اهرم در ترید چیست؟ معامله اهرم‌دار به زبان ساده با مثال عددی
فهرست مطالب۱۳ بخش
- اهرم در ترید چیست؟ یک تشبیهِ ساده
- چند اصطلاح که باید بشناسید
- عددِ اهرم را چطور بخوانیم؟
- معامله اهرم‌دار چیست و چه فرقی با خریدِ معمولی دارد؟
- مثالِ عددی: اهرم با ۱۰۰ میلیون تومان چه می‌کند؟
- زیان و سود قرینه نیستند
- اهرم ۱۰ برابر چقدر ریسک دارد؟
- لیکویید شدن و مارجین کال یعنی چه؟
- قدم‌به‌قدم با یک مثال
- چطور از لیکویید شدن جلوگیری کنیم؟
- هزینه‌های پنهانِ اهرم
- پوزیشن لانگ و شورت با اهرم
- معامله اهرم‌دار در بورس ایران چطور انجام میشود؟
- ۱. خرید اعتباری سهام
- ۲. قرارداد آتی در بورس کالا
- ۳. اختیار معامله (آپشن)
- ۴. صندوق‌های اهرمی
- ۵. معاملات اهرمی در بازارِ رمزارزِ داخلی
- این پنج راه را کنارِ هم ببینیم
- اهرم معاملاتی چیست و چه فرقی با اهرمِ مالیِ شرکت‌ها دارد؟
- پنج اشتباهِ رایج در معامله اهرم‌دار
- چک‌لیستِ پیش از اولین معامله اهرم‌دار
- سوالات متداول
- جمع‌بندی: اهرم ابزار است، نه میانبر
خیلی‌ها از من می‌پرسند: «می‌گویند با ۱۰ میلیون تومان میشود ۵۰ میلیون معامله کرد؛ این چطور ممکن است؟» جوابش یک کلمه است: اهرم.
اهرم در ترید یعنی با پولی بیشتر از پولِ خودتان معامله کنید؛ بقیه‌اش را کارگزار یا صرافی به شما قرض میدهد. اهرم ۵ یعنی هر یک تومانِ شما، ۵ تومان معامله می‌کند. سود ۵ برابر میشود، ولی زیان هم دقیقاً ۵ برابر میشود. برای همین به اهرم می‌گویند شمشیرِ دولبه.
در این راهنما با هم حساب می‌کنیم که اهرم ۲، ۵ و ۱۰ با پولِ شما چه می‌کند، لیکویید شدن یعنی چه، و در بورسِ ایران از چه راه‌هایی میشود معاملهٔ اهرم‌دار کرد. همه‌جا عددها گرد و مثال‌اند تا حساب جلوی چشمِ خودتان باشد.
اهرم در ترید چیست؟ یک تشبیهِ ساده
فرض کنید می‌خواهید آپارتمانی یک میلیاردی بخرید، ولی فقط ۲۰۰ میلیون تومان دارید. بقیه را وام می‌گیرید. حالا اگر قیمتِ خانه ۱۰٪ بالا برود، خانه ۱ میلیارد و ۱۰۰ میلیون میشود. ۱۰۰ میلیون سود کرده‌اید، آن هم با ۲۰۰ میلیون پولِ خودتان؛ یعنی ۵۰٪ سود.
ولی اگر قیمتِ خانه ۱۰٪ پایین بیاید، وام همان‌قدر که بود می‌ماند. ۱۰۰ میلیون از ۲۰۰ میلیونِ شما رفته؛ یعنی نصفِ پولتان. اهرم در ترید هم دقیقاً همین است، فقط سریع‌تر. خانه در یک روز ۱۰٪ تکان نمی‌خورد، ولی سهم، طلا یا بیت‌کوین ممکن است بخورد.
پس اهرم خودش نه خوب است نه بد. یک ذره‌بین است: هر چه زیرش بگذارید، بزرگ‌تر نشان میدهد؛ چه سود، چه زیان.
چند اصطلاح که باید بشناسید
- لوریج (Leverage): همان اهرم است. «لوریج ۱۰» یعنی اهرم ۱۰.
