الگوی ABCD چیست؟ ساده‌ترین الگوی هارمونیک؛ نسبت‌ها، رسم، حد سود و حد ضرر

الگوی ABCD ساده‌ترین الگوی هارمونیک است: قیمت یک حرکت می‌کند (AB)، کمی برمی‌گردد (BC) و دوباره هم‌اندازهٔ حرکتِ اول جلو می‌رود (CD). نقطهٔ D جایی است که احتمالِ برگشتِ قیمت بیشتر می‌شود. برای همین معامله‌گرها آنجا دنبالِ ورود می‌گردند و حد ضرر و حد سود را با نسبت‌های فیبوناچی می‌چینند.

اگر روی نمودار نگاه کنید، این الگو شبیهِ حرفِ N انگلیسی است؛ یا برعکسش، شبیهِ یک N وارونه. همین سادگی آن را دوست‌داشتنی کرده است. ولی سادگی یعنی آسان‌گرفتن نه. در این نوشته با هم قدم‌به‌قدم می‌بینیم الگو چطور ساخته می‌شود، نسبت‌هایش کدام است، کجا وارد شویم، کجا بیرون بیاییم و کجا بیشترِ آدم‌ها اشتباه می‌کنند.

الگوی ABCD چیست و از کجا آمده؟

الگوی ABCD (به انگلیسی ABCD pattern) از چهار نقطه و سه موج ساخته شده است. موجِ AB حرکتِ اصلی است. موجِ BC یک عقب‌نشینی، یعنی اصلاحِ کوتاه، است. موجِ CD دوباره در جهتِ AB حرکت می‌کند و در D تمام می‌شود. خیلی‌ها اسمش را «الگوی ای بی سی دی» یا «AB=CD» هم می‌گذارند، چون در شکلِ کلاسیکش طولِ CD با طولِ AB برابر است.

یک تشبیهِ ساده: فرض کنید از خانه تا نانوایی ۱۰ دقیقه پیاده رفته‌اید. برمی‌گردید چون کیف‌پول را جا گذاشته‌اید، ولی وسطِ راه یادتان می‌آید که در جیبتان است. دوباره راه می‌افتید. به احتمالِ زیاد قدم‌هایتان با همان آهنگِ قبلی است. بازار هم همین‌طور است؛ حرکتِ دوم اغلب شبیهِ حرکتِ اول است، چون همان آدم‌ها با همان عادت‌ها معامله می‌کنند.

ریشهٔ این ایده به کتابی برمی‌گردد که هارولد گارتلی در سالِ ۱۹۳۵ دربارهٔ بازارِ سهام نوشت. بعدها معامله‌گرهایی مثلِ لری پساونتو نسبت‌های فیبوناچی را رویش گذاشتند و الگو دقیق‌تر شد. امروز ABCD پایهٔ همهٔ الگوهای هارمونیک است. گارتلی، خفاش، پروانه و خرچنگ همه در دلِ خودشان یک ABCD دارند؛ فقط یک نقطهٔ X هم اولشان اضافه شده است.

ABCD صعودی و ABCD نزولی چه فرقی دارند؟

نام‌گذاری اینجا کمی گیج‌کننده است، پس حواسمان باشد. اسمِ الگو را جهتِ حرکتِ بعد از نقطهٔ D تعیین می‌کند، نه جهتِ خودِ موج‌ها.

ABCD صعودی (برای خرید)

در ABCD صعودی، قیمت در حالِ پایین آمدن است. از A به B می‌ریزد، کمی تا C بالا می‌آید، و دوباره تا D پایین می‌رود. نقطهٔ C پایین‌تر از A است و D پایین‌تر از B. انتظار این است که در D ریزش خسته شود و قیمت بالا برود. پس ABCD صعودی در واقع در انتهای یک ریزش شکل می‌گیرد و فرصتِ خرید است.

ABCD نزولی (برای فروش)

ABCD نزولی برعکس است. قیمت از A تا B بالا می‌رود، تا C کمی پایین می‌آید و دوباره تا D بالا می‌رود. C بالاتر از A است و D بالاتر از B. در D انتظار داریم بالا رفتن خسته شود. در بورسِ ایران که فروشِ استقراضی برای بیشترِ آدم‌ها کاربردی نیست، ABCD نزولی بیشتر به دردِ فروشِ سهمی می‌خورد که در سبد دارید، یا به اینکه در آن نقطه سهم را نخرید.

