اصل تناوب در امواج الیوت؛ تشخیص موج ۲ و ۴ با مثال عددی

اصل تناوب الیوت می‌گوید دو موجِ اصلاحیِ یک روند، یعنی موجِ ۲ و موجِ ۴، معمولاً شبیهِ هم نیستند. اگر موجِ ۲ تند و عمیق بود، موجِ ۴ به احتمالِ زیاد آرام، کم‌عمق و افقی می‌شود؛ و برعکس. این یک «رهنمود» است، نه قانون. می‌گوید چه چیزی را انتظار نداشته باشید.

خیلی از کسانی که امواج الیوت یاد می‌گیرند، درست همین‌جا گیر می‌کنند: موجِ ۲ تمام شد، موجِ ۳ آمد، و حالا نمی‌دانند موجِ ۴ چه شکلی خواهد بود. اصل تناوب دقیقاً برای همین لحظه است.

در این راهنما اول می‌بینیم «تند» و «خنثی» دقیقاً یعنی چه. بعد با یک مثالِ عددی، از روی موجِ ۲ موجِ ۴ را حدس می‌زنیم و آخر سر می‌گوییم این اصل کجا جواب نمی‌دهد. اگر هنوز با پایه‌های الیوت آشنا نیستید، اول آموزش امواج الیوت در تحلیل تکنیکال را بخوانید.

اصل تناوب در الیوت چیست؟

بیایید از یک تصویرِ آشنا شروع کنیم. کسی که از پله‌های یک خانهٔ قدیمی بالا می‌رود، روی پاگردِ اول شاید فقط یک لحظه بایستد و نفس بگیرد. روی پاگردِ دوم معمولاً بیشتر می‌نشیند. بازار هم همین‌طور است: دو استراحتِ پشتِ سرِ هم کمتر پیش می‌آید که عینِ هم باشند.

در نظریهٔ امواج الیوت، یک روندِ کامل پنج موج دارد. موج‌های ۱، ۳ و ۵ در جهتِ روندند و موج‌های ۲ و ۴ آن را اصلاح می‌کنند. اصل تناوب (Alternation) دربارهٔ همین دو موجِ اصلاحی است: بازار دوست ندارد یک نوع استراحت را دو بار تکرار کند.

این اصل را خودِ رالف نلسون الیوت مطرح کرد. بعدها A. J. Frost و Robert Prechter (رابرت پرشتر) در کتابِ مشهورِ Elliott Wave Principle آن را روشن‌تر نوشتند. جملهٔ معروفِ پرشتر را می‌شود این‌طور خلاصه کرد: تناوب دقیق نمی‌گوید چه پیش می‌آید، ولی هشدارِ خوبی می‌دهد که منتظرِ چه نباشید.

پس اصل تناوب ابزارِ پیش‌بینیِ قطعی نیست. ابزاری است برای کنار گذاشتنِ احتمال‌های کم‌احتمال‌تر.

اصلاحِ «تند» و اصلاحِ «خنثی» یعنی چه؟

برای اینکه اصل تناوب را به کار ببرید، باید موج‌های اصلاحی را در دو خانواده ببینید. پرشتر هم همین تقسیم را دارد.

• اصلاحِ تند (Sharp): قیمت سریع و با زاویهٔ تند برمی‌گردد و بخشِ بزرگی از موجِ قبلی را پس می‌گیرد. خانوادهٔ زیگزاگ این‌طور است: زیگزاگِ ساده، دوقلو و سه‌قلو. در اصلاحِ تند، قیمت معمولاً دوباره به سقفِ موجِ قبلی نمی‌رسد.
• اصلاحِ خنثی یا افقی (Sideways): قیمت بیشتر وقت می‌گذراند تا قیمت پس بدهد. بالا و پایین می‌رود، ولی در یک محدودهٔ نسبتاً باریک. فلت، مثلث و اصلاح‌های ترکیبی این‌طورند. در این نوع، قیمت اغلب یک بار نزدیکِ سقفِ قبلی یا حتی کمی بالاتر از آن هم می‌رود.

جدولِ زیر این دو را کنارِ هم گذاشته تا تفاوت‌ها یک‌جا جلوی چشم باشد.