- مارجین یا وجه تضمین: پولی که از جیبِ خودتان میگذارید تا کارگزار به شما اعتبار بدهد. مثلِ پیش‌پرداختِ خانه است. دربارهٔ جزئیاتش در مطلبِ مارجین چیست و چه مزایا و معایبی دارد مفصل نوشته‌ایم.
- حجمِ پوزیشن: کلِ ارزشِ معامله؛ پولِ خودتان به‌اضافهٔ پولِ قرضی.
- مارجین کال: پیغامِ هشدار که «پولِ خودتان دارد تمام میشود؛ یا پول بگذارید یا معامله بسته میشود.»
- لیکوییدیشن (لیکویید شدن): وقتی معامله بهاجبار و خودکار بسته میشود، چون پولِ خودتان دیگر زیان را پوشش نمی‌دهد.
عددِ اهرم را چطور بخوانیم؟
اهرم را معمولاً دو جور می‌نویسند: 10x یا 1:10. هر دو یعنی یک سهم پولِ شما و ده سهم معامله. حسابش ساده است:
اهرم = حجمِ کلِ معامله ÷ پولِ خودتان
اگر ۲۰ میلیون تومان بگذارید و ۱۰۰ میلیون معامله کنید، اهرمِ شما ۵ است. اگر با همان ۲۰ میلیون فقط ۲۰ میلیون معامله کنید، اهرم ۱ است؛ یعنی اصلاً اهرم ندارید.
معامله اهرم‌دار چیست و چه فرقی با خریدِ معمولی دارد؟
معامله اهرم‌دار یعنی هر معامله‌ای که بخشی از پولش قرضی است یا با وجه تضمین انجام میشود. خریدِ معمولی را در بازار رمزارز «اسپات» می‌گویند؛ یعنی پولِ کامل را می‌دهید و جنس مالِ خودتان است. تفاوت‌ها را در اسپات تریدینگ هم توضیح داده‌ایم. جدولِ زیر خلاصه‌اش است:
| ویژگی | خریدِ معمولی (بدون اهرم) | معامله اهرم‌دار |
|---|---|---|
| پولِ معامله | همه‌اش مالِ خودتان | بخشی قرضی یا با وجه تضمین |
| مالکیت | دارایی کاملاً مالِ شماست | تا قرض صاف نشود، در گروِ کارگزار است |
| اگر قیمت بیفتد | صبر می‌کنید تا شاید برگردد | ممکن است پیش از برگشتن، معامله بسته شود |
| هزینه | فقط کارمزدِ خرید و فروش | کارمزد روی کلِ حجم، به‌اضافهٔ سودِ پولِ قرضی |
| سود از ریزشِ قیمت | معمولاً ممکن نیست | در بعضی بازارها با پوزیشن شورت ممکن است |
| بیشترین زیان | همهٔ پولی که خریده‌اید، آن هم دیر | همهٔ وجه تضمین، گاهی در چند ساعت |
مهم‌ترین ردیف، ردیفِ سوم است. در خریدِ معمولی، زمان با شماست. در معامله اهرم‌دار، زمان علیهِ شماست. شاید تحلیلتان درست باشد، ولی پیش از آنکه بازار برگردد، از بازی بیرون رفته باشید.
مثالِ عددی: اهرم با ۱۰۰ میلیون تومان چه می‌کند؟
بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنیم ۱۰۰ میلیون تومان پول دارید و چیزی می‌خرید که فردا یا ۱۰٪ بالا می‌رود یا ۱۰٪ پایین. حالا ببینیم با اهرم‌های مختلف چه اتفاقی می‌افتد. (همهٔ عددها مثال‌اند و کارمزد را فعلاً حساب نکرده‌ایم.)
