بازار فیزیکی بورس کالا چیست؟ چه کالاهایی معامله میشود و قیمت چطور کشف میشود
فهرست مطالب۱۳ بخش
- بازار فیزیکی بورس کالا چیست؟ به زبان ساده
- چه کالاهایی در بازار فیزیکی بورس کالا معامله میشود؟
- فرق بازار فیزیکی با بازار مشتقه و بازار مالی
- قیمت در بازار فیزیکی چگونه کشف میشود؟
- قیمت پایه یعنی چه؟
- حراج در بازار فیزیکی: مرحله‌به‌مرحله
- یک مثالِ عددی: رقابت را با هم حساب کنیم
- انواع قرارداد در بازار فیزیکی
- بعد از خرید چه میشود؟ پیشپرداخت، تسویه و تحویل از انبار
- گواهی سپرده کالایی: پلی بین بازار فیزیکی و بازار مالی
- افراد عادی میتوانند از بازار فیزیکی خرید کنند؟
- نحوه خرید از بورس کالا در بازار فیزیکی: گام‌به‌گام
- مزایا و محدودیت‌های بازار فیزیکی
- شش اشتباهِ رایج در خرید از بازار فیزیکی
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
بازار فیزیکی بورس کالا جایی است که خودِ جنس، مثلِ فولاد، سیمان، محصولات پتروشیمی، قیر و کالاهای کشاورزی، در یک حراجِ شفاف فروخته میشود. فروشنده کالا را با قیمتِ پایه عرضه میکند، خریدارها رقابت میکنند و برنده، کالا را از انبار یا کارخانه تحویل می‌گیرد. برای خرید، کد بازار فیزیکی و حساب وکالتی لازم است.
خیلی‌ها می‌پرسند: «یعنی من هم می‌توانم یک بار میلگرد یا یک کامیون از بورس بخرم؟» جواب کوتاه این است: بله، ولی نه هر کالایی و نه با هر پولی. بیایید با هم ببینیم این بازار چطور کار میکند، قیمت در آن چطور تعیین میشود و آدمِ معمولی کجای آن جا دارد.
بازار فیزیکی بورس کالا چیست؟ به زبان ساده
یک مزایدهٔ فرش را در نظر بگیرید. فرش را وسط می‌گذارند و می‌گویند: «قیمتِ پایه این‌قدر.» هر کس می‌خواهد، دست بالا می‌برد و قیمتِ بالاتری می‌گوید. آخرش فرش به کسی می‌رسد که بیشتر پیشنهاد داده است.
بازار فیزیکی بورس کالا همین مزایده است، با سه فرقِ مهم. اول اینکه جنس از قبل استاندارد شده؛ وزن، کیفیت و محلِ تحویلش در اطلاعیه نوشته شده. دوم اینکه پولِ خریدار پیش از خرید در حسابش کنار گذاشته میشود، پس کسی بی‌پول در مزایده دست بالا نمی‌برد. سوم اینکه همه‌چیز زیرِ نظرِ ناظرِ بورس و ثبت‌شده است.
به آن «فیزیکی» می‌گویند چون آخرِ کار خودِ کالا تحویل داده میشود. شما کاغذ یا قرارداد نمی‌خرید؛ کامیونِ شما می‌رود و بار را از انبار می‌آورد. این بازار یکی از چهار بازارِ بورس کالای ایران است. اگر می‌خواهید تصویرِ کاملِ این بورس را ببینید، اول بورس کالا چیست و چه بازارهایی دارد را بخوانید.
معامله‌ها در «رینگ»ها انجام میشود. رینگ یعنی تالارِ جداگانه‌ای که مخصوصِ یک گروه از کالاهاست؛ مثلِ راسته‌های بازارِ بزرگِ تهران که هر راسته جنسِ خودش را دارد. امروز این تالارها الکترونیکی‌اند و خریدار از راهِ سامانهٔ کارگزاری سفارش می‌دهد، نه با حضور در تالار.
