هنوز چیزی روی دستگاه شما ذخیره نشده است. هر وقت خواستید، از پابرگهٔ سایت به همین صفحه برمی‌گردید و انتخابتان را عوض می‌کنید.

با فعال‌کردن سنجش، به بهبود سایت کمک می‌کنید. این انتخاب اختیاری است و هر زمان می‌توانید آن را در تنظیمات حریم خصوصی تغییر دهید.

حامد ثقفیHamed Saghafi

سوگیری وضع موجود چیست؟ چرا سهم زیان‌ده را نمی‌فروشیم

فهرست مطالب۱۲ بخش
  1. سوگیری وضع موجود چیست؟ تعریف ساده با یک مثال خانگی
  2. چرا ذهن ما وضع موجود را ترجیح می‌دهد؟
  3. ۱. زیان‌گریزی: درد ضرر بیشتر از لذت سود است
  4. ۲. اثر مالکیت: چیزی که مال ماست، به چشم ما گران‌تر است
  5. ۳. ترس از پشیمانی
  6. ۴. اینرسی و خستگی از تصمیم
  7. ۵. هزینه‌ای که دیگر برنمی‌گردد
  8. سوگیری وضع موجود در بورس چه شکلی دارد؟
  9. چرا سهم زیان‌ده را نمی‌فروشیم؟ یک حساب ساده
  10. سوگیری وضع موجود با زیان‌گریزی و اثر مالکیت چه فرقی دارد؟
  11. سوگیری وضع موجود چه اثری بر سبد سهام دارد؟
  12. آیا ماندن همیشه اشتباه است؟
  13. چطور با سوگیری وضع موجود مقابله کنیم؟ هفت راه عملی
  14. ۱. آزمون «امروز می‌خریدم؟»
  15. ۲. بازبینی سبد را در تقویم بنویسید
  16. ۳. پیش از خرید، شرط خروج را بنویسید
  17. ۴. ماندن را هم «تصمیم» حساب کنید
  18. ۵. سبد را با یک معیار ساده مقایسه کنید
  19. ۶. تغییر را کوچک و پله‌ای کنید
  20. ۷. نظر یک آدم بی‌طرف را بپرسید
  21. چک‌لیست: آیا گرفتار سوگیری وضع موجود هستید؟
  22. وقتی وضع موجود به نفع ماست: درس «پیش‌فرض» از تالر
  23. سوالات متداول
  24. جمع‌بندی
سوگیری وضع موجود چیست؟ چرا سهم زیان‌ده را نمی‌فروشیم

سوگیری وضع موجود یعنی ذهن ما ترجیح می‌دهد همه چیز همان‌طور که هست بماند، حتی وقتی تغییر به نفع ماست. در بورس یعنی سهمی را که سال‌ها پیش خریده‌ایم نگه می‌داریم، سبد را بازبینی نمی‌کنیم و کارگزاری را عوض نمی‌کنیم؛ نه چون حساب کرده‌ایم، بلکه چون دست زدن به وضع فعلی سخت است.

خیلی‌ها پیش من می‌آیند و می‌گویند: «این سهم را سه سال است دارم، چهل درصد هم ضرر است. ولی دلم نمی‌آید بفروشم.» وقتی می‌پرسم «اگر امروز این پول نقد بود، همین سهم را می‌خریدید؟» بیشترشان کمی فکر می‌کنند و می‌گویند: «نه.» این «نه» همان جایی است که سوگیری وضع موجود خودش را نشان می‌دهد. در این نوشته با هم می‌بینیم این خطای ذهن از کجا می‌آید، چه هزینه‌ای دارد و چطور می‌شود مهارش کرد.

سوگیری وضع موجود چیست؟ تعریف ساده با یک مثال خانگی

فکر کنید سال‌هاست از یک نانوایی نان می‌خرید. نانوایی تازه‌ای سر کوچه باز شده که هم نانش بهتر است هم ارزان‌تر. باز هم بیشتر وقت‌ها پای‌تان شما را به همان نانوایی قدیمی می‌برد. دلیلی ندارید؛ فقط عادت کرده‌اید و امتحان کردن چیز تازه کمی زحمت و کمی ریسک دارد.

