دادگاه ریپل و SEC؛ ماجرا از شکایت تا پایان پرونده

خیلی‌ها می‌پرسند: «بالاخره دادگاه ریپل چه شد؟» جواب کوتاه این است: دادگاه ریپل تمام شده است. کمیسیون بورس آمریکا (SEC) در دی ۱۳۹۹ از شرکت ریپل شکایت کرد. قاضی در تیر ۱۴۰۲ گفت فروشِ XRP در صرافی‌ها اوراق بهادار نیست، ولی فروش به نهادهای بزرگ بوده است. ریپل ۱۲۵ میلیون دلار جریمه شد و پرونده در مرداد ۱۴۰۴ برای همیشه بسته شد.

ولی این ماجرا فقط یک خبرِ حقوقی نبود. پنج سال قیمتِ یک ارزِ بزرگ را بالا و پایین برد و سرنوشتِ بسیاری از رمزارزها را عوض کرد. بیایید با هم، قدم‌به‌قدم، ببینیم دعوا سرِ چه بود، چه کسی برد و این قصه چه درسی برای ما دارد.

ریپل کیست و XRP چیست؟

اول یک نکته که خیلی‌ها قاطی می‌کنند. ریپل نامِ یک شرکتِ آمریکایی در سانفرانسیسکو است. XRP نامِ رمزارزی است که روی شبکهٔ XRP Ledger کار می‌کند و ریپل بخشِ بزرگی از آن را در اختیار دارد. در بازار به هر دو می‌گویند «ریپل».

هدفِ ریپل، برخلافِ بیت‌کوین، کنار زدنِ بانک‌ها نیست. می‌خواهد پول فرستادن بین بانک‌های کشورهای مختلف را سریع‌تر و ارزان‌تر کند. همهٔ ۱۰۰ میلیارد واحدِ XRP از همان ابتدا ساخته شد و ریپل سال‌ها بخشی از سهمِ خودش را می‌فروخت تا خرجِ شرکت را دربیاورد. همین فروش، ریشهٔ کلِ دعوا شد. اگر می‌خواهید خودِ این ارز را بهتر بشناسید، مقالهٔ ارز دیجیتال ریپل (XRP) چیست؟ را بخوانید.

ماجرای دادگاه ریپل از کجا شروع شد؟

روز ۲۲ دسامبرِ ۲۰۲۰ (۲ دی ۱۳۹۹) کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا در دادگاهِ فدرالِ نیویورک از ریپل شکایت کرد. دو مدیرِ ارشد هم متهم شدند: برد گارلینگهاوس، مدیرعامل، و کریس لارسن، هم‌بنیان‌گذارِ شرکت. (در متنِ قدیمیِ همین صفحه سالِ شکایت ۲۰۱۸ نوشته شده بود که درست نیست.)

حرفِ SEC این بود: ریپل از سالِ ۲۰۱۳ با فروشِ XRP حدودِ ۱٫۳ میلیارد دلار پول جمع کرده است. این فروش در واقع فروشِ «اوراق بهادار» بوده و ریپل باید آن را مثلِ عرضهٔ سهام ثبت می‌کرد و اطلاعاتش را منتشر می‌کرد. ریپل این کار را نکرده بود.

«اوراق بهادار» یعنی هر سندی که نشان می‌دهد شما پولی داده‌اید تا از کارِ دیگران سود ببرید؛ مثلِ سهامِ یک شرکت. در آمریکا، هر کس اوراق بهادار به مردم بفروشد باید خودش را پیشِ SEC ثبت کند، درست مثلِ شرکتی که در ایران می‌خواهد IPO برگزار کند و باید از سازمان بورس مجوز بگیرد.

ریپل اما می‌گفت XRP یک ارز است، مثلِ بیت‌کوین؛ سهمی از شرکت نیست و به دارنده‌اش سود یا حقِ رأی نمی‌دهد. پس دعوای اصلی همین یک سؤال بود: XRP ارز است یا اوراق بهادار؟

آزمون هاوی؛ معیاری که دادگاه با آن داوری کرد

دادگاه برای جوابِ این سؤال سراغِ یک معیارِ قدیمی رفت: Howey Test یا آزمون هاوی. این آزمون از یک پروندهٔ سالِ ۱۹۴۶ دربارهٔ باغ‌های پرتقال در فلوریدا آمده است. طبقِ آن، یک معامله «قراردادِ سرمایه‌گذاری» و در نتیجه اوراق بهادار است، اگر این چهار شرط را داشته باشد:

1. کسی پول گذاشته باشد.
2. پول در یک کارِ مشترک رفته باشد.
3. او انتظارِ سود داشته باشد.
4. این سود از تلاشِ دیگران بیاید، نه از کارِ خودش.

