مارجین چیست؟ مارجین آزاد، اکوئیتی، مارجین کال و استاپ اوت با مثال عددی

مارجین چیست؟ مارجین (Margin) یعنی وجه تضمین؛ بخشی از پولِ خودتان که کارگزار در معاملهٔ اهرمی کنار می‌گذارد و قفل می‌کند. این پول هزینه نیست و از حساب کم نمی‌شود. مثلِ گرو است: تا وقتی معامله باز است دستتان به آن نمی‌رسد، و اگر زیان زیاد شود، کارگزار ضرر را از همین گرو برمی‌دارد.

کنارِ مارجین چند اسمِ دیگر هم زیاد می‌شنوید: بالانس، اکوئیتی، مارجین آزاد، سطح مارجین، مارجین کال و استاپ اوت. شاید ترسناک به نظر برسند، ولی همه‌شان چند عددِ ساده‌اند که با جمع و تفریق به دست می‌آیند. بیایید با یک مثال، قدم‌به‌قدم، همه را با هم حساب کنیم.

معنی مارجین به زبان ساده

واژهٔ margin در انگلیسی یعنی «حاشیه». در بازارهای مالی یعنی حاشیهٔ اطمینانی که معامله‌گر پیشِ کارگزار می‌گذارد. در زبانِ رسمیِ بازار سرمایهٔ ایران و بورس کالا به آن «وجه تضمین» می‌گویند.

یک مثالِ آشنا: وقتی خانه‌ای اجاره می‌کنید، صاحب‌خانه کلِ قیمتِ خانه را از شما نمی‌خواهد. یک ودیعه می‌گیرد تا اگر خسارتی زدید، از همان جبران کند. مارجین همین ودیعه است. با آن می‌توانید معامله‌ای چند برابرِ پولتان باز کنید. ولی اگر زیان به اندازهٔ ودیعه برسد، کارگزار دیگر صبر نمی‌کند.

حالا با عدد ببینیم. فرض کنید ۱۰۰ میلیون تومان پول دارید و کارگزار اجازه می‌دهد تا ۵۰۰ میلیون تومان معامله کنید. به این می‌گویند اهرمِ ۵ برابر. ۱۰۰ میلیونِ شما نقشِ مارجین را دارد.

• اگر قیمت ۱۰٪ به نفعتان برود، روی ۵۰۰ میلیون، ۵۰ میلیون تومان سود کرده‌اید. یعنی نصفِ پولِ خودتان.
• اگر قیمت ۲۰٪ خلافِ شما برود، ۱۰۰ میلیون تومان زیان کرده‌اید. یعنی همهٔ پولتان رفته است.

پس اهرم مثلِ ذره‌بین است: هم سود را بزرگ نشان می‌دهد و هم زیان را. فرقش این است که زیان، پولِ واقعیِ شما را می‌برد.

مارجین وام است یا وثیقه؟

بسته به بازار، هر دو. در «خریدِ اعتباری»، مثلاً خریدِ سهام با پولِ قرضیِ کارگزار، واقعاً پول قرض می‌گیرید و بهره‌اش را هم می‌دهید. در قراردادهای آتی و بیشترِ حساب‌های فارکس کسی به شما پول قرض نمی‌دهد. شما فقط روی تغییرِ قیمت قرارداد می‌بندید و مارجین وثیقهٔ این تعهد است.

در هر دو حالت یک قانون برقرار است: زیان از وثیقه کم می‌شود. برای همین، در متن‌های قدیمی که مارجین را فقط «وام» معرفی می‌کنند، نیمی از ماجرا گفته شده است.

مارجین و اهرم (لوریج): دو روی یک سکه

اهرم یا لوریج می‌گوید با هر یک تومان پولِ خودتان، چند تومان معامله می‌کنید. مارجین می‌گوید برای هر معامله، چند درصدِ ارزشش را باید کنار بگذارید. این دو برعکسِ هم‌اند:

مارجینِ موردنیاز = ارزشِ معامله ÷ اهرم

اهرمِ ۱ به ۱۰۰ یعنی برای هر ۱۰۰ دلار معامله، ۱ دلار مارجین؛ یعنی ۱٪. اهرمِ ۱ به ۱۰ یعنی ۱۰٪. جدولِ زیر یک ستونِ مهم دارد که کمتر جایی نشانش می‌دهند: اگر همهٔ موجودی را مارجین کرده باشید، چه حرکتِ کوچکی همه‌اش را می‌برد.

