امواج الیوت چیست؟ آموزش موج‌شماری الیوت به زبان ساده

خیلی‌ها در نمودارِ یک سهم فقط بالا و پایینِ بی‌نظم می‌بینند. ولی امواج الیوت روشی در تحلیل تکنیکال است که می‌گوید قیمت با یک الگوی تکراری حرکت می‌کند: پنج موج در جهتِ روندِ اصلی و بعد سه موج در خلافِ آن. ریشهٔ این تکرار، ترس و طمعِ تکراریِ آدم‌هاست. موج‌شماری یعنی پیدا کردنِ همین موج‌ها روی نمودار تا بفهمیم بازار در کدام مرحله است.

در این راهنما، از تاریخچه شروع می‌کنیم، به سه قاعدهٔ شکست‌ناپذیر می‌رسیم، انواعِ موجِ اصلاحی (زیگزاگ، فلت، مثلث) را با زبانِ ساده می‌شناسیم، رابطهٔ الیوت و فیبوناچی را حساب می‌کنیم و آخر سر می‌پرسیم: الیوت در بورس ایران چقدر به کار می‌آید؟

امواج الیوت چیست و از کجا آمده؟

این نظریه مالِ رالف نلسون الیوت (Ralph Nelson Elliott) است، یک حسابدارِ آمریکایی که سال‌ها در شرکت‌های راه‌آهن کار کرده بود. او در اواخرِ دههٔ ۱۹۲۰ میلادی به‌خاطرِ بیماری از کار کنار رفت. در همان سال‌های خانه‌نشینی، حدودِ ۶۰ سالگی، شروع کرد به بررسیِ دقیقِ نمودارهای سالانه، ماهانه، هفتگی و روزانهٔ شاخص‌های بورسِ آمریکا.

تا آن زمان خیلی‌ها فکر می‌کردند بازار کاملاً تصادفی حرکت می‌کند. الیوت دید که این‌طور نیست. او متوجه شد بالا و پایین‌های بازار شکل‌های مشخصی دارند که دوباره و دوباره تکرار می‌شوند، در هر اندازه‌ای، از نمودارِ چندساله تا نمودارِ ساعتی.

الیوت یافته‌هایش را در سال ۱۹۳۸ در کتابی با نامِ «اصلِ موج» (The Wave Principle) منتشر کرد و در سال ۱۹۴۶ کتابِ «قانونِ طبیعت» (Nature's Law) را نوشت. چند دهه بعد، در سال ۱۹۷۸، دو تحلیلگر به نام‌های فراست و پرکتر کتابی نوشتند که الیوت را دوباره سرِ زبان‌ها انداخت. بیشترِ قاعده‌هایی که امروز در آموزش‌ها می‌بینید از همین کتاب آمده است.

چرا بازار موج دارد؟

حرفِ اصلیِ الیوت ساده است: قیمت را آدم‌ها می‌سازند و احساسِ آدم‌ها تکرار می‌شود. وقتی خبرِ خوبی می‌رسد، اول عدهٔ کمی می‌خرند. بعد بقیه می‌بینند و دنبالشان راه می‌افتند. آخر سر کسانی هم که هیچ‌وقت نمی‌خریدند، از ترسِ جا ماندن وارد می‌شوند. بعد خستگی، سودگیری و ترس از راه می‌رسد.

مثلِ صفِ نانوایی است. اول دو سه نفر صف می‌بندند. رهگذرها که صف را می‌بینند فکر می‌کنند خبری هست و می‌ایستند. صف بلند و بلندتر می‌شود. تا اینکه نان تمام می‌شود و همه با هم پراکنده می‌شوند. این رفت‌وبرگشتِ جمعی همان چیزی است که روی نمودار موج می‌سازد. برای همین پیشنهاد می‌کنم دربارهٔ روانشناسیِ بازار در تحلیل تکنیکال هم بخوانید؛ الیوت روی همین پایه بنا شده است.

پس امواج الیوت نقشهٔ رفتارِ جمعیِ مردم است، نه یک فرمولِ جادویی.

ساختارِ اصلیِ موج‌ها: ۵ موجِ شتابدار و ۳ موجِ اصلاحی

یک چرخهٔ کاملِ الیوت هشت موج دارد. پنج موجِ اول هم‌جهتِ روندِ بزرگ‌ترند و به آن‌ها موج‌های شتابدار یا جنبشی (Motive) می‌گویند. سه موجِ بعدی خلافِ روندند و موج‌های اصلاحی (Corrective) نام دارند. موج‌های شتابدار را با عددِ ۱ تا ۵ نام‌گذاری می‌کنند و موج‌های اصلاحی را با حرفِ A، B و C.