پس بازار فیزیکی یعنی حراجِ رسمیِ خودِ جنس، با قیمتِ باز و تحویلِ واقعی.
چه کالاهایی در بازار فیزیکی بورس کالا معامله میشود؟
فهرستِ کالاها بلند است و هر سال چیزهای تازه‌ای به آن اضافه میشود. جدولِ زیر گروه‌های اصلی را با چند نمونه نشان می‌دهد.
| رینگ یا بخش | نمونهٔ کالاها | خریدارِ معمول |
|---|---|---|
| صنعتی و معدنی | شمش و مقاطع فولادی، میلگرد، تیرآهن، ورق، مس کاتد، آلومینیوم، سنگ‌آهن، آهن اسفنجی، سیمان | کارخانه‌ها، پیمانکارها، بازرگان‌ها |
| پتروشیمی | پلی‌اتیلن، پلی‌پروپیلن، PVC، متانول، اوره | کارگاه‌های پلاستیک و تولیدیِ دارای مجوز |
| فرآورده‌های نفتی | قیر، وکیوم باتوم، روغن پایه، گوگرد | راه‌سازها، پالایشگاه‌های کوچک، صادرکننده‌ها |
| کشاورزی | ذرت، جو، شکر، کنجاله، زعفران، پسته | دامدارها، کارخانه‌های غذایی، بازرگان‌ها |
| عرضه‌های خاص | خودرو (گاه‌به‌گاه)، کامیون، گاهی ملک و دارایی‌های اضافیِ شرکت‌ها | افرادِ حقیقی و شرکت‌ها |
| تالار صادراتی | سیمان، قیر، سنگ‌آهن، محصولات پتروشیمی | خریدارِ خارجی از راهِ کارگزار |
می‌بینید که بیشترِ این کالاها مالِ صنعت‌اند. فولاد معمولاً بزرگ‌ترین سهم را از ارزشِ معامله‌های این بازار دارد و پتروشیمی هم پشتِ سرش است. برای آدمِ معمولی بیشتر عرضه‌های خاص، مثلِ خودرو، به کار می‌آید.
یک نکته هم دربارهٔ نفت. نفتِ خام، بنزین، گاز و برق در بورس انرژی معامله میشوند، نه بورس کالا. ولی بعضی فرآورده‌ها مثلِ قیر و وکیوم باتوم هنوز در رینگِ بورس کالا عرضه میشوند.
فرق بازار فیزیکی با بازار مشتقه و بازار مالی
بیشترِ سردرگمیِ تازه‌واردها از قاطی کردنِ این سه بازار است. یک تشبیه کمک میکند. بازار فیزیکی مثلِ خریدِ خانهٔ آماده است: پول می‌دهید و کلید می‌گیرید. بازار مشتقه مثلِ پیش‌خریدِ آپارتمان است: امروز روی قیمتِ آینده توافق می‌کنید. بازار مالی هم مثلِ داشتنِ سندِ یک خانه است که میشود آن را راحت خرید و فروخت، بی‌آنکه کسی جابه‌جا شود.
