فرابورس چیست؟ فرق بورس و فرابورس به زبان ساده (بازارها، ریسک و سایت فرابورس)
فهرست مطالب۱۴ بخش
- فرابورس چیست و شرکت فرابورس ایران چه کاره است؟
- فرق بورس و فرابورس با یک مثالِ ساده
- تفاوت بورس و فرابورس در یک جدول
- شرایط پذیرش: چرا ورود به بورس سخت‌تر است؟
- بازار اول و دوم، بازار پایه و بقیهٔ بازارهای فرابورس
- بازار پایه و تابلوهای زرد، نارنجی و قرمز
- خرید سهام فرابورسی ریسک بیشتری دارد؟
- نقدشوندگی: کجا راحت‌تر میشود فروخت؟
- شفافیت و گزارش‌دهی در بورس و فرابورس
- کارمزد، ساعت معاملات و کد بورسی: چه چیزهایی یکی است؟
- از کجا بفهمیم یک سهم بورسی است یا فرابورسی؟
- سایت فرابورس چه اطلاعاتی دارد؟
- بورس بهتر است یا فرابورس؟
- چک‌لیستِ پیش از خریدِ یک سهمِ فرابورسی
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
خیلی‌ها کنارِ نامِ یک سهم کلمهٔ «فرابورس» را می‌بینند و نگران می‌شوند که نکند این سهم قلابی یا غیرقانونی باشد. نه، این‌طور نیست. فرابورس چیست؟ فرابورس ایران بازارِ رسمیِ دومِ سهام در کشور است. مثلِ بورس تهران زیرِ نظرِ سازمان بورس کار میکند و با همان کد بورسی در آن خرید و فروش می‌کنید. فرقش این است که شرکتها با شرطهای آسان‌تری واردش می‌شوند.
پس فرابورس نه بازارِ دست‌دوم است و نه بازارِ زیرزمینی. فقط «درِ ورودی‌اش» گشادتر است. همین گشادیِ در، هم فرصت می‌سازد و هم ریسک. در این نوشته با هم می‌بینیم فرق بورس و فرابورس دقیقاً کجاست و این فرق در جیبِ شما چه معنایی دارد.
فرابورس چیست و شرکت فرابورس ایران چه کاره است؟
فرابورس هم مثلِ بورس، بازاری است برای خرید و فروشِ سهام و اوراقِ بهادار. اوراقِ بهادار یعنی هر کاغذِ مالی‌ای که ارزش دارد و میشود خرید و فروشش کرد: سهم، اوراقِ قرضه، واحدِ صندوق و مانندِ این‌ها.
گردانندهٔ این بازار شرکت فرابورس ایران است. این شرکت سال ۱۳۸۷ ثبت شد و از ۱۳۸۸ معاملاتش راه افتاد. یعنی حدودِ چهل سال بعد از بورس تهران، که از ۱۳۴۶ کار میکند. هدف این بود که شرکتهای کوچکتر و جوانتر هم بتوانند از مردم سرمایه جمع کنند.
بالای سرِ هر دو بازار یک ناظر نشسته است: سازمان بورس و اوراق بهادار. این سازمان قانون می‌گذارد، تخلف را پیگیری میکند و میتواند نمادِ یک شرکت را ببندد. پس از نظرِ قانونی، سهمِ فرابورسی همان‌قدر رسمی است که سهمِ بورسی.
یک نکتهٔ ساده هم دربارهٔ اسم: «بورس» در حرفِ روزمره معمولاً یعنی کلِ بازارِ سهام. ولی وقتی دقیق حرف می‌زنیم، بورس یعنی بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس یعنی فرابورس ایران. بورس کالا و بورس انرژی هم دو بازارِ جدای دیگرند که این‌جا موضوعِ ما نیستند.
پس اگر بخواهیم در یک جمله بگوییم: بورس و فرابورس دو بازارِ رسمی و کنارِ هم‌اند، با یک ناظر و یک کد بورسی، ولی با دو درِ ورودیِ متفاوت.