پس هر وقت کسی گفت «ABCD صعودی»، یعنی قیمت پایین آمده و ممکن است بالا برود؛ و «ABCD نزولی» یعنی قیمت بالا رفته و ممکن است برگردد.

نسبت‌های الگوی ABCD کدامند؟

الگو بدونِ نسبت فقط یک زیگزاگِ معمولی است. چیزی که آن را «هارمونیک» می‌کند، این است که اندازهٔ موج‌ها با نسبت‌های فیبوناچی به هم ربط دارند. سه قاعدهٔ اصلی این‌هاست:

1. اصلاحِ BC: موجِ BC بخشی از AB را پس می‌گیرد؛ معمولاً بین ۳۸٫۲ تا ۸۸٫۶ درصد. رایج‌ترین‌ها اصلاح ۰٫۶۱۸ و ۰٫۷۸۶ هستند.
2. امتدادِ CD نسبت به BC: موجِ CD معمولاً ۱۲۷ تا ۲۶۱٫۸ درصدِ موجِ BC است. به این «امتداد» یا اکستنشن می‌گویند.
3. برابریِ AB و CD: در شکلِ کلاسیک، CD هم‌اندازهٔ AB است. اگر بازار پرشتاب باشد، CD گاهی ۱٫۲۷ یا ۱٫۶۱۸ برابرِ AB می‌شود؛ به این شکل‌ها «ABCD امتدادی» می‌گویند.

یک نکتهٔ زیبا اینجاست: عمقِ اصلاحِ BC به شما می‌گوید CD احتمالاً تا کجا می‌رود. هرچه BC کم‌عمق‌تر باشد، CD بلندتر است. جدولِ زیر این نسبت‌های جفت را نشان می‌دهد.

نسبتِ اصلاحِ BC و امتدادِ متناظرِ CD در الگوی ABCD

اگر BC این مقدار از AB را اصلاح کند	CD معمولاً این مقدار از BC امتداد می‌یابد	تفسیر
۳۸٫۲٪	۲۲۴٪ تا ۲۶۱٫۸٪	اصلاحِ کم‌عمق؛ روند قوی است
۵۰٪	۲۰۰٪	اصلاحِ متوسط
۶۱٫۸٪	۱۶۱٫۸٪	رایج‌ترین حالت؛ معمولاً AB=CD دقیق درمی‌آید
۷۰٫۷٪	۱۴۱٪	اصلاحِ نسبتاً عمیق
۷۸٫۶٪	۱۲۷٪	اصلاحِ عمیق؛ اکستنشن ۱٫۲۷
۸۸٫۶٪	۱۱۳٪	اصلاحِ خیلی عمیق؛ الگو ضعیف‌تر است

لازم نیست این جدول را حفظ کنید. کافی است یک قانون یادتان بماند: هرچه BC کمتر برگردد، CD بیشتر می‌رود. این عددها هم دقیقِ ریاضی نیستند؛ بازار چند درصد بالا و پایین را تحمل می‌کند. اگر BC به‌جای ۶۱٫۸ روی ۶۰ درصد ایستاد، الگو خراب نشده است.

تقارنِ زمانی: عددی که خیلی‌ها فراموش می‌کنند

غیر از قیمت، زمان هم مهم است. در یک ABCD خوش‌فرم، موجِ CD تقریباً به همان اندازهٔ AB طول می‌کشد. اگر AB در ۱۰ کندل ساخته شده، CD هم بهتر است بینِ ۷ تا ۱۳ کندل باشد. به این «تقارن زمانی» می‌گویند. اگر AB ده روز طول کشیده و CD در دو روز با یک ریزشِ تند تمام شده، این دو موج هم‌جنس نیستند و بهتر است به الگو اعتماد نکنید.

چطور الگوی ABCD را رسم کنیم؟ (قدم‌به‌قدم)

رسم الگو کارِ سختی نیست. مهم این است که ترتیب را رعایت کنید و نقطه‌ها را از روی سقف و کف‌های واضح بگذارید، نه از روی خیال. این قدم‌ها را برای ABCD صعودی می‌گوییم؛ برای نزولی همه چیز برعکس است.