یک تشبیهِ ساده کمک می‌کند. اگر به نانوای محل پول بدهید که مغازه‌اش را بزرگ کند و قرار باشد از سودِ نانوایی سهم ببرید، این سرمایه‌گذاری است. ولی اگر از همان نانوایی نان بخرید، فقط یک خرید کرده‌اید. سؤالِ دادگاه این بود که خریدارِ XRP کدام کار را کرده است: پول به ریپل داده تا ریپل بزرگ شود، یا فقط یک کالا خریده است؟

جزئیاتِ کاملِ این آزمون و فرقِ توکنِ امنیتی با رمزارزِ معمولی را در مقالهٔ توکن امنیتی (STO) چیست؟ توضیح داده‌ایم. پس تا اینجا یادتان باشد: جوابِ این چهار سؤال، سرنوشتِ XRP را تعیین می‌کرد.

رأی قاضی آنالیسا تورس در ژوئیهٔ ۲۰۲۳ چه بود؟

پرونده نزدیکِ سه سال طول کشید. سرانجام روزِ ۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۳ (۲۲ تیر ۱۴۰۲) قاضی آنالیسا تورس رأیِ مهمی داد. رأیِ او نه بردِ کامل برای ریپل بود و نه بردِ کامل برای SEC. او فروش‌های ریپل را سه دسته کرد:

سه نوع فروشِ XRP در رأیِ ژوئیهٔ ۲۰۲۳ دادگاه ریپل

نوعِ فروش	یعنی چه؟	رأیِ قاضی
فروش نهادی	فروشِ مستقیم با قرارداد به صندوق‌ها و شرکت‌های بزرگ؛ حدودِ ۷۲۹ میلیون دلار	اوراق بهادار بوده و ثبت نشده بود
فروش برنامه‌ای	فروش در صرافی‌ها با الگوریتم؛ خریدار نمی‌دانست فروشنده ریپل است	اوراق بهادار نبوده
توزیع‌های دیگر	دادنِ XRP به کارمندان و برنامه‌نویس‌ها به‌جای حقوق یا پاداش	اوراق بهادار نبوده (پولی پرداخت نشده بود)

منطقِ قاضی ساده بود. مؤسسه‌ای که مستقیم از ریپل می‌خرید، قرارداد امضا می‌کرد و می‌دانست پولش به ریپل می‌رسد تا شبکه را رشد بدهد. پس به امیدِ تلاشِ ریپل خریده بود. اما کسی که در صرافی XRP می‌خرید، اصلاً نمی‌دانست طرفِ معامله‌اش ریپل است یا یک آدمِ معمولی. مثلِ این است که سکه‌ای را در بازار بخرید و ندانید از ضرابخانه آمده یا از جیبِ همسایه.

این رأی برای کلِ بازارِ رمزارز مهم بود. برای اولین بار یک دادگاهِ فدرالِ آمریکا گفت خودِ یک توکن لزوماً اوراق بهادار نیست؛ مهم این است که چطور و به چه کسی فروخته شود. البته همهٔ قاضی‌ها با این استدلال موافق نبودند. چند هفته بعد قاضیِ دیگری در همان دادگاهِ نیویورک، در پروندهٔ ترا، استدلالِ «فروش برنامه‌ای» را نپذیرفت. پس این رأی قانونِ سراسری نشد، ولی دلگرمیِ بزرگی برای بازار بود.

بعد از رأی؛ از کنار رفتنِ اتهامِ مدیران تا جریمه

بعد از رأیِ تیر ۱۴۰۲، دعوا هنوز تمام نشده بود. باید معلوم می‌شد ریپل برای فروش نهادی چه جریمه‌ای بدهد. چند اتفاقِ مهم پشتِ سرِ هم افتاد:

• اکتبر ۲۰۲۳ (مهر ۱۴۰۲): SEC اتهام‌های گارلینگهاوس و لارسن را برای همیشه پس گرفت. یعنی دیگر نمی‌تواند همین شکایت را دوباره از آن دو بکند.
• اوت ۲۰۲۴ (مرداد ۱۴۰۳): قاضی تورس ریپل را به پرداختِ حدودِ ۱۲۵ میلیون دلار جریمه محکوم کرد. SEC حدودِ ۲ میلیارد دلار خواسته بود. قاضی همچنین ریپل را از فروش نهادیِ بدونِ ثبت در آینده منع کرد.
• اکتبر ۲۰۲۴ (مهر ۱۴۰۳): SEC به رأیِ «فروش برنامه‌ای» اعتراض کرد و پرونده به دادگاهِ تجدیدنظر رفت. ریپل هم متقابلاً اعتراض کرد.