به این میل که «هر چه هست، بماند» سوگیری وضع موجود یا سوگیری حفظ وضع موجود می‌گویند. نام انگلیسی‌اش Status Quo Bias است. «سوگیری» یعنی خطایی که همیشه به یک سمت هل می‌دهد، نه اشتباهی که گاهی پیش می‌آید. اینجا آن سمت همیشه «تغییر نده» است.

این اصطلاح را دو اقتصاددان آمریکایی، ویلیام سامویلسون و ریچارد زکهاوزر، در سال ۱۹۸۸ (حدود ۱۳۶۷) در یک پژوهش معروف ساختند. آن‌ها به گروهی گفتند فرض کنید از یک خویشاوند ارثی به شما رسیده و باید تصمیم بگیرید پول را کجا بگذارید. به یک گروه گفتند بخشی از ارث از قبل در سهام یک شرکت است. همان گزینه‌ای که «از قبل بود» خیلی بیشتر از گروه دیگر انتخاب شد. یعنی خود «بودن» به گزینه برتری داده بود، نه کیفیتش.

پس سوگیری وضع موجود تنبلی نیست. میانبری در ذهن است که می‌گوید «ماندن امن‌تر است». در زندگی گاهی کمک می‌کند. در سرمایه‌گذاری اغلب گران تمام می‌شود.

چرا ذهن ما وضع موجود را ترجیح می‌دهد؟

این سوگیری از یک جا نمی‌آید. چند نیروی کوچک دست به دست هم می‌دهند. اگر آن‌ها را بشناسید، در لحظه‌ی تصمیم راحت‌تر می‌بینیدشان.

۱. زیان‌گریزی: درد ضرر بیشتر از لذت سود است

پژوهش‌های دانیل کانمن و آموس تورسکی نشان داد درد از دست دادن، تقریبا دو برابر لذت به دست آوردن همان مقدار است. به این حالت زیان‌گریزی می‌گویند. هر تغییری احتمال ضرر دارد. ذهن آن ضرر احتمالی را بزرگ‌تر می‌بیند و برای همین ترجیح می‌دهد کاری نکند. درباره‌ی این درد در مقاله‌ی روانشناسی ضرر و زیان بیشتر نوشته‌ام.

۲. اثر مالکیت: چیزی که مال ماست، به چشم ما گران‌تر است

ریچارد تالر، اقتصاددانی که سال ۲۰۱۷ نوبل اقتصاد گرفت، با همکارانش آزمایش ساده‌ای کرد. به نیمی از دانشجوها لیوانی دادند و از آن‌ها پرسیدند به چه قیمتی می‌فروشند. از نیم دیگر پرسیدند برای همان لیوان چقدر می‌پردازند. فروشنده‌ها تقریبا دو برابر خریدارها قیمت گذاشتند. لیوان همان لیوان بود؛ فقط حالا «مال خودشان» بود.

به این اثر مالکیت (یا اثر تملک) می‌گویند. سهمی که در سبد شماست هم همین‌طور است. همین که مال شماست، در ذهن‌تان کمی بیشتر از ارزش واقعی‌اش می‌ارزد.

۳. ترس از پشیمانی

اگر سهم را بفروشید و فردا بالا برود، خودتان را سرزنش می‌کنید: «کار من بود.» اگر نگه دارید و پایین‌تر برود، می‌گویید: «بازار خراب بود.» پشیمانیِ کاری که کرده‌ایم تلخ‌تر از پشیمانیِ کاری است که نکرده‌ایم. برای همین «کاری نکردن» پناهگاه امنی برای وجدان است. این را در مقاله‌ی نظریه پشیمانی باز کرده‌ام.

۴. اینرسی و خستگی از تصمیم

اینرسی یعنی هر چیزی که ساکن است، دلش می‌خواهد ساکن بماند. تصمیم گرفتن انرژی می‌خواهد: باید گزارش خواند، مقایسه کرد، فرم پر کرد. هر چه گزینه‌ها بیشتر باشد، این خستگی هم بیشتر است. سامویلسون و زکهاوزر هم دیدند هر چه گزینه‌ها بیشتر شد، کشش به سمت وضع موجود قوی‌تر شد.

۵. هزینه‌ای که دیگر برنمی‌گردد

«این همه پول و وقت پایش گذاشته‌ام، حیف است.» این جمله را حتما شنیده‌اید. پولی که رفته، رفته است. ولی ذهن آن را دلیلی برای ماندن می‌کند. اقتصاددان‌ها به این خطا هزینه‌ی ازدست‌رفته می‌گویند و خیلی وقت‌ها کنار سوگیری وضع موجود می‌نشیند.