| ویژگی | بازار فیزیکی | بازار مشتقه | بازار مالی |
|---|---|---|---|
| چه چیزی معامله میشود | خودِ کالا | قرارداد آتی و اختیار معامله (آپشن) | گواهی سپردهٔ کالایی و صندوق‌های کالایی |
| تحویلِ کالا | همیشه، از انبار یا کارخانه | معمولاً نه؛ بیشترش پیش از سررسید بسته میشود | اختیاری؛ برای بعضی گواهی‌ها ممکن است |
| روشِ تعیینِ قیمت | حراج روی قیمتِ پایه | خرید و فروشِ پیوسته، مثلِ تابلوی سهام | خرید و فروشِ پیوسته، مثلِ تابلوی سهام |
| کدِ لازم | کد بازار فیزیکی و حساب وکالتی | کد بازار مشتقه | همان کد بورسیِ معمولی |
| مشتریِ اصلی | صنعت و بازرگانی | پوشش‌دهندهٔ ریسک و معامله‌گرِ حرفه‌ای | سرمایه‌گذارِ خرد |
| اهرم | ندارد | دارد؛ پرخطر | ندارد |
پس اگر هدف‌تان تحویل گرفتنِ جنس است، جای شما بازار فیزیکی است. اگر می‌خواهید روی قیمتِ آینده معامله کنید، معاملات آتی در بازار مشتقه را بخوانید. و اگر فقط می‌خواهید پس‌اندازتان را در برابرِ تورم حفظ کنید، بازار مالی ساده‌تر است.
قیمت در بازار فیزیکی چگونه کشف میشود؟
قیمت در این بازار با دو چیز تعیین میشود: قیمتِ پایه که نقطهٔ شروع است، و رقابتِ خریدارها که آن را بالا می‌برد. بیایید هر دو را باز کنیم.
قیمت پایه یعنی چه؟
قیمتِ پایه یعنی کمترین قیمتی که فروشنده حاضر است جنسش را با آن بفروشد. کسی پایین‌تر از آن نمی‌تواند سفارش بدهد. مثلِ قیمتِ شروعِ همان مزایدهٔ فرش.
این قیمت دلبخواهی نیست. برای بیشترِ کالاهای اصلی فرمول دارد. مثلاً قیمتِ پایهٔ محصولات پتروشیمی از قیمتِ صادراتیِ آن‌ها و نرخِ ارز حساب میشود. برای زنجیرهٔ فولاد هم دستورالعملِ جدا هست و گاهی عوض میشود. برای همین وقتی دلار بالا و پایین می‌رود، قیمتِ پایه‌ها هم با کمی فاصله دنبالش میروند.
چرا این مهم است؟ چون اگر قیمتِ پایه خیلی پایین‌تر از قیمتِ بازارِ آزاد باشد، خریدارها هجوم می‌آورند و رقابت تند میشود. اگر نزدیک یا بالاتر باشد، ممکن است بخشی از جنس روی دستِ فروشنده بماند.
حراج در بازار فیزیکی: مرحله‌به‌مرحله
حراج در چند مرحلهٔ پشتِ‌سرِهم انجام میشود. نام و زمانِ دقیقِ هر مرحله ممکن است با اطلاعیه‌ها کمی فرق کند، ولی منطقش همین است:
- اطلاعیهٔ عرضه: چند روز قبل، نوع و مقدارِ کالا، قیمتِ پایه، حداقل و حداکثرِ خرید، نوعِ قرارداد، محلِ تحویل و شرایطِ خریدار اعلام میشود.
- ثبت سفارش (پیش‌گشایش): خریدارها از راهِ کارگزار قیمت و مقدارِ دلخواه را ثبت میکنند. هنوز معامله‌ای انجام نمیشود؛ فقط معلوم میشود چقدر تقاضا هست.
- حراج یا مظنه‌یابی: خریدارها میتوانند قیمت و مقدارِ سفارش را اصلاح کنند و همه می‌بینند بازار به کدام سمت می‌رود.
- رقابت: اگر تقاضا در قیمتِ فروشنده از کلِ عرضه بیشتر باشد، سفارش‌ها وارد رقابت میشوند. اینجا پیشنهادِ بالاتر اولویت دارد. اگر تقاضا کمتر یا برابر باشد، معامله معمولاً با همان قیمتِ پایه بسته میشود.
- نظارت و تأیید: ناظرِ بازار معامله‌ها را بررسی میکند. اگر ایرادی نبود، معامله قطعی و به خریدار اطلاع داده میشود.