فرق بورس و فرابورس با یک مثالِ ساده
یک پاساژِ بزرگ را در نظر بگیرید. طبقهٔ همکفش ویترین‌های اصلی دارد. هر کسی نمی‌تواند آن‌جا مغازه اجاره کند. باید سابقه داشته باشد، حساب‌وکتابش مرتب باشد و سرمایهٔ کافی نشان بدهد. این طبقهٔ همکف، بورس تهران است.
طبقه‌های پایین‌ترِ همان پاساژ هم مغازه دارند. شرطهای اجاره آسان‌تر است. هم مغازهٔ جوان و پرانرژی آن‌جا پیدا میشود و هم مغازه‌ای که حسابش چندان روشن نیست. این طبقه‌ها، فرابورس است. هر چه پایینتر بروید، شرط‌ها آسان‌تر و خطرِ خریدِ جنسِ بد بیشتر.
نگهبانِ پاساژ هم یکی است، یعنی سازمان بورس. کارتِ ورودِ شما هم یکی است، یعنی کد بورسی. پس فرق در «نوعِ مغازه‌ها» است، نه در «قانونی بودنِ پاساژ».
تفاوت بورس و فرابورس در یک جدول
جدولِ زیر مهم‌ترین تفاوت‌ها را کنارِ هم گذاشته است. عددهای دقیقِ شرطهای پذیرش را عمداً ننوشته‌ام، چون سازمان بورس هر چند سال آن‌ها را عوض میکند. جهتِ کلی ولی ثابت مانده است.
| موضوع | بورس اوراق بهادار تهران | فرابورس ایران |
|---|---|---|
| شروعِ کار | ۱۳۴۶ | ثبت ۱۳۸۷، آغازِ معاملات ۱۳۸۸ |
| گردانندهٔ بازار | شرکت بورس اوراق بهادار تهران | شرکت فرابورس ایران |
| ناظر | سازمان بورس و اوراق بهادار | همان سازمان |
| شرطهای پذیرشِ شرکت | سخت‌تر: سابقهٔ چندساله، سودآوری پیاپی، سرمایهٔ بزرگتر، سهام شناورِ بیشتر | آسان‌تر: شرکتِ جوانتر، کوچکتر و گاهی زیان‌ده هم پذیرفته میشود |
| بازارهای داخلی | بازار اول (تابلوی اصلی و فرعی) و بازار دوم | بازار اول، بازار دوم، بازار پایه (زرد، نارنجی، قرمز)، بازار نوآفرین، بازار ابزارهای نوین مالی و… |
| دامنهٔ نوسانِ روزانهٔ سهام (مهر ۱۴۰۵) | مثبت و منفی ۳٪ | بازار اول و دوم: مثبت و منفی ۳٪؛ پایهٔ زرد ۳٪، نارنجی ۲٪، قرمز ۱٪ |
| شاخصِ اصلی | شاخص کل بورس | شاخص کل فرابورس (آیفکس) |
| کارمزدِ خریدِ سهم | حدودِ ۰٫۳۷٪ | حدودِ ۰٫۳۶٪ |
| نقدشوندگیِ میانگین | بیشتر؛ شرکتهای بزرگ و پرمعامله | ناهمگون؛ بعضی نمادها پرمعامله، بعضی هفته‌ها بی‌معامله |
| سایتِ رسمی | tse.ir | ifb.ir |
اگر از این جدول فقط یک خط یادتان بماند، همان خطِ «شرطهای پذیرش» کافی است. بقیهٔ تفاوت‌ها، از ریسک تا نقدشوندگی، از همین یک فرق بیرون می‌آیند.
شرایط پذیرش: چرا ورود به بورس سخت‌تر است؟
شرکتی که می‌خواهد سهامش را به مردم بفروشد، باید اول «پذیرش» بگیرد. پذیرش یعنی سازمان بورس پرونده‌اش را بخواند و بگوید: این شرکت حداقل‌های لازم را دارد.
بورس تهران برای این پرونده سخت‌گیرتر است. معمولاً این‌ها را می‌خواهد:
- چند سال سابقهٔ فعالیت و چند دورهٔ پیاپیِ سودآوری.