پس پشت جمله‌ی ساده‌ی «فعلا دست نمی‌زنم» معمولا چند صدا با هم حرف می‌زنند: ترس از ضرر، دلبستگی به دارایی، ترس از سرزنش و خستگی از فکر کردن.

سوگیری وضع موجود در بورس چه شکلی دارد؟

این سوگیری در بورس ایران چهره‌های آشنایی دارد. احتمالا دست‌کم یکی از این‌ها را در خودتان یا اطرافیان‌تان دیده‌اید:

  • سهم زیان‌ده سال‌ها در سبد می‌ماند. دلیلش تحلیل نیست، امید است: «برمی‌گردد.»
  • سبدی که از سال‌ها پیش مانده، دست نخورده است. شرکت‌ها عوض شده‌اند، صنعت عوض شده، ولی ترکیب سبد همان است.
  • سهم ارثی یا هدیه‌ای فروخته نمی‌شود. «پدرم این را خریده بود.» احترام به پدر یک چیز است، تصمیم مالی یک چیز دیگر.
  • کارگزاری و سامانه‌ی معاملاتی عوض نمی‌شود، حتی وقتی کارمزد یا خدماتش رضایت‌بخش نیست.
  • پول سال‌ها در حساب کارگزاری خوابیده است، بی‌آنکه سودی بگیرد. فقط چون «بعدا تصمیم می‌گیرم».
  • مهلت حق تقدم می‌گذرد و هیچ کاری نمی‌شود. این یکی گران‌ترین شکل بی‌تصمیمی است؛ پس از مهلت، شرکت حق تقدم استفاده‌نشده را می‌فروشد و ممکن است سهامدار خیلی کمتر از ارزشش به دست بیاورد.

پس سوگیری وضع موجود همیشه به شکل «نفروختن» نیست. «نخریدن»، «عوض نکردن» و «بازبینی نکردن» هم از همین خانواده‌اند.

چرا سهم زیان‌ده را نمی‌فروشیم؟ یک حساب ساده

بیایید با هم یک مثال را حساب کنیم. عددها فرضی‌اند و فقط برای فهم موضوع.

فرض کنید سهمی را هر واحد ۱۰٬۰۰۰ تومان خریده‌اید. حالا ۶٬۰۰۰ تومان است؛ یعنی ۴۰٪ ضرر. چیزی که خیلی‌ها حساب نمی‌کنند این است: برای اینکه ۶٬۰۰۰ دوباره ۱۰٬۰۰۰ شود، سهم باید حدود ۶۷٪ بالا برود، نه ۴۰٪. چون رشد از عدد کوچک‌تر حساب می‌شود.

این جدول نشان می‌دهد هر اندازه ضرر، چقدر رشد لازم دارد تا به قیمت خرید برگردید:

ضرر و رشدی که برای برگشت به قیمت خرید لازم است
ضرر از قیمت خریدرشد لازم برای برگشتتفسیر ساده
۱۰٪حدود ۱۱٪کمی بیشتر از خود ضرر
۲۰٪۲۵٪یک‌وربع برابر ضرر
۳۰٪حدود ۴۳٪نزدیک یک‌ونیم برابر ضرر
۴۰٪حدود ۶۷٪بیش از یک‌ونیم برابر ضرر
۵۰٪۱۰۰٪دو برابر ضرر؛ سهم باید دو برابر شود

هر چه ضرر بزرگ‌تر شود، راه برگشت سخت‌تر و طولانی‌تر می‌شود. این یعنی صبرِ بی‌برنامه ارزان نیست.

حالا قدم دوم. فرض کنید ۱۰ میلیون تومان در این سهم بوده و حالا ۶ میلیون است. اگر همین ۶ میلیون را در جایی بگذارید که به احتمال بیشتری سالی ۳۰٪ رشد کند (باز هم مثال است)، بعد از دو سال حدود ۱۰ میلیون و ۱۴۰ هزار تومان می‌شود. یعنی همان‌جایی که امیدوار بودید سهم قدیمی برساند. سوال واقعی این نیست که «سهم برمی‌گردد یا نه». سوال این است: کدام راه با احتمال بیشتری پول را جلو می‌برد؟

به این مقایسه هزینه‌ی فرصت می‌گویند؛ یعنی سودی که با ماندن در یک جا از جای دیگر از دست می‌دهیم. توضیح کاملش در مقاله‌ی هزینه فرصت چیست آمده است.