برای کالاهای پرتقاضا، بورس کالا تالارِ جداگانه‌ای به نامِ «حراج باز» هم راه انداخته است. در آن، زمانِ رقابت طولانی‌تر است تا خریدارها فرصتِ بیشتری برای پیشنهاد داشته باشند و قیمت منصفانه‌تر کشف شود.
گاهی هم دولت یا کارگروه‌های تنظیمِ بازار برای بعضی کالاها «سقف رقابت» می‌گذارند؛ یعنی قیمت نمی‌تواند بیشتر از درصدِ مشخصی بالای قیمتِ پایه برود. این کار جلوی جهشِ قیمت را می‌گیرد، ولی کشفِ قیمت را هم خراب میکند. وقتی قیمت به سقف می‌خورد و هنوز خریدار هست، جنس سهمیه‌ای تقسیم میشود و فاصلهٔ قیمتِ بورس با بازارِ آزاد باز میشود.
یک مثالِ عددی: رقابت را با هم حساب کنیم
فرض کنید یک کارخانه ۱٬۰۰۰ تن میلگرد عرضه کرده و قیمتِ پایه کیلویی ۳۰ هزار تومان است. (این عددها فقط مثال‌اند.) چهار خریدار سفارش داده‌اند:
| خریدار | قیمتِ پیشنهادی (تومان در کیلو) | مقدارِ درخواستی | مقدارِ تخصیص‌یافته |
|---|---|---|---|
| الف | ۳۳٬۰۰۰ | ۴۰۰ تن | ۴۰۰ تن |
| ب | ۳۲٬۵۰۰ | ۵۰۰ تن | ۵۰۰ تن |
| ج | ۳۲٬۰۰۰ | ۶۰۰ تن | ۱۰۰ تن |
| د | ۳۱٬۰۰۰ | ۳۰۰ تن | هیچ |
کلِ تقاضا ۱٬۸۰۰ تن است، یعنی ۱٫۸ برابرِ عرضه. پس رقابت شروع میشود. جنس از بالاترین پیشنهاد به پایین تقسیم میشود. «الف» همهٔ ۴۰۰ تن را می‌گیرد، «ب» همهٔ ۵۰۰ تن را، و برای «ج» فقط ۱۰۰ تن می‌ماند. «د» با اینکه بالاتر از قیمتِ پایه پیشنهاد داده بود، دستش خالی می‌ماند.
در گزارش‌های بورس کالا معمولاً «میانگینِ قیمت» هر عرضه اعلام میشود. در این مثال این‌طور حساب میشود:
- (۴۰۰ × ۳۳٬۰۰۰) + (۵۰۰ × ۳۲٬۵۰۰) + (۱۰۰ × ۳۲٬۰۰۰) = ۳۲٫۶۵ میلیون
- ۳۲٫۶۵ میلیون ÷ ۱٬۰۰۰ = ۳۲٬۶۵۰ تومان در کیلو
- رشد نسبت به قیمتِ پایه: (۳۲٬۶۵۰ − ۳۰٬۰۰۰) ÷ ۳۰٬۰۰۰ ≈ ۸٫۸٪
یعنی رقابت قیمت را حدودِ ۹٪ بالای قیمتِ پایه برد. این عدد برای خریدارِ بعدی طلاست. اگر میلگردِ همین کارخانه در چند عرضهٔ اخیر با رقابتِ ۸ تا ۱۰ درصدی فروخته شده، سفارشی با قیمتِ پایه احتمالاً به جایی نمی‌رسد. یک نمونهٔ واقعی هم داریم: در مرداد ۱۴۰۵ کامیون کشنده‌ای که با قیمتِ پایهٔ حدودِ ۴٫۴ میلیارد تومان عرضه شده بود، با رقابتی حدودِ ۱۲٪ بالاتر فروخته شد.
پس پیش از سفارش، نتیجهٔ عرضه‌های قبلیِ همان کالا را نگاه کنید. سابقهٔ معامله‌ها در سایت رسمی بورس کالای ایران منتشر میشود.