1. تایم فریم را انتخاب کنید. الگو در همهٔ تایم فریم‌ها دیده می‌شود، ولی در نمودارِ روزانه و چهارساعته قابل‌اعتمادتر است. در نمودارهای خیلی کوتاه، نوسان‌های تصادفی زیاد است.
2. موجِ AB را پیدا کنید. یک ریزشِ روشن و یک‌تکه که سقفِ آن A و کفش B است. اگر وسطِ AB برگشت‌های بزرگ دارد، احتمالاً یک موجِ واحد نیست.
3. اصلاحِ BC را بسنجید. ابزارِ فیبوناچیِ اصلاحی را از A تا B بکشید. C باید جایی بینِ ۳۸٫۲ تا ۸۸٫۶ درصد بایستد و از A بالاتر نرود. اگر رفت، الگو باطل است.
4. دو هدف برای D حساب کنید. یکی AB=CD: طولِ AB را از C کم کنید. دیگری امتدادِ BC: با جدولِ بالا ببینید با این عمقِ اصلاح، CD چند برابرِ BC می‌شود.
5. ناحیهٔ PRZ را علامت بزنید. PRZ یعنی «ناحیهٔ احتمالیِ برگشت». جایی که دو یا سه محاسبه به هم نزدیک می‌شوند. هرچه این عددها نزدیک‌تر باشند، ناحیه معتبرتر است.
6. منتظرِ تأیید بمانید. رسیدن به D کافی نیست. یک کندل برگشتی، مثلاً چکش یا پین بار، یا بالا رفتنِ حجم، تأییدِ خوبی است.

بیشترِ نرم‌افزارهای نمودار، از جمله تریدینگ ویو، ابزارِ آمادهٔ رسمِ ABCD دارند. چهار نقطه را کلیک می‌کنید و نرم‌افزار نسبت‌ها را کنارِ هر موج می‌نویسد. ولی پیشنهادِ من این است که چند بار اول با ابزارِ فیبوناچیِ ساده و دستی حساب کنید. وقتی حساب را خودتان بلد باشید، فریبِ الگوهای کج‌ومعوج را نمی‌خورید.

یک مثالِ عددی از ABCD صعودی

بیایید با یک سهمِ فرضی حساب کنیم. این عددها فقط مثال‌اند و ربطی به هیچ نمادِ واقعی ندارند.

سهمی از ۱۰٬۰۰۰ تومان (نقطهٔ A) ریخته و به ۸٬۰۰۰ تومان (نقطهٔ B) رسیده است. پس طولِ AB می‌شود ۲٬۰۰۰ تومان. بعد سهم تا ۹٬۲۳۶ تومان (نقطهٔ C) بالا آمده است. این برگشت ۱٬۲۳۶ تومان است، یعنی دقیقاً ۶۱٫۸ درصدِ AB. حالا دوباره دارد پایین می‌آید. D کجاست؟

• محاسبهٔ AB=CD: ۹٬۲۳۶ منهای ۲٬۰۰۰ می‌شود ۷٬۲۳۶ تومان.
• امتدادِ ۱۶۱٫۸ درصدیِ BC: ۱٬۲۳۶ ضربدرِ ۱٫۶۱۸ تقریباً ۲٬۰۰۰ می‌شود؛ باز هم ۷٬۲۳۶ تومان.
• حالتِ امتدادیِ ۱٫۲۷: اگر CD بلندتر از AB شود، ۲٬۰۰۰ ضربدرِ ۱٫۲۷ می‌شود ۲٬۵۴۰؛ یعنی ۶٬۶۹۶ تومان.

دو محاسبهٔ اول روی یک عدد افتادند. پس ناحیهٔ PRZ حدودِ ۷٬۲۰۰ تا ۷٬۳۰۰ تومان است. اگر قیمت آنجا کندلِ برگشتی بسازد، می‌شود به خرید فکر کرد. اگر بی‌توجه از آن رد شد، ناحیهٔ بعدی حدودِ ۶٬۷۰۰ تومان است.

حد سود و حد ضرر در الگوی ABCD کجاست؟

خیلی‌ها فقط به نقطهٔ ورود فکر می‌کنند. ولی معامله سه پایه دارد: ورود، خروج با سود و خروج با ضرر. هر کدام که نباشد، معامله لنگ است.

