نکته در این جدول هست که خیلی‌ها نمی‌بینند: سطرِ آخر. مردی که پولدارترینِ جهان است، پولِ نقدِ چشمگیری ندارد. تقریباً همهٔ ثروتش در دو سبد است.

اسپیس‌ایکس، xAI و ایکس: یک نماد، سه شرکت

مهم‌ترین اتفاقِ دو سالِ اخیر در ثروتِ ماسک این بود که سه شرکتش زیرِ یک سقف رفتند. ایکس (توییترِ سابق) در فروردین ۱۴۰۴ در شرکتِ هوشِ مصنوعیِ xAI ادغام شد. در بهمن ۱۴۰۴ اسپیس‌ایکس با سهامِ خودش xAI را خرید. ارزشِ مجموعه به ۱٫۲۵ تریلیون دلار رسید: یک تریلیون برای اسپیس‌ایکس و ۲۵۰ میلیارد برای xAI.

بعد نوبتِ بورس رسید. اسپیس‌ایکس در ۲۲ خرداد ۱۴۰۵ با نمادِ SPCX در نزدک عرضه شد. قیمتِ عرضه ۱۳۵ دلار بود و حدودِ ۷۵ میلیارد دلار پول جمع شد. این بزرگ‌ترین عرضهٔ اولیهٔ تاریخ بود و رکوردِ آرامکوی عربستان را شکست. سهم در روزِ اول حدودِ ۱۹ درصد بالا رفت و ارزشِ کلِ شرکت از ۲ تریلیون دلار گذشت.

این «ارزشِ کلِ شرکت» همان مارکت کپ یا ارزش بازار است؛ یعنی قیمتِ یک سهم ضرب در تعدادِ همهٔ سهم‌ها. سهمِ ماسک هم یعنی درصدی از همین عدد. برای همین وقتی قیمتِ سهم ۱۰ درصد پایین می‌آید، ثروتِ او هم ده‌ها میلیارد دلار کم می‌شود.

ماسک پس از عرضه هم بیش از ۸۲ درصدِ حقِ رأی را نگه داشته است، چون سهامِ ممتاز دارد؛ یعنی سهمی که هر واحدش چند رأی دارد. طبقِ گزارش‌ها، او و مدیرانِ ارشد تا یک سال پس از عرضه حقِ فروشِ سهامشان را ندارند. پس بخشِ بزرگی از این ثروت فعلاً روی کاغذ است؛ مثلِ خانه‌ای که قیمتش بالا رفته ولی تا یک سال حق ندارید بفروشیدش.

سهام تسلا و بسته‌های پاداش

تا پیش از عرضهٔ اسپیس‌ایکس، تسلا بزرگ‌ترین منبعِ ثروتِ ماسک بود. سهمِ مستقیمِ او حدودِ ۱۱ تا ۱۳ درصد است. دو بستهٔ پاداش هم می‌تواند این سهم را بالا ببرد.

بستهٔ اول مالِ ۲۰۱۸ است. دادگاهِ بدوی در ۲۰۲۴ آن را باطل کرده بود، اما دادگاهِ عالیِ ایالتِ دلاور در ۲۸ آذر ۱۴۰۴ آن را برگرداند. ارزشِ این بسته در آن روز حدودِ ۱۴۰ میلیارد دلار برآورد شد.

بستهٔ دوم، مالِ ۲۰۲۵، بزرگ‌تر و سخت‌تر است: حدودِ ۴۲۳٫۷ میلیون سهم. این سهم‌ها فقط وقتی کامل به ماسک می‌رسد که ارزشِ تسلا به ۸٫۵ تریلیون دلار برسد و چند هدفِ عملیاتیِ سخت هم محقق شود. بیش از ۷۵ درصدِ آرای حاضر در مجمعِ ۱۵ آبان ۱۴۰۴ به آن «بله» گفتند. تا آخرین گزارشِ تسلا، هنوز هیچ بخشی از آن محقق نشده است.

نورالینک، شرکت بورینگ و دیگر دارایی‌ها

نورالینک تراشه‌ای می‌سازد که در مغز کاشته می‌شود و با رایانه حرف می‌زند. شرکتِ بورینگ تونل می‌کَند. هر دو خصوصی‌اند و ارزششان فقط وقتی معلوم می‌شود که سرمایهٔ تازه جذب کنند. وزنشان امروز کم است، اما اگر روزی بورسی شوند، ممکن است حساب‌وکتاب را عوض کنند.