انواع قرارداد در بازار فیزیکی
قراردادها شکلِ استاندارد دارند و فرقِ اصلی‌شان در این است که پول کی پرداخت میشود و جنس کی تحویل میشود:
- نقدی: پول همان روزهای اولِ بعد از معامله تسویه میشود و کالا بعد از تسویه تحویل داده میشود. بیشترِ معامله‌ها از این نوع‌اند.
- نسیه: جنس را زودتر می‌گیرید و پولش را در سررسیدِ تعیین‌شده می‌دهید؛ مثلِ خرید از بقالیِ محل که دفترِ حساب دارد. فروشنده برای این کار ضمانت می‌خواهد.
- سلف: برعکسِ نسیه است. پول را امروز می‌دهید و جنس را در سررسید می‌گیرید؛ مثلِ پیش‌خریدِ محصولِ باغ. شکلِ قابل‌معاملهٔ آن اوراق سلف است که در بازار مالی خرید و فروش میشود.
نوعِ قرارداد همیشه در اطلاعیهٔ عرضه نوشته شده است. پس اول اطلاعیه را بخوانید، بعد سفارش بدهید.
بعد از خرید چه میشود؟ پیشپرداخت، تسویه و تحویل از انبار
برنده شدن در حراج نیمی از کار است. نیمِ دیگر این است که پول را به‌موقع بدهید و بار را درست تحویل بگیرید.
- پیشپرداخت از حساب وکالتی: حساب وکالتی یعنی حسابِ بانکیِ خودتان که به کارگزار اجازه می‌دهد موقعِ خرید، پیشپرداخت را از آن بردارد. پول تا لحظهٔ خرید در حسابِ خودتان می‌ماند. مراحلِ باز کردنش را در آموزش افتتاح حساب وکالتی ببینید.
- تسویهٔ باقیِ پول: بقیهٔ مبلغ را باید تا مهلتی که در اطلاعیه آمده بپردازید. تأخیر جریمه دارد و ممکن است معامله فسخ شود.
- صدورِ حواله: بعد از تسویه، فروشنده حوالهٔ خروجِ کالا را به نامِ شما صادر میکند.
- حمل از انبار یا کارخانه: بار را از محلی که در اطلاعیه آمده تحویل می‌گیرید. هزینهٔ حمل معمولاً با خریدار است.
درصدِ پیشپرداخت ثابت نیست و برای هر کالا با اطلاعیه تعیین میشود. برای نمونه، بورس کالا اعلام کرد از ۱۴ مهر ۱۴۰۵ و تا اطلاعِ ثانوی، پیش‌دریافتِ خریدِ آهن اسفنجی، شمش بلوم و بیلت، تیرآهن و میلگرد ۱۰۰٪ است. این عدد پیش‌تر ۱۰٪ بود و بعد ۳۰٪ شد. هدف، آرام کردنِ تقاضای هیجانی بود. یعنی برای خریدِ این کالاها حالا باید کلِ پول را از اول در حساب داشته باشید.
دو هزینهٔ دیگر را هم فراموش نکنید. یکی کارمزدِ کارگزار و بورس است که کسری از ارزشِ معامله است. دیگری مالیات بر ارزش افزوده است که روی بیشترِ کالاها جدا حساب میشود. پس قیمتِ نهاییِ جنسِ تحویل‌شده همیشه از قیمتِ روی تابلو بیشتر است.
پس پیش از سفارش، این چهار عدد را کنارِ هم بگذارید: قیمت، کارمزد، مالیات و هزینهٔ حمل.
گواهی سپرده کالایی: پلی بین بازار فیزیکی و بازار مالی
گاهی کالایی که در بازار فیزیکی معامله میشود، شکلِ دیگری هم پیدا میکند. فروشنده جنس را در یک انبارِ مورد تأییدِ بورس می‌گذارد و به‌جایش «گواهی سپرده کالایی» می‌گیرد. گواهی یعنی سندی که می‌گوید صاحبِ آن، مالکِ مقدارِ مشخصی از همان کالا در انبار است.