نکتهٔ مهم این است که در دلِ همان پنج موجِ شتابدار هم دو موجِ اصلاحیِ کوچک هست: موجِ ۲ بخشی از موجِ ۱ را پس می‌گیرد و موجِ ۴ بخشی از موجِ ۳ را. یعنی بازار هیچ‌وقت یک‌نفس بالا نمی‌رود؛ پله‌پله می‌رود، با نفس‌گرفتن‌های کوتاه.

هر موج چه شخصیتی دارد؟

هر کدام از این موج‌ها حال‌وهوای خودش را دارد. شناختنِ این حال‌وهوا در موج‌شماری خیلی کمک می‌کند، چون شکلِ موج همیشه دقیق نیست ولی رفتارِ مردم معمولاً شبیه است.

شخصیتِ هر موج در امواج الیوت (روندِ صعودی)

موج	چه اتفاقی در بازار می‌افتد	حالِ مردم
موجِ ۱	شروعِ بی‌سروصدای صعود؛ معمولاً حجمِ معاملات هنوز کم است.	بیشترِ مردم باور ندارند و فکر می‌کنند یک بالا رفتنِ گذراست.
موجِ ۲	قیمت برمی‌گردد و بخشِ بزرگی از موجِ ۱ را پس می‌گیرد.	همه می‌گویند «دیدید؟ گفتم خبری نیست.»
موجِ ۳	معمولاً بلندترین و پرقدرت‌ترین موج؛ حجم بالا می‌رود.	خبرها خوب می‌شوند و جمعیت وارد بازار می‌شود.
موجِ ۴	استراحت و سودگیری؛ اغلب کند و خسته‌کننده و کج‌دارومریز.	بی‌حوصلگی؛ بعضی خسته می‌شوند و می‌فروشند.
موجِ ۵	آخرین بالا رفتن؛ گاهی با هیجانِ زیاد ولی قدرتِ کمتر.	خوش‌بینیِ افراطی؛ تازه‌واردها از ترسِ جا ماندن می‌خرند.
موجِ A	اولین افتِ جدی بعد از سقف.	بیشترِ مردم آن را «فرصتِ خرید» می‌بینند.
موجِ B	یک بالا رفتنِ موقت که امید را برمی‌گرداند.	«دیدید؟ دوباره راه افتاد.» (معمولاً تله است.)
موجِ C	افتِ گسترده و اغلب تند.	ترس و ناامیدی؛ فروشِ همگانی.

همین جدول نشان می‌دهد چرا موجِ ۳ محبوبِ معامله‌گران است: هم بلند است و هم زمانی است که بازار پشتِ سرش می‌ایستد. و چرا موجِ ۵ خطرناک است: درست وقتی همه خوش‌بین‌اند، روند نزدیکِ پایان است.

درجه‌های موج: موج در دلِ موج

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های امواج الیوت این است که الگو در هر اندازه‌ای تکرار می‌شود. موجِ ۳ِ یک نمودارِ هفتگی، اگر روی نمودارِ روزانه بزرگش کنید، خودش پنج موجِ کوچک‌تر دارد. موجِ ۲ هم اگر بزرگش کنید، خودش یک ABC کوچک است.

مثلِ عروسک‌های تودرتوی روسی است: هر عروسک را باز کنید، یک عروسکِ کوچک‌تر با همان شکل بیرون می‌آید. به این خاصیت در زبانِ امروز «فراکتال» می‌گویند.

الیوت برای این بزرگی و کوچکی نام گذاشت. در کتاب‌های امروزی معمولاً نُه درجه می‌بینید، از بزرگ به کوچک: سیکلِ بسیار بزرگ (Grand Supercycle)، ابرسیکل، سیکل، اصلی (Primary)، میانی، فرعی (Minor)، دقیقه‌ای (Minute)، ریز و بسیار ریز. لازم نیست همه را حفظ کنید. کافی است بدانید هر موج را باید در درجهٔ خودش بشمارید و نمودارهای چند تایم فریم را کنارِ هم ببینید.

پس اگر روی نمودارِ ساعتی پنج موجِ زیبا دیدید، شاید این فقط موجِ ۱ِ یک حرکتِ خیلی بزرگ‌تر باشد. اول تصویرِ بزرگ، بعد جزئیات.

