قدرت خریدار حقیقی چیست؟ سرانه خرید، سرانه فروش و ورود پول حقیقی به زبان ساده

خیلی‌ها از من می‌پرسند: «امروز هم خریدار زیاد بود، هم فروشنده. پس بالاخره دستِ کدام قوی‌تر بود؟» جوابش همین عدد است. قدرت خریدار حقیقی یعنی هر خریدارِ حقیقی به‌طورِ میانگین چند برابرِ هر فروشندهٔ حقیقی سهم خریده است. فرمولش ساده است: سرانهٔ خریدِ حقیقی تقسیم بر سرانهٔ فروشِ حقیقی. عددِ بالای ۱ یعنی خریدارها دست‌پُرترند.

این عدد را تقریباً همهٔ اهلِ تابلوخوانی نگاه می‌کنند. ولی کم‌تر کسی می‌داند کجا راست می‌گوید و کجا گولمان می‌زند. بیایید با هم قدم‌به‌قدم حسابش کنیم، معنایش را بفهمیم و تله‌هایش را بشناسیم.

اول دو کلمه: حقیقی و حقوقی

در بورس دو جور خریدار و فروشنده داریم. حقیقی یعنی آدم‌های معمولی، مثلِ من و شما، که با کدِ بورسیِ خودشان معامله می‌کنند. حقوقی یعنی شرکت‌ها، بانک‌ها، صندوق‌ها و نهادهایی که با کدِ شرکت معامله می‌کنند.

چرا قدرتِ خریدار را فقط برای حقیقی‌ها حساب می‌کنیم؟ چون حقوقی گاهی به دلایلی جز سود می‌خرد یا می‌فروشد. مثلاً برای حمایت از قیمت، برای پرداختِ بدهی یا به دستورِ سهامدارِ بالادستی. دربارهٔ این دلیل‌ها در مقالهٔ سهامدار حقوقی کیست مفصل گفته‌ام. ولی آدمِ حقیقی معمولاً فقط یک انگیزه دارد: سود. برای همین رفتارش برای ما خواناتر است.

پس هر جا در این مقاله گفتیم «خریدار» یا «فروشنده»، منظورمان حقیقی است.

سرانه خرید حقیقی و سرانه فروش یعنی چه؟

«سرانه» را از تلویزیون شنیده‌اید: درآمدِ سرانه، مصرفِ سرانهٔ نان. یعنی کلِ چیزی را بر تعدادِ آدم‌ها تقسیم کنیم تا ببینیم سهمِ هر نفر چقدر است. در بورس هم همین است.

• سرانه خرید حقیقی یعنی حجمِ خریدِ حقیقی تقسیم بر تعدادِ خریدارانِ حقیقی. یعنی هر خریدار به‌طورِ میانگین چند سهم خریده.
• سرانه فروش حقیقی یعنی حجمِ فروشِ حقیقی تقسیم بر تعدادِ فروشندگانِ حقیقی. یعنی هر فروشنده به‌طورِ میانگین چند سهم فروخته.

سرانه را می‌شود به تعدادِ سهم حساب کرد یا به تومان. سرانه به تومان برای آدم ملموس‌تر است: «هر خریدار به‌طورِ میانگین ۴۰ میلیون تومان خرید کرده» را همه می‌فهمند. خبرگزاری‌ها هم سرانه خرید و فروشِ کلِ بازار را معمولاً به میلیون تومان گزارش می‌کنند.

یک تشبیه کمک می‌کند. فرض کنید در یک میوه‌فروشی صد نفر هر کدام یک کیلو سیب خریده‌اند. در مغازهٔ بغلی پنج نفر هر کدام بیست کیلو خریده‌اند. مجموعِ هر دو مغازه صد کیلوست. ولی در مغازهٔ دوم خریدارها جدی‌ترند؛ احتمالاً میوه‌فروش یا رستوران‌دارند و چیزی می‌دانند. سرانهٔ خرید همین تفاوت را نشان می‌دهد.

قدرت خریدار حقیقی چطور محاسبه می‌شود؟

فرمولِ اصلی این است:

قدرت خریدار به فروشنده = سرانه خرید حقیقی ÷ سرانه فروش حقیقی

اگر بازش کنیم، می‌شود: (حجمِ خریدِ حقیقی ÷ تعدادِ خریدارِ حقیقی) تقسیم بر (حجمِ فروشِ حقیقی ÷ تعدادِ فروشندهٔ حقیقی). به این عدد «قدرت خرید حقیقی» یا «نسبتِ قدرتِ خریدار» هم می‌گویند. همه یک چیزند.