این گواهی دیگر در حراج فروخته نمیشود؛ مثلِ سهم در بازار مالی خرید و فروش میشود و با همان کد بورسیِ معمولی میشود آن را خرید. معروف‌ترین نمونه‌اش گواهی سپرده سکه طلا است، ولی برای زعفران، پسته، سیمان و چند کالای دیگر هم صادر شده است.
تفاوتش با بازار فیزیکی را با یک مثال ببینید. در بازار فیزیکی شما مثلاً یک محمولهٔ ۲۰ تنی را یک‌جا می‌خرید و باید ببرید. با گواهی، می‌توانید سهمِ کوچکی از کالا را بخرید و هر وقت خواستید بفروشید، بی‌آنکه کامیونی جابه‌جا شود.
افراد عادی میتوانند از بازار فیزیکی خرید کنند؟
بله، از نظرِ قانونی هر فردِ حقیقی با کد ملی میتواند کد بازار فیزیکی بگیرد. ولی در عمل سه مانع جلوی پای آدمِ معمولی است:
- حداقلِ خریدِ بالا: بیشترِ کالاها در محموله‌های چند تنی یا یک کامیونی عرضه میشوند. خریدِ نصفِ کیسه یا ده شاخه میلگرد ممکن نیست.
- شرطِ خریدار: برای خیلی از محصولاتِ پتروشیمی و فولادی، خریدار باید تولیدکننده یا فعالِ همان صنعت باشد، یا مجوز و سهمیه داشته باشد. این شرط در اطلاعیه می‌آید.
- دردسرِ تحویل: بار را باید خودتان حمل و نگهداری کنید و بعد بفروشید. این کار شغلِ بازرگان است، نه سرمایه‌گذاریِ خانگی.
جایی که آدمِ معمولی واقعاً به این بازار سر می‌زند، عرضه‌های خاص است؛ مثلِ خودرو. اگر این هدف شماست، مراحلش را در آموزش گام به گام خرید خودرو از بورس کالا قدم‌به‌قدم ببینید.
اگر هم هدف‌تان فقط حفظِ ارزشِ پول است، توصیهٔ من ساده است: سراغِ بازار فیزیکی نروید. گواهی سکه، گواهی نقره یا صندوق‌های کالایی همان کار را با کد بورسی و پولِ کم انجام می‌دهند.
نحوه خرید از بورس کالا در بازار فیزیکی: گام‌به‌گام
اگر کالای مناسبِ کارتان را پیدا کرده‌اید، ترتیبِ کار این است:
- احراز هویت در سجام: اگر کد بورسی دارید، این مرحله را قبلاً گذرانده‌اید. اگر نه، از راهنمای سجام شروع کنید.
- انتخابِ کارگزاری: کارگزاری‌ای بگیرید که در بورس کالا مجوز دارد. معیارهای انتخاب را در کارگزاری بورس چیست نوشته‌ام.
- گرفتنِ کد معاملاتی بورس کالا: ثبت‌نام آنلاین است و از راهِ سامانهٔ ایبیگو انجام میشود. تصویرِ مرحله‌ها را در آموزش ثبت نام در بورس کالا آورده‌ام. کد عام، خاص و خاصِ گروه هم فرق دارند که در انواع کد معاملاتی در بورس کالا توضیح داده شده.
- باز و معرفی کردنِ حساب وکالتی: حساب را در بانک باز کنید و به کارگزار معرفی کنید.
- خواندنِ اطلاعیهٔ عرضه: قیمتِ پایه، حداقلِ خرید، شرایطِ خریدار، نوعِ قرارداد و محلِ تحویل را دقیق بخوانید.