ماسک برای خریدِ توییتر ده‌ها میلیارد دلار سهامِ تسلا فروخت و بخشی از سهامش هم وثیقهٔ وام است. سبکِ زندگی‌اش هم با تصورِ رایج از یک میلیاردر نمی‌خواند. در ۲۰۲۰ گفت بیشترِ خانه‌هایش را می‌فروشد و حالا بیشتر در تگزاس، نزدیکِ پایگاهِ پرتابِ اسپیس‌ایکس، زندگی می‌کند. پس اگر تصویرِ شما از او قصر و قایقِ تفریحی است، واقعیت کمی فرق دارد.

سیر ثروت ایلان ماسک: از ۲۲ میلیون دلار تا نخستین تریلیونر

ثروتِ ماسک مثلِ پله‌برقی صاف بالا نرفته است؛ بیشتر شبیهِ ترن‌هوایی بوده. او دست‌کم دو بار تا لبهٔ ورشکستگی رفت. در ۲۰۲۲ بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار از ثروتش دود شد و در تابستانِ ۱۴۰۵ هم در دو ماه نصفِ ثروتش رفت. نمودارِ زیر نقطه‌های اصلی را نشان می‌دهد.

همین مسیر را در جدولِ زیر با جزئیاتِ بیشتر آورده‌ام.

نقطه‌های عطف ثروت ایلان ماسک

سال	چه شد؟	ثروتِ تقریبی
۱۳۷۸ (۱۹۹۹)	فروشِ Zip2 به کامپک	سهمِ ماسک حدود ۲۲ میلیون دلار
۱۳۸۱ (۲۰۰۲)	فروشِ شرکتِ پرداختِ اینترنتی‌اش به eBay	سهمِ ماسک حدود ۱۸۰ میلیون دلار پیش از مالیات
۱۳۸۷ (۲۰۰۸)	بحرانِ مالی؛ اسپیس‌ایکس و تسلا در آستانهٔ ورشکستگی	به گفتهٔ خودش تقریباً همهٔ پولش را خرج کرده بود
۱۳۹۱ (۲۰۱۲)	نخستین حضور در فهرستِ میلیاردرهای فوربس	حدود ۲ میلیارد دلار
دی ۱۳۹۹ (ژانویهٔ ۲۰۲۱)	جلو زدن از جف بزوس؛ ثروتمندترین فردِ جهان	حدود ۱۸۸ میلیارد دلار
آبان ۱۴۰۰ (نوامبر ۲۰۲۱)	اوجِ نخست با رشدِ سهامِ تسلا	حدود ۳۴۰ میلیارد دلار
دی ۱۴۰۱ (دسامبر ۲۰۲۲)	خریدِ توییتر و سقوطِ تسلا	حدود ۱۳۷ میلیارد دلار؛ افتِ بیش از ۲۰۰ میلیارد
آذر ۱۴۰۳ (دسامبر ۲۰۲۴)	پس از انتخاباتِ آمریکا؛ نخستین فردِ بالای ۴۰۰ میلیارد	حدود ۴۰۰ میلیارد دلار
آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵)	ارزش‌گذاریِ ۸۰۰ میلیاردیِ اسپیس‌ایکس و بازگشتِ پاداشِ ۲۰۱۸	حدود ۷۵۰ میلیارد دلار
اسفند ۱۴۰۴ (مارس ۲۰۲۶)	صدرِ فهرستِ سالانهٔ فوربس برای دومین سالِ پیاپی	۸۳۹ میلیارد دلار
خرداد ۱۴۰۵ (ژوئن ۲۰۲۶)	عرضهٔ اسپیس‌ایکس؛ نخستین تریلیونر	اوج حدود ۱٫۴۵ تریلیون دلار
مرداد ۱۴۰۵ (ژوئیهٔ ۲۰۲۶)	ریزشِ حدوداً ۵۰ درصدیِ سهمِ اسپیس‌ایکس از اوج	کمتر از ۷۰۰ میلیارد دلار
مهر ۱۴۰۵ (اکتبر ۲۰۲۶)	نوسان دورِ مرزِ یک تریلیون	حدود ۹۰۰ میلیارد تا ۱٫۰۴ تریلیون دلار

این جدول یک حرفِ ساده دارد: رشدِ بزرگ از تمرکز آمده و افتِ بزرگ هم. ماسک هیچ‌وقت دارایی‌اش را پخش نکرد. هر بار پولِ فروشِ یک شرکت را در شرکتِ بعدی گذاشت. پس اگر کسی فقط اوجِ نمودار را به شما نشان داد، ریزش‌هایش را هم بپرسید.