مقایسهٔ اصلاحِ تند و اصلاحِ خنثی در امواج الیوت

ویژگی	اصلاحِ تند	اصلاحِ خنثی (افقی)
الگوهای رایج	زیگزاگ، زیگزاگِ دوقلو	فلت، مثلث، ترکیبی (دوقلو و سه‌قلو)
عمقِ اصلاح	عمیق؛ اغلب ۵۰ تا ۶۱٫۸ درصدِ موجِ قبلی	کم‌عمق؛ اغلب حدودِ ۲۳٫۶ تا ۳۸٫۲ درصد
زمان	معمولاً کوتاه	معمولاً طولانی‌تر
شیبِ حرکت	تند و یک‌طرفه	رفت‌وبرگشتیِ افقی
حسِ بازار	ترس؛ «همه‌چیز تمام شد»	کلافگی؛ «این سهم چرا تکان نمی‌خورد؟»
جای رایج	بیشتر موجِ ۲	بیشتر موجِ ۴؛ مثلث تقریباً همیشه در موجِ ۴ یا B

عددهای درصدی جدول، رهنمودهای رایجِ فیبوناچی در الیوت‌اند، نه قاعدهٔ ثابت. ولی تفاوتِ اصلی را خوب نشان می‌دهند: یکی «قیمت» می‌خورد، دیگری «زمان». در بازارِ ایران به این دو می‌گویند اصلاحِ قیمتی و اصلاحِ زمانی.

پس پیش از هر چیز، نوعِ موجِ ۲ را درست تشخیص دهید. همهٔ کارِ بعدی روی همین یک تشخیص بنا می‌شود.

اگر موج ۲ تند باشد، موج ۴ چه شکلی دارد؟

این رایج‌ترین حالت است. موجِ ۲ معمولاً تند است، چون تازه روندِ قبلی عوض شده و بیشترِ مردم هنوز باور ندارند. با کمی خبرِ بد، ترس برمی‌گردد و قیمت تند پایین می‌آید. خیلی وقت‌ها بخشِ بزرگی از موجِ ۱ پس گرفته می‌شود.

بعد از آن موجِ ۳ می‌آید که معمولاً قوی‌ترین موج است. وقتی موجِ ۴ شروع می‌شود، حالا خیلی‌ها روند را باور کرده‌اند و حاضر نیستند ارزان بفروشند. نتیجه یک اصلاحِ کند و افقی است: فلت، مثلث یا ترکیبی.

یک نکتهٔ مهم دربارهٔ مثلث هم هست. مثلثِ الیوتی تقریباً همیشه پیش از آخرین موجِ یک الگو می‌آید؛ یعنی در موجِ ۴، موجِ B یا موجِ X. پس اگر چیزی شبیهِ الگوی مثلث در جای موجِ ۲ دیدید، به شمارش‌تان شک کنید.

پس قاعدهٔ عملی این است: موجِ ۲ تند بود، برای موجِ ۴ صبر بخرید، نه شتاب.

اگر موج ۲ خنثی باشد چه؟

این حالت کمتر پیش می‌آید، ولی پیش می‌آید. موجِ ۲ به‌شکلِ فلت یا افقی تشکیل می‌شود و قیمت کمی از موجِ ۱ پس می‌دهد. در این وضعیت، اصل تناوب می‌گوید موجِ ۴ احتمالاً تند خواهد بود؛ معمولاً یک زیگزاگ که سریع پایین می‌آید.

اینجا یک خطرِ واقعی هست. کسی که فقط حالتِ اول را یاد گرفته، منتظرِ یک موجِ ۴ آرام است. وقتی قیمت تند می‌ریزد، فکر می‌کند روند تمام شده و با ضرر می‌فروشد. درست پیش از اینکه موجِ ۵ شروع شود.

البته موجِ ۴ تند هم یک مرز دارد. طبقِ قاعدهٔ سختِ الیوت، در روندِ معمولی کفِ موجِ ۴ نباید وارد محدودهٔ قیمتیِ موجِ ۱ شود. اگر شد، یا شمارش غلط است، یا با یک الگوی قطری (کنج) سروکار دارید. دربارهٔ آن در الگوی کنج بیشتر بخوانید.