- شارژِ حساب و ثبتِ سفارش: حساب وکالتی را به اندازهٔ پیشپرداخت پر کنید و روزِ عرضه، قیمت و مقدار را در سامانهٔ کارگزار ثبت کنید.
- تسویه و تحویل: اگر برنده شدید، باقیِ پول را تا مهلت بپردازید و با حواله بار را تحویل بگیرید.
پس گرفتنِ کد چند روز طول می‌کشد. اگر منتظرِ عرضهٔ خاصی هستید، از چند هفته قبل شروع کنید.
مزایا و محدودیت‌های بازار فیزیکی
این بازار برای کسی که جایش را بشناسد خیلی خوب است، ولی بی‌عیب نیست. جدولِ زیر هر دو طرف را نشان می‌دهد.
| مزایا | محدودیت‌ها |
|---|---|
| قیمتِ شفاف که برای همه منتشر میشود | حداقلِ خریدِ بالا و نیاز به پولِ زیاد |
| کیفیت و مقدارِ کالا از قبل مشخص و تضمین‌شده | برای بعضی کالاها مجوز یا سهمیه لازم است |
| خطرِ بدقولیِ طرفِ معامله عملاً نیست | سقف رقابت یا قیمت‌گذاریِ دستوری گاهی کشفِ قیمت را خراب میکند |
| خریدِ مستقیم از تولیدکننده، بی‌واسطه | هزینهٔ حمل، مالیات و کارمزد روی قیمت می‌آید |
| سابقهٔ قیمت‌ها برای تصمیم‌گیری در دسترس است | قاعده‌ها، مثلِ درصدِ پیشپرداخت، ممکن است ناگهان عوض شوند |
برای تولیدکننده هم این بازار یک خوبیِ بزرگ دارد: می‌داند جنسش با قیمتِ منصفانه و بی‌خطرِ چکِ برگشتی فروخته میشود. در عوض، شرکتی که کالایش در بورس پذیرفته شده باید منظم و طبقِ برنامه عرضه کند. پس این بازار برای کسی که در صنعت کار میکند ابزارِ خرید است، نه جای سفته‌بازیِ خانگی.
شش اشتباهِ رایج در خرید از بازار فیزیکی
پیش از اولین سفارش، این فهرست را یک بار مرور کنید:
- نخواندنِ اطلاعیه: خیلی‌ها بعد از برنده شدن تازه می‌فهمند محلِ تحویل شهرِ دیگری است یا شرطِ خریدار را نداشته‌اند.
- سفارش با قیمتِ پایه در عرضهٔ پرتقاضا: نتیجهٔ عرضه‌های قبلی را نگاه نکردن یعنی دستِ خالی ماندن.
- شارژ نکردنِ حساب وکالتی: اگر پیشپرداخت در حساب نباشد، سفارش ثبت نمیشود.
- جا ماندن از مهلتِ تسویه: تأخیر جریمه دارد و ممکن است معامله را از دست بدهید.
- فراموش کردنِ هزینه‌های جانبی: حمل، مالیات و کارمزد را از اول در حساب بیاورید.
- گرفتنِ کدِ اشتباه: کسی که فقط سکهٔ بورسی می‌خواهد، به کد فیزیکی و حساب وکالتی نیاز ندارد؛ همان کد بورسی کافی است.
سوالات متداول
بازار فیزیکی بورس کالا چیست؟
بازاری در بورس کالای ایران است که خودِ کالا، مثل فولاد، سیمان، پتروشیمی، قیر و محصولات کشاورزی، در حراجی شفاف با قیمت پایه عرضه میشود و خریدارِ برنده کالا را از انبار یا کارخانهٔ فروشنده تحویل می‌گیرد.
بازار فیزیکی بورس کالا چه تفاوتی با بازار مشتقه دارد؟
در بازار فیزیکی خودِ کالا خرید و فروش و تحویل داده میشود و اهرمی در کار نیست. در بازار مشتقه قرارداد آتی و اختیار معامله روی قیمت آینده معامله میشود، معمولاً تحویلی انجام نمیشود و به دلیل اهرم خطر بیشتری دارد.