ایلان ماسک کیست؟ زندگی‌نامهٔ کوتاه

ایلان ریو ماسک (Elon Reeve Musk) ۲۸ ژوئن ۱۹۷۱ (۷ تیر ۱۳۵۰) در پرتوریای آفریقای جنوبی به دنیا آمد. امروز مدیرعاملِ تسلا و اسپیس‌ایکس، بنیان‌گذارِ نورالینک و شرکتِ بورینگ و صاحبِ ایکس است. تابعیتِ آفریقای جنوبی، کانادا و آمریکا را دارد. پدرش ارول مهندس بود و مادرش می، متخصصِ تغذیه و مدل، اهلِ کانادا.

کودکی و نخستین درآمد

ایلان فرزندِ بزرگِ خانواده بود و به روایتِ خودش، کودکیِ سختی داشت. وقتی حدودِ ۹ ساله بود، پدر و مادرش جدا شدند. او بیشترِ وقتش را با کتاب می‌گذراند تا بازی.

در ۱۰ سالگی نخستین کامپیوترش را گرفت و برنامه‌نویسی را خودش یاد گرفت. در ۱۲ سالگی بازیِ ساده‌ای به نامِ Blastar نوشت و کدش را حدودِ ۵۰۰ دلار به یک مجلهٔ کامپیوتری فروخت. این نخستین پولی بود که از فناوری درآورد.

مهاجرت و تحصیل

ماسک در ۱۷ سالگی، سالِ ۱۹۸۹، به کانادا رفت و دو سال در دانشگاهِ کوئینز درس خواند. بعد به دانشگاهِ پنسیلوانیا رفت و دو مدرکِ کارشناسی گرفت: فیزیک و اقتصاد. در ۱۹۹۵ برای دکترای فیزیک به استنفورد رفت. اما فقط دو روز ماند و اینترنت را انتخاب کرد.

Zip2 و نخستین شرکت پرداخت اینترنتی

نخستین شرکتش، Zip2، راهنمای شهری و نقشهٔ آنلاین برای روزنامه‌هایی مثلِ نیویورک‌تایمز می‌ساخت. کامپک در ۱۹۹۹ آن را ۳۰۷ میلیون دلار خرید و سهمِ ماسک حدودِ ۲۲ میلیون دلار شد.

او بیشترِ این پول را در شرکتِ بعدی گذاشت: X.com، یک بانکِ اینترنتی. این شرکت سالِ بعد با رقیبش یکی شد و به یکی از نخستین سامانه‌های پرداختِ آنلاینِ جهان تبدیل شد. ماسک در همین شرکت بر سرِ اختلافِ نظر از مدیرعاملی کنار گذاشته شد، اما سهامش را نگه داشت.

وقتی eBay در ۲۰۰۲ شرکت را ۱٫۵ میلیارد دلار خرید، سهمِ حدوداً ۱۱ درصدیِ ماسک حدودِ ۱۸۰ میلیون دلار پیش از مالیات شد. استفاده از این سامانهٔ پرداخت به دلیلِ تحریم‌ها برای ساکنانِ ایران ممکن نیست. ماسک بعدها، در ۲۰۱۷، دامنهٔ X.com را دوباره خرید و همین نام را روی توییتر گذاشت.

اسپیس‌ایکس: موشکی که برمی‌گردد

ماسک در ۲۰۰۲ اسپیس‌ایکس را ساخت. هدفش ارزان کردنِ سفرِ فضایی و روزی رساندنِ انسان به مریخ بود. سه پرتابِ اولِ موشکِ فالکون ۱ شکست خورد و شرکت تا مرزِ تعطیلی رفت. پرتابِ چهارم در ۲۰۰۸ موفق شد. چند ماه بعد ناسا قراردادی حدودِ ۱٫۶ میلیارد دلاری برای بردنِ بار به ایستگاهِ فضایی با آن بست.