حد ضرر

حد ضرر کمی آن طرفِ ناحیهٔ PRZ گذاشته می‌شود؛ در ABCD صعودی کمی پایین‌تر از D، و در ABCD نزولی کمی بالاتر از D. منطقش ساده است: اگر قیمت از ناحیهٔ برگشت رد شد و همان‌جا نماند، الگو اشتباه بوده است. در مثالِ ما، حد ضرر را می‌شود حدودِ ۶٬۹۵۰ تومان گذاشت؛ یعنی ۲۸۶ تومان پایین‌تر از ورود، حدودِ ۴ درصد. برای جزئیاتِ بیشتر، نوشتهٔ استراتژی حد ضرر را ببینید.

حد سود

رایج‌ترین روش این است که حد سود را با فیبوناچیِ اصلاحی روی کلِ موجِ AD بگذارید:

• هدفِ اول: برگشتِ ۳۸٫۲ درصدیِ AD.
• هدفِ دوم: برگشتِ ۶۱٫۸ درصدیِ AD.
• هدفِ دورتر: سقفِ A، که در روندهای قوی گاهی شکسته هم می‌شود.

در مثالِ ما AD می‌شود ۱۰٬۰۰۰ منهای ۷٬۲۳۶، یعنی ۲٬۷۶۴ تومان. هدفِ اول ۷٬۲۳۶ به‌علاوهٔ ۱٬۰۵۶ است، یعنی حدودِ ۸٬۲۹۰ تومان. هدفِ دوم ۷٬۲۳۶ به‌علاوهٔ ۱٬۷۰۸ است، یعنی حدودِ ۸٬۹۴۰ تومان. خیلی‌ها در هدفِ اول نیمی از سهم را می‌فروشند و حد ضررِ بقیه را به نقطهٔ ورود می‌آورند.

حالا ریسک را با سود مقایسه کنیم. ریسک ۲۸۶ تومان است و سود تا هدفِ اول ۱٬۰۵۶ تومان. یعنی برای هر یک تومان ریسک، حدودِ ۳٫۷ تومان سودِ احتمالی. این نسبتِ خوبی است. اگر این نسبت زیرِ ۲ بود، من معمولاً از کنارِ آن معامله رد می‌شوم. روش‌های دیگرِ هدف‌گذاری را در آموزش تعیین تارگت قیمتی نوشته‌ام.

پس حد ضرر را همان لحظهٔ ورود بنویسید، نه بعد. و حد سود را از قبل بدانید تا موقعِ بالا رفتنِ قیمت، طمع جای حساب را نگیرد.

الگوی ABCD در بورسِ ایران: سه نکته که در کتاب‌ها نیست

بیشترِ منابعِ آموزشیِ این الگو برای بازارهای بی‌دامنه نوشته شده‌اند. بورسِ تهران چند ویژگی دارد که روی کارِ ABCD اثر می‌گذارد.

• دامنهٔ نوسان و صف: قیمت در یک روز فقط تا سقف و کفِ مجاز حرکت می‌کند. گاهی سهم با صفِ فروش از D رد می‌شود و شما نمی‌توانید سرِ حد ضرر بفروشید. پس حد ضرر را کمی محافظه‌کارانه‌تر بگیرید و حجمِ معامله را کوچک‌تر کنید.
• نمودارِ تعدیل‌شده: افزایش سرمایه و سودِ نقدی قیمت را یک‌باره پایین می‌آورد. اگر روی نمودارِ تعدیل‌نشده الگو بکشید، ممکن است یک AB ساختگی ببینید. فرقش را در تفاوت نمودار تعدیل شده و بدون تعدیل توضیح داده‌ام.
• سهم‌های کم‌حجم: در نمادی که روزی چند معاملهٔ کوچک دارد، چند سفارش می‌تواند شکل را بسازد یا خراب کند. ABCD را روی سهم‌های پرحجم و نقدشونده جدی‌تر بگیرید.