افراد عادی میتوانند از بازار فیزیکی خرید کنند؟
بله، هر فرد حقیقی میتواند کد بازار فیزیکی و حساب وکالتی بگیرد. ولی بیشتر کالاها حداقل خرید بالایی دارند و برای بعضی، مثل پتروشیمی و فولاد، خریدار باید مجوز یا سهمیه داشته باشد. خودرو از عرضههایی است که افراد عادی بیشتر سراغش میروند.
قیمت در بازار فیزیکی چگونه کشف میشود؟
فروشنده کالا را با قیمت پایه عرضه میکند و خریدارها قیمت و مقدار پیشنهادی ثبت میکنند. اگر تقاضا از عرضه بیشتر باشد، رقابت شروع میشود و کالا از بالاترین پیشنهاد به پایین تخصیص مییابد. اگر تقاضا کمتر باشد، معامله معمولاً با قیمت پایه انجام میشود.
قیمت پایه در بورس کالا چگونه تعیین میشود؟
قیمت پایه کمترین قیمتی است که فروشنده میپذیرد. برای بیشتر کالاهای اصلی طبق فرمول و دستورالعمل تعیین میشود؛ مثلاً در پتروشیمی بر پایهٔ قیمت صادراتی و نرخ ارز. این فرمولها گاهی تغییر میکنند و در اطلاعیهٔ هر عرضه اعلام میشوند.
برای خرید از بازار فیزیکی چه کدی لازم است؟
کد معاملاتی بازار فیزیکی بورس کالا که پس از احراز هویت در سجام، از راه کارگزار و سامانهٔ ایبیگو گرفته میشود. کنار آن باید حساب وکالتی هم باز و به کارگزار معرفی کنید تا پیشپرداخت از آن برداشته شود. برای گواهی سپرده همان کد بورسی کافی است.
پیشپرداخت خرید در بازار فیزیکی چند درصد است؟
عدد ثابتی ندارد و برای هر کالا در اطلاعیهٔ عرضه اعلام میشود. مثلاً بورس کالا از ۱۴ مهر ۱۴۰۵ تا اطلاع ثانوی پیشدریافت آهن اسفنجی، شمش، تیرآهن و میلگرد را ۱۰۰ درصد کرد. پیش از هر خرید اطلاعیه را بخوانید.
کالای خریداری‌شده از بورس کالا چطور تحویل داده میشود؟
پس از تسویهٔ کامل، فروشنده حوالهٔ خروج کالا را به نام خریدار صادر میکند و خریدار با آن بار را از انبار یا کارخانه‌ای که در اطلاعیه آمده تحویل می‌گیرد. هزینهٔ حمل معمولاً با خریدار است.
جمع‌بندی
بازار فیزیکی بورس کالا حراجِ رسمیِ خودِ جنس است: قیمتِ پایه نقطهٔ شروع است، رقابتِ خریدارها قیمتِ نهایی را می‌سازد، و آخرِ کار کالا واقعاً تحویل داده میشود. این بازار بیشتر مالِ صنعت و بازرگانی است و قاعده‌هایش، مثلِ درصدِ پیشپرداخت یا سقف رقابت، گاهی عوض میشود.
پس اگر کارخانه یا کسب‌وکاری دارید که به فولاد، پتروشیمی یا سیمان نیاز دارد، این بازار راهِ خریدِ مستقیم و شفاف است. اگر هم فقط می‌خواهید از تورم جا نمانید، سراغِ بازار مالی بروید. تصمیمِ نهایی با خودتان؛ فقط پیش از هر سفارش، اطلاعیهٔ عرضه و نتیجهٔ عرضه‌های قبلی را با دقت بخوانید.