| اهرم | حجمِ معامله | اگر قیمت ۱۰٪ بالا برود | اگر قیمت ۱۰٪ پایین بیاید |
|---|---|---|---|
| بدون اهرم (۱) | ۱۰۰ میلیون | ۱۰ میلیون سود (۱۰٪) | ۱۰ میلیون زیان (۱۰٪) |
| ۲ برابر | ۲۰۰ میلیون | ۲۰ میلیون سود (۲۰٪) | ۲۰ میلیون زیان (۲۰٪) |
| ۵ برابر | ۵۰۰ میلیون | ۵۰ میلیون سود (۵۰٪) | ۵۰ میلیون زیان (۵۰٪) |
| ۱۰ برابر | ۱ میلیارد | ۱۰۰ میلیون سود (۱۰۰٪) | همهٔ ۱۰۰ میلیون از دست رفته |
ستونِ سوم دل‌آدم را می‌برد: با اهرم ۱۰، پولتان در یک روز دو برابر میشود. ولی ستونِ آخر را هم ببینید. همان ۱۰٪، این بار در جهتِ مخالف، کلِ سرمایه را صفر می‌کند. در عمل حتی زودتر از ۱۰٪، چون کارگزار منتظر نمی‌ماند تا پولِ شما دقیقاً صفر شود.
پس قاعدهٔ اول این است: اهرم درصدِ سود و زیان را در خودش ضرب می‌کند. حرکتِ قیمت ضرب‌درِ اهرم، میشود درصدِ سود یا زیانِ پولِ شما.
زیان و سود قرینه نیستند
یک نکتهٔ دیگر هم هست که خیلی‌ها فراموش می‌کنند. اگر ۵۰٪ پولتان را از دست بدهید، برای برگشتن به جای اول ۵۰٪ سود کافی نیست. باید ۱۰۰٪ سود کنید.
چرا؟ چون ۱۰۰ میلیون شده ۵۰ میلیون. حالا ۵۰٪ سود روی ۵۰ میلیون فقط ۲۵ میلیون است. برای اینکه ۵۰ میلیون دوباره ۱۰۰ میلیون شود، باید دو برابر شود.
| زیانی که خورده‌اید | سودی که برای برگشتن لازم است |
|---|---|
| ۱۰٪ | حدودِ ۱۱٪ |
| ۲۰٪ | ۲۵٪ |
| ۵۰٪ | ۱۰۰٪ |
| ۸۰٪ | ۴۰۰٪ |
این جدول نشان میدهد چرا اهرمِ بالا این‌قدر خطرناک است. چند زیانِ بزرگ پشتِ سرِ هم، چاله‌ای می‌کند که بیرون آمدن از آن تقریباً ناممکن است. پس پیش از فکر به سود، به زیان فکر کنید.
اهرم ۱۰ برابر چقدر ریسک دارد؟
جوابِ کوتاه: با اهرم ۱۰، کافی است قیمت حدودِ ۱۰٪ خلافِ پیش‌بینیِ شما برود تا همهٔ وجه تضمین از دست برود. در عمل، لیکویید شدن کمی زودتر اتفاق می‌افتد؛ مثلاً در ۸ یا ۹ درصد.
قاعده‌اش این است: فاصلهٔ تقریبی تا صفر شدن = ۱۰۰ ÷ اهرم. این عدد بدونِ کارمزد و حداقلِ موجودیِ لازم است؛ پس واقعیت همیشه کمی بدتر است.
| اهرم | حرکتِ خلافِ جهت تا صفر شدن | این حرکت در بازار چقدر عادی است؟ |
|---|---|---|
| ۲ برابر | ۵۰٪ | نادر، ولی در چند ماه ممکن است |
| ۳ برابر | حدودِ ۳۳٪ | در بازارِ پرنوسان پیش می‌آید |
| ۵ برابر | ۲۰٪ | در رمزارز گاهی در چند روز |
| ۱۰ برابر | ۱۰٪ | در رمزارز گاهی در یک روز |
| ۲۰ برابر | ۵٪ | نوسانِ معمولیِ یک روز |
| ۵۰ برابر | ۲٪ | نوسانِ چند ساعت |
| ۱۰۰ برابر | ۱٪ | نوسانِ چند دقیقه |
حالا یک پرسشِ ساده: آیا بازار در طولِ یک روز ۱٪ بالا و پایین نمی‌رود؟ معمولاً می‌رود. پس اهرم ۱۰۰ یعنی یک تکانِ عادی کافی است تا پولتان برود، حتی اگر جهتِ کلیِ بازار را درست حدس زده باشید.