بگذارید این عددها را ملموس کنیم. ۲ میلیارد دلاری که SEC می‌خواست، با ۱۲۵ میلیونی که قاضی تعیین کرد، فاصلهٔ زیادی دارد. جریمهٔ نهایی کمتر از یک‌شانزدهمِ خواستهٔ SEC بود؛ یعنی حدودِ ۶٪. مثلِ این است که کسی ۱۰۰ میلیون تومان خسارت بخواهد و دادگاه ۶ میلیون حکم بدهد. پس روی کاغذ ریپل محکوم شد، ولی در عمل بازی را بیشتر به سودِ خودش تمام کرد.

نتیجه دادگاه ریپل و SEC؛ پرونده چطور بسته شد؟

بعد از انتخاباتِ آمریکا و رفتنِ گری گنسلر از ریاستِ SEC در ژانویهٔ ۲۰۲۵، نگاهِ این نهاد به رمزارزها عوض شد. در مارسِ ۲۰۲۵ (اسفند ۱۴۰۳) گارلینگهاوس اعلام کرد که SEC اعتراضش را پس می‌گیرد.

دو طرف حتی توافق کردند جریمه به ۵۰ میلیون دلار کم شود و بقیهٔ پولِ امانی به ریپل برگردد. حکمِ منعِ فروش هم برداشته شود. اما قاضی تورس قبول نکرد. او در ژوئنِ ۲۰۲۵ (تیر ۱۴۰۴) گفت دو طرف دلیلِ کافی برای عوض کردنِ حکمِ نهایی نیاورده‌اند. توافقِ دو طرفِ دعوا نمی‌تواند حکمِ دادگاه را پاک کند.

در نهایت روزِ ۷ اوتِ ۲۰۲۵ (۱۶ مرداد ۱۴۰۴) ریپل و SEC هر دو اعتراضشان را در دادگاهِ تجدیدنظر پس گرفتند. با این کار، حکمِ اوتِ ۲۰۲۴ قطعی شد. نتیجهٔ پایانی این‌هاست:

• ریپل جریمهٔ حدودِ ۱۲۵ میلیون دلاری را می‌پردازد؛ این پول به خزانهٔ آمریکا می‌رود.
• منعِ فروش نهادیِ بدونِ ثبت سرِ جایش ماند.
• رأیِ «فروشِ XRP در صرافی‌ها اوراق بهادار نیست» هم دست‌نخورده باقی ماند.
• هر طرف هزینهٔ وکیل‌های خودش را می‌دهد.

یک گامِ دیگر هم بعداً برداشته شد. در مارسِ ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) SEC و ناظرِ بازارِ کالای آمریکا (CFTC) یک تفسیرِ رسمی منتشر کردند و فهرستی از «کالاهای دیجیتال» دادند. XRP هم در کنارِ بیت‌کوین و اتریوم در این فهرست بود. پس جمع‌بندیِ حقوقی این است: خودِ XRP امروز در آمریکا اوراق بهادار شمرده نمی‌شود، ولی نحوهٔ فروشش هنوز می‌تواند زیرِ قانونِ اوراق بهادار برود.

خط زمانی دادگاه ریپل در یک نگاه

اگر حوصلهٔ همهٔ جزئیات را ندارید، این جدول کلِ پنج سال را خلاصه کرده است:

خط زمانی پروندهٔ ریپل و SEC (۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴)