قواعد اصلیِ امواج الیوت: سه قانونی که هرگز شکسته نمی‌شوند

در الیوت چیزهای زیادی «معمولاً» اتفاق می‌افتند. ولی سه چیز «همیشه» درست است. اگر شمارشِ شما یکی از این سه را نقض کند، شمارش غلط است و باید از نو بشمارید. این سه قاعده مخصوصِ موج‌های شتابدارِ معمولی (ایمپالس) است.

قاعدهٔ ۱: موجِ ۲ از شروعِ موجِ ۱ پایین‌تر نمی‌رود

در روندِ صعودی، موجِ ۲ می‌تواند بخشِ زیادی از موجِ ۱ را پس بگیرد، حتی ۸۰ یا ۹۰ درصدش را. ولی هرگز از نقطهٔ شروعِ موجِ ۱ پایین‌تر نمی‌رود. اگر رفت، آن حرکتِ اول اصلاً موجِ ۱ نبوده است.

قاعدهٔ ۲: موجِ ۳ هیچ‌وقت کوتاه‌ترین موج نیست

از میانِ سه موجِ ۱ و ۳ و ۵، موجِ ۳ نمی‌تواند کوتاه‌ترین باشد. دقت کنید: قاعده نمی‌گوید موجِ ۳ همیشه بلندترین است. بیشترِ وقت‌ها بلندترین است، ولی گاهی موجِ ۱ یا ۵ از آن بلندتر می‌شود. فقط کوتاه‌ترین بودنش ممنوع است.

قاعدهٔ ۳: موجِ ۴ وارد محدودهٔ موجِ ۱ نمی‌شود

در روندِ صعودی، کفِ موجِ ۴ نباید پایین‌تر از سقفِ موجِ ۱ بیاید. به این «هم‌پوشانی» می‌گویند. تنها استثنا مثلث‌های قطری‌اند که پایین‌تر توضیح می‌دهم.

بیایید یک مثالِ عددیِ ساده بزنیم. فرض کنید قیمتِ سهمی از ۱٬۰۰۰ تومان شروع کرده و موجِ ۱ را تا ۱٬۴۰۰ تومان بالا رفته است (این عددها فقط مثال‌اند).

1. اگر موجِ ۲ تا ۱٬۱۵۰ تومان برگردد، مشکلی نیست، چون هنوز بالای ۱٬۰۰۰ است. اگر به ۹۵۰ برسد، شمارش باطل است.
2. موجِ ۱ چهارصد تومان طول داشته است. اگر موجِ ۳ از ۱٬۱۵۰ تا ۲٬۳۰۰ برود، طولش ۱٬۱۵۰ تومان است؛ یعنی حدودِ سه برابرِ موجِ ۱.
3. موجِ ۴ می‌تواند تا ۱٬۹۰۰ یا حتی ۱٬۵۰۰ برگردد. ولی اگر زیرِ ۱٬۴۰۰ برود، وارد محدودهٔ موجِ ۱ شده و این دیگر یک ایمپالسِ معمولی نیست.
4. موجِ ۵ هم نباید طوری تمام شود که موجِ ۳ (۱٬۱۵۰ تومان) کوتاه‌ترین موج شود.

پس این سه قاعده مثلِ ترمزِ دستی‌اند: نمی‌گویند بازار کجا می‌رود، ولی می‌گویند شمارشِ شما کجا قطعاً غلط است. همین هم بسیار ارزشمند است، چون جای حدِ ضرر را نشان می‌دهد.

رهنمودها: چیزهایی که «معمولاً» درست‌اند

غیر از سه قاعده، الیوت چند رهنمود هم دارد. رهنمود قانون نیست؛ یعنی بیشترِ وقت‌ها درست است ولی ممکن است نقض شود.

• قاعدهٔ تناوب: اگر موجِ ۲ تند و عمیق بود، موجِ ۴ معمولاً آرام و افقی است، و برعکس. بازار کمتر دو بار پشتِ هم یک‌جور اصلاح می‌کند.
• عمقِ موجِ ۴: موجِ ۴ اغلب نزدیکِ کفِ موجِ ۴ِ کوچک‌ترِ داخلِ موجِ ۳ تمام می‌شود.
• برابریِ موج‌ها: وقتی موجِ ۳ خیلی کشیده است، موج‌های ۱ و ۵ معمولاً طولِ نزدیک به هم دارند.
• کانال‌کشی: اغلب می‌شود یک کانال کشید که موج‌های ۲ و ۴ کفِ آن و موجِ ۳ سقفش باشد. این کانال کمک می‌کند حدودِ پایانِ موجِ ۵ را حدس بزنیم. برای کشیدنِ درستِ خط، مقالهٔ خط روند چیست؟ را ببینید.