- سرمایهٔ ثبت‌شدهٔ بزرگتر.
- درصدِ بیشتری سهام شناور آزاد؛ یعنی سهمی که دستِ مردم است و هر روز خرید و فروش میشود، نه سهمی که دستِ چند سهامدارِ بزرگ قفل مانده.
- تعدادِ بیشتری سهامدار.
- صورت‌های مالیِ تمیز؛ یعنی حسابرس دربارهٔ حساب‌های شرکت نظرِ «مردود» یا «عدمِ اظهارنظر» نداده باشد.
فرابورس همین فهرست را با سخت‌گیریِ کمتر نگاه میکند. در بازار دومِ فرابورس، شرکتِ تازه‌تأسیس یا شرکتی که هنوز سودِ پایدار ندارد هم میتواند پذیرفته شود. در بازار پایه حتی شرکتی که حساب‌هایش مشکل دارد جا پیدا میکند.
این آسان‌گیری بد نیست. شرکتِ جوان هم حق دارد سرمایه جمع کند و رشد کند. ولی برای خریدار یعنی یک کار: باید خودش بیشتر تحقیق کند، چون فیلترِ ورودی کمتر کار را برایش انجام داده است.
اگر شرطهای بازار اول و دومِ فرابورس را با جزئیات می‌خواهید، در مطلبِ تفاوت بازار اول و دوم فرابورس آن‌ها را جدا توضیح داده‌ایم.
پس شرطهای پذیرش مثلِ الکِ درشت و ریز است. بورس الکِ ریزتر دارد. فرابورس الکِ درشت‌تر، و هر چه در آن پایینتر بروید، سوراخ‌های الک بزرگتر میشود.
بازار اول و دوم، بازار پایه و بقیهٔ بازارهای فرابورس
تا این‌جا گفتیم فرابورس چند طبقه دارد. حالا ببینیم این طبقه‌ها کدام‌اند. شکلِ زیر همهٔ طبقه‌ها را از کم‌ریسک تا پرریسک نشان میدهد.
بورس تهران خودش دو بازار دارد: بازار اول و بازار دوم. بازار اول هم دو تابلو دارد: تابلوی اصلی و تابلوی فرعی. تابلو یعنی همان قفسه‌ای که نامِ سهم رویش آمده؛ شرحِ کاملش در مطلبِ تابلوهای بورس و فرابورس هست. تابلوی اصلیِ بازار اولِ بورس، جای شرکتهایی است که بیشترین شرط‌ها را داشته‌اند.
فرابورس طبقه‌های بیشتری دارد:
- بازار اول فرابورس: شرکتهایی که وضعِ نسبتاً خوبی دارند ولی هنوز شرطهای بورس را کامل نکرده‌اند. خیلی از آن‌ها یک قدم تا بورس فاصله دارند.
- بازار دوم فرابورس: شرکتهای کوچکتر و تازه‌تر، حتی گاهی زیان‌ده. شرط‌ها آسان‌تر است.
- بازار پایه: پایینترین طبقه. شرکتهایی که شرطهای هیچ بازارِ بالاتری را ندارند. خودش سه تابلوی رنگی دارد که پایینتر توضیح می‌دهم.
- بازار نوآفرین: برای شرکتهای کوچک و متوسط و دانش‌بنیان که تازه دارند رشد می‌کنند.
- بازار ابزارهای نوین مالی: جای اوراقِ بدهی و ابزارهای غیرسهمی؛ مثلِ اوراق خزانهٔ اسلامی (اخزا)، اوراقِ تسهیلاتِ مسکن، و واحدِ بعضی صندوق‌ها.
- بازار عرضه: برای عرضهٔ یکجای سهام و بعضی معاملاتِ خاص. شرحش در مطلبِ بازار سوم فرابورس آمده است.
یک نکتهٔ جالب: اوراقِ بدهی، یعنی اوراقی که دولت یا شرکت با آن قرض می‌گیرد، بیشترشان در فرابورس معامله می‌شوند. پس فرابورس فقط خانهٔ «شرکتهای کوچک» نیست. بخشِ بزرگی از بازارِ اوراقِ کشور هم همین‌جاست.