در ۲۰۱۲ کپسولِ دراگون نخستین فضاپیمای خصوصی شد که به ایستگاهِ فضایی رسید و در ۲۰۲۰ فضانوردانِ ناسا را برد. رازِ اقتصادیِ شرکت این بود که طبقهٔ اولِ موشکِ فالکون ۹ برمی‌گردد و دوباره استفاده می‌شود؛ مثلِ اینکه هواپیما را بعد از هر پرواز دور نیندازید.

امروز اینترنتِ ماهواره‌ایِ استارلینک بزرگ‌ترین منبعِ درآمدِ شرکت است. درآمدِ کلِ اسپیس‌ایکس در ۲۰۲۵ حدودِ ۱۸٫۷ میلیارد دلار گزارش شد، هرچند همان سال حدودِ ۵ میلیارد دلار زیانِ خالص داشت. ایدهٔ هایپرلوپ هم، یعنی سفرِ پرسرعت در لوله که ماسک در ۲۰۱۳ مطرح کرد، هنوز در حدِ نمونهٔ آزمایشی مانده است.

تسلا: از رودستر تا ارزشمندترین خودروساز جهان

تسلا را در ۲۰۰۳ مارتین ابرهارد و مارک تارپنینگ بنیان گذاشتند. ماسک در ۲۰۰۴ با چند میلیون دلار سرمایه رئیسِ هیئت‌مدیره شد و در ۲۰۰۸ مدیرعامل. نخستین خودرو، رودستر، همان سال تحویل شد و نشان داد ماشینِ برقی هم می‌تواند سریع و جذاب باشد. بعد مدل‌های S، 3 و Y آمدند و تسلا را به تولیدِ انبوه رساندند.

ماسک در ۲۰۱۸ توییت کرد که «پولِ خصوصی کردنِ تسلا جور است». کمیسیونِ بورسِ آمریکا از او شکایت کرد. او و تسلا هر کدام ۲۰ میلیون دلار جریمه دادند و ماسک از ریاستِ هیئت‌مدیره کنار رفت، اما مدیرعامل ماند. این یکی از نخستین نمونه‌هایی بود که نشان داد یک توییتِ او چقدر خرج دارد.

نورالینک، بورینگ، OpenAI و xAI

ماسک در ۲۰۱۵ از بنیان‌گذارانِ OpenAI بود، اما در ۲۰۱۸ کنار رفت و بعدها منتقد و طرفِ دعوای حقوقیِ آن شد. در ۲۰۱۶ نورالینک و شرکتِ بورینگ را راه انداخت. در ۲۰۲۳ هم xAI را ساخت که چت‌باتِ Grok مالِ آن است و حالا بخشی از اسپیس‌ایکس است.

خرید توییتر و تبدیلش به ایکس

ماسک در فروردین ۱۴۰۱ پیشنهادِ خریدِ توییتر را داد. پس از کش‌وقوسِ حقوقی، در آبان ۱۴۰۱ آن را ۴۴ میلیارد دلار خرید. برای جور کردنِ این پول ده‌ها میلیارد دلار سهامِ تسلا فروخت. همین فروش، همراه با افتِ کلِ بازار، قیمتِ تسلا را پایین کشید. در ۲۰۲۳ نامِ توییتر ایکس (X) شد و در ۲۰۲۵ در xAI ادغام شد.

زندگی شخصی و حاشیه‌ها

ماسک سه بار ازدواج کرده است: دو بار با تالولا رایلی و یک بار با جاستین ویلسون. طبقِ گزارش‌های رسانه‌ای دست‌کم ۱۴ فرزند دارد. در ۲۰۲۵ چند ماه ریاستِ «ادارهٔ کارآمدیِ دولت» (DOGE) را در دولتِ ترامپ داشت و همین سهامِ تسلا را پرنوسان کرد. حرف‌های تند و سیاسی‌اش در ایکس هم بارها روی قیمتِ سهامِ شرکت‌هایش اثر گذاشته است.

سهام تسلا: سهمی که سود نقدی نمی‌دهد

تسلا در ۸ تیر ۱۳۸۹ (۲۹ ژوئن ۲۰۱۰) با قیمتِ ۱۷ دلار در نزدک عرضه شد. این سهم دو بار تجزیه شده است؛ یعنی هر سهم به چند سهمِ ارزان‌تر شکسته شده. یک بار پنج‌به‌یک در ۲۰۲۰ و یک بار سه‌به‌یک در ۲۰۲۲.