پس اهرم ۱۰ برای تازه‌کار زیاد است. توصیهٔ من این است که اگر تازه شروع کرده‌اید، یا اصلاً اهرم نگیرید یا از ۲ بالاتر نروید.
لیکویید شدن و مارجین کال یعنی چه؟
کارگزار یا صرافی پولش را به شما قرض داده و نمی‌خواهد آن را از دست بدهد. برای همین یک خطِ قرمز می‌کشد. اسمش «حداقلِ وجه تضمین» یا مارجینِ نگهداری است. یعنی پولِ خودتان در معامله نباید از یک مقدار کمتر شود.
وقتی زیان شما را به این خط نزدیک کند، اول مارجین کال می‌آید؛ یعنی هشدار که «پول بگذارید یا بخشی از معامله را ببندید.» اگر کاری نکنید و زیان بیشتر شود، معامله خودکار بسته میشود. این همان لیکوییدیشن است.
قدم‌به‌قدم با یک مثال
پیام ۱۰ میلیون تومان دارد. با اهرم ۵، معامله‌ای ۵۰ میلیونی باز می‌کند؛ ۴۰ میلیونش قرض است. فرض کنیم صرافی بگوید: «هر وقت پولِ خودت در این معامله به ۲ میلیون رسید، معامله را می‌بندم.» (این عدد مثال است؛ هر بازار قاعدهٔ خودش را دارد.)
- قیمت ۴٪ پایین می‌آید. ۴٪ از ۵۰ میلیون میشود ۲ میلیون زیان. پولِ پیام از ۱۰ به ۸ میلیون می‌رسد.
- قیمت در کل ۱۲٪ پایین می‌آید. زیان ۶ میلیون است و ۴ میلیون مانده. اینجا مارجین کال می‌رسد.
- پیام کاری نمی‌کند. قیمت به ۱۶٪ افت می‌رسد. زیان ۸ میلیون است و فقط ۲ میلیون مانده.
- خطِ قرمز رد شد. صرافی معامله را می‌بندد. آنچه می‌ماند، بعد از کارمزد، تقریباً هیچ است.
- فردا قیمت برمی‌گردد و ۲۰٪ بالا می‌رود. ولی پیام دیگر در معامله نیست.
قدمِ پنجم تلخ‌ترین بخش است. حدسِ پیام درست بود، ولی اهرم به او اجازهٔ صبر کردن نداد. برای همین در اهرم، «زنده ماندن» از «درست حدس زدن» مهم‌تر است. دربارهٔ این کابوس جداگانه در لیکوییدیشن چیست و چطور از آن جلوگیری کنیم نوشته‌ایم.
چطور از لیکویید شدن جلوگیری کنیم؟
- اهرم پایین بگیرید. با اهرم ۲، قیمت باید حدودِ ۵۰٪ خلافِ شما برود؛ با اهرم ۲۰ فقط ۵٪. ساده‌ترین محافظ همین است.
- حدِ ضرر بگذارید. حدِ ضرر یعنی از قبل بگویید «اگر قیمت به فلان عدد رسید، خودم بیرون می‌روم.» این‌طوری با زیانِ کوچک خارج می‌شوید، نه با لیکوییدیشن. روشش را در استراتژی حد ضرر ببینید.
- همهٔ پول را وجه تضمین نکنید. بخشی را بیرون از معامله نگه دارید. این پولِ ذخیره، روزِ مارجین کال به کارتان می‌آید.
- حداکثرِ اعتبار را مصرف نکنید. اگر کارگزار اجازهٔ اهرم ۵ میدهد، مجبور نیستید ۵ بگیرید.
- قیمتِ لیکوییدیشن را پیش از ورود بدانید. بیشترِ سامانهها آن را نشان می‌دهند. اگر این قیمت خیلی نزدیک است، حجم را کم کنید.