بازار پایه و تابلوهای زرد، نارنجی و قرمز
بازار پایه را مثلِ چراغِ راهنمایی ببینید. رنگِ تابلو به شما می‌گوید چقدر باید ترمز بگیرید.
- پایهٔ زرد: کم‌خطرترینِ بازار پایه. شرکت دست‌کم یک صورت مالیِ حسابرسی‌شده داده است. دامنهٔ نوسان مثبت و منفی ۳٪.
- پایهٔ نارنجی: شرکتهایی که گزارش‌هایشان را دیر یا ناقص می‌دهند یا حسابرس به حساب‌هایشان ایراد گرفته. دامنهٔ نوسان مثبت و منفی ۲٪.
- پایهٔ قرمز: پرخطرترین تابلو. مثلاً شرکتی که حکمِ اولیهٔ ورشکستگی گرفته، در آستانهٔ انحلال است یا مدت‌ها گزارش نداده. دامنهٔ نوسان مثبت و منفی ۱٪.
دامنهٔ نوسان یعنی بیشترین اندازه‌ای که قیمتِ یک سهم در یک روز میتواند بالا یا پایین برود. شاید فکر کنید دامنهٔ کم یعنی امنیت. ولی این‌جا برعکس است. بیایید با هم حساب کنیم.
فرض کنید سهمی در پایهٔ قرمز ۱۰ هزار تومان است و خبرِ بدی می‌آید. بازار فکر میکند ارزشِ واقعی‌اش ۷ هزار تومان است، یعنی ۳۰٪ پایینتر. با دامنهٔ ۱٪، قیمت هر روز فقط حدودِ ۱۰۰ تومان پایین می‌آید. برای رسیدن به ۷ هزار تومان حدودِ ۳۶ روزِ کاری لازم است. یعنی تقریباً دو ماه صفِ فروش، و شما هر روز می‌بینید که نمی‌توانید بفروشید. (این فقط مثال است.)
پس دامنهٔ کم در بازار پایه، ریسک را کم نمی‌کند. فقط ریختن را کُند و طولانی میکند. برای همین، معمولاً پیش از نخستین خرید از بازار پایه، سامانهٔ کارگزاری از شما می‌خواهد بیانیهٔ ریسک را بخوانید و بپذیرید. آن را سرسری تأیید نکنید.
خرید سهام فرابورسی ریسک بیشتری دارد؟
جوابِ کوتاه: به‌طورِ میانگین بله، ولی نه همیشه. میانگینِ ریسک در فرابورس بالاتر است، چون فیلترِ ورود سبکتر است. ولی ریسکِ هر سهم را باید جدا سنجید.
چرا میانگین بالاتر است؟ زنجیره‌اش ساده است. شرطِ ورود آسان‌تر است، پس شرکتهای جوانتر و کوچکتر می‌آیند. شرکتِ کوچک درآمدِ ناپایدارتری دارد، پس سودش بالا و پایینِ بیشتری دارد. در نتیجه قیمتِ سهمش هم تندتر بالا و پایین میرود.
طرفِ دیگرِ ماجرا هم هست. شرکتِ کوچکی که موفق شود، میتواند چند برابر رشد کند. شرکتِ بزرگِ بورسی معمولاً چنین جهشی ندارد. پس ریسکِ بیشتر، شانسِ بازدهِ بیشتر هم دارد. ولی این شانس است، نه قول.
دو اشتباهِ رایج را هم کنار بگذارید:
- «بورسی است، پس امن است.» نه. در بورس تهران هم شرکتهایی هستند که سال‌ها زیان داده‌اند و سهمشان نصف شده. بورسی بودن یعنی از فیلترِ ورود رد شده، نه اینکه تضمینِ سود دارد.
- «فرابورسی است، پس بد است.» این هم نه. شرکتهای خوب و سودده در بازار اولِ فرابورس کم نیستند. بعضی‌شان بعدها به بورس هم رفته‌اند.