رابطهٔ اهرم، مارجین و حرکتی که حسابِ تمام‌مارجین را صفر می‌کند

اهرم	مارجینِ موردنیاز (درصدِ ارزشِ معامله)	مارجینِ لازم برای معاملهٔ ۱۰۰٬۰۰۰ دلاری	حرکتِ خلافی که کلِ وثیقه را می‌برد
۱:۵	۲۰٪	۲۰٬۰۰۰ دلار	۲۰٪
۱:۱۰	۱۰٪	۱۰٬۰۰۰ دلار	۱۰٪
۱:۵۰	۲٪	۲٬۰۰۰ دلار	۲٪
۱:۱۰۰	۱٪	۱٬۰۰۰ دلار	۱٪
۱:۵۰۰	۰٫۲٪	۲۰۰ دلار	۰٫۲٪

به ردیفِ آخر نگاه کنید. با اهرمِ ۱ به ۵۰۰، اگر همهٔ پول را وسط گذاشته باشید، کمتر از یک‌پنجمِ یک درصد حرکت کافی است تا همه‌اش برود. تازه کارگزار زودتر از صفر شدن، در آستانهٔ استاپ اوت، معامله را می‌بندد؛ پس حرکتِ لازم حتی کمتر است.

اگر می‌خواهید اهرم را عمیق‌تر بشناسید، راهنمای صفر تا صد اهرم در معاملات ارز دیجیتال و مقالهٔ معاملات اهرمی یا مارجین تریدینگ را بخوانید.

اجزای حساب معاملاتی: بالانس، اکوئیتی، مارجین آزاد و سطح مارجین

وقتی معامله‌ای باز می‌کنید، صفحهٔ حسابتان چند عدد را مدام عوض می‌کند. خیلی‌ها فقط به یکی نگاه می‌کنند: بالانس. و همین اشتباه است، چون بالانس خطر را نشان نمی‌دهد. این پنج عدد را باید کنارِ هم خواند.

بالانس (Balance)

بالانس یعنی موجودیِ قطعیِ حساب. پولی که واریز کرده‌اید، به‌علاوهٔ سود و منهای زیانِ معامله‌هایی که بسته شده‌اند. تا معامله‌ای بسته نشود، بالانس تکان نمی‌خورد؛ حتی اگر معاملهٔ بازتان در زیانِ سنگین باشد.

مثلِ این است که شما خانه‌ای دارید و قیمتش در محل پایین آمده. تا نفروشید، در سندتان چیزی عوض نمی‌شود. ولی آیا واقعاً پولدارتر مانده‌اید؟ نه.

اکوئیتی (Equity) چیست؟

اکوئیتی یعنی ارزشِ همین لحظهٔ حساب. یعنی اگر همین حالا همهٔ معامله‌ها را ببندید، چقدر پول دارید:

اکوئیتی = بالانس + سود یا زیانِ شناورِ معامله‌های باز

«شناور» یعنی سود یا زیانی که هنوز قطعی نشده، چون معامله هنوز باز است. کارگزار برای سنجیدنِ خطر به اکوئیتی نگاه می‌کند، نه بالانس. وقتی هیچ معاملهٔ بازی ندارید، اکوئیتی و بالانس برابرند. اکوئیتی در فارکس، بورس کالا و هر بازارِ اهرمیِ دیگری همین معنا را دارد.

حواستان باشد: بعضی متن‌ها اکوئیتی را «بالانس منهای پولِ درگیر» تعریف کرده‌اند. این تعریف غلط است. آن عدد در واقع به مارجین آزاد نزدیک است، که پایین‌تر می‌بینیم.

مارجین استفاده‌شده (Used Margin)

جمعِ گروهایی است که برای همهٔ معامله‌های باز قفل شده. با هر معاملهٔ تازه بیشتر می‌شود و با بستنِ معامله آزاد می‌شود. این پول هنوز مالِ شماست؛ فقط فعلاً نمی‌توانید خرجش کنید.