پس قیمت خرید شما برای بازار هیچ معنایی ندارد. بازار نمی‌داند شما سهم را چند خریده‌اید و قرار هم نیست به آن احترام بگذارد. این تله را در مقاله‌ی سوگیری لنگر هم دیده‌ایم.

سوگیری وضع موجود با زیان‌گریزی و اثر مالکیت چه فرقی دارد؟

این مفهوم‌ها به هم نزدیک‌اند و خیلی وقت‌ها با هم می‌آیند. ولی یکی نیستند. این جدول فرقشان را کوتاه نشان می‌دهد:

مقایسه‌ی سوگیری وضع موجود با خطاهای نزدیکش
خطادر یک جملهجمله‌ای که در ذهن می‌شنوید
سوگیری وضع موجودترجیح «هیچ تغییری»، چه سود باشد چه ضرر«فعلا دست نمی‌زنم.»
زیان‌گریزیدرد ضرر حدود دو برابر لذت سود است«اگر بفروشم، ضرر قطعی می‌شود.»
اثر مالکیتچیزی که داریم را گران‌تر می‌دانیم«این سهم از بقیه بهتر است، چون می‌شناسمش.»
اثر تمایلیسود را زود می‌فروشیم، ضرر را نگه می‌داریم«سود را بردارم تا از دست نرود.»
هزینه‌ی ازدست‌رفتهپولی که رفته را دلیل ماندن می‌کنیم«این همه پایش گذاشته‌ام، حیف است.»

یک فرق مهم را به خاطر بسپارید. زیان‌گریزی فقط وقتی سراغ‌تان می‌آید که پای ضرر در میان است. سوگیری وضع موجود حتی وقتی سهم در سود است هم کار می‌کند. کسی که سبد سودده‌اش را هم سال‌ها بازبینی نمی‌کند، گرفتار همین سوگیری است. برای دیدن تصویر بزرگ‌تر، مقاله‌ی مالی رفتاری چیست را بخوانید؛ همه‌ی این خطاها زیر همین چتر جمع می‌شوند.

سوگیری وضع موجود چه اثری بر سبد سهام دارد؟

اثرش معمولا آرام و بی‌صداست. هیچ روزی نیست که بگویید «امروز به‌خاطر این سوگیری ضرر کردم». ولی در چند سال، جمعش بزرگ می‌شود:

  1. سبد پیر می‌شود. سهم‌هایی می‌مانند که دلیل خریدشان سال‌ها پیش از بین رفته است.
  2. ریسک بی‌آنکه بفهمید زیاد می‌شود. اگر یک سهم خیلی رشد کند و دست نزنید، سهمش در سبد بزرگ می‌شود. سبدی که قرار بود متنوع باشد، کم‌کم به یک سهم وابسته می‌شود. درباره‌ی این خطر در مقاله‌ی تنوع بخشی در سرمایه‌گذاری نوشته‌ام.
  3. پول در جای کم‌بازده می‌خوابد. پولی که سال‌ها بی‌حرکت در حساب مانده، در برابر تورم آب می‌رود. مثل لیوان شیری که هر سال کمی آب به آن اضافه می‌شود.
  4. فرصت‌ها از دست می‌روند. سرمایه‌ای که در سهم مرده گیر کرده، نمی‌تواند در فرصت تازه کار کند.

پس بزرگ‌ترین هزینه‌ی این سوگیری ضرری نیست که می‌بینید؛ سودی است که هیچ‌وقت نمی‌بینید.

آیا ماندن همیشه اشتباه است؟

نه. اینجا باید منصف باشیم. «نگه داشتن» اگر با فکر و برنامه باشد، یکی از بهترین کارهای سرمایه‌گذار است. خیلی از ثروت‌های بزرگ از نگه داشتن سهم خوب در سال‌های طولانی ساخته شده‌اند. خرید و فروش زیاد هم کارمزد و مالیات دارد و اغلب بازده را می‌خورد.