شکل‌های خاصِ موج‌های شتابدار

موجِ گسترده (کشیده): معمولاً موجِ ۳

گاهی یکی از موج‌های ۱ یا ۳ یا ۵ خیلی کش می‌آید و در دلش پنج موجِ کوچکِ واضح دیده می‌شود. به این موجِ گسترده یا «اکستنشن» می‌گویند. در بازارِ سهام بیشترِ وقت‌ها موجِ ۳ گسترده می‌شود.

دامِ رایجش این است که ریزموج‌های داخلِ موجِ ۳ِ گسترده را با کلِ پنج موج اشتباه بگیرید و فکر کنید روند تمام شده، در حالی که تازه وسطِ راه هستید.

مثلثِ قطری (دیاگونال)

مثلثِ قطری یک موجِ شتابدارِ خاص است که بینِ دو خطِ همگرا شکل می‌گیرد، مثلِ یک گُوه. دو جا دیده می‌شود:

• قطریِ پایانی: در موجِ ۵ یا موجِ C. نشان می‌دهد روند خسته شده و به آخرش رسیده است. معمولاً بعدش یک برگشتِ تند می‌آید.
• قطریِ آغازین: در موجِ ۱ یا موجِ A. کمتر دیده می‌شود.

در مثلثِ قطری، استثنائاً موجِ ۴ می‌تواند وارد محدودهٔ موجِ ۱ شود. این تنها جایی است که قاعدهٔ سوم کنار گذاشته می‌شود.

نکته: وقتی مثلثِ قطری در انتهای یک موجِ بزرگ‌تر ظاهر می‌شود، یعنی آن موجِ بزرگ دارد تمام می‌شود و یک اصلاحِ هم‌درجه در راه است.

موجِ ۵ِ ناقص

گاهی موجِ ۵ نمی‌تواند از سقفِ موجِ ۳ بالاتر برود. به این موجِ ۵ِ ناقص یا شکسته (Truncation) می‌گویند. این نشانهٔ ضعفِ شدیدِ خریداران است و معمولاً بعدش یک ریزشِ جدی می‌آید.

پس اگر قیمت در موجِ ۵ به سقفِ قبلی رسید و نتوانست بالاتر برود، خوش‌بینی را کنار بگذارید و احتمالِ ناقص بودنِ موج را جدی بگیرید.

موج اصلاحی چند نوع دارد؟ زیگزاگ، فلت، مثلث و ترکیبی

اگر شمارشِ موج‌های شتابدار را یاد گرفتید، کارِ سخت تازه شروع شده است. خودِ الیوت‌کارها هم قبول دارند که شناختنِ موج‌های اصلاحی خیلی سخت‌تر است، چون شکل‌شان متنوع‌تر است و تا تمام نشوند، معلوم نیست کدام نوع‌اند.

موج‌های اصلاحی چهار خانوادهٔ اصلی دارند. اعدادِ داخلِ پرانتز نشان می‌دهد هر زیرموج چند موجِ کوچک‌تر دارد.

مقایسهٔ انواعِ موجِ اصلاحی در امواج الیوت

نوع	ساختار	شکل روی نمودار	کجا بیشتر دیده می‌شود
زیگزاگ	۵-۳-۵	تند و عمیق؛ موجِ B کوتاه است.	موجِ ۲، موجِ A
فلت (مسطح)	۳-۳-۵	افقی؛ موجِ B تقریباً تا شروعِ A برمی‌گردد.	موجِ ۴، موجِ B
مثلث	۳-۳-۳-۳-۳ (پنج پایهٔ A تا E)	نوسان‌های کوچک‌شونده بینِ دو خط	موجِ ۴، موجِ B، پیش از آخرین موج
ترکیبی	W-X-Y یا W-X-Y-X-Z	چند اصلاحِ ساده که با موجِ X به هم وصل شده‌اند	اصلاح‌های طولانی و زمان‌بر

اگر بخواهم این جدول را در یک جمله خلاصه کنم: زیگزاگ قیمت را زیاد پایین می‌برد ولی زود تمام می‌شود؛ فلت و مثلث و ترکیبی قیمت را کم پایین می‌برند ولی وقت زیادی می‌گیرند. اولی «اصلاحِ قیمتی» است و بقیه بیشتر «اصلاحِ زمانی».