برعکسِ آن، یعنی سرانهٔ فروش تقسیم بر سرانهٔ خرید، می‌شود قدرت فروشنده. بعضی سایت‌ها و نرم‌افزارها این را نشان می‌دهند. پس اول نگاه کنید کدام عدد جلوی چشمتان است.

یک مثالِ عددی، قدم‌به‌قدم

یک سهمِ فرضی داریم که امروز حدودِ ۱٬۰۰۰ تومان معامله شده. این عددها فقط مثال‌اند. آمارِ حقیقی و حقوقیِ امروزش این است:

آمارِ معاملاتِ یک روزِ یک سهمِ فرضی (مثال)

ردیف	تعداد	حجم (سهم)
خریدارانِ حقیقی	۲۰۰ نفر	۸ میلیون
فروشندگانِ حقیقی	۶۰۰ نفر	۶ میلیون
خریدارانِ حقوقی	۲ کد	۲ میلیون
فروشندگانِ حقوقی	۳ کد	۴ میلیون

دقت کنید جمعِ خرید و جمعِ فروش هر دو ۱۰ میلیون سهم است. همیشه همین‌طور است، چون هر سهمی که کسی خریده، کسِ دیگری فروخته. حالا حساب کنیم:

1. سرانهٔ خرید: ۸ میلیون سهم ÷ ۲۰۰ نفر = ۴۰ هزار سهم برای هر خریدار. ضربدر ۱٬۰۰۰ تومان، یعنی حدودِ ۴۰ میلیون تومان.
2. سرانهٔ فروش: ۶ میلیون سهم ÷ ۶۰۰ نفر = ۱۰ هزار سهم برای هر فروشنده. یعنی حدودِ ۱۰ میلیون تومان.
3. قدرت خریدار: ۴۰ هزار ÷ ۱۰ هزار = ۴.

یعنی هر خریدارِ حقیقی به‌طورِ میانگین چهار برابرِ هر فروشندهٔ حقیقی پول آورده. به زبانِ ساده: عدهٔ کمی با جیبِ پُر خریده‌اند و عدهٔ زیادی با سهمِ کم فروخته‌اند. سهم از دستِ خرده‌فروش‌ها به دستِ درشت‌خریدارها رفته است.

پس قدرتِ خریدار به تعدادِ خریدارها ربطی ندارد؛ به اندازهٔ جیبِ هر خریدار ربط دارد. با حجمِ برابر، هر چه خریدارها کم‌تر باشند، قدرتِ هر نفر بیشتر است.

ورود پول حقیقی چیست و چه فرقی با قدرت خریدار دارد؟

تا اینجا دیدیم «هر نفر» چقدر خرید. ولی یک عددِ دیگر هم هست که خیلی‌ها با قدرت خریدار قاطی‌اش می‌کنند: ورود پول حقیقی.

ورود پول حقیقی یعنی حقیقی‌ها امروز در مجموع چقدر بیشتر از آنچه فروختند، خریدند. فرمولش:

ورود پول حقیقی = ارزشِ خریدِ حقیقی − ارزشِ فروشِ حقیقی

در همان مثال: حقیقی‌ها ۸ میلیون سهم خریدند و ۶ میلیون فروختند. ۲ میلیون سهم ضربدر ۱٬۰۰۰ تومان، یعنی حدودِ ۲ میلیارد تومان پولِ حقیقی وارد سهم شد. اگر عدد منفی بود، می‌گفتیم «خروجِ پولِ حقیقی».

یک نکتهٔ مهم که کم‌تر جایی می‌گویند: چون جمعِ خرید و فروش همیشه برابر است، ورودِ پولِ حقیقی دقیقاً برابرِ خروجِ پولِ حقوقی است. در مثالِ ما حقوقی‌ها ۲ میلیون سهم بیشتر فروختند تا خریدند. به این جابه‌جایی «تغییر مالکیت حقوقی به حقیقی» می‌گویند. پس وقتی خبر می‌دهند «امروز ۵۰۰ میلیارد تومان پولِ حقیقی وارد بازار شد»، یعنی حقوقی‌ها همین‌قدر سهم به حقیقی‌ها دادند.