پس نامِ بازار مثلِ برچسبِ اولیه است، نه حکمِ نهایی. به شما می‌گوید از کجا شروع به شک کنید، ولی جای تحقیق را نمی‌گیرد.
نقدشوندگی: کجا راحت‌تر میشود فروخت؟
نقدشوندگی یعنی هر وقت خواستید، بتوانید سهمتان را بفروشید و پولتان را بگیرید، بدونِ اینکه مجبور شوید خیلی ارزان بفروشید. مثلِ فرقِ فروختنِ سکهٔ امامی با فروختنِ یک فرشِ دست‌بافتِ خاص. سکه را همان روز می‌فروشید. فرش ممکن است ماه‌ها مشتری نداشته باشد.
در بورس تهران شرکتهای بزرگ و پرطرفدار زیادند. هر روز خریدار و فروشنده دارند. در فرابورس وضع یکدست نیست. بعضی نمادهای بازار اول خیلی پرمعامله‌اند. ولی بعضی نمادهای بازار پایه ممکن است چند روز اصلاً معامله نشوند.
یک آزمونِ ساده پیش از خرید: میانگینِ ارزشِ معاملاتِ روزانهٔ سهم را با پولِ خودتان مقایسه کنید. فرض کنید می‌خواهید ۵۰ میلیون تومان بخرید. اگر آن سهم روزی فقط ۱۰ میلیون تومان معامله میشود، پولِ شما پنج روزِ کاملِ معاملهٔ آن سهم است. روزِ فروش، خودتان صف درست می‌کنید. (عددها مثال‌اند.)
این عدد را در سایت TSETMC یا اپِ کارگزاری‌تان، کنارِ هر نماد می‌بینید. پس پیش از خریدِ هر سهمِ کوچک، اول بپرسید: «اگر فردا بخواهم بفروشم، کسی هست که بخرد؟»
شفافیت و گزارش‌دهی در بورس و فرابورس
همهٔ شرکتهای بورسی و فرابورسی باید گزارش‌هایشان را در سامانهٔ کدال منتشر کنند. کدال یعنی سایتی که شرکتها صورت‌های مالی و خبرهای مهمشان را آن‌جا اعلام می‌کنند. قانون برای همه یکی است.
تفاوت در عمل است. شرکتِ بزرگِ بورسی هزاران سهامدار و ده‌ها تحلیلگر دارد که هر گزارشش را زیرِ ذره‌بین می‌گذارند. شرکتِ کوچکِ فرابورسی ممکن است هیچ‌کس دنبالش نباشد. گاهی هم گزارش‌هایش دیر می‌آید؛ همان چیزی که آن را به تابلوی نارنجی می‌برد.
پس در فرابورس، کارِ تحقیق بیشتر روی دوشِ خودِ شماست. پیش از خرید، دست‌کم آخرین صورت مالی و گزارشِ حسابرس را در کدال نگاه کنید.
کارمزد، ساعت معاملات و کد بورسی: چه چیزهایی یکی است؟
خبرِ خوب این است که برای یک خریدارِ معمولی، کار در دو بازار تقریباً یکی است:
- کد بورسی یکی است. با همان کدی که پس از ثبتنام در سجام و کارگزاری میگیرید، هم سهمِ بورسی می‌خرید و هم فرابورسی.
- ساعتِ معاملات یکی است. طبقِ آخرین اطلاعیه‌ها، معاملاتِ سهام از ۹ صبح تا ۱۲:۳۰، شنبه تا چهارشنبه.
- شیوهٔ سفارش‌گذاری یکی است. همان اپ، همان دکمه‌ها، همان صفِ خرید و فروش.
- دامنهٔ نوسان در بازار اول و دوم یکی است. تفاوت فقط در بازار پایه است.
کارمزد کمی فرق دارد، ولی ناچیز. طبقِ جدولِ فعلیِ کارمزدها، خریدِ سهم در بورس حدودِ ۰٫۳۷۱۲٪ و در فرابورس حدودِ ۰٫۳۶۳۲٪ کارمزد دارد. کارمزدِ فروش، با مالیات، در هر دو حدودِ ۰٫۸۸٪ است.