بیایید حساب کنیم. هر سهمِ روزِ عرضه اول پنج سهم شد، بعد هر کدام سه سهم؛ یعنی امروز ۱۵ سهم است. پس قیمتِ عرضه با حسابِ این تجزیه‌ها می‌شود ۱۷ تقسیم بر ۱۵؛ حدودِ ۱٫۱۳ دلار. بازدهیِ چند صد برابریِ تسلا از همین‌جا می‌آید.

تسلا از روزِ اول هیچ سود نقدی (DPS) نداده و صریحاً گفته قصدِ تقسیمِ سود ندارد. همهٔ سود دوباره در خودِ شرکت خرج می‌شود و سهام‌دار فقط از بالا رفتنِ قیمت سود می‌برد. این درست برعکسِ عادتِ بسیاری از سرمایه‌گذارانِ بورسِ تهران است که سهم را به امیدِ سودِ مجمع می‌خرند. هیچ‌کدام ذاتاً بهتر نیست: اولی ریسک و امکانِ رشدِ بیشتری دارد، دومی درآمدِ نقدیِ آرام‌تر.

مقایسهٔ تسلا و تویوتا

در ۱۱ تیر ۱۳۹۹ (اول ژوئیهٔ ۲۰۲۰) ارزشِ بازارِ تسلا برای نخستین بار از تویوتا بیشتر شد. تسلا ارزشمندترین خودروسازِ جهان شد، در حالی که تویوتا آن سال حدودِ بیست برابرِ تسلا ماشین فروخته بود. نمودارِ زیر قیمتِ دو سهم را تا همان سال مقایسه می‌کند.

چطور شرکتی که بیست برابر کمتر می‌فروشد، گران‌تر است؟ چون بازار برای آینده پول می‌دهد، نه برای گذشته. تویوتا سهمی باثبات با سودِ منظم است و تسلا شرطی روی رشدِ آینده. خریدِ پله‌ای و بلندمدتِ سهم‌های نوعِ دوم را در مقالهٔ استراتژی سرمایه‌گذاری لایه‌ای توضیح داده‌ام.

ارزهای ایلان ماسک و اثر توییت‌ها بر بازار رمزارز

وقتی می‌گویند «ارزهای ایلان ماسک»، معمولاً منظور سه رمزارز است: بیت‌کوین، دوج‌کوین و اتریوم. خودِ ماسک در تیر ۱۴۰۰ (ژوئیهٔ ۲۰۲۱) گفت شخصاً هر سه را دارد. اما هیچ‌وقت نگفته چقدر. چیزی که می‌شود شمرد، بیت‌کوینِ دو شرکتِ اوست.

بیت‌کوین در ترازنامهٔ تسلا و اسپیس‌ایکس

ترازنامه یعنی فهرستِ دارایی‌ها و بدهی‌های یک شرکت. دو شرکتِ ماسک در این فهرست بیت‌کوین دارند و جدولِ زیر مقدارش را نشان می‌دهد.

بیت‌کوین در شرکت‌های ایلان ماسک (طبق آخرین گزارش‌های رسمی تا تابستان ۱۴۰۵)

شرکت	مقدار	پیشینه
تسلا	۱۱٬۵۰۹ بیت‌کوین	در بهمن ۱۳۹۹ حدود ۱٫۵ میلیارد دلار خرید، در ۱۴۰۱ حدود ۷۵٪ را فروخت و از آن زمان دست نزده است
اسپیس‌ایکس	۱۸٬۷۱۲ بیت‌کوین	طبق مدارکِ عرضهٔ اولیه با بهای خریدِ حدود ۶۶۱ میلیون دلار؛ پیش‌تر کمتر از ۸٬۳۰۰ واحد تخمین زده می‌شد
جمع	حدود ۳۰٬۲۰۰ بیت‌کوین	ارزشِ دلاری با قیمتِ روز تغییر می‌کند

ارزشِ امروزِ این مقدار را با قیمتِ لحظه‌ای در صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال امروز حساب کنید. اگر با خودِ بیت‌کوین تازه آشنا می‌شوید، آموزش جامع بیت کوین شروعِ خوبی است. نکتهٔ جالب این است که هر دو شرکت، با وجودِ نوسانِ شدید و چند فصل زیانِ دفتری، بیت‌کوینشان را نفروخته‌اند.