مارجین آزاد (Free Margin) چیست؟

فری مارجین یا مارجین آزاد، بخشی از اکوئیتی است که قفل نشده:

مارجین آزاد = اکوئیتی − مارجین استفاده‌شده

این عدد دو کار می‌کند. هم می‌گوید چقدر جا برای معاملهٔ تازه دارید، هم ضربه‌گیرِ زیانِ معامله‌های فعلی است. هر یک دلار زیانِ شناور، یک دلار از مارجین آزاد کم می‌کند. مثلِ بالشتک است: هرچه نازک‌تر شود، ضربهٔ بعدی دردناک‌تر است.

سطح مارجین (Margin Level)

سطح مارجین یا مارجین لول، سلامتِ حساب را به درصد نشان می‌دهد:

سطح مارجین = (اکوئیتی ÷ مارجین استفاده‌شده) × ۱۰۰

سطح مارجینِ ۴۰۰٪ یعنی اکوئیتیِ شما چهار برابرِ گروی قفل‌شده است. خیالتان راحت‌تر است. هرچه این عدد پایین‌تر بیاید، به مارجین کال و استاپ اوت نزدیک‌تر می‌شوید. وقتی معامله‌ای باز نیست، این عدد اصلاً معنا ندارد.

جدولِ زیر هر پنج عدد را یک‌جا خلاصه می‌کند. ستونِ آخر مهم‌ترین است: وقتی معامله در زیان است، هر عدد چه رفتاری دارد.

خلاصهٔ اجزای حساب معاملاتی و فرمولِ هرکدام

مفهوم	فرمول	با زیانِ شناور چه می‌شود؟
بالانس	واریزی + سود و زیانِ معامله‌های بسته‌شده	ثابت می‌ماند
اکوئیتی	بالانس + سود و زیانِ شناور	کم می‌شود
مارجین استفاده‌شده	جمعِ (ارزشِ هر معامله ÷ اهرم)	تقریباً ثابت می‌ماند
مارجین آزاد	اکوئیتی − مارجین استفاده‌شده	کم می‌شود و ممکن است منفی شود
سطح مارجین	اکوئیتی ÷ مارجین استفاده‌شده × ۱۰۰	پایین می‌آید تا به آستانه‌ها برسد

پس اگر فقط یک عدد را می‌خواهید زیرِ نظر داشته باشید، اکوئیتی و سطح مارجین را ببینید، نه بالانس.

محاسبه مارجین در فارکس: مثال عددی گام‌به‌گام

تا اینجا فرمول‌ها را دیدیم. حالا یک مثالِ فرضی را تا آخر دنبال کنیم تا ببینیم این عددها در عمل چطور تکان می‌خورند.

حسابی داریم با بالانسِ ۱٬۰۰۰ دلار و اهرمِ ۱ به ۱۰۰. نیم لات یورو/دلار را در قیمتِ ۱٫۱۰ می‌خریم. «لات» واحدِ حجمِ معامله در فارکس است و یک لات ۱۰۰٬۰۰۰ واحد است؛ پس نیم لات می‌شود ۵۰٬۰۰۰ یورو.

1. ارزشِ معامله: ۵۰٬۰۰۰ یورو × ۱٫۱۰ = ۵۵٬۰۰۰ دلار.
2. مارجینِ موردنیاز: ۵۵٬۰۰۰ ÷ ۱۰۰ = ۵۵۰ دلار. این مبلغ قفل می‌شود.
3. مارجین آزاد در لحظهٔ ورود: ۱٬۰۰۰ − ۵۵۰ = ۴۵۰ دلار.
4. سطح مارجین در لحظهٔ ورود: ۱٬۰۰۰ ÷ ۵۵۰ × ۱۰۰ ≈ ۱۸۲٪.
5. ارزشِ هر پیپ: «پیپ» کوچک‌ترین قدمِ رایجِ قیمت است؛ در یورو/دلار یعنی رقمِ چهارمِ اعشار. برای نیم لات، هر پیپ حدودِ ۵ دلار می‌ارزد. پس هر ۱۰ پیپ حرکتِ خلاف، ۵۰ دلار از اکوئیتی کم می‌کند.