بیایید حساب کنیم. اگر ۱۰ میلیون تومان سهم بخرید، در بورس حدودِ ۳۷ هزار تومان و در فرابورس حدودِ ۳۶ هزار تومان کارمزد می‌دهید. فرقش کمتر از هزار تومان است؛ کمتر از قیمتِ یک نان. پس کارمزد نباید دلیلِ انتخاب باشد. جزئیاتِ کامل را در مطلبِ کارمزد معاملات بورس ببینید.
از کجا بفهمیم یک سهم بورسی است یا فرابورسی؟
سه راهِ ساده دارید:
- اپِ کارگزاری: در صفحهٔ هر نماد معمولاً نامِ بازار نوشته شده؛ مثلاً «بازار اول فرابورس» یا «بورس - تابلوی اصلی».
- سایت TSETMC: نماد را جست‌وجو کنید. بالای صفحه، بازار و تابلوی سهم آمده است.
- سایت فرابورس: فهرستِ شرکتها و نمادهای فرابورس را به‌تفکیکِ بازار دارد.
این کار ده ثانیه وقت می‌گیرد. ولی همین ده ثانیه به شما می‌گوید با یک شرکتِ تابلوی اصلیِ بورس طرفید یا با یک شرکتِ پایهٔ قرمز. پس پیش از هر خرید، اول تابلو را نگاه کنید.
سایت فرابورس چه اطلاعاتی دارد؟
سایتِ رسمیِ فرابورس ایران نشانیِ ifb.ir را دارد. برای یک سهامدارِ معمولی، این بخش‌هایش به کار می‌آید:
- اطلاعیه‌ها: عرضه‌های اولیهٔ فرابورس، تغییرِ تابلوی نمادها، انتقالِ شرکت از بازاری به بازارِ دیگر.
- فهرستِ شرکتها و نمادها: به‌تفکیکِ بازار اول، دوم، پایه و بقیه.
- شاخص و آمار: شاخص کل فرابورس و ارزشِ معاملاتِ روزانه.
- قوانین و دستورالعمل‌ها: متنِ رسمیِ شرطهای پذیرش و قاعده‌های هر بازار. عددِ دقیق را همیشه از همین‌جا بگیرید.
عرضه‌های اولیهٔ مهمِ فرابورس را هم در مطلبِ بزرگ‌ترین عرضه‌های اولیه فرابورس جمع کرده‌ایم.
بورس بهتر است یا فرابورس؟
این پرسش مثلِ این است که بپرسید ماشینِ صفر بهتر است یا دست‌دوم. بستگی دارد چقدر پول دارید، چقدر وقت دارید و چقدر از تعمیرگاه سر درمی‌آورید.
اگر تازه‌کارید، منطقی‌تر است از شرکتهای بزرگتر و پرمعامله شروع کنید؛ که بیشترشان در بورس و بازار اولِ فرابورس‌اند. اگر بیشتر می‌دانید و وقتِ خواندنِ صورت‌های مالی را دارید، در فرابورس هم فرصت‌های خوب پیدا میشود.
لازم هم نیست یکی را انتخاب کنید. با یک کد بورسی به هر دو دسترسی دارید. مهم این است که بدانید هر سهم در کدام طبقه نشسته و ریسکِ همان طبقه را بپذیرید. تصمیمِ نهایی با خودتان است.
چک‌لیستِ پیش از خریدِ یک سهمِ فرابورسی
- بازار و تابلوی سهم را دیدم: بازار اول، دوم یا پایه؟ اگر پایه، چه رنگی؟
- میانگینِ ارزشِ معاملاتِ روزانه را با مبلغِ خریدِ خودم مقایسه کردم.
- آخرین صورت مالی و نظرِ حسابرس را در کدال نگاه کردم.
- می‌دانم اگر سهم صفِ فروش شود، چند روز ممکن است گیر بمانم.
- این خرید فقط بخشی از سرمایهٔ من است، نه همه‌اش.