ماسک و دوج‌کوین

دوج‌کوین در ۲۰۱۳ به شوخی ساخته شد، اما امروز بیش از هر چیز با نامِ ماسک شناخته می‌شود. او خودش را «پدرِ دوج» نامید و در برنامه‌های تلویزیونی از آن حرف زد. تسلا از ۲۰۲۲ پرداخت با دوج‌کوین را برای بعضی محصولاتِ جانبی پذیرفت. در فروردین ۱۴۰۲ هم ماسک چند روز لوگوی پرندهٔ توییتر را با سگِ نمادِ دوج‌کوین عوض کرد و قیمت در چند ساعت حدودِ ۳۰ درصد بالا رفت.

اما همین رابطه بارها به ضررِ خریداران تمام شد. در اردیبهشت ۱۴۰۰ ماسک در برنامهٔ کمدیِ «ساتردی نایت لایو» دوج‌کوین را به شوخی «کلاهبرداری» خواند. قیمت که ماه‌ها با هیجان بالا رفته بود، در چند ساعت حدودِ ۳۰ درصد ریخت. آن روزها نزدیکِ سقفِ تاریخیِ دوج‌کوین بود و بسیاری از کسانی که آن موقع خریدند، هنوز در ضررند.

اثر توییت‌های ماسک بر بازار: چند نمونه

چند نمونهٔ معروف را ببینید تا روشن شود یک جمله از یک آدمِ مشهور چه می‌کند:

• بهمن ۱۳۹۹: افزودنِ «#bitcoin» به معرفیِ صفحهٔ توییترش، بیت‌کوین را در یک روز حدودِ ۱۵ درصد بالا برد. چند روز بعد خبرِ خریدِ ۱٫۵ میلیارد دلاریِ تسلا آمد.
• اردیبهشت ۱۴۰۰: اعلامِ توقفِ پرداخت با بیت‌کوین در تسلا، به دلیلِ نگرانیِ زیست‌محیطی، بیت‌کوین را بیش از ۱۰ درصد پایین آورد.
• تیر ۱۴۰۰: یک توییت دربارهٔ تولهٔ سگش به نامِ «فلوکی» کافی بود تا چند میم‌کوینِ هم‌نام ساخته شوند و قیمتشان چند برابر شود.
• فروردین ۱۴۰۲: عوض شدنِ لوگوی توییتر با سگِ دوج و جهشِ حدودِ ۳۰ درصدیِ دوج‌کوین.

با گذشتِ زمان این اثر کمرنگ‌تر شده است. صندوق‌های بزرگ و ETFهای بیت‌کوین وارد شده‌اند و بازار عمیق‌تر شده؛ یعنی پولِ بیشتری در آن است و با یک موج تکان نمی‌خورد. مثلِ فرقِ یک حوض و یک دریاچه است: سنگی که در حوض موج می‌سازد، در دریاچه گم می‌شود. اما میم‌کوین‌ها هنوز همان حوض‌اند و یک جمله می‌تواند قیمتشان را چند برابر یا نصف کند.

چک‌لیست من پیش از واکنش به خبرِ یک آدمِ مشهور

پس دفعهٔ بعد که خبرِ «توییتِ ماسک» به گوشتان رسید، پیش از هر کاری این پنج قدم را بردارید:

1. خبر را از منبعِ اصلی ببینید، یعنی خودِ پست یا گزارشِ رسمیِ شرکت، نه از اسکرین‌شاتِ کانال‌ها.
2. بپرسید چند ساعت از انتشارش گذشته است. معمولاً تا خبر به شما برسد، جهشِ اول تمام شده و خریدِ شما همان فروشِ دیگران است.
3. حجمِ معاملاتِ آن رمزارز را ببینید. هرچه بازارش کم‌عمق‌تر باشد، ریزشِ بعدی تندتر است.
4. از قبل حدِ ضرر بگذارید و فقط درصدِ کوچکی از سرمایه را درگیرِ چنین معامله‌ای کنید.
5. اگر فقط از ترسِ جا ماندن می‌خرید، صبر کنید. این همان فومو (FOMO) است که بیشترین ضرر را به تازه‌کارها می‌زند.

چه درس‌هایی از ثروت ایلان ماسک می‌گیریم؟

من بیش از بیست سال است در بازارِ سرمایه کار می‌کنم. پرونده‌ای مثلِ ماسک را بیشتر یک کلاسِ درس می‌بینم تا یک داستانِ موفقیت. چهار نکته‌اش برای سرمایه‌گذارِ ایرانی کاربردی است.