زیگزاگ

زیگزاگ ساده‌ترین و تندترین اصلاح است. موجِ A پنج موجی پایین می‌آید، موجِ B سه موجی و کوتاه بالا می‌رود و موجِ C دوباره پنج موجی پایین می‌آید. موجِ C معمولاً از کفِ موجِ A پایین‌تر می‌رود.

فلت (مسطح)

در فلت، قیمت بیشتر به پهلو حرکت می‌کند تا پایین. موجِ A سه موجی است، نه پنج موجی، و همین یعنی فروشنده‌ها زورِ زیادی ندارند. برای همین موجِ B تقریباً تا سقفِ قبلی برمی‌گردد. فلت سه حالت دارد:

• فلتِ معمولی: موجِ B نزدیکِ شروعِ A تمام می‌شود و موجِ C نزدیکِ کفِ A.
• فلتِ منبسط (نامنظم): موجِ B از سقفِ قبلی هم بالاتر می‌رود و موجِ C از کفِ A پایین‌تر. در منابعِ فارسی به آن «ایرگولار» هم می‌گویند. این رایج‌ترین نوعِ فلت است.
• فلتِ رونده: موجِ B بالاتر از سقف می‌رود ولی موجِ C به کفِ A نمی‌رسد. نشانهٔ روندِ خیلی قوی است و کمیاب است.

فلتِ منبسط یک تلهٔ معروف دارد. چون موجِ B سقفِ تازه می‌زند، خیلی‌ها فکر می‌کنند روندِ صعودی ادامه دارد و همان سقف را موجِ ۵ می‌شمارند. بعد موجِ C می‌آید و غافلگیرشان می‌کند. این همان حالتی است که در مقالهٔ تله گاوی هم دیده می‌شود.

مثلث

مثلث از پنج پایه ساخته می‌شود که با A تا E نام‌گذاری می‌شوند و هر کدام سه موجی‌اند. معمولاً سقف‌ها پایین‌تر و کف‌ها بالاتر می‌آیند و قیمت بینِ دو خطِ همگرا جمع می‌شود. مثلِ فنری که فشرده می‌شود.

مثلث تقریباً همیشه پیش از آخرین موجِ یک حرکت ظاهر می‌شود: در موجِ ۴ (پیش از موجِ ۵)، در موجِ B (پیش از C) یا در آخرین بخشِ یک اصلاحِ ترکیبی. پس وقتی مثلثی دیدید، انتظار داشته باشید بعدش یک حرکتِ کوتاه و تند هم‌جهتِ قبل بیاید و بعد روند عوض شود. جزئیاتِ شکست و هدف‌گیری را در آموزش الگوی مثلث نوشته‌ام.

اصلاح‌های ترکیبی (دوگانه و سه‌گانه)

بازار همیشه به این سادگی اصلاح نمی‌کند. گاهی یک زیگزاگ یا فلت تمام می‌شود، قیمت کمی برمی‌گردد و دوباره یک اصلاحِ دیگر شروع می‌شود. به این‌ها اصلاحِ ترکیبی می‌گویند.

هر بخشِ ساده را با W، Y و Z نام‌گذاری می‌کنند و موجِ رابطِ بینِ آن‌ها را X. ترکیبِ دوگانه W-X-Y است و سه‌گانه W-X-Y-X-Z. بیشتر از سه‌تایی در قاعده‌های الیوت تعریف نشده است. این ساختارها مخصوصاً در روندهای نزولیِ طولانی و بازارهای بی‌حوصله زیاد دیده می‌شوند.

پس وقتی بعد از یک اصلاح منتظرِ شروعِ روند بودید و بازار دوباره افت کرد، احتمالِ اصلاحِ ترکیبی را در نظر بگیرید. صبر در اینجا از هر ابزاری مهم‌تر است.

رابطهٔ الیوت و فیبوناچی چیست؟

الیوت خودش متوجه شد که نسبتِ طولِ موج‌ها به هم تصادفی نیست و اغلب نزدیک به نسبت‌های اعداد فیبوناچی است، مثلِ ۳۸٫۲٪، ۵۰٪، ۶۱٫۸٪، ۱۰۰٪ و ۱۶۱٫۸٪. یعنی فیبوناچی به الیوت کمک می‌کند حدس بزنیم یک موج تقریباً تا کجا ممکن است برود.