حالا فرض کنید قیمت برخلافِ ما پایین می‌آید. برای سادگی، مارجینِ قفل‌شده را ثابت گرفته‌ایم. فرض هم کرده‌ایم کارگزارِ این مثال مارجین کال را روی ۱۰۰٪ و استاپ اوت را روی ۵۰٪ گذاشته است. جدول، حال‌وروزِ حساب را قدم‌به‌قدم نشان می‌دهد:

مثال: مسیرِ حسابِ ۱٬۰۰۰ دلاری با نیم لات یورو/دلار و اهرمِ ۱:۱۰۰

حرکتِ خلاف	زیانِ شناور	اکوئیتی	مارجین آزاد	سطح مارجین	وضعیت
۰ پیپ	۰	۱٬۰۰۰	۴۵۰	۱۸۲٪	عادی
۴۰ پیپ	۲۰۰−	۸۰۰	۲۵۰	۱۴۵٪	عادی، ولی ضربه‌گیر نصف شده
۹۰ پیپ	۴۵۰−	۵۵۰	۰	۱۰۰٪	مارجین کال؛ معاملهٔ تازه ممنوع
۱۴۵ پیپ	۷۲۵−	۲۷۵	۲۷۵−	۵۰٪	استاپ اوت؛ بستنِ اجباری

نکتهٔ تلخِ این جدول اینجاست: یورو/دلار در یک روزِ پرخبر به‌راحتی ۱۰۰ پیپ جابه‌جا می‌شود. یعنی صاحبِ این حساب با یک خبرِ اقتصادی ممکن است ۷۲٫۵٪ پولش را از دست بدهد. آن هم با حجمی که به چشمش «فقط نیم لات» بود.

حالا همین معامله را با یک‌دهمِ حجم تصور کنید. ۱۴۵ پیپ حرکتِ خلاف فقط ۷۲٫۵ دلار زیان می‌دهد؛ یعنی حدودِ ۷٪ حساب. سطح مارجین هم هنوز بالای ۱٬۶۰۰٪ است. پس آنچه حساب را می‌سوزاند، اهرم به‌تنهایی نیست؛ حجمِ معامله است.

یک نکتهٔ فنی هم بماند: ارزشِ پیپ و مارجینِ موردنیاز به جفت‌ارز، قیمتِ لحظه‌ای و ارزِ حساب بستگی دارد. اگر دلار ارزِ دومِ جفت‌ارز نباشد، باید نرخِ تبدیل را هم حساب کرد. لات، پیپ و اصطلاح‌های مشابه را در واژه‌نامهٔ اصطلاحات فارکس توضیح داده‌ام.

مارجین کال چیست؟

مارجین کال (Margin Call) یا «کال مارجین» یک هشدار است. کارگزار با آن می‌گوید: «گروی شما به حداقل رسیده؛ یا پول بریزید یا معامله را کوچک کنید.» در بیشترِ حساب‌ها این هشدار در سطح مارجینِ ۱۰۰٪ می‌آید؛ یعنی جایی که مارجین آزاد صفر شده. بعضی کارگزارها این عدد را بالاتر یا پایین‌تر می‌گذارند.

مارجین کال خودش معامله‌ای را نمی‌بندد. ولی دو اثر دارد. اول، دیگر نمی‌توانید معاملهٔ تازه باز کنید. دوم، باید یکی از این سه کار را بکنید:

1. پولِ تازه به حساب بریزید.
2. بخشی از معامله‌ها را ببندید تا گروی آزاد شود.
3. بپذیرید که اگر بازار همین راه را ادامه بدهد، کارگزار خودش می‌بندد.

اسمش از روزگاری مانده که کارگزار واقعاً تلفن می‌زد. امروز معمولاً یک پیام است یا رنگِ یک عدد در صفحه عوض می‌شود. در شلوغیِ بازار، خیلی راحت از چشم می‌افتد.