اشتباه‌های رایج در معامله با الگوی ABCD

این الگو آن‌قدر ساده است که آدم وسوسه می‌شود همه جا ببیندش. این‌ها اشتباه‌هایی است که بیشتر از همه پول می‌برند:

1. خریدِ کورکورانه در D. رسیدن به PRZ یعنی «اینجا را نگاه کن»، نه «همین الان بخر». بدونِ کندلِ تأیید، شاید وسطِ یک ریزشِ بزرگ ایستاده باشید.
2. کشیدنِ الگو به زور. اگر برای جور کردنِ نسبت‌ها مدام نقطه‌ها را جابه‌جا می‌کنید، الگویی آنجا نیست. الگوی خوب به چشم می‌آید.
3. نادیده گرفتنِ روندِ بزرگ‌تر. ABCD صعودی وسطِ یک بازارِ خرسیِ سنگین شانسِ کمتری دارد. اول روند بازار را در تایم فریمِ بالاتر ببینید.
4. فراموش کردنِ زمان. موجِ CD که خیلی تندتر یا کندتر از AB است، تقارن ندارد و قابل‌اعتماد نیست.
5. معامله بدونِ حد ضرر. هیچ الگویی همیشه کار نمی‌کند. بدونِ حد ضرر، یک الگوی شکست‌خورده می‌تواند سودِ ده معاملهٔ موفق را ببرد.

چک‌لیستِ پیش از معامله با الگوی ABCD

پیش از ورود، این چند سؤال را از خودتان بپرسید. اگر جوابِ هر کدام «نه» بود، صبر کنید.

• موجِ AB روشن و یک‌تکه است؟
• C بینِ ۳۸٫۲ تا ۸۸٫۶ درصدِ AB ایستاده و از A رد نشده؟
• دست‌کم دو محاسبه (AB=CD و امتدادِ BC) در ناحیهٔ D به هم نزدیک‌اند؟
• زمانِ CD نزدیک به زمانِ AB است؟
• در D یک حمایت یا مقاومت قدیمی هم هست؟
• کندلِ برگشتی یا حجمِ بالا تأیید داده؟
• حد ضرر و دو هدف را نوشته‌اید و نسبتِ سود به ریسک دست‌کم ۲ است؟

اگر همهٔ این‌ها «بله» بود، تازه یک معاملهٔ قابل‌بررسی دارید. باقی‌اش را برنامهٔ معاملاتی و مدیریتِ سرمایهٔ خودتان تعیین می‌کند.

ABCD با الگوهای دیگر چه فرقی دارد؟

ABCD را با دو چیزِ شبیه به آن اشتباه می‌گیرند. جدولِ زیر فرقشان را خلاصه می‌کند.

مقایسهٔ الگوی ABCD با گارتلی و موجِ اصلاحیِ ABC الیوت

ویژگی	الگوی ABCD	الگوی گارتلی	اصلاحِ ABC الیوت
تعدادِ نقطه	چهار نقطه	پنج نقطه (X تا D)	سه موج در دلِ یک اصلاح
هدفِ اصلی	پیدا کردنِ نقطهٔ برگشتِ D	پیدا کردنِ D با نسبت به XA	شمردنِ موج‌ها در ساختارِ کلِ روند
سختی	ساده	متوسط	نیازمندِ تجربه
نسبتِ کلیدی	BC و امتدادِ CD	D روی ۷۸٫۶ درصدِ XA	رابطهٔ موجِ C با A

پس اگر تازه با هارمونیک آشنا شده‌اید، از ABCD شروع کنید. وقتی دیدنش برایتان عادت شد، گارتلی و بقیه را خیلی راحت‌تر می‌فهمید. اگر به ساختارِ موج‌ها علاقه دارید، امواج الیوت را هم بخوانید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

الگوی ABCD یک حرفِ ساده می‌زند: بازار حرکت‌هایش را تکرار می‌کند. موجِ AB، اصلاحِ BC و موجِ CD که اغلب هم‌اندازهٔ AB است، به شما نشان می‌دهند قیمت احتمالاً کجا خسته می‌شود. نسبت‌های فیبوناچی این ناحیه را دقیق‌تر می‌کنند و تقارنِ زمانی آن را محکم‌تر.

پس دفعهٔ بعد که نمودار را باز کردید، دنبالِ پیش‌بینی نباشید. دنبالِ یک N روشن بگردید، دو محاسبه برای D انجام دهید، منتظرِ تأیید بمانید و حد ضرر را پیش از ورود بنویسید. اگر می‌خواهید این ابزارها را منظم و با تمرین یاد بگیرید، دورهٔ آموزشی تحلیل تکنیکال برای همین ساخته شده است. تصمیمِ نهایی با خودتان.