دو اصطلاح را اول روشن کنیم. «بازگشت» (Retracement) یعنی یک موجِ اصلاحی چند درصد از موجِ قبلی را پس گرفته است. «امتداد» (Extension) یعنی یک موجِ جدید چند برابرِ موجِ مرجع طول دارد.

نسبت‌های فیبوناچیِ رایج در امواج الیوت (رهنمود، نه قانون)

موج	نسبتِ رایج	به زبانِ ساده
موجِ ۲	بازگشتِ ۵۰٪ تا ۶۱٫۸٪ِ موجِ ۱ (گاهی تا ۷۸٫۶٪)	معمولاً نیمی یا بیشترِ سودِ موجِ ۱ پس گرفته می‌شود.
موجِ ۳	امتدادِ ۱۶۱٫۸٪ِ موجِ ۱ (گاهی ۲۶۱٫۸٪)	حدودِ یک و نیم تا دو و نیم برابرِ موجِ ۱.
موجِ ۴	بازگشتِ ۲۳٫۶٪ تا ۳۸٫۲٪ِ موجِ ۳	کم‌عمق‌تر از موجِ ۲.
موجِ ۵	برابرِ موجِ ۱، یا ۶۱٫۸٪ِ فاصلهٔ شروعِ ۱ تا پایانِ ۳	وقتی موجِ ۳ گسترده است، موجِ ۵ اغلب هم‌اندازهٔ موجِ ۱ است.
موجِ B	بازگشتِ ۵۰٪ تا ۷۸٫۶٪ِ موجِ A (در فلت تا ۱۰۰٪ یا بیشتر)	هر چه موجِ B بلندتر، احتمالِ فلت بیشتر.
موجِ C	برابرِ موجِ A، یا ۱۶۱٫۸٪ِ آن	در زیگزاگ، C اغلب هم‌اندازهٔ A است.

با همان مثالِ قبلی حساب کنیم. موجِ ۱ از ۱٬۰۰۰ تا ۱٬۴۰۰ تومان رفته؛ یعنی ۴۰۰ تومان. بازگشتِ ۶۱٫۸٪ یعنی حدودِ ۲۴۷ تومان پایین آمدن؛ پس محدودهٔ احتمالیِ پایانِ موجِ ۲ حدودِ ۱٬۱۵۰ تومان است. اگر موجِ ۳ از ۱٬۱۵۰ شروع کند و ۱۶۱٫۸٪ِ موجِ ۱ (حدودِ ۶۵۰ تومان) بالا برود، به حدودِ ۱٬۸۰۰ تومان می‌رسد. (همهٔ این عددها مثال‌اند.)

پس فیبوناچی یک «محدودهٔ احتمالی» می‌دهد، نه یک نقطهٔ قطعی. به همین محدوده‌ها با نواحی حمایت و مقاومت و رفتارِ حجم نگاه کنید. وقتی چند نشانه در یک قیمت جمع می‌شوند، آن قیمت ارزشِ توجه دارد.

موج‌شماری را قدم‌به‌قدم چطور انجام دهیم؟

موج‌شماری بیشتر از هر چیز تمرین می‌خواهد. این روشی است که به نظرِ من برای شروع از همه امن‌تر است:

1. از تایم فریمِ بزرگ شروع کنید. اول نمودارِ ماهانه یا هفتگی را ببینید تا تصویرِ کلی دستتان بیاید. بعد سراغِ روزانه بروید.
2. یک نقطهٔ شروعِ روشن پیدا کنید. یک کف یا سقفِ خیلی واضح، که همه آن را به‌عنوانِ پایانِ یک دورهٔ بزرگ قبول دارند.
3. پنج موج را پیدا کنید و سه قاعده را چک کنید. اگر یکی نقض شد، شمارش را عوض کنید، نه قاعده را.
4. رهنمودها را بسنجید. تناوب بینِ موجِ ۲ و ۴ هست؟ موجِ ۳ پرحجم‌تر است؟ کانال جواب می‌دهد؟
5. یک شمارشِ جایگزین هم داشته باشید. الیوت‌کارهای حرفه‌ای همیشه یک شمارشِ اصلی و یک شمارشِ دوم دارند و می‌دانند در چه قیمتی شمارشِ اصلی باطل می‌شود.
6. نقطهٔ باطل شدن را حدِ ضرر کنید. مثلاً اگر فکر می‌کنید موجِ ۲ تمام شده، حدِ ضرر را کمی زیرِ شروعِ موجِ ۱ بگذارید.
7. با ابزارِ دیگر تأیید بگیرید. واگرایی در اندیکاتورها، حجم و پرایس اکشن کمک می‌کنند. مثلاً واگراییِ منفی بینِ موجِ ۳ و ۵ نشانهٔ رایجی از خستگیِ روند است.