سوالات متداول
فرابورس چیست؟
فرابورس ایران بازار رسمی دوم سهام و اوراق بهادار در کشور است که از سال ۱۳۸۸ کار میکند. زیر نظر سازمان بورس است و با همان کد بورسی در آن معامله میشود، ولی شرطهای پذیرش شرکتها در آن آسان‌تر از بورس تهران است.
فرق بورس و فرابورس چیست؟
فرق اصلی در شرطهای پذیرش است. بورس تهران شرکتهای باسابقهتر، سوددهتر و بزرگتر را میپذیرد و فرابورس شرکتهای جوانتر و کوچکتر را هم راه میدهد. برای همین میانگین ریسک در فرابورس بالاتر و نقدشوندگی آن ناهمگونتر است.
آیا فرابورس قانونی و زیر نظر سازمان بورس است؟
بله. فرابورس ایران یک بازار کاملاً رسمی است و سازمان بورس و اوراق بهادار بر آن نظارت میکند. همهٔ شرکتهای فرابورسی هم مثل شرکتهای بورسی باید گزارش‌های مالی خود را در سامانهٔ کدال منتشر کنند.
خرید سهام فرابورسی ریسک بیشتری دارد؟
بهطور میانگین بله، چون فیلتر ورود به فرابورس سبکتر است و شرکتهای کوچکتر و جوانتر در آن هستند. ولی ریسک هر سهم جداست؛ سهم خوب در فرابورس و سهم پرریسک در بورس هر دو پیدا میشود. بازار پایه، بهویژه تابلوی قرمز، پرریسکترین بخش است.
برای خرید سهام فرابورس کد بورسی جداگانه لازم است؟
نه. همان کد بورسی که پس از ثبتنام در سجام و کارگزاری میگیرید، برای خرید و فروش سهام بورس و فرابورس هر دو کافی است. فقط برای نخستین خرید از بازار پایه معمولاً باید بیانیهٔ ریسک را در سامانهٔ کارگزاری بپذیرید.
بازار پایه فرابورس چیست؟
بازار پایه پایینترین طبقهٔ فرابورس است و جای شرکتهایی است که شرطهای بازارهای بالاتر را ندارند. سه تابلوی زرد، نارنجی و قرمز دارد که به ترتیب دامنهٔ نوسان روزانهٔ سه، دو و یک درصد دارند و ریسکشان به همین ترتیب بیشتر میشود.
سایت فرابورس چه اطلاعاتی دارد؟
سایت رسمی فرابورس ایران با نشانی ifb.ir اطلاعیههای عرضهٔ اولیه و تغییر تابلوها، فهرست شرکتها و نمادها به تفکیک بازار، شاخص کل فرابورس و آمار معاملات، و متن رسمی قوانین و دستورالعملهای پذیرش را منتشر میکند.
آیا شرکتها میتوانند از فرابورس به بورس بروند؟
بله. شرکت فرابورسی که رشد کند و شرطهای بورس تهران را به دست بیاورد، میتواند با طی مراحل پذیرش به بورس منتقل شود. برعکس هم ممکن است؛ شرکتی که شرطهایش را از دست بدهد به بازار پایینتر میرود.
جمع‌بندی
فرابورس بازارِ رسمیِ دومِ سهام است، با همان ناظر و همان کد بورسیِ بورس تهران. فرقِ اصلی در درِ ورودی است: بورس سخت‌گیرتر است و فرابورس آسان‌گیرتر. از همین یک فرق، بقیهٔ تفاوت‌ها بیرون می‌آید: ریسکِ میانگینِ بیشتر، نقدشوندگیِ ناهمگونتر و شفافیتی که باید خودتان بیشتر چکش کنید.
اگر می‌خواهید تصویرِ کلِ بازارِ سرمایه را ببینید، مطلبِ انواع بازارهای فعال در بازار سرمایه ایران و برای شروع از پایه، بورس چیست؟ را بخوانید. پس دفعهٔ بعد که کنارِ نامِ سهمی «فرابورس» دیدید، نترسید. فقط یک قدم جلوتر بروید و بپرسید: کدام بازار، کدام تابلو، و روزی چقدر معامله میشود؟