جدولِ زیر فرقِ این عددها را کنارِ هم نشان می‌دهد:

مقایسهٔ سه شاخصِ حقیقی و حقوقی در تابلوخوانی

شاخص	فرمول	به چه پرسشی جواب می‌دهد	تلهٔ اصلی
سرانه خرید حقیقی	حجم یا ارزشِ خریدِ حقیقی ÷ تعدادِ خریدار	هر خریدار چقدر آورده؟	در سهمِ بزرگ و کوچک معنای متفاوتی دارد
قدرت خریدار حقیقی	سرانهٔ خرید ÷ سرانهٔ فروش	دستِ کدام طرف پُرتر است؟	با حجمِ کم یا صف، گمراه‌کننده می‌شود
ورود پول حقیقی	ارزشِ خریدِ حقیقی − ارزشِ فروشِ حقیقی	در جمع، پولِ حقیقی آمد یا رفت؟	نمی‌گوید پول دستِ چند نفر است

بهترین حالت وقتی است که هر سه هم‌جهت باشند. قدرتِ خریدار بالا، ورودِ پولِ حقیقی مثبت، و سرانهٔ خرید بالاتر از روزهای معمولِ همان سهم. اگر یکی از این‌ها جور درنیاید، باید دلیلش را پیدا کنیم.

سرانه خرید بالا یعنی چه؟ «بالا» نسبت به چه؟

این پرسشِ مهمی است و جوابش یک عددِ ثابت نیست. ۴۰ میلیون تومان سرانهٔ خرید در یک سهمِ کوچکِ فرابورسی ممکن است خیلی زیاد باشد. همین عدد در یک سهمِ بزرگِ شاخص‌ساز ممکن است عادیِ هر روز باشد.

پس سرانهٔ امروزِ هر سهم را با سرانهٔ معمولِ همان سهم مقایسه کنید. مثلاً اگر سرانهٔ خریدِ یک سهم در یک ماهِ گذشته معمولاً حدودِ ۱۰ میلیون تومان بوده و امروز به ۴۰ میلیون رسیده، این یعنی اتفاقی افتاده. همین منطق را در مقالهٔ میانگین حجم ماه برای حجم هم توضیح داده‌ام.

یک مقایسهٔ دیگر هم به کار می‌آید: سرانهٔ خرید را با سرانهٔ کلِ بازار در همان روز بسنجید. اگر کلِ بازار سرانهٔ پایینی دارد و این سهم بالاست، پولِ درشت سراغِ این سهم آمده. حالِ کلِ بازار را می‌توانید در صفحهٔ شاخص کل بورس امروز و تابلوی کاملِ بازار ببینید.

قدرت خریدار بالای ۲ سیگنال خرید است؟

در بیشترِ آموزش‌ها می‌خوانید: «قدرت خریدارِ بالای ۲ سیگنالِ مثبت است» یا «بالای ۱٫۵ خوب است». این عددها قاعدهٔ سرانگشتی‌اند، نه قانونِ بورس. هیچ نهادی چنین مرزی تعیین نکرده.

توصیهٔ من این است که قدرتِ خریدار را سیگنالِ خرید ندانید؛ آن را زنگِ توجه بدانید. یعنی بگویید: «اینجا چیزی دارد اتفاق می‌افتد؛ بروم ببینم چیست.» دلیلش ساده است. این عدد فقط می‌گوید امروز چه کسانی خریدند. نمی‌گوید فردا چه می‌شود و نمی‌گوید آن درشت‌خریدارها درست فکر کرده‌اند.

یک راهنمای تقریبی برای خواندنِ این عدد، به شرطِ حجمِ معاملاتِ کافی:

تفسیرِ تقریبیِ نسبتِ قدرتِ خریدار به فروشنده (قاعدهٔ سرانگشتی، نه قانون)

عدد	معنای ساده	کارِ بعدی
کم‌تر از ۱	هر فروشنده بیشتر از هر خریدار سهم فروخته؛ دستِ فروشنده پُرتر است	دلیلِ فروشِ درشت را بپرسید: خبر؟ گزارشِ بد؟
حدودِ ۱	تعادل؛ خبرِ خاصی نیست	به عواملِ دیگر نگاه کنید
۱٫۵ تا ۲	خریدارها کمی دست‌پُرترند	ببینید چند روز تکرار می‌شود
بالای ۲	پولِ درشت‌تر در سمتِ خرید است	حجم، کد به کد و دلیلِ بنیادی را چک کنید

پس هیچ‌کدام از این ردیف‌ها به‌تنهایی نمی‌گوید «بخرید» یا «بفروشید». فقط می‌گوید کجا را بیشتر بکاوید.