فرق در دلیل است. دو نفر ممکن است یک سهم را نگه دارند. یکی گزارش‌های شرکت را خوانده، دلیل خریدش هنوز سر جایش است و آگاهانه ماندن را انتخاب کرده. دیگری فقط حوصله‌ی تصمیم ندارد. ظاهر کارشان یکی است، ولی اولی تصمیم گرفته و دومی تصمیم را به عادت سپرده.

فرق «نگه داشتن آگاهانه» با «ماندن از سر سوگیری»
نشانهنگه داشتن آگاهانهماندن از سر سوگیری
دلیل خریدهنوز معتبر است و می‌توانید بنویسیدشیادتان نیست یا دیگر معتبر نیست
آخرین بازبینیدر چند ماه گذشتهسال‌ها پیش یا هیچ‌وقت
شرط خروجاز قبل نوشته شده«هر وقت به قیمت خرید برسد»
آزمون «امروز می‌خریدم؟»جواب «بله» استجواب «نه» یا «نمی‌دانم» است

پس سوال درست این نیست که «بمانم یا بروم؟». سوال این است: «اگر بمانم، دلیلش چیست؟»

چطور با سوگیری وضع موجود مقابله کنیم؟ هفت راه عملی

سوگیری را نمی‌شود از ذهن پاک کرد. من بعد از این همه سال در بازار هنوز گاهی گرفتارش می‌شوم. ولی می‌شود با چند قاعده‌ی ساده، جلوی تصمیم‌گیری‌اش را گرفت.

۱. آزمون «امروز می‌خریدم؟»

برای هر سهم سبد از خودتان بپرسید: «اگر این سهم را نداشتم و همین پول نقد در دستم بود، امروز با همین قیمت می‌خریدمش؟» اگر جواب «نه» است، نگه داشتنش در واقع یعنی هر روز دوباره خریدنش. این پرسش ساده اثر مالکیت و قیمت خرید را از معادله بیرون می‌اندازد.

نمودار تصمیم آزمون «امروز می‌خریدم؟» با سه پاسخ بله، نمی‌دانم و نه و کاری که برای هر کدام باید کرد
آزمون «امروز می‌خریدم؟» قیمت خرید را از تصمیم بیرون می‌اندازد.

۲. بازبینی سبد را در تقویم بنویسید

منتظر «حس» نمانید. یک تاریخ ثابت بگذارید؛ مثلا اول هر فصل. آن روز همه‌ی سهم‌ها را یکی‌یکی با همان آزمون بالا بسنجید. وقتی بازبینی قرار ثابت باشد، دیگر تصمیمِ «تصمیم بگیرم یا نه» را لازم ندارد.

۳. پیش از خرید، شرط خروج را بنویسید

وقتی سهمی می‌خرید، روی کاغذ بنویسید در چه شرایطی می‌فروشید: هم قیمت حد ضرر، هم دلیلی که اگر از بین رفت، دیگر ماندن معنا ندارد. تصمیمی که در آرامش گرفته شده، در لحظه‌ی ترس کار را راحت می‌کند. ثبت این‌ها در یک ژورنال معاملاتی بهترین کمک است.

۴. ماندن را هم «تصمیم» حساب کنید

ذهن ما «کاری نکردن» را بی‌خطر می‌داند. ولی نگه داشتن هم یک انتخاب است و هزینه دارد. هر بار که می‌گویید «فعلا دست نمی‌زنم»، کنارش بنویسید «و این یعنی امروز دوباره این سهم را انتخاب کردم».

۵. سبد را با یک معیار ساده مقایسه کنید

بازده سبدتان را سالی یک بار با یک معیار بسنجید؛ مثلا رشد شاخص کل بورس یا بازده یک صندوق سهامی. اگر سال‌ها از معیار عقب مانده‌اید و سبد را تغییر نداده‌اید، عدد خودش حرف می‌زند. برای آشنایی با این صندوق‌ها صندوق سرمایه‌گذاری چیست را ببینید.

۶. تغییر را کوچک و پله‌ای کنید

اگر فروش یکجای سهم دل‌تان را می‌لرزاند، لازم نیست همه را یک‌باره بفروشید. مثلا یک‌سوم امروز، یک‌سوم ماه بعد. قدم کوچک ترس از پشیمانی را کم می‌کند و دست‌کم چرخ تصمیم را راه می‌اندازد.