استاپ اوت چیست؟

استاپ اوت (Stop Out) سطحی است که در آن کارگزار، بی‌اجازهٔ شما، معامله‌ها را خودکار می‌بندد. معمولاً اول معامله‌ای بسته می‌شود که بیشترین زیان را دارد. اگر سطح مارجین بالای آستانه برگشت، بستن متوقف می‌شود؛ اگر نه، نوبتِ معاملهٔ بعدی است. عددِ استاپ اوت در کارگزارها فرق دارد؛ ۵۰٪، ۳۰٪ و ۲۰٪ رایج‌اند.

صادقانه بگویم: کارگزار با استاپ اوت از خودش محافظت می‌کند، نه از شما. نمی‌خواهد زیانتان از گروتان بیشتر شود و بدهکارش شوید. در بازارِ پرشتاب، مثلاً وقتی بازار بعد از تعطیلی با جهشِ قیمت باز می‌شود، معامله ممکن است در قیمتی بدتر از استاپ اوت بسته شود. حتی ممکن است حساب منفی شود. پس استاپ اوت را هرگز «حد ضررِ تضمین‌شده» حساب نکنید.

استاپ اوت با استاپ لاس (حد ضرر) فرق دارد

خیلی‌ها این دو را با هم اشتباه می‌گیرند. استاپ لاس یا حد ضرر را خودتان روی هر معامله می‌گذارید. یعنی از قبل تصمیم گرفته‌اید که اگر قیمت به فلان عدد رسید، با این مقدار زیان بیرون بیایید.

استاپ اوت را کارگزار روی کلِ حساب اعمال می‌کند. وقتی هم سراغتان می‌آید که حد ضرر نداشته‌اید یا آن را خیلی دور گذاشته‌اید. معامله‌گرِ منضبط هیچ‌وقت به استاپ اوت نمی‌رسد، چون حد ضررش خیلی زودتر کار کرده است.

تفاوت مارجین کال، استاپ اوت و لیکوئید شدن

این سه اسم پشتِ سرِ هم می‌آیند و قاطی‌شدنشان طبیعی است. جدولِ زیر فرقشان را کنارِ هم می‌گذارد:

مقایسهٔ مارجین کال، استاپ اوت و لیکوئید شدن

ویژگی	مارجین کال	استاپ اوت	لیکوئید شدن
ماهیت	هشدار	بستنِ خودکارِ معامله‌ها	بستنِ اجباری و از دست رفتنِ وثیقهٔ پوزیشن
آستانهٔ رایج	سطح مارجینِ حدود ۱۰۰٪	سطح مارجینِ ۵۰٪ تا ۲۰٪	قیمتِ لیکوئید که پیشاپیش اعلام می‌شود
بازارِ رایج	فارکس، آتی، سهامِ اعتباری	فارکس و حساب‌های اهرمی	معاملات آتی و مارجینِ رمزارز
کارِ شما	واریز یا کم کردنِ حجم	دیگر کاری از دستتان برنمی‌آید	دیگر کاری از دستتان برنمی‌آید
معاملهٔ تازه	ممنوع	ممنوع	با وثیقهٔ باقی‌مانده ممکن

پس مارجین کال زنگِ خطر است و دو مرحلهٔ بعدی، دیگر خودِ حادثه‌اند. در دنیای رمزارز به‌جای استاپ اوت بیشتر از «لیکوئید شدن» یا لیکوییدیشن حرف می‌زنند. منطق یکی است، ولی سازوکار و کارمزدش فرق می‌کند. جزئیاتش را در مقالهٔ لیکوییدیشن چیست نوشته‌ام.

وجه تضمین اولیه و وجه تضمین نگه‌داری

در بیشترِ بازارهای اهرمی، برای مارجین دو عدد تعریف می‌شود:

• وجه تضمین اولیه (Initial Margin): مبلغی که برای باز کردنِ معامله باید داشته باشید. مثلِ پیش‌قسط.
• وجه تضمین نگه‌داری یا حداقل وجه تضمین (Maintenance Margin): کمترین مبلغی که برای باز ماندنِ معامله لازم است. همیشه از وجه تضمین اولیه کمتر است. اگر موجودی زیرِ آن برود، مارجین کال صادر می‌شود.