- پول ریختن را راه‌حل ندانید. پول گذاشتن بعد از مارجین کال فقط وقت می‌خرد. اگر دلیلِ معامله از بین رفته، بهتر است با زیانِ کوچک بیرون بیایید.
هزینه‌های پنهانِ اهرم
پولِ قرضی مجانی نیست. خیلی‌ها فقط سود را حساب می‌کنند و این هزینه‌ها را جا می‌اندازند:
- سود یا بهرهٔ پولِ قرضی: معمولاً روزشمار حساب میشود. هرچه معامله را بیشتر نگه دارید، بیشتر می‌پردازید.
- کارمزد روی کلِ حجم: با اهرم ۵، کارمزدِ خرید و فروش را روی ۵ برابرِ پولتان می‌پردازید.
- لغزشِ قیمت: در بازارِ تند، معامله ممکن است بدتر از قیمتی که می‌خواستید بسته شود.
یک مثالِ ساده: ۵۰ میلیون تومان اعتبار گرفته‌اید و سودِ سالانه‌اش فرضاً ۳۰٪ است. یعنی هر ماه حدودِ ۲٫۵٪، یعنی حدودِ ۱ میلیون و ۲۵۰ هزار تومان. اگر سهم یا دارایی‌تان در آن ماه تکان نخورد، شما همین مقدار زیان کرده‌اید. (نرخ مثال است؛ نرخِ واقعی را از کارگزارِ خودتان بپرسید.)
پس اهرم برای نگه‌داشتنِ طولانی مناسب نیست. هر روزی که معامله باز است، کنتورِ هزینه هم روشن است.
پوزیشن لانگ و شورت با اهرم
پوزیشن لانگ یعنی شرط می‌بندید قیمت بالا برود؛ مثلِ خریدِ معمولی. پوزیشن شورت یعنی شرط می‌بندید قیمت پایین بیاید. در شورت، دارایی را قرض می‌گیرید، می‌فروشید و امیدوارید ارزان‌تر پس بخرید.
اهرم در هر دو حالت کار می‌کند. فقط جهتِ خطر عوض میشود. در لانگ، ریزشِ قیمت شما را لیکویید می‌کند؛ در شورت، جهشِ قیمت. تفاوتِ این دو را در پوزیشن لانگ و شورت چیست با جزئیات توضیح داده‌ایم.
در بورسِ سهامِ ایران، شورت به آن شکل رایج نیست. ولی در بازارِ آتی و در بعضی بازارهای رمزارزِ داخلی، میشود موقعیتِ فروش هم گرفت.
معامله اهرم‌دار در بورس ایران چطور انجام میشود؟
شاید فکر کنید اهرم فقط مالِ بازارهای خارجی یا رمزارز است. این‌طور نیست. در بازارِ سرمایهٔ ایران هم چند راهِ قانونی برای معامله با اهرم هست. هر کدام شکل و خطرِ خودش را دارد.
۱. خرید اعتباری سهام
بعضی کارگزاری‌ها به مشتری‌هایشان اعتبار می‌دهند. یعنی بر اساسِ سهم‌هایی که در حساب دارید، پولی قرض می‌گیرید و سهمِ بیشتری می‌خرید. سقفِ اعتبار و نرخِ سودش را سازمان بورس و هر کارگزاری تعیین می‌کنند و بارها عوض شده؛ پس عددِ امروز را حتماً از کارگزارِ خودتان بپرسید.
یک خطرِ ایرانی هم دارد که در بازارهای دیگر کمتر است: صفِ فروش. اگر سهم در صفِ فروش گیر کند، نمی‌توانید بیرون بیایید، ولی سودِ اعتبار روز‌به‌روز حساب میشود. اگر ارزشِ سبد از حدِ معینی پایین‌تر برود، طبقِ قرارداد، کارگزار می‌تواند سهم‌ها را بفروشد تا طلبش را بردارد.
۲. قرارداد آتی در بورس کالا
در معاملات آتی شما کالا را امروز نمی‌خرید؛ قرار میگذارید آن را در تاریخی مشخص به قیمتِ امروز معامله کنید. برای این قرار، فقط وجه تضمین میگذارید، نه کلِ ارزش را. همین، اهرم می‌سازد.