۱. ثروتِ متمرکز، نوسانِ متمرکز دارد. ماسک تقریباً همهٔ دارایی‌اش را در دو سهم دارد. بیایید با یک مثال حساب کنیم. فرض کنید ۵۰۰ میلیون تومان دارید و ۸۰ درصدش، یعنی ۴۰۰ میلیون، را در یک سهم گذاشته‌اید. اگر آن سهم ۳۰ درصد بیفتد، ۱۲۰ میلیون تومان از دست می‌دهید؛ یعنی ۲۴ درصد از کلِ سرمایه.

حالا همان ۵۰۰ میلیون را مساوی در پنج سهم بگذارید؛ هر کدام ۱۰۰ میلیون. اگر یکی‌شان ۳۰ درصد بیفتد، فقط ۳۰ میلیون تومان، یعنی ۶ درصد از کلِ سرمایه، کم می‌شود. ماسک می‌تواند آن ریسکِ بزرگ را تحمل کند، چون خودش مدیرِ همان شرکت‌هاست. ما معمولاً نیستیم.

۲. ثروتِ کاغذی با پولِ نقد فرق دارد. بخشی از سهامِ ماسک قفل یا وثیقه است. در بورسِ تهران هم سهام‌دارِ بزرگی که سهمش وثیقهٔ وام است، وقتی بازار می‌ریزد، ممکن است مجبور به فروش شود. پس پیش از اینکه به عددِ بزرگِ یک سبدِ سهام غبطه بخورید، بپرسید چقدرش را می‌شود همین فردا نقد کرد.

۳. سودی که تقسیم نمی‌شود هم سود است. تسلا هیچ‌وقت سود نداد و باز هم از پربازده‌ترین سهم‌های دههٔ گذشته بود. شرکتی که سودش را خوب در خودش خرج می‌کند، لزوماً بدتر از شرکتی نیست که سود را تقسیم می‌کند. سؤالِ درست این است: مدیریت با پولِ سهام‌دار چه می‌کند؟

۴. ثروت یک‌شبه ساخته نمی‌شود. ماسک از ۱۹۹۵ تا امروز سه دهه کار کرده و دو بار تا لبهٔ ورشکستگی رفته است. اگر این بحث برایتان جذاب است، مقاله‌های چگونه در بازارهای مالی میلیاردر شویم و داستان ثروت وارن بافت دو راهِ متفاوت را نشان می‌دهند: یکی کارآفرینِ متمرکز، دیگری سرمایه‌گذارِ صبورِ بورسی.

آیا ایرانیان می‌توانند سهام تسلا یا اسپیس‌ایکس بخرند؟

نه. خریدِ سهام در بورس‌های آمریکا، از جمله تسلا و اسپیس‌ایکس، به دلیلِ تحریم‌ها برای ساکنانِ ایران ممکن نیست. ما هم هیچ راهِ دورزدنی را توصیه نمی‌کنیم. اما شناختِ این بازار بی‌فایده نیست. رفتارِ شاخص نزدک و سهم‌های بزرگِ فناوری روی حالِ بازارهای جهانی و حتی بیت‌کوین اثر می‌گذارد. وضعیتِ بازارِ خودمان را هم می‌توانید در تابلوی بازارِ سایت دنبال کنید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

ثروت ایلان ماسک امروز حدودِ یک تریلیون دلار است و تقریباً همه‌اش در دو سهم خلاصه می‌شود: اسپیس‌ایکس و تسلا. راهِ رسیدن به این عدد پر از ریسکِ متمرکز بود: دو بار لبهٔ ورشکستگی، یک افتِ ۲۰۰ میلیارد دلاری در ۲۰۲۲ و نصف شدنِ ثروت در تابستانِ ۱۴۰۵. اثرِ او بر بازارِ رمزارز هم واقعی است، اما بیشتر به ضررِ کسانی تمام شده که دیر به هیجان رسیدند.

پس دفعهٔ بعد که تیترِ «ثروت ماسک فلان‌قدر شد» را دیدید، یادتان باشد این عدد قیمتِ امروزِ سهام است، نه پولِ نقد. اگر می‌خواهید سرمایه‌گذاری را اصولی و قدم‌به‌قدم یاد بگیرید، دوره‌های آموزشی را ببینید. ویدیوهای بیشتری از من را هم در آپارات و یوتیوب حامد ثقفی می‌توانید دنبال کنید.