پس اگر موجِ ۲ آرام گذشت، برای یک موجِ ۴ تند آماده باشید و مرزِ سقفِ موجِ ۱ را از پیش روی نمودار علامت بزنید.

مثالِ عددی: از روی موج ۲، موج ۴ را حدس بزنیم

بیایید با هم یک مثالِ فرضی را قدم‌به‌قدم حساب کنیم. عددها ساختگی‌اند و ربطی به سهمِ خاصی ندارند.

1. موجِ ۱: سهمی از ۱٬۰۰۰ تومان به ۱٬۵۰۰ تومان می‌رسد. یعنی ۵۰۰ تومان بالا رفته.
2. موجِ ۲: در چند روزِ معاملاتی، با صف‌های فروش، تا ۱٬۲۰۰ تومان پایین می‌آید. ۳۰۰ تومان از ۵۰۰ تومان پس گرفته شد؛ یعنی ۶۰٪. شکلش هم سه‌تکه (A-B-C) و تند است. پس این یک زیگزاگ است.
3. موجِ ۳: سهم از ۱٬۲۰۰ تا ۲٬۳۰۰ تومان بالا می‌رود. یعنی ۱٬۱۰۰ تومان رشد.
4. انتظار از موجِ ۴: چون موجِ ۲ تند بود، موجِ ۴ احتمالاً افقی و کم‌عمق است. اصلاحِ ۳۸٫۲ درصدیِ موجِ ۳ می‌شود حدودِ ۴۲۰ تومان. ۲٬۳۰۰ منهای ۴۲۰ می‌شود حدودِ ۱٬۸۸۰ تومان.
5. مرزِ باطل‌شدن: قیمت نباید زیرِ ۱٬۵۰۰ تومان (سقفِ موجِ ۱) برود. اگر رفت، این شمارش باطل است.
6. زمان: اگر موجِ ۲ چند روز طول کشید، موجِ ۴ ممکن است چند هفته بین حدودِ ۱٬۹۰۰ و ۲٬۳۰۰ تومان بالا و پایین برود.

حالا این حساب به چه درد می‌خورد؟ فرض کنید قیمت از ۲٬۳۰۰ به ۲٬۰۰۰ برگشته. کسی که اصل تناوب را نمی‌داند، ممکن است فکر کند «اصلاح تمام شد» و منتظرِ جهشِ فوری باشد. ولی اصل تناوب می‌گوید احتمالاً هنوز چند رفت‌وبرگشت مانده. شاید قیمت یک بار دیگر نزدیکِ ۲٬۳۰۰ برود و دوباره برگردد.

اگر هم قیمت ناگهان با شیبِ تند به سمتِ ۱٬۶۰۰ رفت، اصل تناوب زنگِ خطر می‌زند. شاید موجِ ۳ هنوز تمام نشده بوده، یا شاید اصلاً این یک روندِ پنج‌موجی نیست. پس عدد ۱٬۸۸۰ را هدفِ قطعی نبینید. آن را جایی ببینید که باید با دقتِ بیشتری نگاه کنید.

تناوب فقط بینِ موج ۲ و ۴ نیست

بیشترِ مقاله‌ها اصل تناوب را فقط به موجِ ۲ و ۴ محدود می‌کنند. ولی همین فکر در چند جای دیگرِ الیوت هم به کار می‌آید.

تناوب در شکل و پیچیدگی

اگر یک موجِ اصلاحی ساده بود، یعنی یک A-B-C تمیز، موجِ اصلاحیِ بعدی اغلب پیچیده‌تر است: مثلاً ترکیبیِ دوقلو یا سه‌قلو. برعکسش هم درست است.

تناوب در زمان

اصلاحِ تند معمولاً زود تمام می‌شود و اصلاحِ افقی زمان می‌برد. برای همین خیلی وقت‌ها موجِ ۴ از موجِ ۲ طولانی‌تر است. مقایسهٔ زمانِ دو موج روی یک تایم فریم ثابت، به تشخیص کمک می‌کند.