پنج تله‌ای که قدرت خریدار را گمراه‌کننده می‌کند

تا اینجا گفتیم این عدد چه می‌گوید. حالا مهم‌ترین بخش: جاهایی که دروغ می‌گوید. این‌ها را از هیچ فیلتری نمی‌شود فهمید؛ باید خودتان چک کنید.

1. حجمِ کم. اگر امروز فقط ۳ نفر خریده‌اند و ۲۰ نفر فروخته‌اند و کلِ حجم ناچیز است، نسبتِ ۵ هیچ معنایی ندارد. اول ببینید حجمِ معاملات دست‌کم از حجم مبنا و میانگینِ معمولِ سهم بیشتر باشد.
2. روزهای اولِ عرضه اولیه. در عرضهٔ اولیه به هر نفر سهمِ کمی می‌رسد. روزهای بعد صدها هزار نفر هر کدام چند سهم می‌فروشند و عدهٔ کم‌تری درشت می‌خرند. قدرتِ خریدار خود‌به‌خود بالا می‌رود و ربطی به پولِ هوشمند ندارد.
3. صفِ خرید. در صفِ خرید، خریدارهای کوچک پشتِ صف مانده‌اند و فقط چند خریدارِ اول سهم گرفته‌اند. قدرتِ خریدار بالا دیده می‌شود. ولی گاهی همان روز یک فروشندهٔ درشت آرام‌آرام در صف می‌فروشد. دربارهٔ صفِ کاذب در مقالهٔ صف خرید و صف فروش نوشته‌ام.
4. کد به کد و تقسیمِ کد. یک نفر می‌تواند با چند کدِ بورسی معامله کند. اگر یک فروشندهٔ بزرگ سهمش را میانِ چند کد پخش کند، سرانهٔ فروش کوچک دیده می‌شود. اگر یک خریدار با یک کد بخرد و با کدِ دیگری بفروشد، تابلو پُر از خریدِ درشت می‌شود بی آنکه پولِ تازه‌ای آمده باشد. برای همین ریزِ معاملات را ببینید؛ در مقالهٔ کد به کد در بورس نشانه‌هایش را آورده‌ام.
5. یک روز، نه چند روز. قدرتِ خریدارِ بالا در یک روز ممکن است کارِ یک نفر باشد. اگر سه چهار روزِ پشتِ سرِ هم تکرار شود و ورودِ پولِ حقیقی هم مثبت بماند، حرفش جدی‌تر است.

یک تلهٔ ذهنی هم هست. خیلی‌ها فکر می‌کنند درشت‌خریدار حتماً «خبر» دارد. گاهی دارد. ولی گاهی فقط یک آدمِ پول‌دار است که اشتباه می‌کند. پس قدرتِ خریدار به ما می‌گوید چه کسی خرید، نه اینکه درست خرید.

این شاخص را کجا ببینیم؟

سرچشمهٔ این عددها سایتِ رسمیِ مدیریتِ فناوریِ بورس تهران است. در صفحهٔ هر نماد در TSETMC، بخشِ حقیقی و حقوقی تعداد و حجمِ خرید و فروشِ هر دو گروه را نشان می‌دهد. با همین چهار عدد، خودتان می‌توانید سرانه و قدرتِ خریدار را حساب کنید. راهنمای کاملِ این صفحه را در مقالهٔ سایت TSETMC، مرجع اطلاعات لحظه‌ای بورس ببینید و جای هر عدد روی تابلو را در تابلوی معاملاتی و محتویاتش.

بیشترِ سامانه‌های معاملاتیِ کارگزاری‌ها و سایت‌های تحلیلِ بازار هم سرانه و قدرتِ خریدار را آماده نشان می‌دهند. فقط حواستان باشد بعضی‌ها قدرتِ فروشنده را نشان می‌دهند، بعضی سرانه را به سهم و بعضی به تومان. پیش از تصمیم، تعریفِ همان سایت را بخوانید.

پیشنهادِ من این است که چند بار خودتان با ماشین‌حساب از روی چهار عددِ خام حساب کنید. وقتی فرمول در دستتان باشد، به هیچ سایت و کانالی وابسته نیستید.