برای نمونه، در بازارِ سهامِ آمریکا قاعدهٔ فدرال رزرو برای خریدِ اعتباری، وجه تضمین اولیهٔ ۵۰٪ است. حداقلِ نگه‌داری هم طبقِ مقرراتِ نهادِ ناظر ۲۵٪ ارزشِ سهام است و کارگزارها معمولاً سخت‌گیرانه‌تر می‌گیرند. در فارکس معمولاً به‌جای این دو عدد، همان آستانه‌های مارجین کال و استاپ اوت روی سطح مارجین تعریف می‌شوند.

مارجین در بازارهای ایران: وجه تضمین در بورس کالا و بورس

شاید بپرسید: «در بورسِ خودمان هم مارجین کال داریم؟» جوابِ کوتاه این است: در خرید و فروشِ معمولیِ سهام، نه. سهم را با پولِ خودتان می‌خرید و مالکش می‌شوید؛ کسی گروی از شما نگرفته که بخواهد آن را بردارد. ولی در چند گوشهٔ بازارِ سرمایهٔ ایران، مارجین کاملاً زنده است.

قراردادهای آتی در بورس کالا

در معاملات آتی بورس کالا، خریدار و فروشنده هر دو «وجه تضمین اولیه» می‌گذارند. حساب‌ها هر روز با قیمتِ تسویهٔ همان روز به‌روز می‌شوند. یعنی زیانِ هر روز همان روز از وجه تضمین کم می‌شود و سودش اضافه.

اگر موجودی زیرِ «حداقل وجه تضمین» برود، برای معامله‌گر اخطاریهٔ افزایش وجه تضمین صادر می‌شود. باید تا مهلتِ تعیین‌شده پول بریزد تا موجودی به سطحِ اولیه برگردد. اگر نریزد، کارگزار به دستورِ اتاقِ پایاپای همهٔ موقعیت یا بخشی از آن را می‌بندد. این همان مارجین کال و استاپ اوت است، فقط با اسم‌های فارسی.

بیایید با یک مثالِ فرضی حساب کنیم:

1. ارزشِ یک قراردادِ آتی ۱۰۰ میلیون تومان است و وجه تضمین اولیه‌اش ۲۰ میلیون تومان.
2. فرض کنیم حداقل وجه تضمین ۷۰٪ مبلغِ اولیه باشد؛ یعنی ۱۴ میلیون تومان.
3. اگر قیمتِ تسویه ۶٪ خلافِ شما برود، ۶ میلیون تومان زیان از حساب کم می‌شود. موجودی دقیقاً به ۱۴ میلیون می‌رسد.
4. با ۷٪ حرکتِ خلاف، موجودی ۱۳ میلیون می‌شود و اخطاریه صادر می‌شود.
5. برای برگشتن به سطحِ اولیه، باید ۷ میلیون تومان واریز کنید.

دقت کنید: فقط ۷٪ حرکتِ قیمت، ۳۵٪ از پولی را که گذاشته‌اید برده است. این همان ذره‌بینِ اهرم است که اولِ مقاله گفتیم.

درصدِ وجه تضمین اولیه، حداقل وجه تضمین و مهلتِ پاسخ به اخطاریه برای هر قرارداد فرق دارد و در مشخصاتِ همان قرارداد آمده است. بورس کالا گاهی با تغییرِ نوسانِ بازار آن‌ها را عوض می‌کند. پیش از معامله، آخرین اطلاعیه را روی سایت بورس کالای ایران یا از کارگزارتان بپرسید.

فروشندهٔ اختیار معامله

در اختیار معامله، خریدار فقط یک مبلغ به اسمِ پرمیوم می‌پردازد و بیشترین زیانش همان است. ولی فروشنده تعهد می‌دهد و باید وجه تضمین بگذارد. اگر قیمت به ضررِ فروشنده حرکت کند، وجه تضمینِ لازم بیشتر می‌شود. اگر کسری را جبران نکند، موقعیتش بسته می‌شود.

خرید اعتباری سهام و صندوق‌های اهرمی

بعضی کارگزاری‌ها در چارچوبِ ضوابطِ سازمان بورس به مشتری اعتبارِ خرید می‌دهند. سهامی که با این اعتبار می‌خرید، گروی همان اعتبار است. اگر ارزشِ سبد از حدی پایین‌تر بیاید، کارگزار وثیقهٔ بیشتر می‌خواهد یا بخشی از سهام را می‌فروشد. منطق همان مارجین است؛ با سود و کارمزدی که باید حسابش را بکنید.