تناوب در موج‌های گسترده

در یک روندِ پنج‌موجی معمولاً فقط یکی از موج‌های ۱، ۳ یا ۵ کشیده و بلند (گسترده) می‌شود. اگر موجِ ۱ کوتاه بود و موجِ ۳ گسترده شد، موجِ ۵ احتمالاً معمولی است. اگر موجِ ۱ و ۳ تقریباً هم‌اندازه بودند، احتمالِ گسترده‌شدنِ موجِ ۵ بیشتر است.

تناوب درونِ موج‌های اصلاحیِ بزرگ

در یک اصلاحِ بزرگِ A-B-C هم تناوب دیده می‌شود. اگر موجِ A یک فلتِ ساده بود، موجِ B اغلب زیگزاگ است و برعکس. در اصلاح‌های ترکیبی هم دو بخش (W و Y) معمولاً از دو نوعِ متفاوت‌اند؛ مثلاً اولی زیگزاگ و دومی فلت یا مثلث.

پس اصل تناوب در اصل یک فکر است: بازار تکرارِ عینِ قبلی را دوست ندارد. هر جا دو حرکتِ هم‌جنس پشتِ هم دیدید، این فکر را به کار ببرید.

موج ۴ معمولاً تا کجا پایین می‌آید؟

اصل تناوب شکلِ موجِ ۴ را حدس می‌زند. برای عمقش یک رهنمودِ دیگر هم هست که خیلی کمتر از آن حرف زده می‌شود.

هر موجِ بزرگ از موج‌های کوچک‌تر ساخته شده است. موجِ ۳ هم درونش پنج موجِ کوچک دارد. رهنمودِ پرشتر می‌گوید موجِ ۴ اغلب در محدودهٔ موجِ ۴ِ کوچکِ داخلِ موجِ ۳ تمام می‌شود؛ بیشتر وقت‌ها نزدیکِ کفِ همان موجِ کوچک.

در مثالِ ما، فرض کنید درونِ موجِ ۳، یک اصلاحِ کوچک تا حدودِ ۱٬۹۰۰ تومان آمده بود. این عدد با سطحِ ۳۸٫۲٪ (حدودِ ۱٬۸۸۰) نزدیک است. وقتی دو رهنمودِ جدا به یک محدوده می‌رسند، آن محدوده ارزشِ توجهِ بیشتری دارد. همین کار را با حمایت و مقاومت و کانال‌کشی الیوت هم می‌شود کرد.

پس برای موجِ ۴ دو چیز را کنارِ هم بگذارید: شکل را از اصل تناوب، عمق را از موجِ ۴ِ کوچک و فیبوناچی.

اصل تناوب همیشه درست است؟

نه. و این را باید صادقانه گفت. در الیوت سه قاعدهٔ سخت داریم که شکستنشان شمارش را باطل می‌کند. موجِ ۲ بیشتر از ۱۰۰٪ موجِ ۱ را پس نمی‌گیرد. موجِ ۳ کوتاه‌ترین موج نیست. موجِ ۴ وارد محدودهٔ موجِ ۱ نمی‌شود، جز در الگوهای قطری.

اصل تناوب جزوِ این سه نیست. یک رهنمود است. یعنی ممکن است موجِ ۲ و ۴ هر دو تند یا هر دو افقی باشند و شمارش باز هم درست باشد. فقط احتمالش کمتر است.

چند جا هست که این اصل ضعیف‌تر عمل می‌کند:

• تایم فریم‌های خیلی کوچک: در نمودارِ چنددقیقه‌ای، نویز زیاد است و شکل‌ها کمتر تمیزند.
• سهم‌های کم‌نقدشونده: یک خریدار یا فروشندهٔ بزرگ می‌تواند شکلِ موج را عوض کند.
• بازارِ ایران با دامنهٔ نوسان: وقتی قیمت روزانه سقف یا کفِ مجاز دارد، یک اصلاحِ تند ممکن است به‌جای دو روز، چند روزِ صفِ فروش طول بکشد. ظاهرش آرام‌تر از واقعیتش می‌شود.
• نمودارِ تعدیل‌نشده: بعد از افزایش سرمایه یا سودِ نقدی، نمودار یک افتِ ناگهانی نشان می‌دهد که واقعی نیست. آن را با اصلاحِ تند اشتباه نگیرید. تفاوت را در نمودار تعدیل‌شده و بدون تعدیل ببینید.