۷. نظر یک آدم بی‌طرف را بپرسید

کسی که آن سهم را ندارد، اثر مالکیت هم ندارد. از یک دوست آگاه بپرسید: «اگر جای من بودی، این سبد را همین‌طور نگه می‌داشتی؟» گاهی یک چشم تازه چیزی را می‌بیند که ما سال‌هاست نمی‌بینیم.

پس لازم نیست با خودتان بجنگید. کافی است قاعده‌ای بگذارید که به جای شما تصمیم را به جریان بیندازد.

چک‌لیست: آیا گرفتار سوگیری وضع موجود هستید؟

این چند پرسش را با خودتان صادقانه جواب بدهید. اگر جواب بیشترشان «بله» است، وقت بازبینی رسیده:

  • سهمی در سبد دارید که دلیل خریدش را دیگر به خاطر نمی‌آورید؟
  • بیش از شش ماه است که سبدتان را یکی‌یکی بررسی نکرده‌اید؟
  • تنها دلیل نگه داشتن یک سهم این است که «به قیمت خریدم برگردد»؟
  • پولی دارید که مدت‌هاست بی‌سود در حساب کارگزاری مانده؟
  • بیشتر از نیمی از سبدتان در یک یا دو سهم جمع شده و هیچ‌وقت عمدا این را نخواسته‌اید؟
  • سال‌هاست می‌خواهید چیزی را در سبد عوض کنید، ولی هنوز «وقتش نشده»؟

اگر می‌خواهید ببینید این سوگیری کنار باقی خطاهای ذهن چطور کار می‌کند، فهرست کامل را در خطاهای شناختی و ۸ خطایی که به پرتفوی آسیب می‌زند آورده‌ام. و اگر همین حالا با سهم زیان‌ده درگیرید، گام‌های عملی جبران ضرر در بورس به کارتان می‌آید.

وقتی وضع موجود به نفع ماست: درس «پیش‌فرض» از تالر

یک خبر خوب هم هست. چون مردم به حالت پیش‌فرض دست نمی‌زنند، می‌شود از همین سوگیری به نفع خودمان استفاده کرد. پیش‌فرض یعنی حالتی که اگر هیچ کاری نکنید، اتفاق می‌افتد.

تالر و همکارش کس سانستین در کتاب «تلنگر» (Nudge) نمونه‌های زیادی آورده‌اند. یکی از معروف‌ترین‌ها صندوق بازنشستگی کارمندان در آمریکاست. وقتی عضویت اختیاری بود، خیلی‌ها هیچ‌وقت ثبت‌نام نمی‌کردند. وقتی شرکت‌ها عضویت را پیش‌فرض کردند و فقط به کسی که نمی‌خواست اجازه‌ی خروج دادند، شمار اعضای تازه بیش از دو برابر شد. آدم‌ها همان آدم‌ها بودند؛ فقط پیش‌فرض عوض شده بود.

شما هم می‌توانید همین کار را برای خودتان بکنید:

  • اگر هر ماه پس‌انداز می‌کنید، روز واریز حقوق یک انتقال خودکار به حساب سرمایه‌گذاری بگذارید تا «پس‌انداز» پیش‌فرض شود، نه «خرج».
  • برای پول بیکار در حساب کارگزاری یک جای پیش‌فرض تعیین کنید؛ مثلا صندوقی کم‌ریسک تا وقتی تصمیم تازه‌ای بگیرید.
  • یادآور بازبینی فصلی را در گوشی تکراری کنید تا خودش هر سه ماه سراغ‌تان بیاید.

پس سوگیری وضع موجود را نمی‌شود حذف کرد، ولی می‌شود جهتش را عوض کرد: وضع موجود را طوری بچینید که اگر هیچ کاری نکردید، باز هم کار درست انجام شود.

سوالات متداول

سوگیری وضع موجود چیست؟

سوگیری وضع موجود یعنی ذهن ما ترجیح می‌دهد همه چیز همان‌طور که هست بماند، حتی وقتی تغییر به نفع ماست. در بورس یعنی سهم و سبد قدیمی را فقط چون از قبل بوده نگه می‌داریم، نه چون حساب کرده‌ایم که بهترین انتخاب است.