فیلتر قدرت خریدار: پیدا کردنِ سهم‌ها در کلِ بازار

نگاه‌کردنِ تک‌تکِ نمادها وقت‌گیر است. فیلترنویسی یعنی به دیده‌بانِ بازار بگوییم فقط سهم‌هایی را نشان بدهد که شرطِ ما را دارند. فیلترِ زیر سهم‌هایی را نشان می‌دهد که امروز سرانهٔ خریدِ حقیقی‌شان دست‌کم دو برابرِ سرانهٔ فروش است و حجمِ معاملاتشان از حجمِ مبنا گذشته:

(ct).Buy_CountI > 0 && (ct).Sell_CountI > 0 && ((ct).Buy_I_Volume / (ct).Buy_CountI) > 2 * ((ct).Sell_I_Volume / (ct).Sell_CountI) && (tvol) > (bvol)

معنای هر تکه به زبانِ ساده:

• (ct).Buy_I_Volume و (ct).Buy_CountI یعنی حجمِ خریدِ حقیقی و تعدادِ خریدارانِ حقیقی.
• (ct).Sell_I_Volume و (ct).Sell_CountI یعنی حجمِ فروشِ حقیقی و تعدادِ فروشندگانِ حقیقی.
• (tvol) > (bvol) یعنی حجمِ امروز از حجمِ مبنا بیشتر باشد، تا سهم‌های کم‌حجم فهرست را شلوغ نکنند.
• دو شرطِ اول جلوی تقسیم بر صفر را می‌گیرد.

عددِ ۲ را می‌توانید به سلیقهٔ خودتان عوض کنید. نام‌ها و نگارشِ کدها ممکن است در نسخه‌های تازهٔ سایت کمی فرق کند؛ پیش از استفاده دکمهٔ اعتبارسنجیِ فیلتر را بزنید. اگر فیلترنویسی برایتان تازه است، از مقالهٔ فیلترنویسی در بورس شروع کنید. ترکیبِ این شرط با ورودِ پولِ حقیقی و حجمِ غیرعادی را هم در فیلتر پول هوشمند و فیلتر حجم مشکوک توضیح داده‌ام.

پس فیلتر فقط فهرستِ کوتاهی برای بررسی می‌دهد، نه فهرستِ خرید.

چک‌لیستِ پیش از اعتماد به قدرت خریدار

دفعهٔ بعد که دیدید قدرتِ خریدارِ سهمی بالاست، پیش از هر تصمیمی این‌ها را از خودتان بپرسید:

• حجمِ امروز از حجمِ مبنا و میانگینِ یک ماهِ سهم بیشتر است؟
• ورودِ پولِ حقیقی هم مثبت است، یا فقط نسبت بالاست؟
• سرانهٔ خرید از سرانهٔ معمولِ همین سهم بالاتر است؟
• سهم در صف نیست و روزهای اولِ عرضهٔ اولیه هم نیست؟
• در ریزِ معاملات، کد به کدِ مشکوک دیده نمی‌شود؟
• این وضع چند روز است تکرار می‌شود؟
• دلیلِ بنیادی یا خبری برای این خریدها پیدا می‌کنید؟ گزارشِ تازه در کدال؟ مجمع؟
• نمودار و سطحِ قیمت هم با این خرید هم‌خوان است؟

هر چه تیکِ بیشتری بخورد، آن عدد بیشتر قابلِ اعتماد است. اگر بیشترش «نه» بود، عددِ قشنگِ قدرتِ خریدار را کنار بگذارید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

قدرت خریدار حقیقی یک تقسیمِ ساده است: سرانهٔ خرید بر سرانهٔ فروش. نشان می‌دهد سهم از دستِ خرده‌فروش‌ها به دستِ درشت‌خریدارها می‌رود یا برعکس. کنارش ورودِ پولِ حقیقی را ببینید تا بفهمید در جمع پول آمد یا رفت.

ولی این عدد قاضی نیست؛ شاهد است. با حجمِ کم، صف، عرضهٔ اولیه و کد به کد می‌تواند گمراه‌مان کند. پس دفعهٔ بعد که عددِ بزرگی دیدید، اول چک‌لیستِ بالا را مرور کنید، بعد سراغِ تحلیلِ بنیادی و نمودار بروید. تصمیمِ نهایی با خودتان است.