مثال: اگر ارزشِ یک قرارداد ۱۰۰ میلیون تومان باشد و وجه تضمینش ۱۵ میلیون، اهرمِ شما حدودِ ۶٫۷ است. (عددها مثال‌اند.) در بورس کالای ایران قراردادهای آتی، از جمله آتیِ شمش طلا، معامله می‌شوند و برایشان کدِ معاملاتیِ بازارِ مشتقه لازم است. مقدارِ وجه تضمین را بورس کالا با اطلاعیه تعیین و گاهی عوض می‌کند. اگر وجه تضمین از حدِ لازم کم شود، از شما می‌خواهند آن را کامل کنید و اگر نکنید، موقعیت بسته میشود.
برای شروع، مطلبِ بازار آتی چیست و چطور قدرتِ پول را چند برابر می‌کند را بخوانید.
۳. اختیار معامله (آپشن)
در اختیار معامله با پرداختِ مبلغی کم، حقِ خرید یا فروشِ یک سهم را به قیمتِ مشخص می‌گیرید. چون این مبلغ خیلی کمتر از قیمتِ خودِ سهم است، درصدِ سود و زیانش بزرگ‌تر از سهم است؛ یعنی اهرم در خودش دارد.
تفاوتِ مهمش این است که خریدارِ اختیار، بیشتر از پولی که داده زیان نمی‌کند و مارجین کال هم نمیشود. ولی آن پول ممکن است کامل از بین برود. فروشندهٔ اختیار وضعِ دیگری دارد و باید وجه تضمین بگذارد.
۴. صندوق‌های اهرمی
صندوق اهرمی دو نوع واحد دارد: عادی و ممتاز. واحدهای عادی سودی در یک بازهٔ مشخص می‌گیرند و بقیهٔ سود یا زیان به واحدهای ممتاز می‌رسد. واحدهای ممتاز در بورس معامله می‌شوند و نوسانشان از بازار بیشتر است.
مزیتش برای آدمِ معمولی این است که نه وامی می‌گیرد، نه مارجین کال میشود، نه لیکویید. ضریبِ اهرمِ هر صندوق ثابت نیست و با ورود و خروجِ پول تغییر می‌کند؛ آن را در سایتِ همان صندوق ببینید. با این همه، در بازارِ نزولی زیانِ واحدِ ممتاز هم بزرگ‌تر از بازار است.
۵. معاملات اهرمی در بازارِ رمزارزِ داخلی
بعضی صرافی‌های داخلیِ رمزارز، معاملهٔ اهرم‌دار یا «تعهدی» دارند. سازوکار همان است که در مثالِ پیام دیدیم: وثیقه، اعتبار، کارمزدِ ساعتی یا روزانه و قیمتِ لیکوییدیشن. چون رمزارز در یک روز ممکن است ۱۰٪ یا بیشتر تکان بخورد، اهرم در این بازار خیلی سریع‌تر خطرناک میشود. جزئیاتِ بیشتر را در صفر تا صد اهرم در معاملات ارز دیجیتال نوشته‌ایم.
این پنج راه را کنارِ هم ببینیم
جدولِ زیر این روش‌ها را از نگاهِ یک تازه‌کار مقایسه می‌کند:
| روش | بیشترین زیان | مارجین کال یا فروشِ اجباری | مناسبِ تازه‌کار؟ |
|---|---|---|---|
| خرید اعتباری سهام | بیشتر از پولِ خودتان هم ممکن است | دارد | نه |
| قرارداد آتی | کلِ وجه تضمین و گاهی بیشتر | دارد | نه، فقط بعد از یادگیری |
| خریدِ اختیار معامله | همان مبلغی که پرداخته‌اید | ندارد | با مبلغِ کم و بعد از یادگیری |
| واحدِ ممتازِ صندوق اهرمی | بخشِ بزرگی از سرمایه در بازارِ نزولی | ندارد | نسبتاً، با شناختِ صندوق |
| معاملهٔ اهرمیِ رمزارز | کلِ وثیقه، گاهی در چند ساعت | دارد | نه |
پس اگر هنوز می‌خواهید طعمِ اهرم را بچشید، روش‌هایی که بیشترین زیانشان مشخص است برای شروع کم‌خطرترند. تصمیمِ نهایی با خودتان است.