تاریخ	چه شد؟	به سودِ چه کسی؟
دی ۱۳۹۹ (دسامبر ۲۰۲۰)	شکایتِ SEC از ریپل و دو مدیرش	SEC
تیر ۱۴۰۲ (ژوئیهٔ ۲۰۲۳)	رأیِ قاضی تورس: فروش در صرافی اوراق بهادار نیست	بیشتر ریپل
مهر ۱۴۰۲ (اکتبر ۲۰۲۳)	پس گرفتنِ اتهامِ گارلینگهاوس و لارسن	ریپل
مرداد ۱۴۰۳ (اوت ۲۰۲۴)	جریمهٔ حدودِ ۱۲۵ میلیون دلار و منعِ فروش نهادی	هر دو، بیشتر ریپل
مهر ۱۴۰۳ (اکتبر ۲۰۲۴)	اعتراضِ SEC به دادگاهِ تجدیدنظر	نامعلوم
اسفند ۱۴۰۳ (مارس ۲۰۲۵)	SEC اعلام کرد از اعتراض کنار می‌کشد	ریپل
تیر ۱۴۰۴ (ژوئنِ ۲۰۲۵)	قاضی توافقِ کاهشِ جریمه را رد کرد	حکمِ دادگاه
مرداد ۱۴۰۴ (اوت ۲۰۲۵)	پس گرفتنِ هر دو اعتراض؛ پایانِ پرونده	پایانِ دعوا

نگاهی به ستونِ آخر نشان می‌دهد چرا بیشترِ ناظران ریپل را برندهٔ این دعوا می‌دانند. ریپل جریمه داد، ولی مهم‌ترین چیزی را که می‌خواست گرفت: اینکه خریدوفروشِ XRP در صرافی‌ها اوراق بهادار نیست.

دادگاه ریپل چه اثری بر قیمت XRP گذاشت؟

این بخش برای خیلی از خواننده‌ها مهم‌ترین بخش است. واقعیت این است که در این پنج سال، خبرِ دادگاه بیشتر از هر چیزِ دیگری قیمتِ XRP را تکان داد:

• بعد از شکایت (دی ۱۳۹۹): قیمت در چند روز بیش از نصف شد. چند صرافیِ آمریکایی هم معاملهٔ XRP را متوقف کردند.
• روزِ رأیِ قاضی (تیر ۱۴۰۲): قیمت در یک روز حدودِ ۶۶٪ بالا رفت و به حدودِ ۷۸ سنت رسید. ولی چند ماه بعد بخشِ بزرگی از این رشد از دست رفت.
• روزِ پایانِ پرونده (مرداد ۱۴۰۴): قیمت در یک روز حدودِ ۱۱٪ رشد کرد.

بیایید با یک مثالِ فرضی حساب کنیم. فرض کنید ۱۰ میلیون تومان XRP داشتید. اگر روزِ شکایت قیمت نصف می‌شد، دارایی‌تان به کمتر از ۵ میلیون تومان می‌رسید. و اگر روزِ رأیِ قاضی ۶۶٪ رشد می‌کرد، ۱۰ میلیون تومان در یک روز ۱۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان می‌شد. (این فقط مثال است و نرخِ دلار و هزینه‌ها را در نظر نگرفته‌ایم.)

این اعداد یک چیز را نشان می‌دهند: وقتی سرنوشتِ یک دارایی به رأیِ یک دادگاه گره خورده باشد، قیمتش بیشتر به خبر واکنش نشان می‌دهد تا به ارزشِ واقعی. چنین بازاری برای کسی که با پولِ قرضی یا پولِ اجاره‌خانه خرید کرده، بسیار خطرناک است. قیمتِ لحظه‌ای XRP را هم می‌توانید در صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال امروز ببینید؛ ما در متن قیمتِ روز نمی‌نویسیم.

ETF ریپل؛ بعد از دادگاه چه درهایی باز شد؟

ETF یعنی صندوقی که مثلِ یک سهم در بورس خریدوفروش می‌شود و پولش را در یک دارایی، مثلاً طلا یا بیت‌کوین، می‌گذارد. شبیهِ صندوق‌های طلای بورسِ خودمان است. دربارهٔ ساختارِ این صندوق‌ها در مقالهٔ صندوق قابل معامله در بورس (ETF) چیست؟ و نمونهٔ بیت‌کوینی‌اش در ETF بیت کوین چیست؟ مفصل نوشته‌ایم.

تا وقتی SEC می‌گفت XRP اوراق بهادارِ ثبت‌نشده است، ساختنِ ETF برای آن عملاً ممکن نبود. بسته شدنِ پرونده این مانع را برداشت. در آبان ۱۴۰۴ (نوامبرِ ۲۰۲۵) اولین ETF ریپل از نوعِ «نقدی» در آمریکا شروع به کار کرد؛ یعنی صندوقی که خودِ XRP را نگه می‌دارد. بعد از آن چند شرکتِ بزرگِ مدیریتِ دارایی هم صندوقِ مشابه راه انداختند.