ابزارِ کار هم پیچیده نیست. در سایت TradingView ابزارِ آماده‌ای برای علامت‌گذاریِ موج‌های ۱ تا ۵ و ABC هست که کار را راحت می‌کند. اندیکاتورهایی هم هستند که خودکار موج می‌شمارند، ولی توصیهٔ من این است که اول دستی شمردن را یاد بگیرید؛ وگرنه نمی‌فهمید ابزار کجا اشتباه کرده است.

اشتباه‌های رایج در موج‌شماری الیوت

بیشترِ ضررهایی که با الیوت داده می‌شود از خودِ نظریه نیست؛ از این چند اشتباه است:

• اول نتیجه، بعد شمارش. کسی که دلش می‌خواهد سهمش بالا برود، همیشه یک شمارشِ صعودی پیدا می‌کند. اول بشمارید، بعد نظر بدهید.
• شمردن روی تایم فریمِ خیلی کوچک. در نمودارهای چنددقیقه‌ای نویز زیاد است و موج‌ها مدام عوض می‌شوند.
• قطعی دانستنِ نسبت‌های فیبوناچی. ۶۱٫۸٪ یک محدودهٔ محتمل است، نه دیوار.
• اشتباه گرفتنِ موجِ B با موجِ ۵. مخصوصاً در فلتِ منبسط که B سقفِ تازه می‌زند.
• نداشتنِ حدِ ضرر. بزرگ‌ترین مزیتِ الیوت این است که نقطهٔ غلط بودن را نشان می‌دهد. اگر از آن استفاده نکنید، این مزیت را دور ریخته‌اید.
• شمردنِ نمودارِ تعدیل‌نشده. در بورس ایران افزایشِ سرمایه و سودِ نقدی شکاف‌های مصنوعی در نمودار می‌سازد. دربارهٔ تفاوتِ نمودارِ تعدیل‌شده و تعدیل‌نشده حتماً بخوانید.

الیوت در بورس ایران جواب می‌دهد؟

جوابِ کوتاه: بله، ولی با احتیاطِ بیشتر از بازارهای بزرگِ جهانی. الیوت روی رفتارِ جمعیِ مردم بنا شده و ترس و طمعِ ما ایرانی‌ها هم مثلِ بقیه است. مشکل از جای دیگری است.

• دامنهٔ نوسان و صف: در بورسِ تهران قیمتِ روزانهٔ هر سهم فقط در یک دامنهٔ مشخص می‌تواند تغییر کند. وقتی سهمی چند روز صفِ خرید یا فروش است، موج به‌جای یک حرکتِ پیوسته، پله‌پله و با فاصله ثبت می‌شود و شکلش به هم می‌ریزد.
• سهم‌های کم‌حجم: در سهمی که روزی چند معاملهٔ کوچک دارد، یک خریدار یا فروشندهٔ بزرگ می‌تواند شکلِ موج را عوض کند. الیوت روی بازارِ پرمعامله بهتر کار می‌کند.
• اثرِ تصمیم‌های بیرونی: تغییرِ نرخِ دلار، قیمت‌گذاریِ دستوری و خبرهای سیاسی گاهی بازار را یک‌شبه جابه‌جا می‌کنند.

برای همین، الیوت را بیشتر روی شاخص کل بورس و سهم‌های بزرگ و پرمعامله به کار ببرید تا روی سهم‌های کوچک. شاخص چون میانگینِ صدها سهم است، نویزِ کمتری دارد. اگر با خودِ شاخص آشنا نیستید، اول شاخص کل بورس چیست؟ را بخوانید.

نمونهٔ شاخص کل: درسی که ۱۳۹۹ داد

بیشترِ فعالانِ بازار رشدِ بزرگِ شاخص کل در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ را به یاد دارند. شاخص در مرداد ۱۳۹۹ به حدودِ ۲ میلیون واحد رسید و بعد ریزشی سنگین و طولانی را شروع کرد. خیلی از تازه‌واردها درست در ماه‌های آخرِ آن صعود وارد بازار شده بودند.