اهرم معاملاتی چیست و چه فرقی با اهرمِ مالیِ شرکت‌ها دارد؟
اهرم معاملاتی همان اهرمی است که تا اینجا گفتیم: معامله‌گر با وجه تضمین یا اعتبار، حجمِ بزرگ‌تری معامله می‌کند. ولی در تحلیلِ بنیادی، کلمهٔ اهرم معنای دیگری هم دارد.
اهرمِ مالیِ شرکت یعنی شرکت چقدر از دارایی‌اش را با وام خریده. شرکتی که بدهیِ زیادی دارد، در سال‌های خوب سودش بیشتر جهش می‌کند و در سال‌های بد بیشتر آسیب می‌بیند. منطق همان ذره‌بین است، فقط در ترازنامه. دربارهٔ این نوع در ساختار سرمایه یا نسبت‌های اهرمی نوشته‌ایم.
پنج اشتباهِ رایج در معامله اهرم‌دار
- اهرمِ بالا برای جبرانِ زیان. کسی که زیان کرده، با اهرمِ بیشتر می‌خواهد زود برگردد. این معمولاً چاله را عمیق‌تر می‌کند.
- معامله بدونِ حدِ ضرر. «برمی‌گردد» جملهٔ خطرناکی است. در اهرم، شاید برگردد ولی شما دیگر نباشید.
- حساب نکردنِ هزینهٔ نگهداری. سودِ اعتبار و کارمزدِ روزانه، آرام‌آرام سود را می‌خورد.
- اشتباه گرفتنِ حجمِ پوزیشن با پولِ خود. کسی که با ۱۰ میلیون، ۱۰۰ میلیون معامله کرده، باید حسابش را با ۱۰۰ میلیون ببیند، نه ۱۰ میلیون.
- معامله با پولی که لازمش دارید. پولِ اجاره، قسط یا جهیزیه جای اهرم نیست. فقط پولی را وارد کنید که اگر رفت، زندگی‌تان به هم نریزد.
بیشترِ این اشتباه‌ها از هیجان می‌آید، نه از نادانی. مهارِ هیجان با برنامهٔ از پیش نوشته‌شده ممکن است؛ همان چیزی که در مدیریت سرمایه و ریسک به آن پرداخته‌ایم.
چک‌لیستِ پیش از اولین معامله اهرم‌دار
پیش از اینکه دکمهٔ خرید را بزنید، این‌ها را یکی‌یکی جواب بدهید:
- اهرمِ من دقیقاً چند است؟ حجمِ کلِ معامله چقدر است؟
- قیمتِ لیکوییدیشن یا فروشِ اجباری کجاست و چند درصد با قیمتِ فعلی فاصله دارد؟
- حدِ ضررم کجاست؟ آیا پیش از قیمتِ لیکوییدیشن فعال میشود؟
- اگر حدِ ضرر بخورد، چند درصد از کلِ سرمایهام از دست می‌رود؟ (بیشتر از ۱ تا ۲ درصد زیاد است.)
- سودِ پولِ قرضی و کارمزدِ روزانه چقدر است و چند روز می‌خواهم معامله را نگه دارم؟
- نسبتِ سودِ احتمالی به زیانِ احتمالی چقدر است؟ (روشش در نسبت ریسک به ریوارد.)
- آیا این پول را لازم ندارم؟
اگر حتی به یکی از این پرسش‌ها جوابِ روشن ندارید، هنوز وقتِ معامله نرسیده. پس اول جواب‌ها را پیدا کنید، بعد معامله کنید.
سوالات متداول
اهرم در ترید یعنی چه؟
اهرم یعنی با پولی بیشتر از سرمایهٔ خودتان معامله کنید و بقیه را کارگزار یا صرافی قرض بدهد. اهرم ۵ یعنی هر یک تومانِ شما پنج تومان معامله می‌کند. سود و زیان هر دو به همان نسبت بزرگ می‌شوند.