طبقِ گزارش‌های منتشرشده، مجموعِ پولِ خالصی که تا شهریورِ ۱۴۰۵ وارد این صندوق‌ها شده، از ۱٫۶ میلیارد دلار گذشته است. بیشترِ این پول هم، طبقِ برآوردِ تحلیلگرانِ بلومبرگ، از سرمایه‌گذارانِ خرد آمده است. این عدد هر هفته عوض می‌شود، پس آن را فقط برای درکِ اندازهٔ ماجرا بخوانید.

یک نکتهٔ مهم برای خوانندهٔ ایرانی: این صندوق‌ها در بورسِ آمریکا معامله می‌شوند و راهِ مستقیمی برای سرمایه‌گذارِ داخلِ ایران نیستند. اهمیتشان برای ما این است که نشان می‌دهند XRP حالا از نظرِ حقوقی در آمریکا جایگاهِ روشن‌تری دارد. ولی جایگاهِ روشن‌تر به معنای سودِ تضمینی نیست.

چرا دادگاه ریپل برای کل بازار رمزارزها مهم بود؟

این پرونده فقط دعوای یک شرکت نبود. سال‌ها SEC تقریباً با بیشترِ آلت کوین‌ها مثلِ اوراق بهادار رفتار می‌کرد. رأیِ تورس اولین جایی بود که یک دادگاه گفت این نگاه همیشه درست نیست. وکیل‌های شرکت‌های دیگر هم در پرونده‌هایشان به همین رأی استناد کردند.

از طرفِ دیگر، جریمه و منعِ فروش نهادی نشان داد که پروژه‌ها نمی‌توانند هر طور خواستند توکن بفروشند و پول جمع کنند. پس پیامِ دادگاه ریپل دوطرفه بود: خودِ توکن جرم نیست، ولی فروختنش به سرمایه‌گذاران، با وعدهٔ رشد و بی‌شفافیت، می‌تواند تخلف باشد.

چهار درسِ دادگاه ریپل برای سرمایه‌گذار ایرانی

من از این پرونده چند درسِ کاربردی می‌گیرم که به کارِ هر کسی که رمزارز می‌خرد، می‌آید:

1. ریسکِ حقوقی را جدی بگیرید. پیش از خرید ببینید پشتِ یک رمزارز شرکتِ مشخصی هست یا نه، و آیا با ناظری درگیر است. این بخشی از تحلیل بنیادی ارزهای دیجیتال است.
2. با شایعه خرید نکنید. در این پنج سال بارها شایعهٔ «فردا دادگاه تمام می‌شود» پخش شد و قیمت را بالا برد. خیلی‌ها با همین ترس از جا ماندن (فومو) بالای قله خریدند.
3. خبرِ خوب همیشه یعنی سودِ ماندگار نیست. رشدِ ۶۶ درصدیِ روزِ رأی، چند ماه بعد تا حدِ زیادی از بین رفت.
4. همهٔ پول را در یک رمزارز نگذارید. کسی که همهٔ دارایی‌اش در XRP بود، روزِ شکایت بیش از نیمی از آن را در چند روز از دست داد. اصولِ تقسیمِ دارایی را در سرمایه‌گذاری در ارزهای دیجیتال ببینید.

پس دفعهٔ بعد که خبری مثلِ «دادگاه فلان رمزارز» شنیدید، اول بپرسید: اگر رأی برعکس شود، چقدر ضرر می‌کنم و آیا تحملش را دارم؟ تصمیمِ نهایی با خودتان است.

سوالات متداول

جمع‌بندی دادگاه ریپل

دادگاه ریپل یکی از طولانی‌ترین و مهم‌ترین پرونده‌های تاریخِ رمزارزها بود. از دی ۱۳۹۹ تا مرداد ۱۴۰۴ طول کشید و با یک نتیجهٔ دوگانه تمام شد: ریپل حدودِ ۱۲۵ میلیون دلار جریمه داد و از فروش نهادیِ بدونِ ثبت منع شد، ولی دادگاه گفت خریدوفروشِ XRP در صرافی‌ها اوراق بهادار نیست.

این نتیجه راه را برای ETF ریپل و جایگاهِ روشن‌ترِ XRP در آمریکا باز کرد. اما درسِ بزرگ‌ترش برای ما این است که ریسکِ حقوقی بخشی از ریسکِ هر رمزارز است. پس پیش از خریدِ هر رمزارز، علاوه بر نمودار، پرونده‌های حقوقی و شرکتِ پشتِ آن را هم بشناسید.