اگر آن دوره را با جدولِ «شخصیتِ موج‌ها» مقایسه کنید، شباهتِ رفتاری را می‌بینید: هیجانِ همگانی، صف‌های خریدِ طولانی و آدم‌هایی که هیچ‌وقت سهام نخریده بودند و از ترسِ جا ماندن وارد شدند. این دقیقاً حال‌وهوایی است که الیوت برای اواخرِ یک روند توصیف می‌کند.

ولی درسِ مهم‌ترش این است: در همان روزها تحلیلگرها شمارش‌های کاملاً متفاوتی منتشر می‌کردند. بعضی می‌گفتند هنوز در موجِ ۳ هستیم و بعضی می‌گفتند موجِ ۵ در حالِ تمام شدن است. یعنی الیوت به شما احتمال می‌دهد، نه قطعیت. کسی که آن روزها حدِ ضرر داشت، با الیوت به خودش کمک کرد؛ کسی که فقط به شمارشِ دلخواهش دل بسته بود، نه.

پس در بورس ایران، الیوت را برای فهمیدنِ «مرحلهٔ بازار» در نمودارهای بلندمدت به کار ببرید، نه برای پیش‌بینیِ قیمتِ فردا.

امواج الیوت، نئوویو و روش‌های نزدیک

شاید اسمِ «نئوویو» (NEoWave) را هم شنیده باشید. نئوویو روشی است که گلن نیلی، تحلیلگرِ آمریکایی، در دههٔ ۱۹۹۰ بر پایهٔ الیوت ساخت. او قاعده‌های بیشتر و دقیق‌تری اضافه کرد تا موج‌شماری کمتر سلیقه‌ای باشد. نئوویو دقیق‌تر ولی خیلی پیچیده‌تر است و برای کسی که تازه شروع کرده، مناسب نیست. اول الیوتِ کلاسیک را محکم یاد بگیرید.

بعضی روش‌های دیگر هم با الیوت فامیل‌اند. الگوهای هارمونیک هم از نسبت‌های فیبوناچی استفاده می‌کنند و در پایانِ موجِ ۵ یا موجِ C گاهی الگوهایی مثلِ «پروانه» دیده می‌شود.

توصیهٔ من دربارهٔ استفاده از امواج الیوت

من الیوت را بیشتر برای دیدنِ روندهای بلندمدت و تشخیصِ پایانِ اصلاح‌ها مفید می‌دانم. استفاده از آن در تایم فریم‌های خیلی پایین برای پیدا کردنِ نقطهٔ ورود، انرژیِ زیادی می‌گیرد و نتیجه‌اش معمولاً به این زحمت نمی‌ارزد.

هر وقت در شمارش شک داشتید، موج را در یک تایم فریمِ پایین‌تر باز کنید و ریزموج‌هایش را ببینید. موجِ شتابدار باید پنج تکه داشته باشد و موجِ اصلاحی سه تکه. این ساده‌ترین آزمونِ درستیِ شمارش است.

و الیوت را تنها به کار نبرید. ترکیبش با پرایس اکشن، حمایت و مقاومت و مدیریتِ سرمایه نتیجهٔ خیلی بهتری می‌دهد. اگر هنوز برنامهٔ معاملاتی ندارید، پیش از هر معامله‌ای با الیوت، اول آن را بنویسید. اگر هم می‌خواهید این مسیر را منظم و از پایه طی کنید، دورهٔ آموزشی تحلیل تکنیکال یک جلسهٔ کامل به معرفیِ امواج الیوت دارد.

سوالات متداول

جمع‌بندی

امواج الیوت می‌گوید بازار با پنج موج جلو می‌رود و با سه موج اصلاح می‌کند، و این الگو در هر تایم فریمی تکرار می‌شود. سه قاعدهٔ شکست‌ناپذیر به شما می‌گویند شمارش کجا قطعاً غلط است. نسبت‌های فیبوناچی محدودهٔ احتمالیِ پایانِ هر موج را نشان می‌دهند. شناختنِ موج‌های اصلاحی (زیگزاگ، فلت، مثلث و ترکیبی) سخت‌ترین بخشِ کار است و فقط با تمرین به دست می‌آید.

پس قدمِ بعدیِ شما این است: نمودارِ هفتگیِ شاخص کل را باز کنید، یک کفِ مهم پیدا کنید و سعی کنید پنج موجِ بعدش را بشمارید. سه قاعده را چک کنید و یک شمارشِ جایگزین هم بنویسید. چند هفته که این کار را تکرار کنید، چشم‌تان موج‌ها را خودش می‌بیند.