اهرم ۱۰ برابر چقدر ریسک دارد؟
با اهرم ۱۰، حرکتِ حدودِ ۱۰ درصدیِ قیمت در جهتِ مخالف کلِ وجه تضمین را از بین می‌برد و لیکوییدیشن معمولاً کمی زودتر رخ میدهد. در بازارِ پرنوسانی مثلِ رمزارز، چنین حرکتی گاهی در یک روز پیش می‌آید؛ پس برای تازه‌کار زیاد است.
لیکویید شدن چیست و چطور از آن جلوگیری کنیم؟
لیکویید شدن یعنی بسته شدنِ خودکارِ معامله، چون پولِ خودتان دیگر زیان را پوشش نمی‌دهد. برای جلوگیری، اهرمِ پایین بگیرید، همیشه حدِ ضرر بگذارید، همهٔ پول را وجه تضمین نکنید و پیش از ورود، قیمتِ لیکوییدیشن را بدانید.
معامله اهرم‌دار در بورس ایران چطور انجام میشود؟
در بازارِ سرمایهٔ ایران چند راه هست: خرید اعتباری سهام از کارگزاری، قرارداد آتی در بورس کالا با وجه تضمین، خریدِ اختیار معامله و خریدِ واحدهای ممتازِ صندوق‌های اهرمی. هر کدام قاعده و خطرِ خودش را دارد.
مارجین کال چیست؟
مارجین کال هشداری است که کارگزار یا صرافی میدهد وقتی زیان، پولِ شما در معامله را به حداقلِ لازم نزدیک کرده است. باید یا پولِ بیشتری بگذارید یا بخشی از معامله را ببندید؛ وگرنه معامله بهاجبار بسته میشود.
بهترین اهرم برای مبتدی چند است؟
برای مبتدی بهترین حالت این است که اصلاً اهرم نگیرد تا بازار را بشناسد. اگر خواست امتحان کند، اهرم ۲ و حداکثر ۳ با حدِ ضرر و مبلغی کوچک کافی است. اهرم‌های بالا را فقط بعد از تجربه و برنامهٔ مشخص به کار ببرید.
آیا با اهرم ممکن است بیشتر از سرمایهام ضرر کنم؟
بیشترِ سامانهها معامله را پیش از منفی شدنِ حساب میبندند، ولی در حرکتهای خیلی تند یا وقتی نمیشود فروخت، مثلِ صفِ فروش در بورس، زیان ممکن است از وثیقه بیشتر شود. شرایطِ قرارداد را پیش از معامله بخوانید.
فرق مارجین و لوریج چیست؟
مارجین پولی است که از جیبِ خودتان بهعنوانِ وجه تضمین میگذارید. لوریج یا اهرم نسبتِ کلِ معامله به همین پول است. اگر ۱۰ میلیون مارجین بگذارید و ۵۰ میلیون معامله کنید، لوریجِ شما ۵ است.
جمع‌بندی: اهرم ابزار است، نه میانبر
اهرم در ترید یعنی معامله با پولی بیشتر از پولِ خودتان. همان‌طور که سود را چند برابر می‌کند، زیان را هم چند برابر می‌کند. با اهرم ۱۰ یک حرکتِ ۱۰ درصدی همهٔ سرمایه را می‌برد، و هزینهٔ پولِ قرضی هر روز از سود کم می‌کند.
در ایران هم با خرید اعتباری، قرارداد آتی، اختیار معامله و صندوق‌های اهرمی میشود اهرم گرفت. هر کدام را اول بشناسید، بعد با مبلغِ کم امتحان کنید.
پس دفعهٔ بعد که کسی گفت «با پولِ کم، سودِ زیاد»، اول سه عدد را بپرسید: اهرم چند است؟ قیمتِ لیکوییدیشن کجاست؟ حدِ ضرر کجاست؟ اگر این سه را بدانید، از بیشترِ کسانی که وارد این بازار می‌شوند جلوترید.