اگر اهرم می‌خواهید ولی نمی‌خواهید هیچ‌وقت کال مارجین شوید، صندوق اهرمی راهِ دیگری است. اهرم درونِ ساختارِ خودِ صندوق است و کسی گروی شما را نمی‌فروشد. البته نوسانش هم بیشتر است.

مارجین ایزوله و کراس در معاملات ارز دیجیتال

در معاملات اهرمیِ رمزارز دو حالت برای مارجین رایج است:

• مارجین ایزوله (Isolated): هر معامله گروی جداگانهٔ خودش را دارد. اگر لیکوئید شود، فقط همان گرو از دست می‌رود و بقیهٔ حساب سالم می‌ماند. مثلِ اینکه پولتان را در چند پاکتِ جدا گذاشته باشید.
• مارجین کراس (Cross): کلِ موجودیِ حساب گروی همهٔ معامله‌هاست. معامله دیرتر لیکوئید می‌شود، ولی اگر بشود، ممکن است کلِ حساب را با خودش ببرد. مثلِ اینکه همهٔ پول در یک قلک باشد.

توصیهٔ من به تازه‌کارها مارجینِ ایزوله است، چون بیشترین زیانِ هر معامله از قبل معلوم است. خرید و فروش در این معامله‌ها را هم در مقالهٔ پوزیشن لانگ و شورت توضیح داده‌ام.

هزینه‌های نگه‌داشتنِ معاملهٔ مارجینی

مارجین خودش هزینه نیست، ولی معاملهٔ اهرمی هزینه دارد. در خریدِ اعتباری، بهرهٔ پولِ قرضی را می‌دهید. در فارکس، نگه داشتنِ معامله از یک روز به روزِ بعد معمولاً هزینه یا درآمدی به اسمِ سواپ دارد. در قراردادهای دائمیِ رمزارز هم مبلغی به اسمِ نرخِ تأمین مالی، هر چند ساعت یک بار، بینِ خریداران و فروشندگان جابه‌جا می‌شود.

نکتهٔ مهم این است که این هزینه‌ها روی ارزشِ کلِ معامله حساب می‌شوند، نه روی پولِ شما. بیایید حساب کنیم. با اهرمِ ۱۰ برابر، هزینهٔ سالانهٔ ۵٪ روی ارزشِ معامله یعنی حدودِ ۵۰٪ پولِ خودتان در سال. پس معاملهٔ اهرمیِ طولانی، حتی اگر قیمت تکان نخورد، آرام‌آرام حساب را می‌خورد؛ مثلِ شیری که کم‌کم آب می‌شود.

مزایا و معایب معاملات مارجین

منصفانه بگوییم: معاملهٔ مارجینی هم فایده دارد و هم خطر. این دو را کنارِ هم ببینید، بعد خودتان تصمیم بگیرید.

مزایا

• با پولِ کمتر می‌شود معاملهٔ بزرگ‌تری باز کرد و سودِ درصدی بیشتر می‌شود.
• می‌شود در هر دو جهت معامله کرد: هم از بالا رفتنِ قیمت سود برد، هم از پایین آمدنش.
• بخشی از پول آزاد می‌ماند و می‌شود جای دیگری نگهش داشت یا برای پوشش ریسک به کار برد.
• در بیشترِ حساب‌های فارکس و قراردادهای دائمی، سررسیدِ اجباری نیست. قراردادهای آتیِ بورس کالا اما سررسید دارند.

معایب

• زیان هم به همان نسبتِ سود بزرگ می‌شود و ممکن است همهٔ پول در یک حرکت برود.
• کارگزار در بدترین لحظه، بی‌اجازهٔ شما، معامله را می‌بندد و فرصتِ برگشتِ بازار از دست می‌رود.
• بهره، سواپ یا نرخِ تأمین مالی روی کلِ ارزشِ معامله حساب می‌شود.
• فشارِ روانی بیشتر است و تصمیم‌گیری را خراب می‌کند.