پس اصل تناوب را مثلِ پیش‌بینیِ هوا ببینید، نه مثلِ ساعت. احتمال را بالا و پایین می‌برد، ولی قول نمی‌دهد.

پنج اشتباهِ رایج در استفاده از اصل تناوب

1. پیش از تمام‌شدنِ موجِ ۲ نتیجه گرفتن. خیلی وقت‌ها موجی که تند شروع شده، بعداً افقی ادامه پیدا می‌کند. تا موجِ ۳ شروع نشده، دربارهٔ نوعِ موجِ ۲ مطمئن نشوید.
2. فقط به عمق نگاه کردن. تند و افقی هم عمق دارند هم زمان هم شکل. یک اصلاحِ ۴۰ درصدیِ کند، لزوماً «تند» نیست.
3. تناوب را قانون دانستن. اگر موجِ ۴ هم تند شد، نگویید «پس این موجِ ۴ نیست». اول سه قاعدهٔ سخت را بسنجید.
4. یکی گرفتنِ درجهٔ موج‌ها. موجِ ۲ِ روزانه را با موجِ ۴ِ ساعتی مقایسه نکنید. دو موجی که مقایسه می‌کنید باید از یک درجه باشند.
5. معامله بر اساسِ فقط همین یک اصل. اصل تناوب باید کنارِ حجم، خط روند و مدیریتِ سرمایه بیاید، نه به‌جای آن‌ها.

پس بیشترِ اشتباه‌ها از عجله می‌آید. اول بگذارید نمودار حرفش را بزند، بعد اصل تناوب را رویش بگذارید.

چک‌لیستِ به‌کارگیریِ اصل تناوب

پیش از اینکه دربارهٔ موجِ ۴ نظر بدهید، این چند پرسش را از خودتان بپرسید:

• موجِ ۲ تمام شده و موجِ ۳ به‌روشنی شروع شده است؟
• موجِ ۲ چند درصد از موجِ ۱ را پس گرفت؟ بیشتر از ۵۰٪ نشانهٔ تندی است.
• موجِ ۲ چقدر طول کشید؟ چند روز یا چند هفته؟
• شکلِ موجِ ۲ سه‌تکهٔ تند (زیگزاگ) بود یا رفت‌وبرگشتِ افقی؟
• سقفِ موجِ ۱ را به‌عنوانِ مرزِ باطل‌شدن روی نمودار علامت زده‌اید؟
• محدودهٔ ۲۳٫۶ تا ۳۸٫۲ درصدِ موجِ ۳ و کفِ موجِ ۴ِ کوچکِ درونش را مشخص کرده‌اید؟
• نمودار تعدیل‌شده است؟
• برنامه‌تان برای حالتی که اصل تناوب درست درنیاید چیست؟

اگر همهٔ این‌ها را جواب دادید، حالا اصل تناوب برایتان یک ابزارِ واقعی است، نه یک حدسِ کلی. برای اینکه الیوت را در کنارِ بقیهٔ ابزارها و به‌ترتیب یاد بگیرید، آموزش تحلیل تکنیکال از صفر نقشهٔ راهِ خوبی است.

سوالات متداول

جمع‌بندی

اصل تناوب الیوت یک حرفِ ساده دارد: بازار دو استراحتِ پشتِ سرِ هم را معمولاً یک‌جور نمی‌گذراند. موجِ ۲ تند بود، منتظرِ موجِ ۴ کند و افقی باشید. موجِ ۲ آرام بود، برای یک موجِ ۴ تند آماده باشید.

ولی این اصل قانون نیست. سقفِ موجِ ۱ را مرزِ باطل‌شدن بگذارید، عمقِ موجِ ۴ را با فیبوناچی و موجِ ۴ِ کوچک بسنجید و همیشه برای حالتی که نمودار به حرفِ اصل گوش نکرد، برنامه داشته باشید. پس دفعهٔ بعد که موجِ ۳ تمام شد، اول این را بپرسید: موجِ ۲ چه شکلی بود؟