سوگیری وضع موجود چه اثری بر سبد سهام دارد؟

سبد کم‌کم پیر می‌شود، سهم‌های زیان‌ده سال‌ها می‌مانند، ریسک بی‌آنکه بفهمید در یکی دو سهم جمع می‌شود و پول در جای کم‌بازده می‌خوابد. بزرگ‌ترین هزینه‌اش سودی است که از فرصت‌های دیگر از دست می‌رود.

سوگیری وضع موجود با زیان‌گریزی چه فرقی دارد؟

زیان‌گریزی یعنی درد ضرر حدود دو برابر لذت سود است و فقط وقتی پای ضرر در میان است کار می‌کند. سوگیری وضع موجود ترجیح «هیچ تغییری» است و حتی در سهم سودده هم باعث می‌شود سبد را بازبینی نکنیم. زیان‌گریزی یکی از ریشه‌های آن است.

اثر مالکیت چیست؟

اثر مالکیت یعنی چیزی را که مال ماست، گران‌تر از همان چیز در دست دیگری می‌دانیم. در آزمایش معروف تالر و همکارانش، صاحبان یک لیوان برای فروشش تقریبا دو برابر قیمتی خواستند که دیگران حاضر بودند برایش بپردازند.

چرا سهم زیان‌ده را نمی‌فروشیم؟

چون فروختن ضرر را قطعی می‌کند و درد آن را بزرگ‌تر از امید برگشت می‌بینیم. ترس از پشیمانی، دلبستگی به سهمی که مال ماست و پولی که پایش رفته هم دست به دست هم می‌دهند تا نگه داشتن راحت‌تر از فروختن به نظر برسد.

چطور با سوگیری وضع موجود مقابله کنیم؟

برای هر سهم بپرسید «اگر نداشتمش، امروز می‌خریدمش؟». بازبینی سبد را در تقویم ثابت کنید، پیش از خرید شرط خروج را بنویسید، سبد را با یک معیار مثل شاخص مقایسه کنید و تغییرهای بزرگ را پله‌ای انجام دهید.

آیا نگه داشتن طولانی سهم همان سوگیری وضع موجود است؟

نه. نگه داشتن آگاهانه، با دلیل روشن، بازبینی منظم و شرط خروج نوشته‌شده، روش درستی است. سوگیری وقتی است که فقط چون حوصله‌ی تصمیم ندارید یا منتظر برگشت به قیمت خرید هستید، سهم را نگه می‌دارید.

چه کسی اصطلاح سوگیری وضع موجود را ساخت؟

ویلیام سامویلسون و ریچارد زکهاوزر در سال ۱۹۸۸ این اصطلاح را در پژوهشی معرفی کردند. آن‌ها نشان دادند وقتی گزینه‌ای به‌عنوان «وضع فعلی» معرفی شود، مردم خیلی بیشتر همان را انتخاب می‌کنند، حتی اگر گزینه‌های دیگر بهتر باشند.

جمع‌بندی

سوگیری وضع موجود صدای آرامی در ذهن است که می‌گوید «فعلا دست نزن». پشتش ترس از ضرر، دلبستگی به چیزی که داریم، ترس از پشیمانی و خستگی از تصمیم نشسته است. در بورس همین صدا سهم زیان‌ده را سال‌ها در سبد نگه می‌دارد و فرصت‌ها را بی‌صدا از دست ما می‌گیرد.

ماندن ذاتا بد نیست؛ ماندنِ بی‌دلیل بد است. پس همین هفته یک کار کنید: سبدتان را باز کنید و برای تک‌تک سهم‌ها بپرسید «اگر امروز پول نقد داشتم، این را می‌خریدم؟». جواب‌ها را بنویسید. تصمیم نهایی با خودتان است، ولی دست‌کم این بار خودتان تصمیم گرفته‌اید، نه عادت.

ادامهٔ خواندن

بعدش چه بخوانم؟

دیدگاه‌ها

    اپلیکیشن حامد ثقفی · رایگان

    سهم‌هایتان را بی‌خیره‌شدن به تابلو دنبال کنید

    قیمت، حجم و ارزش معاملات و P/E هر سهم در اپ است؛ برای هر عدد هشدار بگذارید. ساعت باز و بسته شدن بازار هم با شمارش معکوس.

    اپ رایگان را نصب کنید:

    هشدار با ورود به حساب کار می‌کند.