هفت اشتباهی که با مارجین حساب را صفر می‌کند

1. نگاه کردن به بالانس به‌جای اکوئیتی. بالانس تا بسته شدنِ معامله ثابت می‌ماند و حسِ امنیتِ دروغین می‌دهد.
2. یکی دانستنِ اهرمِ حساب با ریسکِ معامله. اهرمِ ۱ به ۵۰۰ خودش حساب را نمی‌سوزاند؛ حجمِ معامله نسبت به اکوئیتی می‌سوزاند. اهرمِ واقعی را خودتان حساب کنید: ارزشِ کلِ معامله‌های باز ÷ اکوئیتی.
3. خرج کردنِ همهٔ مارجین آزاد. مارجین آزاد ضربه‌گیرِ زیان است، نه بودجهٔ معاملهٔ تازه.
4. معاملهٔ تازه برای «میانگین کردن» در معاملهٔ زیان‌ده. هر معاملهٔ تازه گروی بیشتری قفل می‌کند و زیان را هم بزرگ‌تر. سطح مارجین از دو طرف می‌افتد.
5. تکیه بر استاپ اوت به‌جای حد ضرر. استاپ اوت آخرین خط است، آن هم برای کارگزار، نه شما.
6. بی‌توجهی به خبرها و تعطیلات. جهشِ قیمت بعد از خبر یا تعطیلی می‌تواند از روی آستانهٔ استاپ اوت بپرد.
7. نخواندنِ قوانینِ کارگزار. آستانهٔ مارجین کال، استاپ اوت و تغییرِ مارجین در روزهای پرنوسان، در هر کارگزار فرق دارد.

پس بیشترِ حساب‌هایی که صفر می‌شوند، قربانیِ تحلیلِ غلط نیستند. قربانیِ حجمِ زیاد و نبودنِ حد ضررند.

چک‌لیست پیش از باز کردنِ معاملهٔ مارجینی

پیش از هر معاملهٔ اهرمی، این هفت سؤال را از خودتان بپرسید:

1. آستانهٔ مارجین کال و استاپ اوتِ کارگزارم را می‌دانم.
2. پیش از ورود، حد ضرر را مشخص کرده‌ام و زیانش کمتر از ۱ تا ۲ درصدِ اکوئیتی است.
3. حجم را از روی فاصلهٔ حد ضرر حساب کرده‌ام، نه از روی مارجین آزاد.
4. بعد از ورود، سطح مارجین هنوز چند برابرِ آستانهٔ مارجین کال است.
5. هزینهٔ نگه‌داشتنِ معامله (بهره، سواپ یا نرخِ تأمین مالی) را حساب کرده‌ام.
6. تقویمِ خبرهای اقتصادی را دیده‌ام و می‌دانم امروز خبرِ مهمی هست یا نه.
7. نسبت ریسک به ریوارد این معامله دست‌کم ۱ به ۲ است.

اگر یکی از این‌ها را نمی‌توانید تیک بزنید، معامله را باز نکنید. اصولِ کامل‌ترش را در مقالهٔ مدیریت سرمایه و ریسک نوشته‌ام. تمرینش روی حسابِ آزمایشی هم هزینه‌ای ندارد.

سوالات متداول

جمع‌بندی

مارجین گرویی است که معاملهٔ اهرمی را ممکن می‌کند. اکوئیتی ارزشِ واقعیِ حساب است، مارجین آزاد ضربه‌گیرِ زیان، و سطح مارجین عددی که می‌گوید چقدر با مارجین کال و استاپ اوت فاصله دارید. هرچه حجمِ معامله نسبت به پولتان بیشتر باشد، این فاصله کوتاه‌تر است.

توصیهٔ من این است که مارجین را مثلِ کمربندِ ایمنی ببینید، نه پدالِ گاز. پس دفعهٔ بعد که خواستید معامله‌ای اهرمی باز کنید، اول سه کار بکنید: حد ضرر بگذارید، حجم را از روی همان حد ضرر حساب کنید، و سطح مارجین را دور از آستانه‌ها نگه دارید. تصمیمِ نهایی با خودتان.